Skip to main content

Full text of "De omni rerum fossilium genere, gemmis, lapidibus metallis, et huiusmedi ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at jhttp : //books . qooqle . com/ 



fc-.WU?/-/- 





*}■£> 



I> E 6 M ttl 



A 
■<*-} 



/r. 



y 



J ""o- 



RERVM FOSSI^ 

LIVM GENERE, G E M- 

M I S,- LAPIDI-BVS, METALL I S> 

It H V I V S M O D I> L 1 B lt I - A- L I 
<^V O T, P L E K I <^.V E N V N C 

?rim v i5 editi, 

Ofera CsmM:G€0^Quorum CaHt&* 
mmjtquensfolmm continsu 




* a 



i\ 



^-vmi gcmmis qus crant in velte 
Aaronis>Liber Grecus & Latinus> 



a z 



yGoogle 



H O C VO LV M 1 N£ 

cohthmitury 

lo.Kentmani Drefdenfis Medici No- 
menclatura Rerum fofsilium, qu£ 
inMifniapr£cipue>& inalijs quo- 
queregionibusinueniuntur. 

Eiufdcm, Calculorum qui in corpo- 
reacmembris hominummnafcu- 
tur^gencra XILdepifta defcnpta- 

; : que cum Biff SSf sv - * ' /- ' . 

De Metaliicis rebus ac nominib.Ob- 
ieruationes vari# cx.Schedis Gc- 

orgij Fabricij. 

Scucrini Goebeli) Medici deSuccino 
libri ILprior Thcologicus» pofte- 
riorphyficus&medicusvcum Co 
rollario Co&radi .Gfi&ctu 

Vaierij Cordi deHalofanthofeu Sper 
mate Ccti libcrj cum Cprollario 
Coiixad^-GdGauEa^. 

S.Epiphamj Epifcopi Cyprideduo- 
dccim gemmis qu* crant in vefte 
Aaroni^Liber Grecus & Latinus> 

a z 

DigitizedbyGoOgk 



lolajrtierotarantmo interpretccii 
Corollario C* Gefo&ri. 

Fr. Ruei medici Infalani> De Gcmmls 
al:iqudt,ijs prasfertim, quarum D* 
loannesinApocalypfi memimt,& 
alijs quarum vfus hodieapud oxn- 
nespercrebruit, libri duo.Theqlo 
gis non minus vnlcs quam philo- 
fophis. 

J[ His rede iungetur jn idem volu- 
men Conradi r©efijeiri Dc reru fof- 
filium>Lapidum & Gemmaru ma- 
xime^figuris & fimilieudinibus Li- 
ber^cum icombus plunmis, 

OR- 



yGoogle 




ORN A : TIS SXMO 

V I R O» M E D I C O.ETPHI- 

nesKentryunusDrefdenfi^ar- 

tium&Medicin$Do- 

$01*, S. D, 

| Vant£ nonmodo -ytiiitatts^fed 
|l & di?mtaw fit> natur& co?ni<+ 
| tio> inde manifeftum e$7> cjuod 
fj mentes Jmmanasad Dei ipfius 
cognitionem deducit,&~q&Mefi qu&dam t^ 
tilk p&dagogia adconfirmarMafhoneflas opi 
monesAe artificisjapiemia 5 qua apte rerum 
cmniumformas cogitauit: Item depotentia^ 
quaiUas tanta puichritudine fecit atq y pro- 
duxit:deniq;debonitate , qua omnia conjer- 
udt^ & ad certQs h^m£-pfk$ defiinat. Etfi 
autem in hac mentk nofirz caiigine^ nec peni 
tu$ cognofii uatura rerum> nec iWm$ miran~ 
ds-yarietatisingenerationibus &mutatio- 
nibus caujijatis inteUigi pojfunt : tamen re- 
£\um efl , -yt iUarum reru tmanne Utemnr* 
mt dux: iUe quauis barbarus^ dumfimm fium 

4 J 

DigitizedbyGoOgk 



EPISTOLot 

'dmirdtur, — SinguUkth r ^ 

luftrat ouans oculis 9 gaudetq^ in imagh 

Qmdp^tMtt(00em^monenon mo* 
uetnr^ n& is mentufu^ immanitatem prodit> 
Cyclopiillifmilis, quiin antro Utitans, nec 
coeUm afyicit ', nec numen ytturn reueretun 
Mihi quidem^ir cUriftime, -varietatum in 
hacrerumcompap-emamitudo toties admi- 
rationemouet^quoties mvMumeum aci eam 
refero:atf y ita mefillicheafficit^ -ytde condi 
tione huim ~vit& conquerar^ multo bremoru r 
mkm yt luftrari ea ratwne^neduanimo ex~ 
pendtomnia queant.Nefcio enim quomodojk 
nis hominibttsquafipabuluquoddamfits dili 
&ens cotempUtio natur&Jn qua ego confene- 
fcere decreui Vtina~vero liceat mihi^non mo 
dofttidijsfed & ojficijs muttm coiun&e tecu 
yiuere.Video enim te miro flagrare reru in~ 
ueftivandarudeftderio in natura 5 & me tuo 
exemplo adidemftudiuindies magk magisq; 
dccendijentio. Nam & eam Phyfces parte, 
de animalibm in aere^tcrra^ mariq; degenti- 
hus expUcuifti,tantaperfpicuit(tte , dexuri» 

tate 

DigitizedbyGOOgk 



fateatq-^bertateorationk^ quaantehacne- 
mo enarrauit T>nqua:& etiamnu in catera- 
rum partium inquifitione capis labores orn- 
nmm maximosymhitomnino reliquifaciens^ 
ytmetamfimelpropofitam indufiria confie- 
quari$ > & quamdetuis conatibm expeclatio 
nemmuitis concitafii^eam non ad&qnas folu^ 
fedettam longe fuperas.Quare cum in histuis 
lucubrationibm nunc quotidie -yerfir capi- 
diu$,& quzprzflitertSiquasresmoliam, to- 
ti pofieritatifitlutares , expendam: equidem 
nonpoffitm ncn & ingenij tui i>im y & corpo 
risfirmttate inter labores indefeffgs fatts mi 
rdriyodeo ytte non duceflum naturafeddi- 
•uinitm excitari^admukaru rertt patefaCiio " 
pem^atq; iltufiratione^ qu& haclenm magna 
ex parte \6bfcur& io-nots.q^fuerunt^dcred^en 
dum inducar. quarum yeleim partis naturz 
znquifitto^quam eritiUufiris &gratapofie- 
ritati^quam defubterraneis corporibm fiifie 
pifiuNonenimcontentm animu in cgelumjo 
lum>atq;huic fibieSa corpora efferre^tnti- 
ma quoque terrzitifiera firutark filertius: 
quxtantafifiiliumcopia^ yarietate ^effica^ 

a 4 

DigitizedbyGoOgk 



aaq;penefupenda.exornauit -vnherjttam 
conditcr^quantam cognitio humana compk- 
cii /juUai^nquampotefSed eaipfa tamen mi 
requoq;attentum injpeclorem ad omnipotm 
tiz bonitath y atq;japientidimmenjk architc 
cti conjiderationeducit^nec adeim notitiam 
minuS) qmmjubamis iUa ccrporu ccelejiium 
contemptatio, ejpcax u.idetuK Quamobrem 
cum eg-o etiam in metallicorum comitione o* 
cium tempusq; contnuerim non ext<nuum t 
dtq; in ea tantnm quidem aj$iduitate atq; ex 
ploradiJiudioprqfecerim y m • quamptlurimat 
fofiliumjpecies nouerim^ eorumq; theJaurS 
multis impenfs coUegerim^pauch comparabi 
lem/vtmeum intantktuh conatibm Jiudm 
tibi probarem^^T q ud fi (quodaiunt) mutua, 
inre honejiaoperam traderem^ amico deme: 
rnultk modismerito^indicem omnium qu£pe 
nesmejuntrerum terra ejfofjarum confeci^ 
prkre quem ad te antefex annos miftnume* 
ro multipliciterau&iorem. JEum \gttur "vbi 
periegervs^fiquid tibi antdebh fc , cuiufcunque 
ponderkftprecijuefaciamadmonitus^ -vico 
vwfcas nihil tibi a me ^nquarn denegatu irn 

-Nam 

DigitizedbyGoOgk 



$Jam qui mem eft in te animus , m& i>olun* 
tas^quiamor^ts nonpatietur te -yuajpe i^Uo^ 
^edefideriofiudijioficij.oper^commodi/re- 
rum cleniq; omnium^quas mihifortuna largi* 
ta eftfrujlrari: Sed enitetur potius omnwus 
-yiribm^quo abs te impetuprouocatur^eodem 
tibi-vtperpetuo refpondeat* Siquidem nihil 
winpishcminis esl quam nonparia reddereft 
mndo^ eia quoamando tam humaniter pel- 
liciaris.Nec dubito,qu£tua efl humaniwje 
pari -volutatefore^-yt quam nmc literh ineo 
beneuohntiam rebm omnibwfs cornproha* 
tumsy &quam hocindice tennem tuaq* y le-> 
flione ~vix Mgnamnauaui operam>eam be^. 
ueuolt l Jis acceptur/iSy 0*mei memoriam ntm 
quam depofiturips. Bene &*foelieiter 
-yale. Tor?£ :> $.2Vouemk 

i l 6 5- 



dbyGoogle 



I&JICA REKVTSrTOSSJ-j 



rT£iuOT * 2 SVCCi NA- 
*' TiVl. 



SC£NT3>S 



liumloan.Kentmani 



p^LOKJ^ ~ 4. PlNGVfcS 



~L~A>IDE& * * LaPID.TN A- 

■*■ NIMALIBVS 



TTvOK"Es~~ * S si licEs v ? 



£T"SAXX^ ■* ** LI G N A I N 

Saxa corporsta. 



2-5 



15; 



25 



JTSTOMOMA * 2<s MARINA 
* VAKIA 



AKENAE ^ '* M- AVKVM 



AR.GENTVM* iTARGENTVM 

AES SEV CV- * iS CAi/MtA MET. 
PRVM *~ * PLVM BAGO 



PYKITES ■*" -20 PLVMBVM. 
* NIGRVM 



CINEREVM * 22- CANDJDVM | 



STIBI * 24 FEiavM 



Qmccjmd terra(ini4 % vems^reconMdit imif, 
Thejh^ro^orhish^ebrem^rc^tegit. 

lam magnx eU ucitMTMura inqmrere vire$>\ 
M4ior in hoc tj?fum munere ncjfe Dmm* 
Georg. FahrwM*. C 



yGoogle 




yGoogle 



CATALCKIVS RERVM 
fofsdium lo.Kentffiani.Numcrus fo~ 
_lij punfio pr^eu0tc,faciem ,|>rio- 
^ [>e^ 

fteriorem* ^ "" 



rirn.z 



TZ*J^€E f%\ 

^rgiiU 4* 

Marg* .$ 

MedulU »6 

Boli r 6. 

Cret£ j . .7 

Xpbrif* 7. 

Qtbm •$ 

Vdfketerrk $. 

ii. sycci N^tk 

$*t ,$ 

frlesftititq .10 

pfitrum jo. 

^durnen .n 

^/ttrdmentum *}% 

Mekntert* 14. 

Sory .tf 

Chakitk Ai 

Mtjy t$. 

thrjtficottA lf> 



*7* 

?f # ' 



Cosruleun^ ^\ 

j£erug& 

Jerrug? 

^mipi^entum 

S&nd&rxchd 

Svdfur : # 

Ejfjlvre/centesjeuextrtfr 

8ii(prn&iO*<iu& 
- cxckfiunt) 49 
UI t SVCCl FJ&- 
gues* 

Bitumen $1 

Succind liquiddfeufeU 

lucidd ,.. '.-■ ■■'•'■" »$l 
Gramda ^-*zz* 

Crdjpinopellucidd, .z$ 
Mixtd cum dltjs Jucck 

foh$ -25. 

ir//, i^ffinis. 

Succum dttntiemitten- 
Us .2$ 



yGoogle 



cZatjciog.vs 



%pfimt z$. 

SwvtUrk z6 m 

i/Cmimtm .z? 

Magnetk .zj 

Laptsluddiew 18. 
Tmhtt* &* Bntncht 

fiL 28. 

Brontix 29, 

CcrmnU .30 

Ojttlm veltejfojtmtles 

foL * , 3 r 

Clogkpelr^ ; ,31 

«Ammoniscornw $u 
SelemtA .52, 

V. L^CPIDES ^B 
mtmmtibm appelUti: 
itemgr&mdt) &*C*tes 

^4h^/€mbm 32. 

^cjUAtihbus $z. 

%Abtmkhh$0 aljs 33. 
€r*uidi,&* 9clemmt*f 
Crc. .34 

\Jfettu ,34 

Ceodes ,$$ 

Cetes 3f. 

ff, JDirElLSf 



«% 



& 



odorM j& 

P&mices &* tophi .37 
Ldfidesmdes 3$. 

E itgno corporati, .3^ 
Jgne Itqttejcentcs 39. 
VIL FLFO%ES^(X 
Cdndtdietpellttctdi .40 
NnnpellHCtdt e^tmpcr 
jecii ,41 

%ubri ^z 

Nigri 4^ 

Fldtpi 4^ 

Vtrides 43. 

Cwmlei ,44 

Purpmei 43* 

Phoenicei ^44 

Ctncrei 44. 

rilLSlLlCES 44. 
PeHucidi 44. 

XfonpelUcidi ^f 

Fttrum .46 

IX. GEMM^E 
CrUpidesprectoJt aG+ 
Cryjlallm 4 & 

/ri . 47 , 

lAddmas .47- 

0/tf/#* .47 

CermnU ^7 



yGoogle 



kmvM 


$$Hrsgdi$$ 


''; 47* 


Beryltas 


47, 


Ffdjixs 


4 7. 


ToPd^tns 


47* 


Sdpphirus 


.48 


J&nsshyjiw 


; 4 S 


Sarda 


48. 


Sdrdonyx 


49. 


Onyx 


49- 


Cdrhtmcultss 


•* a 


ByAcmthm 


JO. 



^firoitcs SU 

Chelonitides .S z 

Gemmahmd *$* 

mj ^ 

X.: M^f^io^As^ 
Cmdida 52» 

jfkbafhum - *4* 
X/* 5^X^ 54. 
jrfrenand 54* 

2fe5* ^ exhaUt&nfr 
htss 54* 



tossit* 

Gramdx *# 

i^'//x •** 

Cdlcdru SS* 

LighdtnfdXd .56 

Xi/. ^EtfJtE &■ 
FdflitU - $7- 

xm ^frKTM .jg 

X////. ^AKpEtf- 
tum +S9 

Xudeglehojum .S9 
Cdptilare * .?9 

/»■ alsasformds eoncre- 
tum .60 

Cdndidum 66.- 

Flumhetcolorss 60* 
Cmerei colork +61 

tfigncoloris 6u* 

Xuhri coloris pelltmdz* 
fiL &* 

Mwhri coloris nonpellu- - 
ctdum ♦<& 

Fldmcoloris 6z. 

C&rulet coloris +6$ 

XK ^£%GEtfTFM 
VlMWl .64 

X r/. ^B^ -?>** 
mprum <$S* 

tfmnurn cuw.dhjsmc- 



yGoogle 



ta&smixtum 66. 

^ferartj Upideseffigix- 

tia natura 67* 
t/ferartj lapides a natu- 

raptQi .68 

XVILPOMPHOLTx 

fil jz. 

XVllL SPODOS 72. 
XIX. DlPH^fGES 
XX. C^A D MIA 

Capnifis s]$ 

Fornacum .75 

MetaUomm velfoj&lis. 

fiL .74 

XX L liTH^Hpf. 

rum ff. 

XXJL MOLTBDjZE- 

na vj6 

Plumbago .rj'6 

Sterilis 77. 

XXllLfTmrjtE 77. 
^Argentei coloris 77. 
E quibm ignis eliatur 

fil 78. 



OGVS. 

£ quibm noelicitur .j$ 
^yfureicolcris .79 

VariommxoUmm *%& 
Kubei coloris Scu 

Cinerei coloris, e quihm 

ignisthcitur $u 
Eqmbmnon eliaturjk 
Aliomco!omm,etc *1& 
Parensfuccomm $z. 
Metallomm varioruw 

fertilts vg$ 

XXUILPLVMBVM 

mgmm £$«, 

XXV. PLVMBVM 
candtdum jSs 

XXVI. PLVMBVM 
cmereum S7* 

XXVILSTIBI 28+ 
XXVllL FEKZVM ,89 
Rgcremeniaferri ,.$z 
XXIXJTOMOM^ 
feu acies 92* 

XXXrtAL C T0N1^£ 
&<*nch*&u$i* 



yGoogle 







^hi^rida,iAP>tisi^f-nifrAt'JsfJsm. 



^Google 




TERRARYM 

gcncra. 

T E R R <AE. 

I Erralutofa,candida,. 
j^eiffertet#en. 
j 2. Arenofacandida, 
I qua» conchas dura- 

„ _J tas in fc continct. 

<£*in fanoicfct «fOtriefy t>arinnmffauKf' 
nefcJ?ttcc£ettljcttftein wae^fm. 

5. Candida faponaria fiuc fullonia, 
Elbogiana. SBcijfe feifFmer&« tt>afc§- 

cr&c/ftt{ert>*. 

4. CandidifsimaexMeloinfula,vc 

tcribuscclcbrata. 
f. Lemn!a > velfigiliatacandida,no~ 

flra aduitcrina.Vera e Lcmno infula 

affertur, ®ifel(%tt gcftgdtccrfce. 

6. Lutofacmerca. @ratt>erie«|en. 

7. Pinguis mollis cinercaluliacefls. 

8. Eretria cinerea vltramarina, qua 
mcdicivtuntur. 

o. Cincrca Patauina, in qua gigni- 

•"' ■ DigitizedbyGOOgk 



tur casrulcum.gleb^huius ttttm repc- 

riunturinagris:qu£ cumfranguntur,- 

m medio ineft terra candidifsima mol 

li$&£nabilis:eabreuifsimo temporif 

fbacio proptcr ambientcm aercm mu 

ck colorem natiuum, & fit casrulca. 

p^mmtftfy {afttr/oberpat>ttanifcfe&fatt>* 

10. Cinere^ifpanica,exquavafali 

qjaationisfiunu admixtis teftisvafo- 

rum fra&orutxn ®pa«tttf4> Of&flftc^ 

fcarauf Wc fc^mcf^r^cCioarixm 

il CtnereaHibernrca^quamfugiunt 

cmnia animalia veneriata. Talis dici- 

. tur efTequaedam inSueuiaiuxta Au- 

guflam. ^rktti>ifۤ cr&trtcfe fcarauf 
f(ingitfti^m§mUtmtamtt 

12, Cincrea rarifsima Gifelana, cx 
qua fiunt vafa,qu£ exudant vinum re 
cens &alios liquores. (^Mtgratt) tucf 

crst titfy/ Daraup bte Hcfftf^cn moj^ 
f rcufc i»cr&en/ Ut ftc§ fcfetmictt. 

154, Subcinerca fpifla Vualdenburgi . 
ca, ex quafiuntvafa^nullosliquores 
forbenna > & aquam(vtvocam)for- 

tcm 

DigitizedbyGoOgk 



cm contincntia: deportantur Ahtuer 
piam & Vcnctias. 3Bafoett&urgifc& 
at>txicfybmu$8<fifttmtm/l>kf4ciU 
mfitt nue ba$ 3toic*#c$e gfaj? fyltm* 

14. Saponaria in candido rubraEI- 
bogiana; leibfatU f«ffettcr&e. 

15. Cinereadura&cruftacea exqu* 
inltalia lebetes & ahcna conficiun- 
tun ®ra» §orc ¥8ttfc§ ert>f rtdj/tw* 
«ttfjmanftfcijttael/tmD feffdmacfef. 

16. Gincrca Annebergia, cum rti- 
brica fabrili mixta; ^ttt grcttt> (ttt* 
ticf} mitbertft$ut»ctMfc\t. 

v?\ Violacca friabilis, Iuliacenfif; 
Crcfcon t>iolbia\m milt erMric^. - 

18. Saponaria, violacea,Elbogiana. 
<£mtrio(&raim feiffencr&e. 

19. Saponaria fa&icia, qua eluun- 
turvcftimentorummacula:. (£m$t 

matfyt e«>e/ Darmtt man &ieflec?enau| 
Dertfiet5erttfreiBf* 

20. Vindis faponaria in Turingra 
prope Beichhngum cruta in fodien* 
do ccllariod 



A , 

DigitizedbyLiOOgle 



dvGc 



TlTVL. 7. TE R R <AE. 

12. Lutofalutea. ®(if>ttUttUtt* 

22. Ochra:fimilis.>exquaplumbura 
excoquitur Iimense ad filuam Bace- 
nam. ymmauifcfyhltytvfc 

25. Tripela. XrvpptL 

24. Alana, ab Aknis populis,qui 
nuncVaiachi. ©eJ&CT&Olll*. 

25. Lutofarubra. 

z6. Rubeaharenofa metallicain Al 
denbergo, quaeieuifsimo attaclu ma- 
nus tingit:& infodinis ipfafaxa,vtter 
rajplanefiantcolorefimilia. 

27. Rubeadurafabulofaiametallis 
sneisMebis, quam appeilant, ^Kottt 

tltt. 

28. Rubca friabilis^ibidem. 3Cof§ 

2?. Rubea mollis fcifsilis Vualden- 
burgica, vensminij non difsimilis. 

6$&tt rot§e f<$ jff iricfetc ert>e/t>em qttecf* 
fil&ererfcmttntgfcic^. 
30. Lapidofa rubea Rochlicenfis, 
cum quamargaipfaexfcinditur. 

3fot§ jfeinicfcwwrid& / tarwif t»«e ffcm 

roarcf 

DigitizedbyGoOgle 



T E R R ,AE. ? 

mat&kicfy. 

?r. In qua Aquifgrani cadmia fofsi- 
lis repcritur, 

32. Pinguismollisfubfufcicoloris, 
luliaccnfis^cum qua boluscfloditur 

S£tmnlicfmUn<%. 

33- Nigra bituminofa. <&&wa?% 
Ur$M<${ic§abiti(fy. 

34. Ampeiitisiiuepharmacitisqua 
medicivtuntur. 

3?. Ex Vmbria Italiae partc. <£m 
feifim tttttify m$ SQmUia. 

36. PacodiSjetiammedica. 

37. Friabilisfquamis srisfimilis/ex 
quainHercynijs ferrum excoquitur. 
ginmBt Ufttlbiaun ttHricf} /t>arauf} 
manamJ^a^tiftnmac^u 

38. Lcmniavelijgillatavcrarterraru 
omnium apud mcdicos celcberrima. 
&t{i$tltttrbt. 

59. Qualatcrcs ducuntur. Qiati 
€tt>t. 

40. Nitrofa Thuringica } qus in mul 
tis locis corium tcrr* occupat. Vndc 

A '3 

DigitizedbyLiOOgle 



vix alibi plurcs ofHcinai nitrariar , vt 
Mersburgi & Erfurdiae. Item in vUlis, 
Taufteti, Netfchauia%Kirchfteti,Gra 
fendor&Clobigi^SchafftetijEblebi. 

41. Nitrofa {terilis,quamThuringi 
0$altf/ quafinequamdicas, uoroi- 
nant. 

4$. Nitroia Torgenfis. 

43. AluminofaMifnenfis,coloreva 
?io,fedochr£ & fefruginis prarcipue. 
Hsc foditur Heluigifdorfi propeVuil 
lanfdorfium duohus fupra Mifenam 
miiiaribus; <% Burgi prope Dipoldik . 
ualdummiliaribusab eademvrbequa 
tuor.Inucniturcadcmfpongiofa» %* 

Uwn or Dtrtdj. 

44. Aluminofa Mifncnfis cinerea, 
qus veluti pyritcs rarus fplendct,fodi 
tur in ijfde qui modo npminati funt* 

P a g is ' 

45. Aluminofa Dibana,medioui- 

*erLipfiam& Vidcbergam itincre. 
4& Aiuminofa nigrahartns inEaf 

quas 

DigilizedbyGOOgk 



T S M RiAE. 4 

quaead lacum quendam in Lufatia 
foditur,in viila qu« diciturMefo. 

47. Atramentofa Goflariana. $»?- 

48. Sulphurea Radcbergiana. 

©c£n>«fder&m'd>. 

49» Carbonaria,e ccfpitibus Belgi- 
ca & Mifhenfis, qua carbonumvice 
vtuntur.Antuerpiaj <©ttrflfnominant: 
& baiulosquifaccis enauibus expor 
tant iDttrffmftfger/Mifnenfes ftozpu 
appellant,qu<e in montana cius parte, 
ante paucos annos cognita cft & ef- 
fofla. Vtunturea inalendoigne, vbi 
eft lignorumpenuria, vcl invenisex 
coquendisjqufignemaioreindigcnt. 
<Dmff/&oipu, 

50. jp£ea,terraBauarica,qua firrnif- 
fimainignibusnoflrivtunturmetaiii 
ci : ex ea enim fiunt catilli , qui in igne 
continentedurantfeXjinterdumocro 
dies:fiuntautem tanta magnitudine, 
vt marchas argenti modofexagmta, 
modo feptuagmta,ccntincant. Con- 
v A 4 

DigitizedbyGoOgk 



TITVL, I. ^X G I L L <AE. 

ficiunturHafnercellaj.quatuor a Pat$ , 
uiamiliaribus, ^ferfcfcmc^itgdjV 

*4 g. Q I LL *AE. 

1. A Rgilla candida Seburgica? 

2. Caadida Anncbgrgia. 

5. Candida Ifiebiana, cui intcrnitet 
mi ca> argentc# ? ^Ci jV«r 5T§att tttit 

filbiX^immtxkinf^ 

4. In cinereo cadidalilebiana,qu# 
pofl orgyias trigintainfodinis #ris in 
uenitur , poii ^erramxubeam fabulo- 
farcudequafupra* 

S* CinereaMifnenfis. (DCljettgtaft) 

6. Cinerea Mifnerjfis prope Rifam 
ad Albinu iktfytatamt Zhan/mn 

m\ 

7. Cinerea Herlesbergenfis ex qua 
Noribergas cum terra arenofa fiunt va 
(aliquationis, in quibus orichalcum 

confickur* &§an &ar<mp wan |>k 

fc^mcf^ 

DigitizedbyGoOgle 



*4. R C I LL iAZ. 9 

fcfynt&Wl mafy/txivitm mcm t>mmcp* 
fingmacjjt. 

8. Cum terra arenofa. 25>crcif# 
£§an «n Ocn fchmdt}ti$eln. 
9; Lutea Miineniis. edtftt gtffct 

10. Fulua, Annebergia in Pila mon 
tc. ©d&erf§an. 

ir. Rubric^ fabrilj ftnilis e pagoO- 
croUa. ©cfcon ro#r t§an/t>on -Otf»& 

u- Rubra Iflebiana, cui etiam inter 
nitcnt micx argcntc». %om £§<H* 

mitti>eiftm$limmevkm. 

13. Fcrrugineicoloris eBauaria>qua 
tmguntur fornaces > qu«e ex ferro fi- 
unt. ^ifcn 2$an/ i>amifm«nt>KCi* 
fcrn oTenfein eifenfaro anflreidjf. 

14. Boemicafriabilis, e qua cximua 

tur granati. -ieimicfcf erDfridj/ ooritt- 
«m»ic(granai(cin. 

MUR G A. 

Arga candidapinguis mol 
lisTorgana. 2£ei(ferM 

DigitizedbyGOOgk 



1 M 



2Z27Z.. T. MjIRG <4* 

2. Candida Iuliacenfisv 
5. Candida cruftacca. ^32ftif|& 
fc|tr&(cdjtcrmera,ck 

4. Candida lapidofa Hallenfis. 
&c#r§mtcrmcr$c(. 

5. Candida arenofa friabilis,Hildef 
hemiana. 

6. Cinereamcdiocris, quasreperi- 
turinferPrefdam & Mifenam, iicc$* 
tfcfccnfar&cr mcrgcf, 

7. Subcincrealapidofa.^fcJjcn&r&Ctf 

j*cmtdjfcrmci#cl. 

8. Cinerea lapidofa HaIIenfis,qua 
artificesvtuntur in cffmgendis imagi- 

cibus, ©m»cr§amrmcr0clbarcm 
m<mComcrfc§cf. 

9. Fulua cruftacea Radebergenfis 
gua: reperitur in terra arenofa aurum 
infe contineng, ®c(CT fc#r&(tc$f« 

€>*>(&mcrgc(. 

30, Duraluteaarenofa,BclgicaeTra 
jc&ufuperiore, quaincol*,ficutiia 
■<#}* Joci&agrpsftercoraat* 

JTttttC^ 

DigitizedbyGoOgle 



SM&mergd t>on$?aj?rte$. 

M E D VI L <4. 

l ¥ Tk /TEdullacandidafluidafaxo 

±y\jumTorgcn{ium. 3&tij? 

mttoepdnmarc?. (fium.. 

; 2. Cadida & pinguis faxoru Torgen 

5. Candida&fluidafaxorumRoch 
licenfium, (fium. 

4. CandidadurafaXoruRochlicen 
$. Candida metallica,nafcens in ve 
nis argenti, qus curaprimum cxirni- 
tur 3 colorc cafcum liquidum rcfcrt.in 
acre ftatim indurefcit;ka tamcnvt ore 
reteata butyri inftar liquefcat* ^Ddp 
pjfeftlkrfldnmar^ 

6. Metallica candidifsima pinguis 
& mollis Sachfenfeldcnfis , qus in fer 
rivcnis rcpcritur,tcrras faponarise ta- 
«du non difsimilis* ©adjfenfe&tfcfj 
fercfftewmarct 

.7 MctallicacandidaSachfenfeldcn 
fisinnatafcrrifaxis- V&W& jffemtponi? / 

mttdfmjfdneermtMf* 

DigitizedbyGoOgk 



22TVZ r L M E DV L L <A?. 

7* Lutcag^odiinclufajochrsnon 
difsimilis> qu# circa Francobcrgam 
in Mifma cum hthanthracc repcrituu 
&tlb $anmavd in fjoimff emett 

8. Hauaduracxg^odc. J)aVt$<,lb 

$tinmav& 

$. Flaua friabilis cxgseo dc> quasrc- 
pcrta cftMifen^infundamcntis celbe 
. pcnaria?ludiilluflris* ®tlbmiiU(fyt 
$einmavfc 

10. Rubra mollis faxorum Roch- 
Ikcnfiurn,quanoftrihomincsmagno 
cum fru&i* Joco boli Armcni vtun- 
tur. Otot %o<$U§tv$tinmav& 

ii. IncandidorubrafaxorumRoch 
liccnfium* UibfavUt ffcmmarc+« 

12. PiccafaxorumPirnenfiuau 
$5%mv% fteinmav$ /Q5cc£$dc^ 

i?. Viridis faxorura Cheraniccnfi- 
um fupra Hilberfdorfium* ©Vfttt^ 

isc$ficmmar& 

B O L I. 

i* pOlus candidusfuliaccnfis, cx 
JEjluteo' ac * quanda rubcdincm 

accc* 

• DigitizedbyGoOgk 



C RM T+AF* 7 

accedens,vcro bolo Armcnio non dif 
£milis,luliacenfis* 

2. Pannonicus verus, $Dn$(tif(fy& 
rec^fcr&ofue, 

3. Luteus Theophraftu 

4. Boemicus rubeus. 

5. Annebergius.@«Mrtgerc^er^ofl» r 

5. Armenius ' verus, qucm anno 
M. D. L V. Ele&or Saxonise Augufius 
alegatoTurcico accepit;quiverum 
cffe,& fefe huncin Armenia collcgif- 
fe affirmauk;Item quod in magno prc 
ciohancterramhabeatTurcicusIm- 
perator. VtuntureoTurci contrafc- 
brcs > peftem,& anginam. 

C R £ T >AE. 

*♦ /^tRcta argentaria > in quamlca: 
V^argentes internitcnt. <S#* 
Uttttibt 

2. Raramoilis. @&* fc$tt$fcite 

3. Dura. ^teinfmte 

4. Lutea mollis Vualdcnburgica* 
qu^facillime lineas ducit. 

DigitizedbyGoOgk 



TlTvU & C M E T u£E* 

5. Tophac^a. £etcgtcfttftC* 

6. Incinereo violacea > dura. 

y, C£rulea>qu#cfIqditurinThuriti 
gia prope oppidum Mogcllam 5 qua 
fabriinpingendisparkdbus vtuntur. 

&oiin$ifch fr&t* 
&. Viridisdura. 

9. Subuiridis. &UtlM $t&Mtttipti 

10. Nigramollis. <©$tt>ar# fcfercifc 

frctt>«» 

«. Nigra mollis argcntcis maculir 
nitens. 
**. Nigradura.Jf>ar«fc^a>dr^cfrdbC* 

13. Fabrilis candida, exquaCatalau 
ni ad Matronam parietcs & muros c% 
truunt: vnde etiam Argiers portus 
cxtru&usdicitur. 

14. Fabrilispinguis* qu# ciFoditur 
inMifniaVualdenburgi. 

%$. Dura violacea, qus ibidcm i&- 
uenkur* 

RV B RI C <AE. 

DigitizedbyGoOgk 



t. 13 Vbrica fabrilis mollig. 

XSJBtiftbatittttl. 

^2. Fabrilis dura. Dt&djleitt. 

5. Fabrilisfacticia. Dfcfof. 

4. Fabrilis pura & Suida effodjtur - 
ad Leubingam pagum Vuertcrorunt 
ittTfauringiajqua domorum te&afo- 
lcntpingcro ,£>WMgtfdj tMfuglU 

OCHR^AE. 

*. /^VChranatiua^fiucSil^GoSa- 
\J rienfis. SbtX&$tib] 4>tf &* 

2. Fiftularis. 3fc&t4t©c$j& 

3. Natiua crocei coloris Vratifla- 

uicnfis. ©c^nfofr<«trot§/<25(rtfae& 
t>ottS$rc(f<l 

4. Vfta&acctocxtincla. £$ratt8 
ro$. 

J. Innata ferri lapidibus, efJoflaFraa 
cobcrgiadTfchopamamncm. $ro» 
tfot&crstfd| -Oc£:3, 

6*. Innata &annatalapidiplumba- 

DigilizedbyGOOgk 



TlTVL. 7. VJtSUt 7 EMR 1S. 
rio,Fribergenfis. $mbtt0§O(fyta* 

V^ASsA £ TERRIS. 

j. -r "yAfaVenetianaegregie&do 
V depida. ecfc<fo58<ntWf$ 

t§cnmtg«fef?. 

2. Numantina,fiue Hifpanica liqua - 
tionis. ©panmr^tfc^mc^tigcl. 

3. Ipfea. 3pfcrf4*nclJ?tigd/t>on.9af 
turScffc. m 

4. Hcrlesbergiana>ih quibu ' Non- 
Bergsfitorichalcura. 91urmocr<$t* 
fcfcefcfcmc^figct. 

5. Gifelana, e quibus liquor exu* 

dat. ^«ffifc^cmojiercuftfo^f^wi 

£trt. 

6. Vualdenburgiaquejiquoresno 

forbent. 3B<ttoenDwr3tfc§efrU3C. 

7. Ficlrilia in Lufatia in tcrra reper- 
tatfuntvrnsfictiles.-incolxvocant, 

©ttt>adjfncto>fe. 

S. FicMainThuringia propearcem 
Stcinamin montc vicino repcrta. 

Succi 

DigilizedbyGOOgk • 



S VGCI N A* .'.., 

tiui. 

S J£Z. ■ . 

t. ^Alcxco&uj.Talesfalin^funi 

* l3"i Saxonia nobilifsima: Hal- 
lcnfes,&Luncburgica;,&Stasfurdia- 
n*:ln Th uringia,Franckenhufia;. ®$ 

2. Fiosfalis>«A««j^©*. fofttfafg/ 
fa%&mm*. .... 

• -3. Peilucidus, cryflalli inftar/cui ia- 
nata eft ccrrafalfa pulIa-& clncrea,eX 
qua fuccus faifus efHorefeit. 3Durd| 
ftcfctta, faffc / mtt r^a>^gran>er^»^cro« 
«rniKngt / Daraaf fefcme Ml&tdmm 

4. Fofsilispellucidus, Pannonicus^ 
quidiciturin offlcinis, Salgcmma%: 
^naerffcfcfamerffemfafe. 

5* PofsiliscincrcusPoIonicuj* 3>t>f 
mfc&#cmfaf§. 

<*• FofsilisnigcrPoIonicus* 

64flW$9Mftfitfrifafe, ... 

B 

*DigitizedbyG00gIe 



r^^.-r- 



TITVL^L S^fL. 

6. Podqlicus,.cproumciaPoIom^ 
habescum faifedinc faporem oui du- 

ri. po J>otifc^ fal^/ fc^mecff tp j< §^« gc* 

• . 7'., Ivlarinus , de quo Aufonius, 
Jrntamentum y quibusadditury tqmreufal, 
Hic fa| fcre durior & nigrioi' cft* 
qaamfofsiles. SdoifalpVXtfyjati}. 
8. Lacuftris. £>00 Vim 4tt£ jU&OI* 

j&mi^$«rnf*utt« 

5. Aaimoniacus. ©afarmoniafc 
10. DcCeruia } inPiccno> quicxma- 
xino mukaarte excoquitur. 
jLlndicus* ^n&tanifc^faf^. 
:». Colom£us,exVttalaehisu 

13. Salis afpergo, quae veluti pruina 
incampis & pratisiacct } vbi funtriui 
falfi , vt in Thuringia fupra montem 
Kifhuijanum,quaKeIbram itcreft. , 

14. Micx faliSjfuntgranulaqua? ia 
faie marino fun.t, grandiores quam in 
exccc"to. €}cfoattfa(g» 

iy, Stmslahs. <5afrpfafF<ft'/feflS 

„ DigitizedbyGoOgk 



^JCLtS FJtCTtCIt. ti 
J6. Maffie,quale$ funt q ui iri Polo- 
hu cffodiunturi &fcindunturferris; 

17. Conchieialis^qii» fdlsili Poloni 
cbianAfci folent. , :_ 

- SaZES fu£CflCZI. 

V QAl abfinthij, probatur in fei 
j3 bribtis & pefte. 33M}m& 

2. luniperihuSjValetih pcfte. 

3. Defuccmo, cft efEcaX remediHY 
vuuniperinus in caiculo. Qidfidn 
f«f|. .; s 

4. De ofsibus humariis. Sunt qui 
jpracfentcm medicinarh eXiftimcnt fe- 
bri quartan*. ZoHmUinfatt}. 

5. De nitrO, cx quo fitpuluis Boni-f 
bardicus. Vidc Halonitrunu 

6. TheriacusGaleni; 

7* Sacerdotalis,eftfa6tieius & cbrii 
poficuii 

B a 

DigitizedbyGoOgk 



. 8. Alcali,idcmquoqu*fa&iciu*, 6c 
BODflfin cfl Arabicum; 

■N 1 TRVM 

t. "K Tltrum nkiuum fciCsile, <iu- 
\^\ rum,exquo Venetijs Borax 
coquitar. @^ifd^rnitcr/i>ara»^ 
ntansa 23cnet>iett Om 23o:rae macfct 
/2. ; Natiuum cinercum, <iurum,gte- 
J>o{um,ex quo itcm Vcnetijs boraX 
coquitur. ©raipcrfjarfcr jtiicflicfctc* 
mtwWM$ tttan aucfy SSoixas roacfcf* 

3, " Verum Venetum co6tum & p«e- 
paratum,quod chryfocollam nomi- 
nantGr£ci,Mauri borras. 

4. Goftuniadulterinum. ©cfcifcfe- 

lerSSojrae. 
c, Candid!fsimumplumofum,quoa 

exudatTorga: exparictibus, quod 

Gr«Gi*phronitrum vocant, <Bci$ 

nitcrbimrm." . 

6. Fiauum plumofum , m cellanjs 

Mtfcn^ :coiieclum. ®efc nrter&iftm. 

7, Fiauum durum Ncapoiitanum. 

DigitizedbyGoOgk 



ftMpolitanifcfw&mcfytr nitet, 

8, Efflorefcens ex terra Turingjiei 
nigra.nirrofa.. tftifcr Ott6^)o«nafcfcrt 
txM&mbt. 1,; ... , 

p. Efflorefcens cx recremento plfo 
&v ^Wm&£rnt'ftr<}R^r^f4(acfm. 

»o. Efilorefcens cum csrulco exre-? 
crcm cn toxns. QMtkn&cr ntftr famyt 
jrfncmntfcr au$fwtfftt fcfcfac&n. 

^u rStaladticam in celiarijsJTorg* 
collcftura. OidmnitaktcSm. ' 
.12. Halinitrum>kIexnitro CQdtuni* 
€5a(p«cr. ..:■•::'■■■ ; :■■--•■;:>; 

? A L . umen f af sile. 2&Hitt»0f$6 

2 » JL\.Liquidumluteum,cxIluain. 
fula maris Hetrufci , quod.tracWum 
manibus ita mollefcit, vt ferc fluat. 

5. Natiuumliquidumflauuminftar 
feutyri molle,fouum in foro Vulcanio 
propeNeapoIim. tfaapcnfantfcfcgiiJ 

Nr alaun/todc^ tpwdnteer. 

B 3 

DigitizedbyGoOgk 



4. Uqnidum cinereum cX codcBS 

loca ©ratt>a>ric§<rta»tt. 

5. Candidum piumpfura Neapoli-: 

tanu. idcfetttxiffcr^capotitamf^ 

6. Can&difsimum fcifsile Neapoi* 
tanum, ^#ftfet$?tc$iaiatttt. 

r^. LutcumfcifsileNeapol. @#» 

8. Scifsilecummelateriapermixtlk 
quod fulfur redoietjfi iacendaturjof 
file, Neaoolitanum. £m fc§tffrtc# 
dzm/mii ;fc^tt)ar$cm mttf>im atranttnf 
t>trmt^t/rm^ti»Kf^i»t^l 

9 . Capillarc,, fofsiie Neapolitanu. 

iq, RotunduNeapoUtanu. 3ttttt&$ 

motttt. „ , , 

ir. Piac6des,latascruftas habens,, 
hjcapohtanum. $ fotcljtafatttt. 

12. SaccharinumfacTicium. Qftotttt 
g^jmptmt<4ttcfcr|ttttcm. - 

«. Piinthides violacei coloris. Kftt 

«Ifcawrataurt. ^ ; 

14. In candido rubrum co^UjNc»» 

- DigilizedbyGOOgle 



politanum, OtotfyitfyataM. 

ISt Fa^iciuminftarfluorum.hocfic 
cum cruxaliqualignea in catinos im* 
mittitur;cuiitaadhxrct> quafi fitad* 
natu,&fere inquadrangulosformafc 
ilS. Candidum purum coctumLo- 
bcfteinaauinThuringia. %tin mi$ 
butcfyficfyiig gcfottm a! axrn* 

vr. Vencnanum, quod contritura 
rubrum fit, coamfi perfeeft candidfe 
f&m&iitfyalam. 

i8. Comune. ©emdttlattdfatam?* 
~ 19. Vflum. ®thiatealam. 

20. CandidumDibanumexcociu» 
cx quo atramentum futorium effiore 
fcit. &^tttxiakvm / t>ara»J ftipfer 
v>a$tm<$}$t. 

21. I>ibanura cum atramcnto mi- 
Xtum exterrahumidaextillans, & co 
crcfccns, QCfaunme^ 

22. Cum atramcnto ex lixiuio exco 

&um c 8n$tU\titttatemtn<$l 

23* Dibanum co&u. candidum pu-j 
rttip^peUucid^atramcto caxks. %$m 

£ 4 

DigitizedbyGoOgk 



gdwfcrtfMrc!#$%aiatttt, 

1 24. Boemicum. 

!. 25. Mifnenfc, quodfoditur in villis 

Heruigifdorfo,&Burgo,de<£uofupra 

jnterrisdi&umefr,, . "<■ 

26. DeTDlpha,quodprim&n fofc 
ium cft inItali»,Pij fccundiPontificif 
temporibus, '...*"' - 

27. Vcna awminis cum mify,Nea- 
politana. 3£rin fearcfart <m$ ^apo* 
Ci'6/i>arttttt afoun »nt> a,di& SUraittcnt Sa 
fc|m$tt#etc$. 

28. T.erracandidifsima, ex qua co- 
quituralumenNeapolitanum. <5(tt 

«>dMattttcrfctrtcV * 

29. LapkdcRocca, ex quo fitalu* 

mcn- 

30. Tcrra in cinerco nigra Dibana» 
ex quaalumc coquitur. <£inf$t»arfc 
graa> crotrtcfc fcarattj? «tan ia gHtUn a* 
launfcu&t. : 

31. Venaaluminisrotundi^qux.Nea 
poli in fuperficic montis inucnitur. 

€$«fc|tt«fet^clari|/$arttt tttmn* 

DigitizedbyGOOgk 



*XTRUMtNTVM, «| 

JKafdttnfttgfmojed&m. 

* 32. Venanigratobcflenana,inqua 
inefl alumcn candidum natiuu, Q;m 

fc§t&m<v gmtg/ oortnn «n mifc a\a\m 
t>ofo,c, 

»• A Tramentum album tenue, 

* _/\.Goflarianum. ^upffflffcaf 
fff&fame. 

-2. Album durum fofsile Goflaria- 
num. ^tp^fborglupfofwaffer* 
,5, Gandidum purum fpongiofum* 

fofsilc. SBctjj rctn ftttfer &crgfupjfa{ 

t»a(f«r. 

54. ln candido rubrum , fpogiofum, 

fofsile,Goflarianum. DtotftC&t ttttt> (tl 

tfcrkrgftyffcrioajlcr. 

; 5. , Candjdum durum ftalaiSHefi, na- 

tiuura,Goflarianum. QBctp€5o§la* 

:-.'&, In candido rubeum, kidem ftala- 
aicum,durum. 3£otltcfc @o#artf$ 
^OWgfor 
7. ViridfidurumJtatiuumGoflariav 

B , 

DigitizedbyGoOgk 



aum. ^artgrankJf^fttpffcrttxin^i 

8. Viridefpogiofutanaauu. @rfit| 

9. Vinde fhlacricum durum Golla 
rienfc. ©mnSvm^dtfdgttf. ■ 

10. Incandidocincrfcum,Cyprium« 
(^n>fcertffttpffera>ajfsr. 

u, Durumcinereumnatiuu. ©JOtt 
§artfcreffttpfmt>aff*r. 

iz. Craereum natiuum Neapoliu- 
num*cum fulfure viuo coloris lutei. 
@jatt) fupffcrwaifac / mfc atKm rcinm 
3ctafcty»$ef. 

15. Viride durum folidum co&uai 
Gofiarianum, ©Zttn^artgcfotfmftt* 

pfeiwajfflf. . ■ _• 

«4. Viride durqm Jpongiofum, ca* 

auGofhris. ©mnfcarf fymmifyt 
ft$^mi>affer, fl . __ 

15. CaruIeumcoctum,Cypnu,puk 
chernmum. ©d^nfrfawgcfoftmftt 

ffftttoafjcr.- 

16. In viridi coeruleum co&u Qo£ 
iariaaum , &1&&6 Micfc fttpffcr- 



yGoogle 



UTRUMtNTVM. 14 

tt>aff<r< 

17. CoeruleumRomanura co&um, 

18. CocruleumPannonicumco&u. 
S&fom %3n&tif& t wp^tma ffcr. 

15. CocruIeumPannonicum,in quo 

alume candidifsjmu gignitur. V&iam 

£PngftfFd& fapffertoalfr/batrmnfaaCicl 
mattnmcci$t. 

20. CccruIeumco&uRadebergen, 
fein Mirni3,Pannonico fimile. 

21. Radtbergenfe, cum fulfure mi- 
xtum. 3Cafcc^if4fapfcr»flff«rmie 
.fi$it^f9<rmifc§f. 

22. Coeruleum co&ura Goldeber- 
gcnfein SiMa, cum alumine mixtu. 
©oU>fkrgifc§ fapfcrfijflffcr mif afcum 
««rmcngf, 

23. Candidum, durum , pe-Ilucidu, 
fublimatum. ^)arf/tt)ci^»a&ar^fic^ 
fio, ftt&umicrf fapffcrmaffcr. 
ZM DcftjJUtunu ^ttpffcrm<#l 

25. Vftum, ©^ionf^ 

DigitizedbyGoOgk 



Z7ZVI. II MTl ^tMTTJt 7& 

26, Vftum cyprium. 
,%?, Arramenti, falis, nitfi, & alumi- 
mspofl deftiilationcm recremetum; 
STottttifopfF »omfc$rims>a$cr* - - 

28. Atrameti recrementu exquopo 
ftca Radeberga: fulfurcxcoquitur. ' 

»♦ A Tramentum-nigrum,feufu 
_/\.toriu m,Graeci$ .roelanteria. 
^c^war&atrammf. 

*. Melateriafaabilis. 3$Ci$ fc§tt>ar$ 
«firammt. _ 

3. Melanteriafriabilis,in quaMify 
effiorefcit. <©arauf cm sal& atramct 

friScf. 

4, Vena nigra Iuliaceafis,ex qua cq 

piofum atramcntum excoquitur. 

^c$t»ar& atramcnt jlcm / ^arauj? man 

j. Vena Goilariana,atramenti fulfu 
ri viuo firoiiis colore>excgllen$& pre 
ciofifsiraa,quaj rarius reperitur. (jilt 

gran> atramcnt 1 fccm tc&ctt&isctt fcfcw 
Mnic£ttma,lcic|* - 

DigitizedbyGOOgle 



s o x r. 



SOry in eo differt a melanteria, 
quodinforyincftvirusgraue» 
naufeam moucris,id quod inmelan- 
teria non deprehenditur. <£in ufo{* 
ricc&ent fcljmar$ tff tammt. 

x» Goflarianumcum pyrite,exquo 
mify & atramcntum candidumfcm- 
per efflorcfcir. <5c§n>ar$ tt&ctmc^OtC 

«framem auf f i# vcrmcngt, 

CH^ALCITIS. 

n /""^tHalcitis dura. di citur autera 

V_>hoc nomine, proptcr aerugi- 

nem,quaecius color vcrus & natmuf 

eft. i)arfrof!>aframcnf. 

,2. Fnabiiis. $%HU<fyt rot£afram& 

3. Durainquamify. 3fot£aframcf/ 
fcarmngal&atramenf. 

4. Duramquafory. OSof§/t>armtt 
f$mar£aframenf. 

5. Duracumpyritcmixta. «©0$# 

5. Cypria. QCpf§ aframcnf m§£ip 

DigitizedbyGoOgk 



tlTVl.lL M 1 $ Y. 

■»• TV /f I{ y friabilc - sow #& ^ 

lyiframcnt 
.:*. Durum. #art#fcatramtttik . 
,. Durum cu chalctti mixtu. @cl& 

|art atrammt/mvc rot&cm atramcnt m* 
wlf^ . . -.- 

4 . Durum cum mclantena mixtu* 
@c& ^are atramcnt / mit fcfcware «tra* 
tncntscrmtfcfct. 

< Exquoatramentum tenuecandi 
difsimumefflorcfrit. ©cl&atratttct/ 
fcarauff t»e$ftt?ffm»affcrHacf. 

^. Cumehalcitidura,exqua atra- 
mentum album tenue efflorefcit; 
®el& atramcnt mit rotfjcm fcart em atra* 
tnent »ermifc$t/oarmtff n>e# ftipff tr»af 
fcr&taet. ^ r r ■ 

CHRTSO COLLc*. 
j. y^Hryfocolla natiua pura , m 
^^monte Carpatho colle&a; 

&einfcercf«jran. . _ . . 

*. NatiuaSnebergenfisinMifntajia 

lapi4c metallico jerario. S&Cf C&$rillt 

tncincmfupfcrcr^ - . 

Nati- 



"% 



yGoogle 



C^nitVLtVM. t4 

5. Natiua ex Alpib* Rheticiscumo 
lochiteftriatimpofita. <£ttl€5cij>»a* 

$iftf}btt&&bn/mit tinl maia^it fcfcri* 
fymtiftvttmmgt. 

4. In lapidc fifsili Islcbiano. <£jrt 
Utti £ran m £t£f etyftcm fcfeiftr. 
,;j» ■Hcrbaccaquxpoftuncturam ap 
pellat linguavcrnacula^Sc^ifergriitfc 

6. Fac"hcia. £5«madjt{>ergriitt. 

COSi? Kif KAf. 
. t x^f Ocrulcum pulchcrrimu vi. 
V^tramarmum feuCypnum,ia 
tcrra cmcrca,6miic cocruleo faChcio 
optimo. <£in ffytne lafw 1 in txatm 
U<fyt$ratotn crDtrtdj au$ HpptxtL 

2.. Naciuunjinngneglcbofum Snc^ 
bcrgcnfe, intus concauum , quod ex 
terracadidafabulofaeiiodit. *2>c§t>n 
hiaw fafur fugfcn/ inc intomUq §et/ »nu 
tnriwr tpetjfen a,ti$it$ttn ersen Qtfun* 
fcenteer&en. ■ 

3. . Patauinu,quod in glebis fubcind 
reis tcrnereperitur. (ginHatt) m fcart 



yGoogle 



rrrvtju cbiRvtvvte. 

4, NatiuumThuringicuYqnod ef r 
foditur magtia copia iuxta Muchel- 

lam. ($>mtin ttfflv fo man ttt Xfyxm 
genftnof/oDcr&ttcfcf. 

j» Natiuum copiofe adhaerens terr^ 
durae cincrex tcnui. Q?erc$aftn7 f& 

|mift0 m0tm ewera/a»mfc&tr&(tc& 
fcncr&ett. 

6. Natiuumpuru.exPoIonia, (£ttl 
ftinpolmfcfytlafurfttin. 

7. NaciuumPolonicum>cum ferra 
dura fabulofa candida. (£in.*poU 
«tfdj iafut 1 mit emer fjarf ett grfitt'c$f ett 
t»ei{fmerDen»ermtfc$f. 

8. Natiuumcumlapiderudicandi* 

do. ^ttmnertaruranweijfcmlleirt. 

9. Natiuum Hifpanicum in quo au 
rum apparet. (Spanifclj fafut j!ettt/&« 

rtnft4tigfet'Jt0olD. 1 

10. Natiuum Snebergenfe>adh2res 
hpidibus rudibus. ^afuratttffdttatt- 
gefc$n>eiffe. ^ 

; »1. iflsbianu in Iapide fifsili. €dtt(£ 

Jafttrtnfcfctfcrjtatt. 

Natiuum 



^Google 



COWRVLKVM. %f 

.fi2. '.Natiau Goldbergenfe cuchry- 
focollajin veha ferri reperta 3 in lapide 
candido^quiigniliquefcic. <£in ft$$ 

m bttdlajut/mit tinman$t$0§nlUvtt* 
$t&nintintmti(Mtt%vft tpdffm <mat& 
iil* NatiuudiSncbergenfej&chryfb 
eoIJapuraJn filice candidd diftin&e 
adharcc&- ^inft^ontUtdiafut/fampt 
mMHintribttfiQtM/antinm fyatitn 
^ tmb wc$m ftfxt&iftm/ in$*rfcfefDft'$ «« 

14. Natiuum Gishubelianum in py 
rite 3 exquo argcntum excoquitur^ id 
mixtutn efl curxi fucco viridi concre- 
jo } & Zonarum inflar Intetduin difpo 
fitum>ex quo extra venatfl etiam cum 
iucundrtarc efflorefcit. @rm hztxtia* 
ftttin timm gav fmomn tapfftx f tcf?/$ar* 
auj? ta$ic§ mgvam fafomt^u 

ij. Fa&icium. <£afut* - 

- 16. Faciiciumvltramarinum> quod 
cx Hifpania &Thracia inuehi dicitur. 

17. Armeniumlilebianum. V&laft 

DigitizedbyGoOgk 



iTVU-Il UZ&VG& 

u A Erugo,color*ris viridis,vfi 
jr\^ds viridi «rugine tin&os* 
Martiahsnominat. ©sflttfpatt» 
.2. Natiuainpyritcaerario. (*5jtht< 

fpanattf dntffifupfferrtc£. 

5. Sarbcrgenfis natiua in rudi seri* 
lapidc,colorisplumbei. ©nffifpatt 
auf etncmfapffcraMer& 

4. InaircpurQnatiuo. ©rffitfpati 

<wf#$t0nemlupffcr. 
* Fa&icia. @cma$tajilnfpatt. 

6, Sublimata,quo pi&orcs & pla&f 
vtuntur. &tj.tUtertgrunfpatU 

FERRVGO. 

». T^ErrugOiferrivitium &fitu& 

Jrafoft. 

UVRIPIGMENTVM. J 
*. A Vripigmetum cruftaccum. 

x\@^tfrtcl)t operment. 
2. GLebofum. (Stucrrcfciopermem 1 . 

5. Glcbofum cmxtum cum fanda- 
racha. 0jftfrtufcjjc£gcftt>ermengf. 
.4. Album£ublimatum,quodvems 

inalbofubiuteisdiftinguitur. 3Bc$ 

fttfcfc* 

DigitizedbyGoOgk 



fkMitmcrtopffmm** . 

5. Sublimatu,nigris fubrujais & lu- 
teis venis variatum» 

S^ND*AR~*CH<A. 

t* CfAndarachanatiua* Qveufc^d- 

2. Fa&itiaVitruuij,velfandixGr« 
corum. SBtainfnge* 
(. 5. Imperfcde co&a, S&jctd^ mttt- 

4. Nariua cum auripigmento mi- 

xta. Du>f g«t& rait Qjmmtiif .wratcngv» 

SVLfVR. ' 

*• ij^Vffur. liquidum candidu Ne* 

j^ politanutn,cui aluminis non- 

nihiladraixtum eft, quod inundante 

Certis tcmp oribus lacu(qui contintfd 

ebuliit)in fuperScieterra; ibletcolli- 

> gi:& ex eo fulfure oleum natitrum ex- 

. pximi. ^mmd^dkwibdm/Mxan^ 

ln Sfcapoii*. &ae'fd&»eW oi$cmac& 

wixti ■■:'.:* . 

".,%■> Luteum natiuu Neapolitanu in 

foro Vulcanio(vtPlinius locunomi* 

C a 

DigitizedbyGoOgk 



nat) fponte in capillamenta concre- 
tum. "Mmxfubtiltxpatotx ftfy®shU 

y LuteumpurumnatiuumNeapo- 
]xtanum,igncrh n on expcrtum. ®d* 
fcer natiirKc^cr fd?n>ekf. 

4. Fofsilc fui coloris, Neapolitanu* 
,cum terri fubcinerea. ^atwiititft 

fcfetw&cHrt timm§mt$tawm tmti^ 

5. Vmum>lutcum, Neapolitanum* 
in atramento cincreo duro. ^aftir* 1 
li^erf^tt>c&eta»ff tintm grawenfcertf* 

6. Viuum,in candido cincrcu^gle* 
bofurri* ^Btifyxawx natixxU^ti 
ftfyaotUU 

7. Ginercumviuutnjincorticegri* 
fcitoloris. 

8; , Cirttrcum viuum 5 in cortice cine 
rco lapidofo. &in naturftcfcer fc$»e* 
Mintmtx §axtm gxaumn jfdmc$teti 
JfyaUtu 

9. Nigrum viuum>cum fulfure albo 
molli. &cf)wax%tx ftfywM 1 t>armtt 
tinm$xflU§$txi(kMUU 

z Cabal- 

DigitizedbyGoOgk 



SVLTVR. tf 

10. Caballinum fa&icium. 3to{f$- 

f$«?c&cf/f$n>ar&cr fcfctococt 

ir. Oleum fulfurisjfimilc bitumini 
liquido>e fulfure liquido exprefTum. 
&$tt5cfrcld(/ctncm 9>ctrolco ojcicfc. 

12. OJeum fulfuris ex fulfure nati- 
tio deftillatum. <©#tm'c#fc$tt>c&clo'!. 

13. Ellychnia exfulfure,quo fubdu 
cuntur fila aut ligna. &<fya>iUit(tfy* 

lctrt. 

14. TerrafulfurofaNeapolitana,c 
qua excoquicur copiofum fulfur. 
gtntftcaoohtamfcfc croc / bit x>il fc^ttx^ 
fcci§c(e. 

15. Lapis colore nigro & rubro,pa- 
rens fulfuris. <£trt fdjworfc WtttD rOt£ 

gcmcnge fcfcwcWjlcin / ocrt>ici fd}»coc( 
|at. 

16. SulfurcceruIeicoIoris,Aufbnio 
notumj&fort^Hifpanicum. 

SVCCl EFFLORESCEN- 
tcsjjeu extrafli. 
I. Y^^rites Goflarianus> ex quo 
JL gcneranturomncs fpecies a- 

C J 

DigitizedbyGoOgk 



flT*n % SVCCl ZXTRUCTt 

traraenti. <2rm attammt ftttrtv btft* 
oup atk ffi§ fces fupffertt>a|fere §<fr* 
fomptv 

3. Radebergenfis>ex quo mify ,:me- 
lanteria>& atramentumtenuealbura 
diftin<fte ef&orefcunt. .©arauff u$* 
f td$ g# im& fcfcuwr&airaramtfamps ei* 
tttmtbetgcn r" upffert&a jfc* fei&e. 

3, Vena durapyritis, colorcargen- 
Ceo ( vulgo aquaticum vocani) fimi- 
lisDibanae , cx qua, fi in locany apri- 
cum ponatur*atramentumalbum te~ 
«ye & alumen cfnofcfcunt, Eadem 
vcna flori* illiug acrcdine, aeri expo* 
fitain ioco aprico ita maceratur, vt 
fciabilis fiat , & quafi in terram dege-, 
neret. ^tttforcta/etncm «affcrfug 
tttc^f »ttgictc^/barajtff/fo crara n>e«c* 
Jrit/fupffertsaffer tmnt> alautt iftg(ct$ 
J^lacn. 

4» Pyrites innatus dryita (ita vo- 
caturlignum quercinum quod in la- 
pidem duratum cft) ex quo atramen- 
tuco. &mify effloreifcunt, 

DigilizedbyGOOgk 



$YCCl tXTR<ACTT. *o 

XX PTJtlTE hXCOQVVH- 
tupjfecies fklfxw qumque, 
jdj; Drefd&. 
I. Eft eolore argcti rudis,rubri pel- 
lucidi, @m tQtfyfcfymUtwu zinmf} 

If. Colofeargentiviui. ^mcmfcfc^ 
tKrtrotgrnquccfn&crtr? gfeic^. 

III. Coloris fandaracha natiuas. ^i 
«em retifefcgdo oper ro£g*& g^. 

III.I. SimilismercuriOjVt vocatfub 
limato & puluerifato* €ift fcfetK&cfc 
$(rt$ ente gefiofttr: Stftrctuto ■ fii&iitratf©. 

V, Colorenigro.vtlapillimgrU^ 
quib* plumbii aibu excocpitur. <£& 

H^SC QV<A7VOR GZNS- 

raexpyritefiunt* Grommen&inMz~ 

rauia, & (itnt odoris »rauifei- 

mi & teterrtmi. 

I. Eft viridc cti sonis fubuiridibus. 

<£ingranerfcfctt>eM/ tnit toim&(gr$HC» 

jfoicfce». 

C 4 

DigitizedbyGoOgk 



TIZ ?7 t SVCCl 'ZXTJtjiCT*. 

II. EftocIir^plumbariatcxAnglu 
■ fimilc, ^mac(&erfcj^ft)^(/tt)iVctn^t| 

III? Yarij coloriscumssonisalbis, 
nigris,cereis,flauis .melleis, & corio 
plerunc^ fauorum fimile. " fettfdjtt* 
M axt§i wn manfytrty Gttimi&un 
fathtt, . , t . 

IIII ? Citrinum,quodcontinetin& 
quafi grumos fujfuris, argeto rudi ru- 
beo fimiles.eius fuperficies & coriu 
pl2num,eflmeIIeicoIoris. (£in$tU 

Ut ffymUU Utim tott ffiwklfiM* 
km/gkj% ctmm mckficbti&nmhml* 
bmtt& ? \ 

*• PyritcsFribergms,cumftcriIipIu 
bagme>ex quo fulfur cduciturqui fo 
ditur copiofe ad Albim Scharfenber 
gi. Qrm $k$ mit tfttcr bimbt / t>ar<wS 
wanfc§mWmac$u 

2. Radebergenfis,cxqupctiamva- 
riagenera fulfuris cxcpquuntunficuc 
ex omni pyrite (vt iam dcprehenfum 
f it expericntia)excoqui poilunt : fed 

odoje 

DigilizedbyGOOgk 



* * <* 

SVCCl VlNGVZS. i» * 

pdbr natiuo fulfuremoieftior, & ca- 
piti grauedinem facillime inducens. 
"^'3. Tartarum,cxvinifecibus:quaife 
ces amargaterreftri gignutur , & do- 
lijsferijsq$adh«rent. 
4« Tartarum vftum. €5(fc4tUtft* 
wtnficm,' 

5. Tartari oleum. ^Bdttffctttpf. 

6. Succus acris venenofus 1 candi- 
dus> quiefflorefcit e Cadmia metalli 
ca. gmfycttvfft n?ci(]c gtffftaefcudj* 

f tftitmt t>a uslubmttmff Pmt foUtt. 

SVCCI PIN* 

gues. 

eiTVMEM 

1, T) Itumen liquidum oleo fimi- 
i~|le,quod innatat lacubus in 

Saxoma:thermisinBaiano mari quod 
Priifsiamalluit. Abagyrtis petrolcu. 

spavoimm. 

2. Liquidum Saxonicum. &du, 

C 5 

DigitizedbyGoOgle 



mm. SVCCl PINGVMJ. 

5* Camphoranatiua ? bitumefiod0~ 
ratum. j&*tt!pffer« 

4. Camphorafa&icia« ©<moc^f<f 
fampffm 

5. l|itumen nigrumcraflura»quod 
apicis coiore nomcnhabct,clacu Sa 
domaro^quoMauricadaueraimplei* 
&Mumiamvocanc. SSflumia* 

6. NigrumcraflumcPaljcftina>vuI 
go, %ftUani§c§Ut$m&$. 

7* Boeraicum fofsile > nigrum^coni 
fumptum in terra>quod nonpottfV 
poliri : carboncs lapideos appellant. 

S.~Carbone$bitummofi,molIcs & 
£fsiIes>quinon procul a Drefjda cfio- 
diuntur- ^ticfyfitinfoktu 

9. Bituminofidurififsiles^quieodl 
loeo c0odiuntur>quafi pittafphalti 
VSxcfyfcinMm. 

10. Bituminoficumpyritcalumina 
fo ibidem cfiofsu <Sf tittfolm tttti a* 
fmwfto 

II» BitumiQofimaU«,friabiI«,in f* 

DigitizedbyGoOgk 



SVCCINjt. %% 

jro cinet eo , ex vallibus Ioachimicis. 
$5t<mtot<n in wtem gcmciwn grawctt 

12. Bituminofi ciufdem generis,ibi* 
(dcmiinfiuoribuscandidis. €5tttttfo* 

IwtotDriffmfKtftcn. 

SVCCINU LIQVIT>*4 

feu pellucida,, 
X. /"YVccinum falcrnum. 3Btttt 

Offareraefffcitt/o&crtaflcttt. 

*. Falernum in candido , vkro viri- 

di fimiie. :&f jSettt «ncm »aft>t&fop 

gfcic|. 

3. Incandidoprafinum. gtngrutt* 

(tcJjcr&ozttffem. 

4. Incandidockrinum, (^tttftdjt- 

ge&cratfffcttt. 

5. In flauo dilutum. <£Ui$$db& 

<ti^cm. 

6. Fuluum. ©ef&acfftettt, 

7. Topazio fimile. ©ofogC&cracf* 

f&ttt. 

S. In rubro fuluum. $0%ef&# 

«tfffcw, 

DigitizedbyGoOgk 



T2T, 277. SVCClNjt Gn^tVID^t. 

9. Hyacintho fimile. <£m§od&r0f? 
grf&crpomffetn. 

10. Crocci coloris. <5affr<m rot§. 
ir. Chryfolitho fimile, ^Ctt»jfar* 

fcncr. 

12. RubrumvtCarneoIi. &irmol 
jrot5. 

15. Carbunculo fimile. gfeatttl 
faroncr, 

S VCCIN^A GRotVin <A* 

** OVccinufului coloris.inquo 
Ofpapilio candidus, <£m lan* 
ttt m^tibtt f>om{Jem / oarmn tin tvtife 
fer CDJofcf mpib o&er jfatermtt,. 

2. Eiufdem coloris,in quoTipula. 
&mmnemtt>afFcrj!tea,<. 

5. Eiufdem coiorisjin quo mufca». 
g)mnnfU<$ttu 

4. Eiufdemcoloris,inquoculices> 
3>armn fc$ttaacrenopermucfcn. 

5. Eiufdem coloris,in quo formica. 
<tarinttrinomc$, 

6. Eiufdem coloris ,in quototura 
quafiexamen culicum,quod habuit 

An- 

DigilizedbyGOOgk 



SVCC1N*A CRsASS^A. «j 

Andr.Aurifaber. <£>arwcmfcj}tt>arm 
tiwcrett. _ 

. 7. Mellci coloris, in quo cetipeda. 
<batinn zint$d/Qik ofcer ofyzmvm. 

SVCCINsA CZ^SSsA 

nonpellucida. 

1. ^VccinumPrufsicumcandidif 
^iimum,&maximepreciofum> 

nonpellucidum, ,SDeraHera>etPet>ri 
, Ufttad jfem ooer pojnftem. 

2. Candidum. ^Betfler, 

3. Subalbidum. 5£uhdfeitteificr. 

4. Incandidoflauum. ©elbite^er* 

5. Flauumnonpcliucens. 25ieid^ 
geioer. 

. 6. Luteum. @<lfrer. 

7- Ccrei coioris. 38dc$$gcftar. 

8. Luteu cum candidis imeis. @ct* 
fcer mif toctffen flridjeK. 

p. Meilc: coloris. J£)oma,far&er. 

10. Decocto mellis fimile. %m* 
tfei§ontgfar&er. 

u. Fuluum. $ot§gdp«r. 

DigilizedbyGoOgk 



rir.m srecwjt. 

SVCCJN^l MIXTsA CVU 

alijs faccis. 
L ^rVccinum mellei coloris> cui 
i3annata mclanteria, quod ia- 
dies adhuc crefcit* J$m%\&$Ux m$ 

f(%wat$attammb 

2. McilcicoIoriSjCui annata iign» 
&Iignorum corticcs. 

3. Candidum,mclieicoloris,& cin# 4 
reummixtum* 

4. Multiscoloribusmixtum.. (£ifc 
nemori§»0n&ojn|!dtt» 

$. AdulterinumeMarchiaBrande- 
burgica>quod erefina coaluit, quod 
sgyrts pro myrrha vendunt: ld colo- 
reavcronihildiflert,& accenfumha^ 
bet odorem fuccinhquod inibrmic* 
rutuintriis prope arbores inuenitur. 

6. Falernum 6rientaie aPrufsis va 
catur,quod acccnfum no habet oda- 
remfaccini,feddulcem & aromati- 
cum.&mafHchesiimikm. &in£>* 

trimn^&m$ttUattvai£$tin. 

j. Oleum fucciai c£ e#icax rsmc* 



yGoogle 



€ium In «pilcpfia. %&$titt4U 

5. Rccrcmcntumfuccinu 

9. Salfuccinu . 

ro. Ambra natiua fa&icia. 

LA PIDE S> 

h *&/[ Agncs fpuTusferrei colorii 
<cKurgi,propeSncbergutn. <£ift 

2-. NigrrcolorofceiBina,Suarccbur 
gius. 

..$..■ Cufla theamede Soarceburgino, 
qui vno latcrc ferrum attrahit, alterd 
rcijcit. ^tn&puiar. 

4. T<heamedes,id cil lapis^quifcrrfi 
afeabigit. ^mfeiefar. 

$. Magocs: flcrilis fcu adulterinus, 
quinec^ attrahit, nec£ abigit fcrrum. 
mnUfiatt, 

6. Candidus/cxtafpecicsPliniji 

r. Vftu* ^i n g#; a »t^? #fr* 



yGoogle 



TIT. ZHfL Z ^fP 1 DE sk 

8. Hematitcsferricoloris gleboful^ 

MifnenfispropeZeblicium, ^uup* 

fmfar&wr&wejfem. 

$. Niger^Hercynius, glebofus. : 

io. Nigenquiinvuarummoducori 

crcuit,& fuccum nigru reddit. (£ro 

t(fymti}<tttmUi(§tetf>ifoftcm. 

ix. Nigcrexfodinisferrarijs, qui?a 
croceorijgrumreddicfuccum. 

12. Hercyniusriigcrcerebrofimllis. 

13. Cruftaceus cinnabari vel. minio 
fa&iciofimilis. gjmm $tmachmu 
nobtt$itic§. 

14. Carboniextincliofimilis. ^iti 
toifatbm M&ffcm. 

15. Vftus. 

16. Schiftus ferri coIoris,c vallibug 
Ioachirilicis,quifacilein longas par- 
tes findi pptefb ^- jftflric$ft* 

tytoffeto . 

17- Bocmicus,ferrei colpris, cunea- 
tus. <£m fmtickt Wfoffefo. attfyok 

18. Hcrcynius,quiintusinfrar mini| 

faclici) 

Digilizedb/GOOgk 



ZUP2DE S. z$ 

la&icij fplendet. 3>K gttlMfttt ttric 
an^madjftrStnooav 

19. Schifti nodus > Annebergicus» 
magnitudinenucis iugladis>adeo du 
rus^vtincudiimpofitusrefouati&us. 

<£m '4U$fotff/ bamit bu @of btffymibt 
fcas &olt>$tettm/otxt\>oiwm. 

20. Vflus. , 

21. Saxa rubrairi quibus hajmatites 
& fchiftosgenerahtur. 

22. Lapisdurus fubdnereuscuco-» 
rio ferri coibris bbdi^clus , &forami- 
nibus infuperficie plemiSjinquo in 

Hercyniafyluahsmatitescerebro fi- 
milis reperitur: 

23. TerrarubraruDric&fabrilifimi 
lis.iri qua terra in Mifnia fchiftos rep e 
ritur. <£in rof§ «r&«/#cfcft nnm btr§* 
m<l 1 bwitm Dcr fa$fri<foi Uhtfmn 
fotcf*. 

L^iPIDES SVCCVM ls£T- 

triti emittentes. 
Orochthus , vel leucogca 
mollis ex Saxonia. 
D 

DigitizedbyGOOgk 



'M 



TIT. IIH. ZUPfMS 

2* Morochthusvel Leucogea diira 
c Saxonia. 

3. Gala&itesniger, cotibusattritus 
{uccum la<Seureddit : erutus cx foila 
arenariaHildeshetniana. (£wfcf$tt>0* 
ftftmiifyfein. 

4. Gala&itescinercus. * 

5. H^matites^qui fuccum rubeum 
cmittit/ 

6. Haematitesniger, quiincroceo 
nigrum fuccum reddit. 

GTPSVM. 

1. /^YYpfum candidifsimum* foli 
VJf dum,Cyprium,de quo pocu 

la&vafavariafiut 5 quibus odores co- 
tinentur. ^Bcijfcr <$pe m$ Cppcm. 

2. AliudGyprium candidifsimum, 
venis cinereis diftindum. @pp$ tttit 
gra«jmf?rtc^cm 

3. HLldeshemium candidifsimo c- 
borino difsimile; @^p$ ttnc CW*£)cl 

fmUin. 

4. Northufanumcandidifsimum,& 
quo itidem pocula fiunt* 

Aliud 



yGoogle 



% AliudNorthufanu^vcnis fubrinerc 
is ornatu,exquo fimiliterfiikpocula. 

6. Glebofiunquodmarmoris mo- 
re nitet & micat. @$pg dttettt $$Gt* 

j. Hildeshemiufn glebofum * mol- 
le , faccharo fimile. ®mm fc^ttm 
g&ttttC$cr$ffti$» 
8. Isfeldianu capiilarc. •f>cric^f 89P& 
9* Isfeldianum candidumfcifsile. 

io. Ienenfecandidum,iuxtafaxum 
calcarium>cinereum. 

n. Hildeshemium^ in candido cine 
reum,gIebofum. li^tgtawtt gpps. 

12. Hildeshemianum cinereum 5 ex 
xnultis cruftis conftans. 

i|. MeIIeicoIoris,peIIuCens. 

14. SubruffumMifenum. 

15*. Vftum^ quoThuringi calcis vi* 
cevtuntur. &paxM& 

16. Vftu 3 equovariasimagmesfaci- 

unt plaft^. £)ara»f man^m UU 
Ut$tu$U 

D 2 

DigitizedbyGoOgk 



TIT.IUK ZUPIDES 

SPECVLURIS. 

i. "T Apis fpecularisThuringicuss 

8 ^candidusjpellucidus, quifa- 
cile in cruftas fcindi poteft. (^itl 

ttdf?'ftur$jtd$g twfcr lUbm fitwmm 



z. Adulterinusjcandidus > flexilis* 
fexangulorurri,(quales fluores candi 
direperiuncur)quiHal£Saxonumex 
faxis excrefcit 3 in monte fatis fcracc. 
Incokevocantfalemfatuum. ^Tott& 

3. Obfcurus , qui in cruftas fcindi 
potefc <£ina,tawt>lUf>.mfctlUbm$M 
v>mty§!b$<?fyau 

4. Carididus pellucidus eThurin- 
gia, cum gypfo cinereo. &nfer IU4 

f>m gtamn typmit $tawtm 39?$ m* 
mmat. 

5. Permiflus cum gypfo,in funda- 
mentis Steinij Vuicelebiorum ad Vii 
ftrutum fluuium inThuringia. 

6. Vflust ®&ianutfyau 

AUU 



yGoogle 



^AMIUNTVS* 

t. A Miant|^cadidus fcifsiliSja- 
jf^lumini^ifsili fimilis* Ger- 
fnanifuperfiitiofivocant plumas Spi 
ritus fan&i:Italilignumfan&£ crucis> 
quiaigne non confumit ur , vt fignifi- 
cat ipfum ety^non* £5$i$n$ $iaU 
pbttbts htiligm @d(fe fabttn. 

.2* Cinereus fcifsilis. f&iamU&b fo* 

$♦ In fila du£us>alumini plumofo fi 
milis. ®tfpnnntn f<Jbertt>e$. 

4. Eilychniacxamianto, &a$t* 

m$tiitt%u 

MtAGNETlS. 

X» Ti yflrAgnctis Liuonica^coloris 
J^VAargetei>micans>qu£in cru 
£hs tenuifsirnas fcindi poteft. (&%xt 
Msrc^ftd^ttg ftftcrwtg .aupXpfforttt . 

2* Mifnenfisjin candido viridis,fcif 
filis. 

5. Plumbeicolorisjnonpcllucida, 
qu# itemin cruftasfcinditur. Q&fej)* 

D 5 

DigitizedbyGoOgk 



fatU fitUtwti$mi<%t t>mrc^ ffytif 

4. Glebofa 3 mq^mukxlapiIli 3 da^ 
rhrotundijponderofi infuntjCarbun- 
culisimpuris fimiles. (£ttt fcljdtt fiU 
btwti$/batitm totbt flemfcm ivtminm 
(Btanautt ntcljf t>ng(ric$* 

. ?. Onolsbachiaferreicolorisjcru- 
fiofa^ equo tabuJUe menfarum fiunt. 
<£$mfath {iib®mi$Mtau$ mati tifffy* 
Uttittmasfyt 

6. Bocmicacolorisferrei>cumori- 
chalco permifta, quas e minutis quafi 
iquamisconftac. &ki(fytitttt$Of$ttt* 

7. Picei colpris iqfiHce metallico: 
quaenonfoluin corioifed etia in cor- 
porefaxififsiapparen^ ©ttf^toar^ 
ytfyutyfiiUtWiff. 

8. Piceicolorisjinfaxoetiamcolo- 
rispicei, quodfaxu ponderofum efl, 
vtplumbarium: rarum,vt materia illa 
fterilis metallica>quamnoftri ftercus 
anferinum nominant. &ittat$tt 

- Lapi- 

DigitizedbyGOOgk 



VJtRlh *B 

9. Lapidesrukeirotundi,quiinma 

gnetide giebofa argentei coloris rc» 

periuntur, OCof^ ffemUttt tmilftcr* 

mi^ 

ia. Micaeandidaincoriofaxoruni: 
^enjtl&er/o&cr «>etffer gftmmcr. 

11. Mica nigra lapidi plumbi candi^ 
di fimilis,fed rarior & Icuior. 
©cfcmarger Qtimmtt. 

12. Mica Mariebergica argentei co- 
loris,glebofa,m cruftis filicis. <3itt- 

cftc^t fo&enft&er m fc$tr$t$temlj0r.tt* 
fieim 

13. Ammochryfos. &H|Cttg0ft>f/O* 
§er<$ef&crg{tmmer, 

14. Ammochryfosmollis &friabi- 
lis,ex quo fit puluis auro fimilis , quo 
librarij locoarensvtuntur. Abhis a- 
renisRomasmonsIaniculenfis nome 
habetmontis aurei noftro tempore. 

15. Hoplites lapis,quem armatura 
vocant metallici. «f}arttifc!j, 

16. ArmaturafplendenSjferro poii- 

tQfimilis. <&%mtiw<%mi0i* 

DigitizedbyGoOgk 



TIT. lUtx LsAVIDZS 

17. AliaOrichalcofimilis. - ®$» 
ftcfcftr JjamifeJj,, 

18. Alia } quaconchitesHildeshemij 
per /ingulas jftrias yeftitur. 

19. Squamata,quapyritesnonnulli 
fuccorumparetes fuperindu&i funt. 

fxtrnifck tg% fdjilppm tiUt ctmm f t«j?« 

ZWPIS JVDsAICVS. 

*• "I* ApjdesIudaici,nucIeooliua: 

_ JL/fimiIes,ftriati.-quilapides vo- 

caridicunturinhuncvfcpdiem inPa 

l2iHna,oliuas lapidean <Sftittmtte 0? 

tium. 

2. Alius oliua? fimilis , ftrijs carens» 

®lm&twmwoliwn- 

TJtO C&ITJtz MT 

£t?trocbt\ 

I. ''TpRochitef candiclus Spange- 

JL bcrgiusinHafsia,apudnos 
alaminis latis,aut rotis nomen haber. 

<£m »ciff<r <&¥an&m$tin/ ptw an OCc^ 

DigitizedbyGOOgk 



2. Cinereus. &ia&tt €5pattgm* 

jfdtu- 

?. Subcinereus. (Sd^argitd^e* 
<5pangcnjfe 
4* Luceus. €5e&cr $5yan$<n$titu 

5. EntrochusHildeshemiuscandi- 
dus,£qualitsrteres:>qui ex quatuor- 
decim trochitis conflat 3 cruil:a te&is> 
quafrad^eximuntur^lter alteriim- 
pofitus. &patt$m$tinaminanb<t* 
* <S. Luteus^temteres^qualiter, qui 
ex decem trochitis con£iat f 

y, Cinereus, quiextribustrochitis 
<:omppni^rJ4^na e|lteres quide^fed 
pars media tumet , extrema funt ftri- 
$iora,ftrijs eminentibus:fed vbiex- 
trema coniunguntur , quafi cingu- 
lus eft. 

p. Candidns teres,qui in mcdio tu- 
met^ cui radij funthumiles, & qui cin 
gulis caret. <£ttt $\atux ©pangctt* 
petn, 

£. Lapis cinereus rudis 5 in quo-gi* 

D 5 

DigitizedbyGoOgk 



gniturtrochites,Spangebergius.M6s 
excelhjks eft,in quo inuenkur; vnde & 
niontii dc arci, nomen putatur impo- 
fituiru 

B RO NTItAZ. 

L T>Rontiasvelombriasfubfufci 

J3 coIoriSjdimidiati globi figu- 

ra 3 in cuius fuperficie decem lincz ap~ 

parenquae ex vnopun&o defcendut, 

binis femper coniun&is , qu# paruis 

foraminibus difTecantur.hic lapis lin 

gua Germanica a rans rubetas figura 

nomen eftfortitus. &itt$tamt Ft$t~ 

* tmfttm/ batauff ^m tinim jiefcn/pa* 

*n yavhifamw $k v&Uts t kitm Wcfyr. 

2. Lutei coloris duplomaier ouo 5 
quilineasvigiritihabe&rurfusexvno 
punclo defcendentes , quatuor fem- 
per coniun<Sis > qu£ diuife iudem pu- 
£th funt. (£in gwjfcr gdkt froeeen* 
fUixvmt immig pittyw jc vitx mmt 
htyfaiiimwH cfee twlfcr iotfy t. 

3. Eiufdem coloris comprefTus^in 
quo lineas decem fine foramiiiib us. ap 

pa- 

DigitizedbyGpOgle 



VURJI* & 

parent. &in$tiUt0attmm&tbt\i&* 
m fmmfeitvQM jlrtc^c 

4. Subrubcr dimidiati globi figura, 
in quo line^ apparent decem finepu- 
£tis,vt in priore fine foraminibus. 

5. Subfufci coloris femirotundus* 
lineis & pun&is carens. &in glaf* 
tit gtavott ftotunfian, 

6. Flauus & planus in fuperficie > m 
inferiore parte tuberans* 

CEJI<AVNI*AE> 
i. /^Eraunianigra 3 magna,pon- 
\_^derofa , qu# prorfus refert 
formam cuneLinparte lariore perfo- 
rata- Longitudo eius digitorum ao- 
uem^latitudoquatuor^pondo trium 
&dimidij.Hiclapisanno 1544. Vi- 
ennse in domum per cellam vinariam 
impetu fulminis duodecim vlnas ia 
terramada&usdicitur. dinfcfywat 

fyttbonmthil 

2. Alia in nigro coerulea,forma mal 
leL digitos quinq$ longa> dups lata, q 
jn latere £iri£iori eft perforata. Hune 

DigitizedbyGoOgk 



T2T 111/, L UP ID S S 

lapidem anno i $ 6 o. fulmen TorgsJ 
permolam qua? aventis agitatur.ma- 
gna vi traiecit. <£m fcfrW biam 
tionmta?t. 
5- Ahainnigroviridis>qu£omnino 
forma cunci cft,& pcr medium perfo 
rata .• magnitudine fimilis eft priori, 
quaeinnigrocoeruleaeft. Hxcprope 
IIeburgum,tribusaTorgamiliaribus, 
imprefiu fulminis ingetem quercum. 
diuifit ante decennium. Q;m 

fcfywatt} Qtat» bonnttM. 

4. In|titeofufca ? acuminata,longa, 
teres,in fupcrioreparte fimiiiter c«ete 
ris perforata,in pago SiptioagriTor- 
gani in arborem yi fulminis immifla. 
Habct longitudinem ceraunia? nigr$, 
& ita crafTa eft,vt duobus digitis pof- 
fitinfuperiorc partecontineri. @;m 
lit%ta,tan>et fyitytt bonmtfdC 

5- Cerauma*autemdidajafulmine 
funtrquas &in montibus Ceraunijs 
Epiri.qui crebrisfulminibus impetu- 
lurjinueniriyerofimile eft. 

OS- 

f DigitizedbyGOOgk 



V ^ R II. $i 

bSSlBVS ET TESTIS Sl- 

miles^ui Ojleodes & Qftrctco- 
desdicipcjjunt. 

1. "T~t Nofteos,qui ofsis fpeciem re 
M^prefentat, Cracouias infiumi 

nerepertus. @itl &to$cn(itttt» 

2. Ofteocollus candidi vel cinerei 
CQloris,fiftulofus,quioflafra&aintra 
corpus fumptus 5 mirifice ferruminat. 
Reperitur in Palatinatu, in Hafsia > in 
MarchiaBrandeburgica,locis areno- 
fis. $&<inMUt/S5iinfo\tc§. 

3. OftcocollusmMifnia,quiinter- 
ra argillofa reperitur argillae colore, 
folidus,& duricic alperior. 

4. Lithoftracus, eft lapis cruftofus, 
tefts habens colorem. (£m Stopff* 

Jtem. 

GLOSSOPETR^iEi 

i, •^fLoflopetra candidacumli- 

^JneisCxruleisin fuperficje. 

(£tn t©€i|fc natcrlungmu Uaxom imien. 

z* Candida,& ab vtroq$ iatere ferra 

ta< ^uf kitf fytifcfiMflWti emfegfc 



^Google 



TIT. JIlT. Z^iPIBES 

5. PrufsicacinerealinguaJpiciauis 

fimilis. 

4. CinerealinguajregulifimiliSjex 
Prufsia. tginsavMnmuMn&ltin. 

5. Innigrbrubens. g)un$tU 

htcam* 

6. Incinereo ccerule£,ferrata; vtrin 
que,&nonferrat« J apudTungros in 
ueniuntur. 

7. Nigra ePrufsia* ©att$ fdjttar^ 

JlMMONlS CORNV. 

h A Mmoniscornucolorisfub* 

" jr^cinerei,omni armatura va- 
cuum , & ita nodofum, quafi iunctu- 
ris cohsrcatjlatum o&o digitos.. pon 
dere duas libras fuperans, & omnino 
arietis cornu tam lorma quam colo- 
rereferens. <£infcfyx§om. 

2. Cinerei coloris Hildeshemium, 
omni armatura vacuum. (£ttt grat» 
f etncrn fcfjerfjojn om §amif<%. 

?. Armatura ferrei coloris veftitu,. 

* £ttl 

DigitizedbyGOOgk ■ 



€in f?cmcrf$cr§ommft §ami|tp&cr- 

4. Armaturaorichalci obdu&um; 

€m <mi>cr$mi( mcftngfar$ J^arrufd) 
ti&cr$ogctt. 

SMZnNIT\AE. 

L f**EIenites,qui ad luns fplendc 
j3 rem micans cognofcit ur: vn- 
de a Gr^cis Lunaris dicituna fpcculo 
rum forma JLatinis, Specularis : a gk- 
cieiforma 5 Mari£ glacies, Germania\ 
&nfcr fiefccR gtawm q$ : 

2. Pellucidus & fcifsilis : cxquo in 
Thuringia, Saxonia, & vicica Mar- 
chia orbesfiunt,quifeneftris inferun- 
tur. 

3. Mefofelenus, fubcinereus, par- 
uus>ftriatus v armatura carens, habct 
fpeciem lunasfe&a?* & in cornu cur- 
uat*. S0?on&c»f?cm/C0?Ottflcm. 

4* Alius paruus cinereus > tiriatuSi 
armaturaaureicoloris obductus* 



DigitizedbyGoOgk 



TITVL. V. 

LAPIDES AB A^ 

nimantibusappellati:item 
grauid'b<3c Cotes. 

^AE UVIB VS. 

u ~r -rleracites, qui fimiliseft co-* 
JTxlorepennis mollioribusac- 
cipitrum; . .$atfc$tffCtiU 

2. Perdickes,qui peimas perdicura* 
quas habent ln pe&orCjexprimit. 
Ok&(>an(Sctm 

JL% ^[QVJCTILIBVS. 

i. a Mmonitesminor,quipifci- 
J7\um ouis eft fimiiis. $Um 

Dtogmjfem. 

2. Amonitcs maior. ©roffcrOto* 

genjlcm. 

3. Lepidotus,quifquamas pifcium 
varijscoloribusimitatur. <5c!jup* 

pcnjfcm, . . . 

4. Strombiteslongus,quiaisimms 

cft cochles aquaticsjexamplo in tc- 

nti( 

■ DigilizedbyGOOgk 



V*ARIh 3? 

Itueturbinis inftar dejSciens. (£in |o 
§er oDer crfea&ner fcfcnetfmjfetn. 
j v Strombitcs breuis; (S;ttt §&famctt 

g<t>:ttto|c§nc^mf!cm. 

6. Ctcnites paruus i cinereus ? firia- 
tus,pciairiifim-ilisi ffinfdfiiftem/ fifc 

7r L2piscandidus 3 arenofus 5 inqud 
imprcmzs cftCtenites. , ^ttttpetffef 
fanDfff dtt/darttttt tin %atoh$ iimfcf^l. 

8. Lapis cinereus durus > in Lufatia 
inuentus } qux Ctcnitem in fe conti- 
nuit. 

9. Lapis cinereusarmaturaaureicd 
loris obduchxgjin quolapis chamsle 
uisfimilis^iacuit* 

10. Onychites * vnguibiis odoratis 
fimilis. 

11. Oftrcites,bftreisfimiIis; 0fetcf> 

fccri @c%ttccfcǤcafcm &tc <Oj?rtett fjetf* 
fcn- 

12. Ofheites alius,qui £fex oftreis 
fcoriftat* 

15; Tellinites, quiTellinis omniad 

DigitizedbyGoOgk 



TIT. V. lofTtbt S 

c$fimilis>armaturaaurei coloris oB- 
du&us. 

14. ChemiteSjcinereus/chamaela:- 
uifimilis. 

15. Conchttes Hildeshcmius,qui co- 
chas biualuifimilis efhcum armatura 
cdloris aurei; <D£%t«d;Cttf?eM. 

kAB >ANIM <AL IB VS xA- 
itjs^mtfmihm eorum. 

U Ti iCYitesThuringicus^militii 
X.Vx^^ ne mi *ri$ fedetis,& fe co- 
trahentiSjin fuperficie planus &rom- 
dus. [Myites aliuseftGe.Agrico!^ 
non quadrupedi murij £cd mufcuio 
conch^elimilis.^ 

2. MyitesHefiicus^obionguSjCine 
reus* 

5- Onychitcs^quivnguesin corpo- 
re humano repnefentat. ^lagdjidtt* 

4-. EnorchislapiSjteftibusanimaa- 
tium fimilis. 

ji Tnorchisjtriplicibustcfticuli^ 

ia 



yGoogle 



VJtRIh J4 

\xl fiuminibus formari perhibetur. 
LaVmES GR.AV1DL 

1. "O Eiemnites csagn 9 cinerei co^ 

I >ioris,fricatus oletcornubo- 
uis vft um,& terrarn in fe continet caa 

didam. &xtm§®&w&$i$<&M* 
taan jnreibttyj?tnc?tw «te gc&am§o:n* 

2. Paruus eiufdem celcris, terraxn 
fubcineream in fe continens, 

3. Magnus arenam in fe continens» 
quinonolet quandofricatur. (£m 

gtop gra&cr a!pfcfeo#/&er nid&t $\x\ttu 

4. Paruus ? quiterram candidam m 
fe continst^fed non olet. 

Hiomnesin fofiaHiIdeshemiare- 
periuntur. 

5. Prufsicusin rubro nigcr 3 pelluci- 
duSjqui terram in fe continec. <£trt 

fccwiUdjw &ar$ftc&? %er #&$• 

6. Prufsicus cerei coloris , pelluci- 
dus^qui etiamterraminfe continer. 

7. Csndidus,quafi vfcuseffetyHil- 
deshemi in terra reperiiur. Conrinct 
infelapidemnigrumdurum:eftopu- 

£ z 

DigitizedbyGoOgk 



TIT.V* ZaPIDES 

ihi odoris,ncc multum differt ab od<$ 
re albi fuccini. &ehiamtt atyftfyop 
ttt ml vewfyt tomn man in ttibw ifiiri 
txttrbmm&ianu 

u z t i t ^ii. 

$• A Etitesmas,Africanus,innii 

JTXtilo niger , valde durus , qui 

terram candidam friabilemin fe con- 

tinet. <gmf%ivm$UtimUfytraWr* 
fttm/bannntm®tt$ti$tticfy\ 

9. FoeminajHildesliemiusjuteico- 
loris,molIis,cui ochranatiua adhje- 
ret,&ineftterraduralutea. (£in$tU 
far aMtrfttin/barinn tin gcftetrbc. 
^ io;. Alius irt quO lapis liber & folut» 
iacet,& ccnquaflatus fonat. <SDartt1 
tinanberfttinltinfiawtrt. 

11; Subrutilus,durus,cui lapis ferrei 
eoloris adh;eret. <£m biavmmfyt 

ffeto/ barinn tm tpfmfarbmr ffcm ge* 
teacJjfett. 

12. Mottefchanus,capiti humario fi 

milis" 



^Google 



V of R II. 3f 

piiUs ) rotudus J & durifsimus, cuifluo 
rescryftallini quadranguli fpecicada 
mantumjquiformatifuntjadhajrent. 

aw^dnoon C9?otf^m/t5ormntt>djF< 
m&tfk&w mn$i(fyi flO#/Dm to* 
tnfo pun to gtricfj tt>a$fm ; 

15. Lapisconcauusierreicolorisjia 
ferri vena repertus: in quo nihil nif}. 
^er continetur, fitl orttfc 

t. /^YAeodes durus,fubrutili co- 
VJf ris,Mifhenfis, oblongus, ma 
gnitudine oui Struthionis^ arenam in 
duratam , colorc ochra natiuaj in fc 
contincns: & impofitus aqua^ffrido- 
rem yariu m emittens. ££itt Ojettttfidj 

(Idtt / txmntt tin f^oncr g#«r £art# 
fhnot. * 
2. Chemnicen|}S,fubfufci colorisja 
pidi ferri fimilis»qui in fe tcrram lutca 

continet. (£m cifcnfarftur pcin/ oa* 
fmtt3rifo#p«. 

DigitizedbyGoOgle 



CO TE S. 

s. y^OsaquariaZebliekna,cpa 
\_ykuigantpocula> qu<efaciuc 
-ex ophitc. (rin ^iUi^tttoi^m. 

2. Aquariadura,qua ferrametacx- 
acuuntur. Aquarias vocant , quod a- 
<juaprius madefxant>quaminijsaeies 
excitatur. £m&m(mWi%$Mt.' 

3. Alia e ligno querno., inlapidein 

mutato* €in tt>c§fldn au$ < gicfy\sm < 
|oig. ; ' . _ ' ■ ■ ' ". ' . 

4. E ligno fagino in lapidem muta- 
to,qu£ fagus (vulgo fic di&a. nam a- 
lia veterum fagus eil) cum trunccra- 
mis,foIi}s,altimdine CLX X vl-naru; 
sn faxo cinereo durifsimo fub terra 
invalleIoachimicarepcrtae$. (j£ut 

5. Okariafabuiridis coloris. ^itt 

«KUffciri t>c wGtt w.it $ fiuflrdcM fo man 
to&mtoili.- 

6. Coticula>Iapis in quo probatur 
aurura. @m €5ofc$«n/ &Mr«tt|f KfcM 

DigitizedbyGoOgk 



PIVERSI GE? 

neris alij. 

1. ^Telecnites,quifpeciemftipi- 
j3tiskabet,prppe Mifena in ar- 

gilla repcritur. ©torf jfcm fo tn Cttte 
iZfyambfy S9?ct{Tcngefun&cn tt>ttf. 

2. Pcntagonus. §mfft$tibtcr$eitt; 

3. TriskedccagonuS;, id eft,trede- 
cim angulorurmcandidus, Hildeshe- 

mius. <£inmifiv$tin Donejci^c&ctt 

icfcn* . 

4. Xrraenius kpis,luteus,qui rcpe- 

ritur inverabolo Armenia inciufus* 
£cuti Samius in Samia terra. 

5. Smiris lapis fe-rrci coloris > & fer- 
rodurior. (gc^mtrgci. 

6. Lapis forma nucis amygdalin» 
in filice inuentus. <£ttt flcm gUtcfe Ct* 
ncrmanpcinuf?. 

7. Menoideilapis^fiue pharmaci- 
tcs. 

8. Lapiscandidus,pcndcrofas,are 
. &arius,quiex fiftuUs qu« cx lapide da 

E 4 

DigilizedbyGOOgk 



tit. y^ z^pides 

rifsimocinereo funt, eft compofitusj 
qus fiftulx contiguz funt, & veluti 
faup quodani implet«e. 
; $♦■ Lapis fubflauus jleuis , inftar to~ 

,phi,qui fiftulas grandes habct arena 
plenas, qui fodkurliabfchicij fupra 
Mifenam-cius coriuminterdum tub.c 

,rat s iGter|ium ; e£ plajium. " ." ' 

. ip. Lapis candidus,-durus, rotim- 
dus,a|? yno Jatere multis lineis par- 
uis 5 rptyndis 3 quie e^ynocentroflu- 
unt,prnatus.-ab aitero ailenbus ligni 

iraxinj fimjlis. ©n UtUt «Xtffor fldti 

tim$fs4bm Zaiwmfi/auff tiwt fty* 
tm v&Utt rttntett iinim/ aufftxt rnUtn 
$*i$tiMmef$nwffot>tr. 

n. Zeblicianusnige*durifsimus,u> 
quoplurimigranati. 

QDOA^TI. 

1. T ApisAldebergius,cinereus, 
m J^Violamplenst SfrofcttPtW 

2, Aldenbergiusrubeusolensvio- 

lafc' P5mf^na«Wi(§«jKWatt)cmortt. 

Laucn- 

-DigilizedbyGOOgle 



^ jLaucnftenius temererepertus:ma 
4pfa$u$& exppfitus foli,violamo- 
let: itcm confperfas .> & impofitus for 
naci.calor enim odprcm clicit. 

4* Mariebprgius inycna dd.Fabia- 
ni & Sebafiiani, mallco percuflus mu 

feumoluit. ^mfymtt^iftm. 

5. Thuringicus forms Ctcnit#> qul 
c cuniculo aqusdu&us in arceBcich 
lingum dudi efloITus eihoiuit ferpil- 

lum. IRtufytmt&umhtL 

6. Zebiiciuspphites.fionomniso- 
let;fed qui olet> efflat mufiei quidda, 
non folum in poculis, fed etiam in 
inafsisrudibus. %t\xtfyxoitmt>% 

7. JEchitesapud Solinum^oluit vi- 
pofupiquiddam.vtipfcait. %Btin* 
tvfymtfywittotitt- \ 

8. Hildcshemius imitatur odorcm 
cornuvfti,fiatteratur alij lapidi,aut 
mallco feriatur. D?m$t tt>« wblCMt 
§om* 

PVMICES ET TOPHI. 
X. T)Vmcx candidus> cincreus. 
1 E 5 

Digitized by V^iOOQIC 



2. Tophus.quipUtunc^raniscfl'.' 

3. Thuringicus^quiinHclbafluuio 
loinuenitur>&eoexundante,copzo- 
fein ripam eijcitur. Ex eo ftruuntut 
parietes.-coloriseftcinerei. 

4- Lapides qui in iiftulis,pcrquas 
ducunturthcrmjesnafcuntur.vtinBa 
denfibus.tophis fimiles. ^Q(0t M 
mnmihaxinn Das (KtflVwafltr inbiiU 
fccr $tku<t mxt>t 1 56 ^orggmf Sdo* 
S>m. 

5. Lapidesquuntubisaqusducluu 
nafcuntur, vtBeichiingij exeo fonte, 
qui m arcem dcriuatus cft>tophis fo- 
Irdiores. 

6. Tophus in cincreo flauus, Hal- 
Jenfis. ginJ)mifa<vZov$em. 

7- Candidus Mifenus Rabfchiciu& 
cxquocalxvritur. 

8. Candidus fiftulofus Mifenus. 
@intoii%tcrZop$titi. 

9. Candidus,inftarbotriinfupcrfi 

©ie>Mifeaus.C*m titibUffy® Zvpfttin. 

Caa? 

DigilizedbyGOOgk 



jo» Candidus cruftaccus Mifenus,- 

fSd&trMtcfct. 

n. CandidusMifenus,qui conchis 

plenus eft. &<ititm edjmcfen|«tt* 

fer. 

12. Gandidus Mifcnus > in quo folia 
quercus&alnifuntimpreffa. &a* 
tim <£tc$en t>nt> <Srfme Mcf ter. 

15, Spadicci coloris , durifsimus , « 
fcaturiginethermarum Carolinaru* 
^Oerim £ar#ot> tm jtru&ei roec^f . 

14. FlauuSj qui in calidarum canali 

busfubfidet. £ermrmncntt>e4Ptm 

ttjarmen&e&ern. 

15. Flauus^ qui in calidarum camah- 
|>us fliriarum figura pendet. «Skr a» 

icnrmmn»omtro|>fft»aiTertt>^pi- 

16. F]auus,quiiricaiidarum canali- 
busftiriarum figura Jignis.ftrammi, 
& cuiuis reiiniect^annafcitur. JOjt 

(i$ m aUc fcmg fo man tne «jaffer mtiu 

aniegt. _" ,'.„'. 

~ 12. Globuli tophacei flauu qui gi- 

gnunturin fcaturigine Csroiinarum» 

DigilizedbyGOOgk 



T2T.VL ZuiPlDZS 

:XutttoMet%dfoftt$e!tt/i>t< ^tt fttuM 
cmjHwrfift. 

18. Plane flaui > & ita rotundi quafi 
arteeflentprsparati. <£jrtfc(rtlttPk 

19. Rubei. DCo%e(&. 

20. Purpurei, 
2r. Spadicei. 
22. Vir^4es ? 

„ 23. Raui, g corio duro glabro funt 
obdudi. "^je »om (attgm auffmcrf- 
fcrt Dee flru^/gfmf tt>or&cnf«n!>. 

24. Pifa thermarum Carolinarum: 
qua? pifis magnitudine,& colore<Sc 
formafuntfimilia. <5fCtttCrncer&$, 

25. Qus coriandro funt fimiilima). 

MtimttH, 

Z^iPlDSS RVDES. 

*• T Apisrudis,viridis,vt iafpi$ 
l^impurus. ^tttgCttKtncr^Cttt 

ctttcm vhrtmn }#t$ gfctcjj. 

2. Lapisrudispyritifimiiis, <£ift$t 

jncmer (lcttitpjcctnfKf,' 

Ste- 

DigitizedbyGOOgk 



DIVERST. & 

f . Sterilis plumbario fimilis. <£\Xl 
#CMtt>ic<itt$<m&. 

£ LJGNO CORPORoiTr. 

i. TnfLatices.exabicte. 3$cffcti 
jQ/§o% tit fleirr »crtt>anMcf . 

2. Dryitcsjequercu- (Std^irt (l«HI 
j>crwattt>'cf. 

3. Phegkes/e fcgo. ^SttC^tt ttt ftcitt 
»Crft>attMcf. 

4. Clethrkes , ex alno. Srfctt itl 
jlctrt»ctR?anMcf. 

H&c quidem pr&cedentid quatuor no- 
mina, imponi pojjunt , 7>r yarietasfit 
notd. 

5. Iifdeminterduinnafcunturfluo- 
res candidi, vt in illa arbore,qu2in 
Vallibus Ioachimicis rcperta eft. In- 
terdum pyrit^ flaui. . 

. tf. Exalno etiam fit lapis artificio- 
fchocmodo:lmponiturlignu,quan- 
ix velis magnitudinis,in labra illa am 
pla *nea,in quibus lupulus coqukur^ 

,£„*,*. 4».*wpt~* "^X&^ 



ad faciendam ceruiSam :€um<^ per^ 
co&usabunde lupuluseft, eximitut 
idem lignum , & arena velglarca in i- 
pfisceliarijs,obruitur per triennium: 
indecum exemptumfuerit,duratuai 
inlapidem apparet:equo potifsimu 
cotes fiunt, quibus ad ferramenta a- 
cuendamenfarijvtiitur. <£tkn§oS% 
madjt man funjlitcfc $unt fmne / atfo: 
%Btti man QMcr bmmt/ fcpe man c& mit 
fcem §onrfen in i>er pfanmn mi ftet>en/ 
fo'f? ixt fyopffmn genng fyaitt&atmcfy 
$xtU man es epn/uze^ %ax in etnen frtfc^e 
JanU o&erf ie$ tn emen ^efier / fo ttnrt ee 
$a§amm$em/»ni>gt&f&te &e(ien33&$ 
wt&SStfcfefenite. 

LiAPlDES JGNE Lj^ 

quefcentes, 

u T Apidum qui igne iiquefcut, 1 

| ^tria funt genera. Primumcfl: 

iimilegemmis tranflucidis» ©djdne 

fe»rfl?fte$tge jttfffc 

Secua- 



^Google 



% $ccundum>nonpcIluciduni>moI 
le ftcut primum, cx quo ignis attrku 
clici non pot cft. #iuflt ium fc^mci^ 

3. Tertium eft ita durum , vt ex eo 
ignispercufsioneeliciatun exquovi 
trum conficitur. Mi$iin$$mj tifc 

1m$i§oiti$m/fiUmft<itu 

FLVORES> 

C^4ND IDI E T 

pcliuadh 

l Y^Luoreslongucandidi.pelluci 
Jj di/exanguli^cryftallo ilmiies*. 

3Bc# fcttrefeficfetige fluff c/ fp;c cm Cr^- 

fM- 

2. Huor Iongus>candidus 3 pelluci^ 
du$:incuiusmedioeft lapilius niger 3 
cxquo plumbum candidum confici- 
tur* &arinncht §tngrauptv 

3- Candidupeiiucidufexangulijfog 
ma tigm erecti^vc Biftkcs Mxfcna^ 



yGoogle 



TlTVIL FZVORES* 

%Bk &f t M$ m auff$m<fyu 

4;' Candidi pclluadi 5 quadrangul 
adamanti fimiles, &adhsrentcs mar- 
morLmetallicdhibro* <£Den<*Dcmft 
fjunc&ersg!^ , 

5. Candidi mets figura,in partefa 
premapeIIuddi,infax6metaIIico ci 
dido, qiii coriaridri granis faccharc 
bbdudifimiles funt : quib^ quafi fcir 
till^ex pyriteaurei coloris adh^ret 

%Bu$tiiu$t in $0$ qmt$tnfritbcifcfyt 
ttnctikrlogncr €oiianbtt/i>attin Uxw 
Uinvon$€lhmwa$etfu$ gtfpim&t. 

6. Ldngi 5 candidi> pellucidi, fexaii 
gulLixi plumbagirie & pyrite candi- 
doaqiiarioi Qiuff tittl$lan%x>xiwtifc 
fmto0ttit$p§tn$& 

.7. Candidi 3 pellucidi,quinquangii. 
ii,infaxo metallicoVcandido^afpero, 
^ntaut^mflo^utt^tn. 

S. Longi, candidi, peliucidi, fexari- 
guli 5 in mica coloris argentei. ^n ti* 
ncmft)c#nglfsiimer/obcrfa^cnfite 

9. Candidi,pellucid^inftariquama 

rum 

DigitizedbyGoOgle 



FLVORES. ^; 

lumconcreti. ©cWjttcfcttpffc 

NQ N PE LL V CJJ) / 

I. T7Luores cadidi, imperfecti;no 
• :JP-pciiucidi f - ^cifcxmffiM 

- 2. Lbngi>candidi,no pellucidi,fex- 
anguli^igni fbrma ere&i in pulcner- 
rim o pyrite;cotoris'argentci. '..' iattgC 
tt>«'f$c ffufnn timmfc^nm paffettkfj;; 
3. Lbn^catid^i^pcllucidijiexan^ 
guli:qui vna partc lapidi m etallico cit 
dido , qurgraiiis cbriandri iaccharo 
bbduffisfimiiesfunti& cui quafigra, 
na pyritis.atrrciCbioris funt iniperfa. 

^t^^' ; ^^wdjfeb''te^(ttr 
^qftcr^im/ Me^craogttcmCo^n^ 
gfdcfyk&fcft/ fcarcmf wnicin wri Bois* 
ttifi$$pM$i. ; -:■ . ; , _ ' . .;\'; w 
,4. Longi,candidi,fexanguIi , no pei 
Iitcrdi 3 fornia trgni erecti, in galena . 
xeflellata % . 3n;em 
* 5, Candidx , non pciiucidi; biiigra- 

■- . K 

DigilizedbyGOOgk 



T?T. VII* /X^l^ 

mspukherrimispyritis argetei colc?.? 
ri§>& fluorib 9 purpureis mirifice tunc 
ornati. 2(uf dmrje9««^^n wc$/ 
ottff Dcr <m&ctn»sHer n>afforft# fwncr/ 
j>nD&jattnen|lfl(|cn- 
'6. Candidinbn pellucidi, fexangu- 
li,pyritcaurcicoloris pbdu&i. 
^ 7. Catadidinoh pciiiicidi,qui in ca« 
"bone molli funt natu . . . , 

" % Ldhgi J crcdi,iexangulbcandidii' 
in Hlicc. cmereo ., ex vaa parte veftiti, 
paruis & exiguis fquamis diuerfi co- 
Ipri^partim lutcis y partim rubeis, pa? 
tim ^lncrcis , partim nigris : quibus 
iuhtlntper{a graixapyrins aurei colp 

jMMnhcn^ 

jlcfic^^ J 

9. Carididi cxufl^cei,ndhpelldcid£ 

10. Candidixplanivlapidiipcculaii 
fimile^ ^Kwfcrlic^n^mmmc^ 

tx t 1% candido purpuraus guadran 

■"■'■*"r '^ — -— g^ 

DigitizedbyGoOgle 



nroiMi 4*'- 

|uB,& fcxaguli e g?ode Motefchano* 
* 15* Candi£li,in quibus argentum pa 
ram capillarc candjdum. $$ii$&i* 

gncm^ar^fe '" *'■ ;&'J:i\} 

.. -i^ £^&^ inft^lcoii- 

jOTCti, .;, f/; v v, . , - ;;.^v-v 
14* : : ^tjdidij ipinis rhamnii|fnj|£&i 
cxpycite^urei cploris affurrgcces^m* 
1> tfs inn u m cne. fqu am^ ;qi* afi a# ijpe 
&iw. ^i^jrtcryiwratt «Itf H^fc^i 
pot/gf c$2 itfe mu flctf? $cjlcc£i fcmt>* 

. 1 k s i jl.. : , ># 
^C :Ji^^^ 

*Jfe.' k%m?»fe &£©* #gSt ere^I 3 
«jmB us ii a t Ugillinigri anij^pjgigi-r 

lapiae c«urdido %| ec^o^^^^q^fijp^ 
. les. ^tnl rujibai €0?ccr)gcl (oDcjp^m* 



y Google 



NIGRh 

t. "T^Luofcsnigri,qu'adra"ti>n6pcI 

j* lucidl <5c|R>ar§ wxaXisfc 

tcffc# : _ v / 

a. |\|igerrim% angulorum multoru- 

lapillisnigriSjexquibuspiumhucan* 

^^bTmtxcoquiturjnon-dHsftifilcs. 1 

&thmt%m 5mgrauj?m m%t »tt#(cttJjL 

^ -Gkbofi i Gagatem reprsfcn tan^ 

TL^LVL 

i. TNcandidpflauyonghfcxangii 
' ^^x^ii^peliucid^in marmof cmetai- 

lico* -. ■ i: /- t "';'. i -, : : *;— --■■ '.- 

< 2i Haui^llucidi, tutoarteorcmc- 
taH^do ciriic rc o , jn qu ib u s lapis ptuinf 
iJarkis fexangulus* *fti$ett ctttemgra* 
«mt ff>a#m cmem1V^|«^fCtt s(«ftg 

^. ^Teffellafti pcHntidivcum pyritear 
gentei ; c6loris jin lapide iimplici ei* 
iiereo* : -»■' # -■ - 

4. Solidirquiin fuperiorc corio fiu^ 

ori- 

DigitizedbyGOOgk •- 



FZVQRE S*~ 4* 

^nbus candidis funt 5 quafi*mid$falis 
grandioribuSjConfpsrfi* %{$ mfcm 

(ie mt gft&cm (ai% U$ttmu 

5. FIaui,Hanobriani,pellucidi, cru~ 
fblUapidi fpeculari fimiles. @cft'C 
t)uri^fic^ttgc f^trMtd^f e 

6. Pcllucidijchryfolithofimiles^ 

7. Pellucidi 3 topaziofimiies. 

8. Pellucidi quadrati>candidis flua 
ribusobducH, ; 

9. Tnanguli pcllucidi,pyriteaurei 
colorisobdu&v 

10. Crocei coloris^peliucid^ qua- 
drati. 

il Falernicoloris^fuccinofimiles. 

12. Fiaui cq!oris,non pclluceritss, 
acuminatijfexanguli. $(ot§§&ibtfpi* 
t}i$tmtifi0tdm. 

1$. Aldcnbergij flaui, intus albi, fo- 
ris crocei, coiorc tin&i aqua metal- 
iica. ; 

14. Non pelIuccntcs,quadrati 5 con 
fperfi in fupremo corio quafi arena* 
qux efl aurei coloris* 

F 5 

DigfeedbyGOOgk 



i^ Eiufdem generis , in corio c&ni 
fperfi magnetide. ©C|cn/R>K fii ttkt* 

L ~% Tlridcs.teflcrisfimilcSjpeHu^ 
■ \/ cidi,pra{iru.coloris. ©l&U! 

- a?ffr??k^e|ii#. : ^ •■ ■ 

mJ Pcllucjdbimaragdofimiles» 

3. Virides cu lutcis pcllucidis £lria4 

tiaimJxri- 

4. Quadrati: in quibus innataplum 
l>ago,qus t& etiam teflxllata, JD^lhfS 

SHsreer'tc§Krgian$, 

5. Solldi,quiinfuperioricorip flua 

ri^uf ; eandidis funt,qu*(imiris falig 
gran$oribus>confpera\ 

- ;.:■ COEJIVIEI* 

h ^^OcruleipelIucidi,quad&m s 
'-;,- i^iapphiroJimiles. S8&U&I 

3, Non psllucidi ., 
'' , f fVR- 

DigitizedbyGoOgk 



rivoRi S. 44 

PVRPVR E I. 
i, /"-"^Olore amethyftinQ> ex lapi- 
V^deinTrebifainueto, 55zatt<* 

itcflufwitQtmftifictt. 

2. Ex geode Motcfchano. QL ttjj ti 
j?cm*;»$?otfc§cn* 

3. InmarmoremetalKcoincandido 
rubente, %n eincm fcibfar&ncmfpof. 

4. Quadratijin mica candida dura. 
3rtrincmo,u'mmcr. 

5.. Quadratipeilucidi,pyriteargcn-* . 
teicolorisobductt. 

6. NQnpelluccnteSjequibuschry- 
focolla cfflorcfcit. &arin&Crc?armi 
m0t. 

7. Purpurei viridibus ftriatini appo 
fiti&permixti. 

8. Aidenbergij fanguinei coloris, 
intus albij foris aqua mctallica tin&i, 

PHOENIC ET. 
1» "r^Hceniccicoloris s acuti&fcX^ 

X anguii, Cajfamcn fcraurw 
2, Longi,phccnicei colaris > fcxan* 

DigitizedbyGoOgk 



TTT.VI\ FLVORES. 

gulinon pellucidi,cum fluoribus ca^ 
didisglebofisjechjno marino fimilef, 
quibus adHeret oehra natiua pulcher 
rimar^unctct&jaiate/icmge/fee^ctft^; 
uf^/ti an iimm tvtifitn jt<#tgm $l#/ 

u T Ongi ) cinerei J fexanguli,pel-- 
- i ^iucidi , in iapidc duro cine- 
rcOjechinomarinofimilcs: inquibus 
granula pyritis argentei coloris funt 
infperfa. vginlrunpm €D?cerigclgfei^/ 
batan vidMmttinvon t&affitUtf &t* 
fpicngf % 

2. Subcinerei,met2 figura^ @:<ttt>$ 
fpi$tfW(fo : " • ' ' 

3." Subcinerei tefTellati. 0:<MW 
vktttfitigt* 



:$ 



SILICE S.*. 

PELLVCIDI. 
Ilex pellucidus candidus. CSrttt 

mi$wbmt&fi$ti$ttfi$iina,. 

Pellu- 

DigilizedbyGOOgk 



SILICES. ^ 4$ 

2. Pellucens.fardarcolore. €itt<W J^u-l 

> Melieicoloris>pellucidus. ^//^t A 

3XQN PELLVCIDI. 

Iv Ti if*Ariebcrgiusmctallicus, ca 
JVxdidus, cummicacandida. 

2. lnTrebifafluuio inucntus,fluo- 
res candidos infe continens , tin&os 
amethyftmo colore. QCupfccr XviUfcfy 
tin ti$lin$/ t>arauff «wffc wuio bmm 

$$$%#; 

5. In fe cretam , atit quid creta: fimi- 
Ie,c6tihens. (&ttffa|?&crcmtt>cif;crt>t* 
ric§infiefc(ja(tcf. 

'. 4. Cornupolito fimilis. (SittCma,** 

glc«crtJomgicic^ ; 

'<r..'?v2elIeicoloris. 

6. lalpidipurpureofimilis. 

7. Nigcrcumcrucecandida. ^Da^ 
rmncinn>e$rreij£. 

8. Niger cum multis cadidis lincis. 
S^itiPCijfcnliigcn. 

F $ 

DigilizedbyGOOgk 



^rm STL l€t~S* 

fr Flauus , in quo line<e innu me* 
tx impreffie>non excedcns nucemiu* 
glandem* quem habet Georgius Fa- 
bricius/ 

10. Cocruleuvn quo duchir linea- 
rumjquseformamTheatrireferu^in- 
nentusinagrocircaMifenam. - 

m. Silices caniformes(feu cynoce- 
phafi)gradmfculi&parui,qui incfra 
.Mtiris prope Mifenam # ©oJ^tttt&jM 
fopffmqitifyfsfytn. 

12* Cafeum referens. 

15. Qui cafeum Hollandicu refert* 
fipcrmcdiumdiuifusfit.-corium ex~ 
ttemuro,cafeic'orio fimile:in media 
itadenfatifuntfluores,vtfolidu cor- 
pus efficiant: & fuperficies colori ca- 
feircfpondec. (£inti$HttgtiMmauff* 
gtffynittnm J}oknbift§mfa$$kick 

i-fe MMum Perficum refcrens. ^* 

15. Caftancs coloris>rotundus>effi-» 
giemreferens hepatisvitulini>in bu* 
^ tyrofrixu. ^m^ f mmt\$tu 

CaxW 

DigitizedbyGoOgk 



srz/ce jv $4 

-,i& Candidus^ex quo vitru faciunt* 
JDaratsf? matt $ia$mat$L 
17, Tritus ad conftationem vitrh 

h&- Gandidusmctaliicus* ^Ciffcf 

"19, Luteusmetallicus. ©c(&r§o:n^ 
jfcm. 
20. Rubermetallicus» Dtof §cr fcoirt- 

ftcm. 

VITRVM* 
i. T^XvitrisEuropsispr^flanti^ 
jt^fima iuntMurana, qua? Vcne 
ta nommantur , & comparantur cry- 
flallo. ^eite&ilcle^JTaamgkfcr* 

a.' VitfaAfiatica prcciofifsimafuc- 
runtSarcptana,qu#appeIlata funtSi 
^doniaj&comparatafucruntjVtLucu 
£usfcribit,eIe<5tro, 

5. Recrementa vitri> in caridido vi- 
«dia. 3Dd|fe gfap fd|fac£cn/ ©fccr glap 
fcfeattm. - 
^, Recretpentavitrirubentia Osjj* 

j$c glaf f^f^n/o&er fc|aum t 

DigitizedbyGOOgk 



TIT. IX, CEMM iAE. 

, 5. Vitrum quo tinguntur metalla, 
£5c$me($3iafj, 

LAPIDES P RE* 

• ciofi : & qusedam Gemmae. 

CRTSTJlLLVS. 

L /^Ryftalluspunf>imafexanga 
\^la,ex Alpibus. Dieine Qfrp- 
faUm nne ftc w oen ZtymynnO §o£e« 
&*Birama,cfun&en. 

2. Cryflalli fcxanguW translucids, 
e Boemia,cum pyrite. 

5. E monte arcis Cribenfteinia: in 
Mi fnia efFoflie. €5o (teJjt tmnfc [>$$n/ 
tme ctit (auter ottmnwaffer. 

4. Sexangulsimpurz.' C9?o(c?t'cfc 
U »nbtm?cine. 

5. Cicri colore fulgeres. ©eiMtcfcfe, 

6. Politse,& in varias figuras forma 
tx. Scfc^nitfnc/o&ergcpDlicrte. 

7. Combinatce,tin&«ec£ cinnabare. 

SDfc^JcnD^e. 

IRI5. 
$ 

DigilizedbyGOOgk 



; I R i s. 

t TRiseft lapis fcxangulus, candi- 

ldus>quiquando radiosfolarcs 

excipit, arcum coelefti iimilem iacit 

in partetem. <£tn flon / gifc <in fc&OR 

bo$m. 

\Z. Iridcsadulterinaifunt., quatvcra 
imitantur. id facit Brontias polita & 
Candida, Item fluores flaui traniluci- 
di, qualcs vidi apud Fabricium no- 
flrum. 

%at>\am\as. 

*. A Cuminatusjfigurarquadra- 

JHLguhe. £*m£)imwM puncft. 

2. Quadratus planus. (£in &ti- 

mmttaftU 

• ov\alvs. 

i /"S Palusvelpcedcros. ^in 

CERiAVNiaE. 
I. /"""tErauniaslongus. ©ttfettg* 

DigitizedbyGoOgk 



**1 



z. Rotundu*. <£tnran&ef« 

L T->Ellucida,acritervircriS. <£ili 

X romr@mara<$t. V. ? ''"' 

2. Obfcura,quc proptef crafsitieni 

a oa twnfluce t. £*in $tmim fom& 

ragf. j 

5. Adukerina:cum eryftallifunt-eo 

binatat, & tinclse fa&ieia aerugine. i 

€m 3emac$e«r ©marogt / stor SRtytot 

^i|t^r0rftr«r&aMtt&. 

berYllvs. 

Eryllus. <£in<£tri& 

JChryfobcryllus; &\tl.$dM% 

ttt&mtt. . 

- 3. Chryfoprafius. Mn&M&mU. 

PA^iSlVS. \ f 

Apis colori pOfrillinilisv 
,<£in%>ia$; '"" ■ "' 

X.op^tzivs..' 

1. /-j-tdpaiius. ££tn2!0j?af?. 

2. X Ndios» ^mfr&otaDUjf 
$af£eiw t ' ■ 3 

SAr- 

DigilizedbyGOOgk 



>. 13 * 

* JD< 

OfQxrtfl 
3. Chn 

l. T Api 

JL€tn 



•. SsApPHlItVS. 

% Q Apphirus , vel Cyanus , tna*. 
O £m fcfctfner Uamt ©appfjm 

2. Sapphirus fbemina, <j£jnn>e$e3 
45app§wv 

^METHTSTVS. 

■ f - V~S Ricncalis - £m4>tt'emi|<|<« 

^. Mimkafqu^ Vuolchenftcini e fb 
eSinaquscx amethyfto nomeninue- 
nit, eruitur. (£m 0)?et$nijc§<r Zmt* 

3. Qu;e inMifnia in riuis, vt propc 
Stolpenam, & in fluuio Trebifa pro- 
pe Mifenam reperitur. &er ttt &* 
c|m t>«b a>a||ern ^cfun&m fPttt 

4. QusinBoemicis montibuscol 
ligitur. 

■J. Qus ad formam cryftalli defcea- 
dit. <£m gcnngcr tcctffcr :£metiif. 

<?. Lineiscryftallimsdiltin&a. ^jtl 
JmremerSCmettjl. 

7. "Quadrangulaacfcxa^uiaingeo- 



^Google 



TlT,lX> GEMMJLIR. 

dcMotefchano. <S:auttC fpi£io,C/WcJ 

*>no fccffitfKfyt&tmtiftsxu 

j. nr Ardalndica, pellucida : quaj 
j3mukumrubet>& mas voca- 
tur. .. «©urc^fic^ftgcr^«rmo{. 

2. Pellucida minus rubens. (£itt 
fclci#rofcr£arniol. ^ 

5. PeliucidajCarni htlmanE fimilis; 
€itt jfoifcifarottcr &wtiof. 

4. Pellucida fimilis carni , pun&is 
mbris plena. <£in flcifc^farottcr £ar* 
riio(/mitret|en puttcfdcin. , 

5. CaraLfimilis>nonpelIucida. 

-» 6. Loturz carnis fimuis,non pellu- 
cidajfpadiceiSjrubriSjflauis & candi- 
dis lineis ftriatim ornata. 

7. . In vna parte fpadicei coloris , no 
pellucensjin altera carni fimilis. 2fttff 
«mer fc9tctt €a jtanien fcatttt/ attff Oer a« 
J)crttflnfc§far&. 
8. Carnei coloris,ipadiccis lineis & 
circulis variata. 

Pellu- 

DigitizedbyGOOgk 



9, Pellucida^Iotura» carnis fimilis* 
(£ittmi$tit$Ut QiattiioL .? 

10. Lotune carnis fimilis s nonpct- 
lucida* 

il LoturaicarnisfimiiiSilincistjru- 
bris,fiauis>candidis,quafiparaUeIis-& 
circulisnaturalitcrdepitia. 

22« Pdlucida^ia candido nonnibil 
rubens* 

Zj, Rubracandidisvariatalincis* 

14, Rubralmeisfpadiceisvaria* 
. ly. Irirubroiutea s peliucid#u ^sif 
gc!Hicfeecr€a?mol 

16. Melicicoloris.pcliucida- 

17. Pellucida.flaua^ inftar iuccifiL 

i3. Rubranonpellucida. 
19* In rubro obicura 3 no pellucida, 
ao> Spadicei colons>nonpclluces, 
2h Spadicca>lmciS flauis piena>no 

pcllucida, 
22. Spadicca,nigris& rubrismactt 

lis & hrieis* ^ummfcaun/mit ro* 

v > G 



yGoogle 



TlT. XX. GEMM^tZ 

S<ARI>ONYX. 

i. QArdonyxruberpellucidus.-hi 

l3 Det fpecie vnguis humanUm- 

pofitusmanibusinfuperioreparteap 

parct onyx:in altera^farda. J^aib «ttt 

QamiQl/vnb §a(& tin (EnalceDonttr. 
o & r k. 

U /^\Nyx,& aloco Chalcedo- 

V /nius>purus,peliucidus>co£ 
neicolorisi 

2. Onyx cornci coloris, lacleis & 
purpur«is2onis trafuerfis diffin&us. 
€m Ktrttr <£§aket>onkt /wn vioftm* 
mnmt>mtftmi&&c§$ti$m. 

3. Onyx cornei coloris, in fuperio- 
ripartela&eiszonisjininferioripur* 
pureis tranfuerfis ornatus. 

4. Onyx cornei coloris, qui lineis 
rubris ex iafpide a natura eii pi&us. 

5. Onyx cornei coloris * in quo ap- 
parent line» fpadicei coloris ex ia- 
ipide* 

6. Onyx cornei coloris, rubris pun 
displenus. 

Onyx 

DigitizedbyGoOgk 



7, Onyx candidus, pellucidus,in 
quoinfignia nobilium fculpi folent, 
&atemman i>ti waavmfttin fdjrm&f. 

S. Onyximpurus. (£inmf>i£i$t& 

CARBVNCVLVS. 

** TVA^^ 8 ^ 1 ^" ^ 1 ?"^ ^" 

l.Vi.^einam reperitur, d£i\% 
ffiti$nifc&? {&ianat. 
•2. Zcblicius, qui efloditlir e colle 
oppoilcolapidicins, exqua ophites 
eruitur J & qui in vicinoriuo copiofif> 
fimeinuenkur. 

;5- Aethiopicu* (£in 4>*ttntifc$tt 
&ianat. 

4. Paruusruber. <£m@jMttd. 

5. Amethyftizon. (SinOCti&m» 

tf. Lychnitcs. ^mgtl&itt§fcr3Eu&irt, 

7. AdukerinuSjCombinatiscryilal- 
lis , cum vfitata tindura , fimilis a.mc- 
thyftizonti. 

8. Alabandicus ex Afia. (£in Qfot. 

m«ttt>m. 

Q * 



^Google 



■QS 



727*. /JTi GEMM jlt-. 

HT<ACINTHVS. 
Vi in auro rufJefcit. ^itf 

^mnncn&cr 3tf«m§» 

2. Aureicoloris. 
3," Ad eleclri colorem declinans. 

Cin&jcidjer^acimfi. 
4. Scaber. @rm enrcmcr 3arfttt§# 
*. Adulterinus&fa&iciuSjtm&ufa 

adhibitai C*in falfc^cr 3acmt§. 

IUSPIS. 

- 1. OMaragdoviridifimilisvnapar 
^3 te,altera cceruleo fofsili obdu 
&a. ^in <Sc£n?am|cijcr ffatt/jj«fc $?« 
(acp/§3& ^crcfbfur. 

3. SmaragdofimiIis>qu§lineisecaS 
ruleo fofsiii ornatur. &art>ttrc!j fcfa* 
ttjcjfridjgept. . 

4. Inviridiccerulea, (£inMatt>ttc£«s 
tcr ^afpfe. 

5. Inviridinigra. -©c^ar^riln. 

6. Viridisjacte fufFufa. 3Bei£a,rtttt* 

7. Borea^quas ccelo fereno efi ccerd 

ka, dicla Turcica. <£m £>iimtif%& 

Surc&f. 

■■-■ Borca^ 

DigilizedbyGOOgk 



0EMM^& jf* 

8. Borea^qu^coeloferenoeflcceru 
Jea,& dimidia fui parte viridis* (S«| 

9. BoreaStrigenfis/in cceruleo al- 
bicans. 

10. lafpis borea fa&icia* (£in §t* 

il Iafponyx lapis, qui in vna fui par 
te eft iafpiSjin altera onyx. 2tuff $$t 
drten fcptcn jwlfc dn ©jalcc&ontcr* 

12* lafpis purpura>cumChaIcedo~ 
nio mixta 3 albis puncHs« &oiicr tt>ctf* 
fcrf!ctfcnt?onC§afcct)onictt^ 

13. Purpurea, quas plena cft pun<?tis 
velmaculis cadidisex Onyche, &fla 
uis quafi ex eiufdem geneps lafpide. 

14. Purpurea, qu£ punfiis & lineis 
candidis cx Chalcedonio &Iafpide 
rubra & fiaua mirifice efl compofita* 

1$. Purpurea>pura* 

16"* Corenfis^ ex Mifni$ 5 £inguincq 
colorc rubens. &ittf$0nmo$tt < $&! 
fpfe/fo §&Cojcn m ^tifimbii$f. 

17. Inrubronigra. 

9 5 

DigitizedbyGoOgk 



i8. Flauocolorediiuto* 
19. Flauo colore faturo, (^iftfcl^ 
tterroi&jd&cr 3a|?!e. 
20* Flauarubrismaculis, 

21. Iccoriscolore. 

22. Sacuro ieco.ris colore, (^ittfetftt 

25. Mcbianarubra^qu^infehabet., 
vtgeodesMotefchanus^fluores qan- 
dzdos^peiluddos^iexangulos, 

X* A Stroitesmas^globidimidia 
X^rifigura^ilelliscinereis pie- 
iius, €mfi3^em»0lkr{l2rneii, 

2. Aftrokesfoemina 5 globidimidia- 
ti SguraJn quq maculf no ftcllis* fed 
crucis yermibus £miies vifuntur : ka 
ftclhe funt ab ipfa natura confertim 
c6'padte.. ^araufmcBttfermny^- 
fccrffn^ewferattpmi&fcgCR. ■' * 

3. Ex aftroite globuli, quibus na- 
j3Qcrabantur olim precef (Sin $?a£££ 

€HE- 



yGoogle 



CHELONITIBES. 

1. ' /~*\ Helonitis,fufci coloris. ^m 

\^j$cmtx Hcmtx ivroHmn ob& 
&cfyit>alUti$cin. 

2. Inflauonigra. €mf<$ttW£$tf* 



GEMMuiHVI<A., 
J. •"">( Emmahuia * cuius fedimen-l 
VJTtum cinereu eft. ££m@5mt4 
ma§uia anff tintm Qxatom fco&m. 

2. Cuius fedimcntum nigrum efr. 

3. Adulterina,ex conchis aut muri- 
cibusfa&a. 

4- Adulterina,exvitro candido,ce- 
rufTa tin&o. (£in fapjer g*f$md£ttit 
®cmma§uia. 

L A Le&orius. ^m &q>§«t* 

./\jkm v 
2. Chehdonias. <£m fc§a?«fmm* 
f!em. 

5. Cancrorum lapilli. ^K&fjauge* 

4. Percarumlapilli. jfcu(j?ttfcfttt* 

© 4 



yGoogle 



TJT. JV- MJtRMonJC. 

£ Lapillilocufhrufluuialiu, 3}rt* 

6, Lapillilndici, %xti>\m\fy<pm 

Un* 

*7, Lapillimargantarumadukerini, 
cvicrocandidifsimo. ZfoUtpirUn. 

8, Lapilli margaritarum adulterini 
ex ofsjbus facti, & fpunsa argenti tiri- 
<Si, "^oucpaurcn^rtcn. 

9. Lapiiumargaritarumrotundi,©- 

ri«ntaies, *fatpcrfert< 

M A RM O RAk 

J ' TV/T^ rmorcan< ^ um Lunenfc 
, i Vjjn Hetruria, £fo n?e$ $tos 
mclftdn, 

2. CindidumCarrarienre, 

3. Pacauinum^uodferrisfecatur, 

4. Italicum,Yeniscinereispicium, 
5« Ratisbonenfe,equotabuI«men 

wrumfiunt.de eoeft ara Annebergi- 

£h ^ua, exfolido & vnico marmore Si 

*- "' neia 

DigilizedbyGOOgk 



MURMOR*A. $$ 

»e inltalia quidem vlla pulchrior cx~ 
nt. g)axauf> man ttfcfeMctfcr macfyt 
- 6, Candidifsimum ex thennis Ca~ 
ro}inis ? 

7. Hildcshemiumeborilimile» 

8 ? Ebori fimiie,Arabicum, 

9. Annebcrgium>inmetallisreper- 
tutn. QinmUvsiftk warntc! o&cr fpal 
Mncmgfang. 

io f In candldo cinercum Hildeshe- 
mium^quod olet cornu vftum. 

■% y~^flnereu Hildeshemiih quod 
\^j olcc cornu vftum, 

2, Zeblicium 5 quod incolae ferpen- 
tirjum nominant, cum venis &pun- 
$i$ candidis > fiauis & aigris. (dct** 
ftnim. 

5, Zeblicium/cuiinnati carbuncu- 
li, & in polito marmors miram fpe- 
cigm&afpe<ftuiucundam£aciunt # 

4, Rochlicianum* cum luteis ma- 
cifiis* ■ 

G j| 

DigitizedbyGoOgle 



tm -X, M ^tn MOR ^ 

f. Rochlicium cum nigris macj^ 
lis , qux funt cornicu vngulis fimiles,' 
6. ItalicumjCumnigrismaculiSjqu^ 
ferpentibusfimilesfunt. 

L\ baiiluftrifsiraiducisMauri- 
?Ij Eiectoas: & in primis tabul^in q-' 
bus ihfcriptiones excife. ©f^jparl 
5?t'DerkneH^05?armcL 

2. Annehergicum. 

$. Ratisbonenfe. 

4. EBelgio,quodoIctfulfur. 

5. AHud quod olct cornu v/lUjibi- 
dem effofTum. * 

6. Andegauenfcjpolitum^nigcm- 
Sium,non procul ab vrhe erutum. 

7. Stolpenfe, ferreo colore & duri- 
cie. hoc Bifaken nominat Agricola: 
SosBafalren. €5to!pifi%rf?eM. 

i. T Aconicum^YiridejquodVc- 
jL,netijscernitur, 

% Subuiride,Veronenfe>cumviri- 

dibug 

DigilizedbyGOOgle 



MJtRMORa. f4 

$ibu5 lucentibus maculis, £\t%i* 

gmn/mit gritttcn fcfymmbm ma$ titu 

3, Laconicumaliud>inviridinigri.- 

caas, 

RVBRiA. 
L TQ Orphyrites, Aegyptium, vni- 

JL forme. ^infc^omttoutmat 

2. Porphyrites^Aegyptium^candi- 
dispun£tis difHn&um, 

3. Rubrum^Ratisbonenfe. 

4. RutilanSjRatisbonenfe^cum ca- 
didismaculis. (gm$ton%mbtt 8ftat* 

5. In rubronigrum3oemicum. 

6. InrubrocandldiLBelglciLquod 
varijs maculis diftincfcum eft. 

7. Annebergium in metallis reper- 
lum, 

8. In candid^ rubrum > in mctallis 
fereomnibusrepertum. 

FLkAVj£-* 
L T^Lauum in metaliis repertum* 

jl 4 fesfefpaf* 



yGoogle 



72ZX%. SiAXU. 

2. Belgicum>fard«n5peIIucidanS 
difsimile. 

sAL^IBlASTRVM. 

1, A Labafr.rumpellucidum,Ve<s 
X\neujs in D,Marco,& Rom? 

inMariaAegyptiaca. 3&<tffcr3fta* 
frajfcr. 

2. Italicum* candidifsimum, e quot 
poculafiunt. 

5. Factxcium. @tittac$f Cir 2(f<tfajfert 

$ A X A* 

1. QAxaarenaria,Pirneiia. Wtif* 
Ofer tpimifcfttt fanbiftan. 

2. LuteaFribergia, 
?. RubraRochlicia. 

4. Cincrea Querfurdia. 

5. In rubro nigra, Em,beccajin Sa~ 
Xonia. ^/ 

TlNCTA sAB EX~ 
halatiombus. 
B. QAxumrubrocoloretindumJ 
i3€tn ro^er ffctn »on ftsftantttg 

DigitizedbyGoOgle 



|$r&f. ■ % 

2. Ferrugineo colorc* 

3. Fiauo. 

4. Spadiceo. 
5 % Nigro. 

S*AX\A GRJlVID>A. 
L OAxa cinerea dura: in quibus 
l^conchx maria^enafcancur^i- 
pfius lapidis duricia. 

2. Cmerea^ in quibus conchas bl- 
ualues reperiuntur in arenisin Lufa- 

tia. (ifchfatbt 1 Mvinn fange ficmcrm 
SDfofd&eto. 

3, Arenariacandida/mquibus pe- 
&ines. &atim votifit ^atoH$Jlm 
ftefo. 

FIS S ILI^f. 

L T^Ifsile nigrum>fteriIe,quod fa- 

Jj xilefindipoteft. 
„ 2. Durum fleriie,quod non nifi fer- 
raarhficisfindipoteft. 

3. In cinereo candidum* (§?&*& 
fcfjtfer. 

4* Cinereuin* : 



yGoogle 



$. Candidum. /< 

6. In cinereo glaucum* ©jW4 

fc&fer- - 

7. In clnereo cosruleum. 

8. Rubrum. 

9. Subluteunu 

lo- NigrumMansfeidenfium^cuife 
periuntur imprefl^ imagines pifciu* 
colore nigro 5 flauo,orichalceo. &a& 

ir* Nigrumjin cpo reperiuntur ra- 
xni arboris cum folijs , oiius iimiles* 
fhatim man $$$ »on hmtnm finfat* 

12» Nigrum Andegauenfe^ cx quo 
non folum tegul^e domorum & pa- 
rieteSjVerumetiam tabuke &menf<§ 
fiunt- &atan$manZi$c$ma($L 

33. NigrumRhenanum>quopiuri- 
misinlocisfaftigiamaximarumvrbi- 
um Spira^Vuormati^Mogunti^ te- 
ch videntur. 

*» C^AxacandidaPirnenlia. 
2^ j^CceruleumPirnenfe^ 

$&« 

DigitizedbyGoOgk 



5* Saxum cincreum Pirn enfe. 

4. Cinereum cum venis candidisi 
Pirnenfe. 

5* Saxumnigrum>granatos in feco- 
tincns,Eff oditur Zeblicij iuxta ophi- 
tcm>interie&o inter vaiufqs venasflu 
uiolo. 

6, Rubro colore tindrum faxum afe 
humore metaliico , non procul a Fri- 
bergo nafcensrin qua vcna nafcuntur 
ftibi 5 &fchiftos. €iitrof§cr fitinmt 
Utdma^t gtfcM/ baruintn fpit$&U$ 
v&bt&tfitinhitify-. 

t T% Ami,foIia,cortices>Iigna ; car 

£vbones s olTa, conch<e> qu# ia 

faxa corporata funt,fucc'o lapidefcc- 

te.infontenonprocul aFrancofurto 

adViadrum. 

2, Rami 3 foIia 5 cortices 5 Iigna, mani- 
c?,chirothccc,&alia,immiflapifcin^ 
prope Schellenbergamarcem in Mi£ 
nia^infaxa corporantur. 

3, Trabes molarcg mutat* in &x*: 



yGoogle 



T2Z X II* UR EN ^E 

qux trabes prope Torga in Albifusi 
repert«e. 

4. Ebenusfubterraneuscummelar 
teria. 

5. Lignumfaginuminfaxunicorpc 
ratu , cuius dimidia pars adhuc lignt 
cft. (£m c$ tJon emcr SMcfJm/iw &al{ 

6. Saxafa&icia. ®$m(i%U$tinwt 
Mfavhrt. 

7. Lateres. ©C&adjtteffdtt. 

8. Maltha 3 quaincruftanturcafte!- 
la , & pifcinae aquarum. ^Bofjcr- 

9. Lithocolla, €5teihftsfjj. 

A REN AE> 

1. A Renavilis. ©omthor fattb£ 

2. jr\_FafsiIis,tenuis & candida, 
IVlifenaein charadns verfus occafuna. 
(Dcijdtter tt>ctj|cr fanbi. 

3. Pelgrana,Mifena. 

4. Bibula, qu*e lauari & cribrari fo- 

let, 

DigitizedbyGOOgk 



let, cftq$ inftar chart* bibula» Ger- 
manis. 
5, Mcfaria^qu^lotanocfl, ^afcjj* 

& Ingeodeinuenta. cDw ttttltW 
«ttfcerttpetnenfiobcf. 

7. IntophisMifnenfibus: 
8» Fluuiatilis 3 que cum calce mifce- 
tur,& adhibeturad sdificia. 

9. Mctallica Goldbergica, in qua 
ramenta &globuli auri reperiuntun 
«©armttettttum &olt>tiefynx>nnt>k6z* 
mtfinbt 

10. Metallica, ex qua lauatur auru 
inAlbi. ©ofotfcfcficfc. 

ir. MetallicaMifnenfisjin pagoapU 
fcatonbus diclo,prope Leifmcium* 

12. MifnenfisinnuopropeSchclic- 
bergium arcem^nipfafylua, 

13. SabuluquofternuturVi^ fftfti 
flerfan&f* 

14. Sabulum nigrum , e quo lauan- 
turnigrilapiili, equib 9 piumbu albu 
cxcoquitur. QfyitkMrin Jmsrawfc 

H 



yGoogle 



riT.xih \aren<at> , 

.15* Sabulurnfterile* 

16. Arcna rubra circa Ifenacum ia 
Thuringia. Otot§cr fanbu 

17. FlauaGIogauienfis. 

18* AureicoIoris^aquamonsRom^ 
nomen habet,mons Aureus , olimIa~ 
niculeniis* 

19. Cmerea, 

20. Nitida feu micans* €Mcif[Cttf 
tmecmgltmmcr. 

.21. Marina/ £9fcl^an&f» 

.22. Lacuftris pinguior. &(((&' 

itttc&ftrfanta» 

23* Pinguis metallica, 

F^iCTlTl^t. 

X. A Ren# expyritc> qua chart* 
j7\bibul#loco vtimur* 

2, Exmagnetide, 

3, Explumbonigro, 

.4* Scobcs sris,aren£ locoinfpcrfe 
ehartis, atramento nondum ficcatis, 

IStliilwimUi pon Q?cffmg/^a&i« 
ftfffpaw. 

AV« 

DigitizedbyGOOgk 



AV&V M* 

t ^A Vrumpurum>ignemn6ex- 

jCXpercuicquale in Albi, & ia 

multis nuis Hiieax lauatur. ©e&fgttf/ 




2. Fofsile ex mote Carpatho > quod 
ftarim cftfaum. ©etfgen €tafbf, : 

5, Auru purum fofsiie in lapide fer- 
n cx eodem montc, %n tintm ^9* 
fmfmn. 

, 4. Ex eodem monte , in iliice duro 
candido. ®*&fe«n®oittfoctncfi<it* 
fenfm&^em. 

5. InlapidevocatoArmcniocxmo 
tcGarpatho; ©etngen ©offcmemg 
lafitrftdm 

6, Bracrea: &fcintill* auri purifsi- 
miinfaxo candido duro » ePannoma 
citeriore, %Qt%$m$m ©ofotjtikr* 
Ititom timm jjarfttt weijjai jlefo, 

7- Argencofumfuluum.in faxo c-, -* 
aido e Pannonia, quod cft «rgcnso \i 

H i 

DigilizedbyGOOgk 



77T,X1II* sAVRVM. 

uoadhuctin&um. e 83<i$®olbt/ba 
tan ba$ qmtfftiUt nocfc nicfy gar w 
raudjttft 

8. Argcnto mixtum in filice cinc 
reo,e Noricofeu Stiria, quodele&rl 
appeilant. 23(<tc&got&/ ©aUu$ fil 
Uvmatmiicf} mit fiikv wrrncngf* 

<>. Argento poft exco&ionem mi 
Xtum. 3£crct 

10. Aurum codtum, & ab alijs me 
taliisfegregatu,quod obryzon Gra: 
ci. #ero0o(&f. 

11. Quod argenti mixturam habct 
*S(etcf? goCof /3&>etrofe§ a,oi of . 

12. Gupro tindum. ©egrettt goftfc 

13. Infiladu&u. ©efptinnen golof. 

14. InBra&eas duclu. ®efcolaaeil 
©olof. 

15. Lapilli qui repcriuntur in riuii 
circa arceHonfteinam, e quibus au- 
rumcxcoquitur. ©ofDtfdmer. 

16. Auri ramentagrauia ibidemin- 
uenta. ©e%cngcptf f 0o(Dt v , 

17. Vena auriferulis e monte Car- 

patho* 

DigilizedbyGOOgk 



«ARCENTVM. & 

f>atho, f&M% it%i obit dtt gttf&incie 

|<mt>f#cm* 

* 18. Ramenraap.rileuiaexeodemlo 

co* Dvcm^eDigctt flcmmtcfjt &o$t. 

19. Scobes auri colU&^iotura, 6c 
inramentadu&£. ^ ^ccfrc^- 

20. Spupnaauri. (&ol$tgUtt. 

2L Recrementa aurL ^odjlac&tt. 

ARGENTVM> 

1, A Rgentura rude candidum» 
_£^glebofum , Schnebergium: 

quodcultelio fcindi,& tra&an mal- 

lco poteft. " spaut cr£ 1 fcfcwcawj? $t* 
ttgcn filUtjbi<$t fiibcr. 

2. Anncbergiumcandidum inmar 
moremetallicocandidifsimo. (£in 
jiiiflcm gc&igcn fil^cr m tt>csj|cm fyabt. 

1. A Nnebergium candidum ca 

_/Yp ilIarc - ^Brip &t>i$m§s* 
ttdjffitfccr. 

a» Capillis multiplicib^s conden- 

H 5 

DigitizedbyGoOgk 



fatumintricsmodum. @CdJ3Ctt§C* 

*i$t fs&er / ^ufc^cttpcifi Zufammm ge* 

$. Candidif$imum,quod quafiglo 
jrius e filis argenteis minutifsimis co- 

fta r, <£irt tpimmer »on pr$" c$f cmjfft* 



4. Argento calamiftrato fimile , in 
terrafriabili fpadicei coloris. ^ittCitt 
f rau,%cfppnnenm fii&er gteicft. 

5. Interraflauaiutofa. J£<fri$£ft(* 

kraRememgei&ettleiien. 

6. Mariebergiumincadmiametal- 

licafubcinereafluida. ^fti CtnQngra 

&mflix$i$mtokit. 

7- Infilicccandidifsimo, %tl eittl 
petficn ^ompcin. 

8. Infiuonbus rubeis quatuor an- 
gulorum p ellucidis. ^nrotfyn »ier* 
f rf id?t m tar$(u$tfgen puffcn. 
? 5). Mariebergium in lapide cincrco 
duro. 

10. Annebergiumm maiTa argcnti 
j>kmbci colorik 

Cum 

DigitizedbyGOOgk 



URGENTVM. 60 

ii, Cum argento plumbei colori* 
influoribus candidis, 

12. Capillare,cum argenro plum- 
beicoloris.Annebergiuminmarmo- 
re candidifsimo,& pyrire aurei colo» 
ns. QBcif? Htitfy (iibtmeUn tintm ge* 
bignm $ia$tt% m eutcm twi jfm fpa&t x>n 
gclknfupfrcrtKf?. 

15. Repercum inValle Ioachimica 
in ligno abiegno. 3lujf <5.io:cnjjf 

im3oc^tm6t|ai /in Sgatnm §ol§ #* 
tpa$fto* 

14. Annebergium candidum capil 
larejrudejrubrumjpcllucidum.-ice ru 
depiumbci colorisin vno lapidedi- 
flin&econiun&um. <£in fyatiUfein 
iwtnn (jaricijt fiikr/ uurdjficijttg rotfj 
gulbm cr*?/»nt>$ap tx% W$\tyt\ vater* 
ftt$tt$/& 

mtu concrttum. 

Vod in arbufculae figurana 
excrcuic &tfy am (l«tt 
H 4 






yGoogle 



TIT. XIW. otRGZNT VM, 

wittitttofaitobtmUitu 
&> 2. Inftarflammarumignis concre- 
tum,cuiquafi coniannatifuntmafTu 
1« argenti plumbei coloris. SBctg 
fttocr toie ftwtfUtffim/batauff tf ofcerfl 
jlffcftcm upngla^ sma^fctu 
cUndidvm. 

l : A % cn " candidi bracleolann 
•^lapide pingui. ©cotgen <m* 
gcffogcn fit&crm ctmm fctffcn gcNr^. 

3. Bradeoi* infaxo cinereo duro, 
Mariebergiu m. Q&ctjj gct)t0Cn ftl&er 
4ttctncm0mtt>cn|?em. 

3. Inpyriteferri. ©C&tgCtt toetjj. 

4. Jn chryfocolla dura, Suacij ex 
Alpibus. C*m retn ongeflogm fif&er/ 
$n cincm ^artcn fecrcf grun. 

PLVMBEl COLORIS. 
*' A ^g entl,m p !u mbei coloris, 
« r *-quod facile fcinditur /facili- 
iis malleo tra&atur. (£moMcrfc bas 

fte&ttneee au^Demkrgfompf/fcfyntoert 
DnOmiin^cntc^. 

2. Inpyntecandidodurifsimo. 

Mct* 

DigitizedbyGOOgk 



14RGENTVM. 4i 

3. Metae figura concrctum &qua- 
drangulum. <£in $b\&m wcrfcfcig 

4. In fluonbus candidis fexangu- 

lis. 

5. Sicnatum&igncmnonexpertu. 

hoc facile frangitur proptcr molli- 
ciem. ©q»co,t $a$m \e \n rttnfciiiw 

frmmcn. , 

6. Ruoribus purpureis,pcliucidis 

quadrangulis. €*m ftupffc glfl^ 
barinn foatmc s>icrccncfctc Uurcfeficfettg< 

7. Quod in medio venam argentt 
rudis rubri habet , qux minio natiuo 
purifsirao fimilis. ©c&igm 0(apW 
fcarinnfcfytoroiljguiDcne. 

CJNEREI COLORIS. 

j. A Rgentu inftar flamma? ignis, 

**in cadmia metallica,Annc- 

bcrgium. ©:am gci>ia,cn fil&cr incin* 

fiartcnfofccff. 

* 2 . Mafla. <£in §attttitcint><ma,ct>t- 

«ncms^ctt^» 

■ ■ H s 

DigitizedbyGoOgk 



WT. XillJ. ^fHGEN TVM. 

3. Infilicecandidifsimo. 3«d«| 

NiGRI coionis. 
■i. TN filice cruftacco candido. 

f4ir&$c^nfjo:nf$dn. 
2. Inpyritecinereo, 
5. Ramulo pfcudocuprefsi firailc, 

€irKms«rt m ©ppj^ gki^. 

2LVBRI COLQRIS 
ptUnctdum. 

*• /^fLebofum,carbunculoame- 

V Jthyftizonti fimilc. ©c^« 

Ototmro^/Mirc^ttg ro^guftmer*. 

2 % Sex J feptem,oao } anguios habei 
carbunculo fimile , tigni forma ere- 
&um>inpyrire cinereo, & fulfurena- 
tiuo flauo. 3n ewm&mm frcfotl 
ItotatoiQtn gelfeen fymbcl. 

5. Spinisechiniterrefbisfimile,m 
cadmiametalIica,queformamhabet 
ccrebri. $km fyi&$ m t>w%M* 

DigitizedbyGoOgk 



URGENTVM. 4x 

fto, rof§ gttfomcrt?/ tn dncm fdfetswr^m. 

fokif* , . . 

4 . Cuius maffube, quafi e rubims 

purifsimis 5 apparec cocretse, ©cf^rt 

3Ettfcwrot(j&uto«ttcr8. 

5. Cuius maflae quafi e granatis o~ 
rientalibus pcliucidis copa&«. v£it» 
®janatrotijrot&a,tt1t>mcri?. 

HON PZLLVC2DVM. 
u oEptem angulorum. V&lilt' 
OroiMt&mccfic^ rot§ guiltf er*. 

2. Giebotum inmarmore metalii- 
cocandido. ©mtcmrot!#tt$m5. 

3. Giebofum in pyrite aurci colo- 
ris,minio natiuo fimile. 

4. In fiucribus candidis fexangn- 
lis.exteriori cortici caftaneae firaue. 
Oattri&wui&fdjarff »« fcie ftoc&lKfctttt 
f^aicn/tarinnoicCajtonimfcmo. 

5. In Clicc cinereo. 

6. Adhaercns rudi faxo. G:itt att* 
gef^nstrotlsul&cncremcincm a,ra«>2 

lojnttem. ' .■ , ,„- , 

7. Albicanit 28$ »$ && flfc 

DigitizedbyGoOgk 



TJT.XUll. URGtNTVM. 

8. Inlapidemollicaodidp. 35&j| 

m§gui&crts/trt nwjTcn flocfqucrscnt ' ' 

9. In pyrite cmcrco. 

10. IngaienainanV^ncmcr&fcn&C. 
ir. Aurum in fe contmens. @u(# 

t>id|t fi&cr/obcr mtt (*5oit>t scrmcnat. 
12. ln rubro nigricans. 25 jcunitcfc 

roti$u(&cne. 

15. Iecoriscolorc. £?&crfarfrc6rot§ 
gufDcns. 

FLolVl COLORIS. 
*• /"*""tApillare flauumintcrrafl» 

V^ua. <£mgcf&i>crtcfctftsfccr/ 
wm&crggcfcr&t. ' 

2. Pyritesaureicoloris fimilis,cui 
granula argehti plumbei coloris *4- 
hxrent. $upjfcrficf?gfo?dj. 

3. Cornupeliucidofimile,Maric]ber 
giumrcandek: admotum liqucfrit. 
<£in totcbfifyt i$ fymnfaxU gct>t$cn fil* 
fccr/Das am (icfctc »crf4mt(fct. 

4. Terrcicolorisjdurum^quodper 
cuflum maileo nitet,ne(£ fpecie , fed 
igne probatur. £m gcDtgCrt Mtfcfccm 

m 

DigitizedbyGoOgk 



\AJt GENTVM. €$ 

}tc$ ftfcer/ttnc etn gemeinegratve erfcc/ifl 
jtfjmar/rocnn manmttt cmcmljamtmj 
tarattff fc^iccfct/fo a,(i$ert es.Sfteierfar- 
ne ^ertf ieut /f enmn ee fe&cr ntcfjt . 

COERVLEI COLORIS. 

t. /""\ VodinmedioquaGmedul 
y ^Iam,argentum rude rubrfi 
in fe contmet. Sin t»(an> ge^tgen fii* 
far erfc/i>arinn rctksuluens tjf- 

2. Commixturo argento plumbei 
coloris,& candido gleBofo. %ti ei* 
nem a / fa£er#tmn& metffvtt geDtgne ftifccr* 

.5. Argehcum coloris viridis>Anne- 
bcrgiu rn venaCcelcftis exercitus fof- 
fum. . @3tun ftlfor» 

4. Argecumpurpurei coloris> fof- 
fua. in eadem vena. Q&attli ff ttkr. 

f. Lapis argentarius. £in ftt&C* 

6. Vena argenti durifsimis nodis. 
®neif;/mi$bikiU 

7* Vena argenti diues> cui corium 
adh«ret. £m fcan&f ikin / t>aran m>c% 
forfrrtfi(tv 



^Google 



TFT. XTTTT. ^TRGENTV M 

8. Argentum cum plumbo, ab iti 
fegregatum. Wttct. 

9. Cumplumbomixtu,ideft»ftan- 
num. &c%wmUt§/dHttDtxci. 

10. CumpIumbomixtum,dme^ 
Sbtty odct wat&ty® \>Ul fitUx §tit 

11. Mediocre. itic$ttt ein$nt§. 

12. Pauper. ^rif«j«r cm ffridj. 

13. Panesduri>quiplus argentiinfo 
continent. 3fric§garf nxrft 

14. Moiles,quibus plus plumbini- 
griineft. Wticfyduttt t&ttct. 

15. Panisargentiminutus. ^infH* 
fcorpiok* 

16. Panis argenti puri. ^tttMic? 
fiiUt. 

17. Recrementum argenti cinereu» 
®iatt>filhtfcf!lacttn. 

18. Subcinereum. &tfymt%t {UUt* 
fcfylattm. 

19. Spumaargenti. ^itbttgltt^ ' 

20. Argentumcocl:um,&plumbo 
adhucmixtum. ^r^ot>cr Utyttitfy 
(UUu 

Segre» 

DigitizedbyGOOgk 



jtRGXNTVM VIVVM* 64 

%t. Scgregatu amctallisalij?. @£* 
fngerf fiC&cr- 

22. Pcrpurgatum. ®<fommfil* 
&r. 

25. Exco$ionc purum. gdftftl* 

24. Signatum. ©ipj^f/ofccif &t* 
ttturt£tfiii>er. 
.*j.. Inauratum. &??<${* ftl&er. 

26. Du&uminfila. @5fp$rmm f&» 
fer- 

27. BraSeatum. &*f$feg<tt jft* 
l<r. 



ARGENTVM 

viuum, 
1* A Rgcntum viuum. «Ojtfcfr 

2, Quodiineexco&ionepurumin 
metallis inuenitur. §m V%in quccf* 



bjGoogle 



TIT.XV. JCRG-ENTVM VIVVM. 

\. E minij vcna exco&um. ®c 
fc|mc^t quccf fi(£»cr. 

4. Sublimatumvtvocant. 

5. Praicipitatum. 

6. Mortificatum. @5cfo*DC. 

7. QupdarteChemicaconcretuai 
eft. <£tn qttccfftifor b.w ft;<jemac§t. 

8. Miniumnatiuum. SScrc&ino&flV 

9. Glebofumdurum,quodArabes 
cmnabari vocant. gino&cr. 

10. Friabile. ^Bcidkersino&cr. 
, 11. Faclicium. &tmatfiut aino&er. 

12. Anthraxjvenamini;. ^frgang 
.faraitjf erfotcfce. 

15. Venaminij,cuiargetumviuura 
innatum eft,vt quoties frangitur» ar* 
gento viuoguttatim ftillet. <JDarttttt 
nod? (e&en&ig qttecr* fiioer. 

14. Rudiargentorubrofimilis,eval 
le Ioachimica. <£in bttb quCcffi^CT 
*r#/Demro$ gul&cn er# gfapcg an farfce. 

15. Cocco fimiiis , cum pyrite auri. 
• 16. Eidem fimilis in lapide fifsiii ca- 

dido. 3n<tn<#tPriftmfc§tf;r» 

Itera 

/ 

DigilizedbyGOOgk ■ 



j(RGEN TVM VIV VM. 6i 

17. Iteminlapidcfifsilicinereo. 

18, Argenti viui diues, iecoris colo 
re. ic&crfar&cnrc^qtteccfttkrcre. 

ip. Rudi aigento rubro pellucido» 
firhihs,in magnetide coloris argenteii 
©ncrn bmMWi&n voi§ gnlUn <x% 
$q$ 1 trt emem ffyiffticfym ft&e tmi$ T 

2,0. Hydrenfisinrubro nigra.-quas 
inalieo percuiTajgranuIa viui argenti 
ftllatim exudat, . gmffif!MX%XSt§ 
quccf ftCS-cr m <m$%&na> 

-21. jrlydrenfisyfpadicei coloris. 
&unMbicMnqttcdfi$mt%* 

22. Fulua;in qua flriatitn pyrites c6 
loris aurei eft pofitus. (£itt roCl>gcl& 

s quecffit&cr er#/!>ar&ttr4f$tcj^ ttJCitfeettf 
Ittjjffcrficpilrcj^ 

23. Recrementa argentiviuh 

AES SEV CV* 

prum, 
iV A Espurumfeunatiuumfiffl- 



yGoogle 



TIT.XVJ* uas SMV 

%, Naduumrubm abomnibusm^ 
tallis Iiberum,quod Anrod? in. ditio 
ne Mansfeldia in venis proprij s inuci 

mitur. Oicin ^&fg«nfttpffcr/fdn to 
pffct r ; : . . 

3. Foisile in propn p vems repert& 

4. PurumfoisileinvcnisargetiiSni 
bergiunu 

^ f Riibrurn Mansfeldiunijquodar* 
gentum in & continct.-. ®&igm f& 

:6. Natiuurn rubru Suaccnfe, In Al 
pibus Rh$tici$ 5 quod aurum in fe c& 
finet, ©ebigen f upff » twe goibf §cCr. 
^ 7. Sui coloris Gishubelianum > ad- 
li^rens inftar braftearum lapidi durc 
colorisfpadicei. ^CngcltOgCSIgC&ip 

fupfffe ^ 
8* Sui coloris in nuonbus purpi* 

9* Sui coloris cumfubflantialapi 

dismixtu, ©e&igmlupfcr/mtf^ 

^^ 10. S ai coloris adhaarens lapidi d u 

1 " ZQ; 

' DigitizedbyGoOgk 



! f o>qui in candido cinereus eft. ; v 

! u. Sincoloris,adhejenslapidifci£- 

filiMasfeldio. ^mrof|ans^wdf| 

fosffcr/ an rin fc^ifcr flcmmic|$ gc&ige» 

jupfcrmcmcm|pmNn. ' ■/:"' ,."-- * 
12. Aerisramentaleuiorajin^filige 

candido* 
.13. Aerii 

I pffcrcr^/ittcinem^artcrillciri.^ . , _ 
I 14, Aerisyeuaputrida,diueSi ;(£ms 
I ^mltigcrgan3/mneen%fcr. -A 
1 15. Aesiu4enatiuu{%mmus fince? 
frum. ■^nreittge^nfupfcr. : .^. ^ 
§ 16, Quod iaai fuuci cft,ex MorauiaJ 
1 iXcmgcl>%mripf^^ ^4icn.i \ V^ 
I .vj. A«S^atiuuQiflauurn>adha!rens 
I lapiilo fifsili Mansfeidio. @#f^r| — 

I 18. Cceruleum adhsrens lapidi fif- 

i fili. ^amfarMci^fcr. .--' 
I 19. Totum cceruieum. ^^efc^Otl 

I liamift. :: \V -i 

I 20, Viola.ceicolo"ris,adh2erenslapl 

[■' " - _ rv 

f DrgitizedbyGoOgk 



~2K*- Gandidum, rudiargento albeii 
lmIe>M;&pide fifeik fen nwf l| 



22*. Nigrfii ^ft^fttjjjf^^ 
saj^ Ifapidi fifsili ita copidfe mixtu, 
vfynus centenarius libras quadragia 
ia^isinfecontmear. <2mtt>ricJjf<$< 
f$k&0k%%piti bu 4o.pf»n0 §eCt 

24. Aesnatiuum bmnium colora 
quafi Sonis diltint-tu^aureijpurpurci, 
croceijilauijviridiSjCoerulei. <£m#* 
l%mf «^er wn »i(€ftfarktti 

^gro^ocidem coiorumeximioruip> 
-.gui-ita;mtcnVq-^a^:i^ot;peiiu'ci<^ 
: 'df, Innafum plumbo candido,in- 
^araur* politi nitidum. ^tWimiftjfc 
tmfe titi ?j>Um 0pit>f. : • ■'. ";i 

JifE£ NiATIVV M CVH 

j ; .~v 'afysmttaUkmixttmti '■• ' '.' 

■■■■*] A Esnaduu curriplumbocaa 
" - : - Xxdido mJxcuDau ©tfjjgmft* 

DigitizedbyGoOgle. 



cvPRVM. & ■.--'■■ 

2. Cuiaurumineft. . 

3. Cuiargentutninefl. 

4. Venaa;risvfta,inqua guttul«£* 
ris purirsimi in fuperficie magna co- 
piahsret. ®txo\t fttpjfew&/Dae*>o(f<* 
rot&err* npfovBiMV jfefjef / mt trotffctw 

5. Aespurumco&u. €5cjet#rtrtt* 

6. jTerra rubra, vellapides rubri, 
; qui funt fuperficiesmontiu ? lflebia?, 

equibus efFoditurlapis sserarius fifsi- 

iis. Sub ifta terra lapidum genera vn- 

: decim funt,antequam adeumfodie- 

I do perueniatur qui eft «eris copiofl 

fcecundus. OvpfJjer tk§. 

I. Lapis rudisdurus^terrs colore. 

©mtjt. 

II. Nonadebdurus,cinereo colo- 

re. <5e§we§doocr<5djtt>eUe. 

III. Durior &afperipr,i colorefimi 
lis primo. <QUt rattdjffeitt. 

IIII. In cynereo nigricans>fed fc- 

DigilizedbyGOOgk 



ZlT.XVTi JiES SEV 

Cundo folidior» $tc$$tM' 

V. Cinereus durus &afper, 55n* 
fcetrmidjjfettt. 

VI, Itidem <Turus,in cincreonigri- 
cans^tquartus, <50Utt$iitW>bet 

$&tiaetfmtt. ■ - : ■-' ', 

-VII. Colore fecundo fimilis, fed 
mdliior, >6&er fcttfe/obcrfc^sooim. 
"-Vlli; CinereuSjfepcimonigrior 
paqloatqfctdurior. $RiiUlfteitt. 

I X; " In candido cinereus, mollis rq 
cultelloivt margadura,fcindi fculpi- 

quepoteft.^nSfcuU/ot>'on0Crf^«?0(f. 
" X. Cinereus, marmorea duricie & 
foliditate> ^Da^, 

X L In cinereo prioribus omnibus 
nigrior.tRokr^/oWomcrc^/o^famf.. 
• f. jXapisfifsilisIilebianuSjCoIore 
fubcinereoj qui «ris eft diues, <£*ifl 
fc^ifcr/rcic^ tjott Ittpf er. 

L.AFIDE S \AEHiARlZ EF- 

ftgiAti a natura. 
%. T Apisfxfsilisnigerjnquora- 
I JL*miiisj>rcisUnatura T £)<mti 

_. DigitizedbyGoOgk 



CVVRVM. <& 

$t<fit$t<mtvmil>m gfdd|. ; 

2, Hfsilis mger, in quo forma harc- 
gi,aurei coloris. £>«ritttt dtt §m»g. 

5. AeriusJn quo forma perc<e maio 
ris,aurei coloris. «©aritttt Cttt 'Qfofr 
jjcrf^/o&crflreufpcrf^ 

4, Inquo forma perc«,nigncolo- 

ris, 

5. In quo formafunduli^cajrulei co 

loris. hmMnm^mi to»Mo»* 
«$ijt- 

LuiPIDES WER^ARIJ *A 

tiatura ptBi. # 
u T Apisfifsilis niger ajrarius , ia 
_Lquo bra&c* a»ris natiui. g)a 

tinnrof§g(oigmfttpfaf. . 

2. Inquoehryfocollanatiua. <Q<X* 

Hnttfc%tfcrgrtttt. ^ 

3. Inquocceruleum natiuii. <©** 

rwttfc^iferMaas 

4. Lapides fifsiles, quibus ajs aurei, 
rubri,ccerulei,purpurei., violacei,ni- 
gricolorisinfperfum. &atatitt&n$t 

I 4 



^Google 



$, Lapis fifsilis>ift quo vcna arris aq^ 
rci coloris. &atitm <m &lh aibim 
fuyfjftt: " ' 

6. In quo yena *ris,galen;E purifsi. 
m? fimilis. <©armtt dn »*# «ftfecR 

7- 4" Lapis fifsilis srarius, qui fub 
coelpyiluscfc. @mg*&j<mffl«rfd&if<r. 

£. Vftus. ©efcanne. 

9» Vitus fub coelo , & poftea femcl 
excodu$:& cui recrementa detrada 

funt. ^tcin m £&,mwncinm<& 

ig.Lapiliiiriftar globulorum.ex* 
cte. circulares 5 dari '& ponderoii, ma- 
gnipatui^.hi quo^ reperiunturin- 
terlapides sranps>quorum . cutis ci- 
ncrea J ,quafie3c:3renul:s effent comps 
<^i:qui G maileo franguntur, intus py 
ntiargenreiaut cinerei coioris } funt 
nmiles. exhis interdum xs, interdum 
argentum excoquitur. 

ir. Lapiili dunfsimUn nigro ruben 
tes : quireperiuntur inlapide srario 

fifsili, 

DigilizedbyGOOgk 



CYTRVM. $f 

|if$ili 3 renibus animalium fimilcs; qui 
fra&ifallunt colore,quafi xu$ diui- 
te$;fed cum explorantur igne^nullius 
metalli materiam habent. $UpffOS 
tmmi%aitmmfyt$* 

12, Lapis fterilis > in candido fubci- 
nereus, fub lapide ^rario inuentus* 
*De& fdjifere liQtnpj p» ftfyifm fanitf 
aUtbottm* 

i$. ^Panesprimarijex^rcrudi cq- 
fiati. €5{Ct& 

14* Secundarij > in quibus argentu 
?el aurum adhucineft ; qui vendutur 
dominis pfficinarum argentum ab $- 
re fecernentibus. ©efdjftffctt t u^ffcj 
f$d6ctt/fne »ngcf dgtxi/oba ^ttgcfetgcr* 
tcrfupffcrr 
* ij t Panis fathifcens, yel panis seris 

fpongiofusrex quo>cu plumboquod 

additur,argentume£iextra&u. <£itt 

timftpfi* 

16. Panis argenti & plumbi, qu$ ab 
#re fegregata funt. 
17* ^Aes,inquoineft argentu tcm 

1 5 

DigitizedbyGoOgk 



T2T. XVh \AE $ snv 

peratumcumplumbo. gin{\§i\&£ 
fupif(t/t>anin ctrt &m*tyfom- 
18. Aesapanibus fathifcetibus tor 
refa&is exemptum. ®at fttpffer/fdtt 
fupffer. ^" ' 

19- Panis xrh ab omni metallo Ii- 
ber, ^cfd^nfapffr/rdnfttpffcr. 

20. ^fSpinavquajdumpanesfathi- 

icetes torretur,ortai funt.3fc>jf DOMer, 

-21. Qus de panibus cx sre &plu- 

bo co-nfiads , orta? funt. £)omer fo 

22. Panes *ris ex fpinis confedti. 

&tu£e ooer fupf erfc$e*pcn/fo »on ooV 
«erngemacfck 

z\. Spin* de panibus,qua» exfemel 
reco&is panibus fpinis cofiatis ort« 
funt. &$imxfoeinmal$taxbeit(ini>. m 

24. 4Aescodum,cuiaurumine/l» 
rDaogoiDt§dt 

25. Caiargentumineft. 

26. Cui argentum & aurum ineft. 

27. Magnetide tinaum, SSetfTes 

in#ttg, 

CatJ- 

DigitizedbyGoOgk 



CVPRVM. 70 

28. Cadmiametallicatin&u. ®# 

lermefFmg. 

29. Aureicoloris. CSftefpttg.^ # 

30. Coronariura, quo ornameti lo 
co noftri vtunt ruftici in fertis. lafyxif 

fcarmtf? man £irme£ firar$c mc\% btn 

Vdaminechtm. 

.31. In rubro fiauum. ©efcigertfu* 

32. In rubro fufcum, tXoJtfcipfftf. 

33. Auri eolore arte chemiftica tin^ 
<&um. 2Cfc£emijlengofcf. 

34. Inauratum. &crguCt>t 

■35. Argenticoloreartechemiftica - 
tinaum. 2C(c^emi^fi(kr. 

36. Cum plumbo candido mixtu. 

©fee&nfpe#. 

37. Crematum. ©etof^. 

38. Coftun!,cumplumbocandido 
mixtu m. ©emacfjf gloe? enf?*es$. 

39. Teperatura^cuiusdimidiapars 
ex a>re & argento confiat. &obe(f. 

40. Aes in canales ferreos fufum. 

^upff er$tp / toaatf m^iepJpH macfct. 



yGoogle 



4*. Aes in granula reda&umjfeuCyr 
at*pellantvuigo)granulatum, &$* 
f&ntfupfftt* 

4 2 - 4? i . osa:r i s > £ fepanibuscanden 
tibus exiliens,mftar feminis milij. 
&upffaf6pnkin/ Ut »om $upffer aU 
fpjsngm&/ 

•f>- Pecandentibus catinis exilies, 
minutior quam femen papaueriser- 
ratici, £tt?ff®$atf> /t*r aup $m Zi? 
Sdnfymt$t. 

44- A? ns iios vcrus, exilicns fpon- 
te Suaci;,ex catinis candentibus.yc 
olim in Oyproab *re. <5^tt>4#fd2et 

&pf#au&/3<m$ftdn/o*r t>a witt m$ 
manabftifyu 

4S*. ^Aesco&unij&maUcisindu- 
ratum. ©efjerecffupffer. 

46. Aerisfquama. @Jo&*fiipfftt* 
fc^acrmauf bmfjetnmern. 

47- Aeris fquamaepurifsima;,qui- 
bus figuli vafa viridi colorc tingunt. 
^upfferfoaun/ batmit t>u Zfyfftt gturt 
Pmkftnit>a$\inKt man U$ t>m £u* 

pffCP 

DigitizedbyGoOgle 



CVBRVM. 69 

48. Aesmglobulosdiflblutuni, 

fofangeapt 

49. Aerisfcobesdimata:» ^ttpfftf 
f«.ifp*§n& 

50. Aeris batitura.vt noraine Itali- 
co nonnulli vocant,hoc eftjss du<Su 
inlaminas. ^ttpffm>tedj. 

51. Aereafiia. &wpffttt>ia§L 

52. Aerea fiia inaurata pro £iis au> 
reis. §aifch c $$o$mgf>ibu 

53. Argetata. ^&ifc&geSoacttfifkr* 

54. Piumbocadidoobdu&a. &# 

Stntor t>w|f* , 

55. Fiia orichakea. SDfrffma,cr fcjaft 

56. ^Recrcmenta nigra^qua: de ia- 
pide aerario in prima exccctione de- 
trahuntur, &chwmvmibtfc§k&c* 

57. Metalium factum e lapide a.ra- 
rio 5 quod femel coCtunij & cui recre- 
mentum detractumeft. (ginmitallj 

ta$ cin mai $4 tfymfgf . 

58. Metallufexicstorrefac".u,iam<£ 



^Google 



TITXVL UESjsnr cvprvm. 

vltimoexcoflum>cuiprima &fecu» 
darecrementadetra&afunt. J)Ufr 
tm f upfftt ba$ ((0 mal$zto$tu 

58. Primumrecrerncntumrubrico 

loris. eft materia vrceolorum > e qui- 

busrnuftubibiapudnosfoler. <£>&* 

__ rauf?man&it^ ' 

5p, Secundujponderofum^replu* 
boue mixtu><juod vocant lingua ve? 
nacula > (Sinn : idcjiteru ad metalia, 
vt citias fluant > in vltima excodiQtie 
additur. <5i«n/fi?k£ dtter _ fecf «nfjKtg 
^Mymanim ce &cm »nfla fligm er§ & 

60. Tertiu.quodin fbrnace rema- 
net.quando cuprum>cui adhuc arge^ 
tum ineft>efduxerit.ex ifto recreroeix 
to cum contunditur , &adexco&io- 
nem iterum pneparatur , fit ferruin. 
^kfambatan^wmmfinma^t 

61. Jf Recremeta quae epaniburss- 
ris torrefaCiis detrajiuntur. (&at 
fdtladm* , 

6z. Recrementa cupri prirna* Ieuia 
funt. 

SecuE^ 



JPOMPHQZTX* -■'■-#* 

£$♦ 5ecunda>grauiora> - 
64*- Tcrtia>grauifsima^& colorisni 
grLcarukbpurpureijrubri 

PaMPHOLYXK 

1, T^Ompholyx eftfuligo quexol 
JL ligiturin cameris,vbi coqui- 
turmetallum. J) : Mtffivmc§. 
' %, -Poraph olyx de argento. §lofe 

»5. Lutea qus adhsret parieribus 3 
quandqargentumaplumbo fegrega 
trar- #cfk? gtfffigcrpefcnrauefj. 
' 4, "A eris Mansfeidij . • ^jjpffcrff <2U& 
i 5. jQt»# coliigiturquando argentu 
acupro fcgregatur. ^upfjfcr j&mb <m£ 
$Ctt fc^rButtmv ; - • ; 

6. Qus in caminis co!ligitur,vbi 
plumb.umcandi dum co qu itur. Qin* 
(UuV 

7. Candidapurifsiraa, <DttU$t 



yGoogle 



TIT. X VIII. s P O DO S. 

8 r E Iapideis panibus torrefa&is, 
cum £s coquitur>c6creta. &£twtjfl 

U P«eri tamfy&et ro'cj"# / 1>® m &>irDc 
fca^maar&orDcn. 

9. Pompholyxalba 5 quodor1icina 
nihilum album appellant** tftjcgg/ 

»«$rp«mraucfc. 

SPODOS* 

X. QPodos cft fuligo cinerei cold 
O "s, & gra uior quam pompho 

lyx. gin&wm fcwmv Jjtiutfr 
raucfc. 

2. Lutea } qua»generaturinfoei1tiij 
quibus mctaila feparantur. @$tf&# 

^a«mr«W£|/Dcrauf &^m^rd& §am 

$. Subterranea cinerea. ®za\M# 
$c(>errattdj. "':'■-;/ 

4. Subterraneanigra, (BcgttW&tf 
&JKrrmse§.~ 

5. Subterranea viridis. ©jumr^ 

iarrattc^ 

DIPHRT- 

DigitizedbyGOOgk 



n 
DIPHRYGES* 

L T~^IplirygcS} quoci remanet ift 
' JL/fornacisfundOjpoftquass 

efEuxeric. 2)nt>cr ofcnfc judjc. 

2. Quod a pyrite zrofo gigmtur. 

$ntw ofenfoudje ?on ftipff crf tc^ 
3. Quod a lapide asrofo cremato 

proucnitV @o »o« gerojlen fupff er* 

4" Mansfeldium v $0on SDfatlgfd- 

tifcfccmfcfctjfr. ' . a r ., 

5. .Ginis qui in catinis & fomacibus 
rcmanet./ < 0|cnafc|C/^Ftcaf^C. , ' 

GADMIA C A* 

pnitis. 
! TOS.NJLCVM. 

L /""^ Admia capnitis> e fumo for? 
* V^nacumfublata^difiert afcf- 
fili,vtfequentia declarabunt. 

2. Cadraiaaiba>efr materia venena- 
ta,qu-aj exhalat e metallis,& fe parieti 
bus quafi aff igit>cum metalla . torren- 

'.J.i K 



^Google 



TIT.XX. CUDMIU. 

tpr vclvtfitur» ^dfFmpemmttc$/ 
§mgt fjcfc antiwmtmmn mam$x$ 
ffcr/o&crfc&mcf&tf. 

3. Lutea. ©d&<rptfmrmic!j. 

4. Crocea. OCo^crpttmraucfc. 

5. Cinerea. ® ratt>cr§fftfmrattc§; 

6. Cadmia opcima , qua: fit in arra. 
rijs fornaabusexpyrite,ve|[ cadraia 
metallica. 

7. Parietibusadhairens infornace, 
vbi vena; sris excoquuntur. RoUlt 
au£t>mfc{jmcf$ofm. 

8. Parietibusadharensjcolledadc 
fbrnacib^vbi venaauri decpquitur. 

9." Collecta de-fornacibusjvbi ve- 
naargentiexcoquitur. '.&aman(tt* 
fccrfc$mcf§f. 

10. Colledtadefornacibusplumbi 
candidi. 

ir. Cadmiafornacuimpura. <£>&cf 
s>t>it mittti ofett&tttcjj/tmmnc ofm&mcfy 

12. Qusargentuminfecontinet. 

13. Qusplumbumcandidum. 

14. Cadmia£ri$,eiusfpeciesinno- 

"ftril 

DigitizedbyGoOgk 



C<AT>M1<A. 7* 

ftris mctallis reperiuntur,quibus Dio 
fcorides & Greci alij^a forma ipfa ia- 
dideruntappellationes. 

#. Placodesfeucruftofa. 

1(5, Zonitis,quafi. cingulis diftincta. 

17. Onychitis>variorumcolorum, 
vtfunc venas iapidis onychis. 

18. Oftracitisfeuceftacea,qu£fer£ 
adharet parietibus. 

19. BotrylciSjbaccata.feuracemo- 
I fa,colore cinereo,quaj baccis racemi 
I ijilarafbrnacumlatenbuspendec. 

| 20. Botryitisnigra^cuibrattessco- 
! lore «eris purifsimi adhasrenc. £)&*■ 

rimtcin^rjfiojffupfer. 
i 21. Stalactica fcu mftiriascocreta. 
i 22. AlexandrinajCuiusnuncinoiTi 
; cinisvfuseft. 

23. AdCameram» 

24. Sublimata. 
2j. Atramentofa. 
CjtDMlU MET^tlZQRVM 

l <jh& eslfofelis. 

f Admia metallica foditur in 
K * 



yGoogle 



G 



TIT.XX. C<ADM!<A. 

venisBohemi#,& Mifni^ magna co- 
piarquam noftri metallici cobaltutu 
norninant,vt&genusquoddamd£, 
xnonis metallic^Cobaltum : quse vo^ 
ces quam notionem habeant , huius 
laboris non eft inueftigare aut ex- 
pendere. ; 

2. Cadmiafofsilis^qusexpers me- 
talii 3 foditurininferioriGermania>iti 
Ve%haIia,ano£trisvocatur Calmei, 
lapis calarninaris* 

j* Cadmiafofsilis 5 fiueIapis calami- 
naris Ignem non expertus. Sth Xtfyit 

galtm\%' 

4. Perfecla vfta» excoquitur enim 
quaterdecies>donec ad tindluram c« 
terorum metalloru adhibetur/ f&ai* 

mtp Der mt^mmai^htannt ff& 
5* Vfta purifsima mollis. (£m m\U 

m$tbiannm$aimt$> 

6. J*Cadmiametaliicacinerea.<£ttt 
nauMwfytv gvawttfoUiu *;/ 

7«, Cruftacea,cerebrircferfcnsiimi- 
-litadincau -~ w- 

Fof& : 

DigitizedbyGoOgk 



cjtnMiji. 7$ 

8. Foffa Sonnebirbilij prope Val- 
les>plena fulfure, quae accenfa ardet. 
$tf>titi>(thttmti. 

" 9. In qua argentum rude,rubru,pcl 
lucidum. ^Darmiff5tttfc^fi^t%Jfot§* 
gufomcrfc. 

10. Nigra,glebofa. <£nt fcpargCt: 

p&ifyutfobtlt. 

11. Cinerea^valdedura. 

12. Ferrei coloris^cruftofa. 

13. Cinerea, ponderofa 3 friabilis. 

14. Cinerea^dura. 
1;, Cinereajeuis. - 

16. Similis plumbo cinereo natiuo 
puro , leuis , quse facillimemalleo in 
multas partesfrangitur. <J£tttfptO&<¥ 
bUlu$ta§t wittixi gcptgcn tt>t§mttt. 

17. Dura,ferro polito fimilis. <Va* 

rmttft#ijittt 

18. Cuiinnatuplumbumcinereu. 

19. Fofsilis , quaj in Vveftphalia in 
montibus & torrcntibus reperituna- 
fpe&u racemofa, 

20. Sulfurea. 

K ? ' ■■ 



yGoogle 



TlT.XXll. ZITHjIRGYRVM, 

2h Bltuminofa. ■* 

22. Auruminfecontinens. 

2j. Informamnudaticranci cocre 
ta. ®em4fm®iawwU6%t§im. 

24. Concaua,plena pulueris niger- 
rimi. 

2$. Huida , durifsima , ex quo fuc- 
cusvenenofusindicsefflorefcit. <£fe 
§amr gefloflfnerfo&efc. 

z6. fluidainrluorib^quotidie cxu 
dansfuccuacre coloris lutei. gffa 
fL&ttoMtin&ibmfliiftm. 

LITHARGY* 

rum. 

1. T Ithargyrum(neutro,veIpp- 
_Ltius LithargyruSjfoeminmo 

genere) fiue fpuma argenti. Argyri- 

tis. BilhetBim). 

2. Quod fit quando plumbum ab 
srgento feparatur. 

3. Emixturaplumbi&auri. 

4. Emixturaplumbi&argenti. 

Emi- 

• DigilizedbyGOOgk 



I 



5. E mixturaauri & argenti, 

6. Ortumexplumbo&asre. 

7. Recrementum lithargyn coeru- 

MOLYBDAENA 

&plumbago, 

MOlybdaena vel plumbago 
metallica. JjaxtUtym* 

&arsf«nkud&. 

2. Nata e plumbo & asre. 

3. £ mixtura plumbi &argenti. 

4. E mixtura plumbi & auri. 
$. E plumbeislaminisco&a. 

6. Inmediacatini parte orta.<o?OJ* 

7 . ? Molybdien2cinis. 3Cfc&mw>» 
efmfeucjjcn, 

P L VMB*AGO. 

1. -|~\Lumbago mctallica vel na- 

X tiua, verbo Hifpanico gale- 

na/id eft,vena plumbi & argenti com 

munis. (&fan%- 

K 4 



^Google 



377; X JS7J. P L V M B *£ G O. 

2. Plumbagoflmpiex,qua:nihiIni, 
fi plumbum m fe continet. Ofa ntt 
4,{<m&/&ertttcfcc$ &mn.tt<p fylt 

Y PlumbagQ diues. £lanfpetftt«,<t: 
gian$. 

4. Mixta cumpyrijecandido. 

*. TeiTeiiata in Iapide calcario. 
^utfmM$min fcettfemfofffcfattt. 

6. Teiiellatainfluoribusiongis.ca- 
cidis,pellucidis. " "' ' 

7- Cumfluoribusflauismixtainla- 
pidecandido,quiigneliquefcit. 0)ftf 

gdkn|«||-mi)ttrc^^fen/tnetne>etf- 
fenpdtgenfetrn 

8. Cumpyrite candidoiniilice ca- 
dido. 

9- Tetragonos,influoribuspur- 
pureis. 

10. O&agonos inaliaplumbagine 
fcnh. an^if^rg^n^anffet^ 
ner&fenbe. 

11. Polonica, cui ochra annataefl 
*9f<mH tm innm em £>uw&al 

12. Glebofa^quepyritecinereocru 

ftaceo 

DigilizedbyGOOgk 



■PLVMBJIGO. 77 

flaceoftriatimdiftinguitur. ©fonfc 

i>erfc#ckftt>eife miumsm&a®* .f$»Ni 
$ertfiejjgeffjei(f. 

13. Cumfilicemixta. 

14. Cum fluoribus candidis pellu- 

cidis. 

15. TeiTellatainfluoribus candidis. 

16. Rubei coloris,ex qua copiofum 
plumbum excoquitur. . # 

17. Nigra 3 a vena cupri fic tindta. 

£infdjtt>ar$ergfanfc. 

18. Iecoriscolore^quajabalijsme- 

taliis fic tingitur. quando color exte- 
rior abraditur,propriusmanet. 

19. Elaui coIoriSjfl uonbus luteis fi- 

milis. v 

20. Rubri vel ajruginofl colons. 
2ios§ tou cin fdjon gcDigcn o&cr gefeigeri 

fapjfcr. 

21. GlebofaFribergia. ©:oofpci* 

fiaerAfonfc. 

22. Aerifimilis. $iipffn$tergfa&. 

25. Islebiana>in lapide fifsili. 
24. Argent i & plumbi foecunda. 



^Google 



71T.XX11T. PLVMXU <S Qf -^l 

2$. Aeris&plumbiferax. 

2<$. Fribergiavarijs&diuerfiscole 
ribustin£ta,iriderepr«efentans. (gfn 
$m tstt «umc&crfep »on far&m/ ftcfct 
f»U cin fc&dnerrdattt&ogctt. 

VLVMBjtGO STERllIS, 
i. T^Lumbagofterilispicifimilis. 
. X 25«|Mcttt>e, 

2. Stimmi fimilis, £(tfn* fptfflge 

ftmtx. 

3. Haua nites Sclwrfenbergia pro- 
pe Mifenam. lify gefc Mcnfe, 

4« Candida,nitens,Scharfenbergia. 
5- Sterilis galena; fimilis, ©fottfc 
fcktti>tt 
6. Sterilis venai cupri fimilis. &u* 

pffetblmte, 

PYRITES* 

iARGENTEI COLQRIS. 

?• TT)Yritesetcnuibuscruftis,ar- 
JL gento polito fimilis. <£ttt 

ttKtfftf 

DigitizedbyGoOgk 



ptrit^e. 7$ 

2. Quadratus s tcffcnsfimilis, VTttl 

«v8rffiicfefaftt)a|T«rficf. 
5 . E marmore rubro mctallico. 
emtt>dffcrtt>a{fcrficpmcinrot§m foaf. 

4. Inmarmoremetallico,quiinitar 
mic* fcintillat. 3n cin pcrtDCiffctt 
f?at§/t>cr t>a gltmmcrf tt>iccw fafccnftl- 
fcer. 

5. Omatusfiuoribus purpureis a- 
methyftinis,quadragulis,peilucidis. 

^arauff »icrccf icfetc fc^dnc l>ur$ft$tt* 

«cfiitffcftc&m- 

9 1 ln faxo candido pofitus,qui «a- 
ciscoriandrifaccharo obduaisfimt 
liseft. ^mtt>ct((cr»ferRc^&arauff 
runoctociffcfdmcr/oS ffctfqucr&c ficfjn/ 
t»cm ttbcraogttcn (Eonanocr gictcft. 

7 . Spongiofusquimicat. 

8. Pumicoms,&abexhalationear- 
denti nigro colore tin&us. etttttt* 
tf cr waffcrficf / fo oonn octf tt?ittcrtttt$ 
f#tt>ari?sratt>gefcrfo< 



yGoogle 



2TRITES E QVIBVS 
ignu elicitur. 

x * /~^\Ccahedros,dodecahedros 

\y e quo igniselicitur.Dicitur 

noc modo^quiain quacunc^ partelo 

catur,ihrefoIet. £in acbtfaiM/ 

Imif Wm mftettkfi/ $ibt frftos. 

2. Glebofus.in terra arenofa candi 
da dura > repertus Mariebergi. kin 
votifftt mftettitp m emcm hattm fanW 
tcfyitmmticfy. 

3. Inflauo candefcens, ipumajlupt 

4- Friburgius 5 cumplumbaginemi- 

$. Mariebergius e portiunculis co- 
ppfitusteffellatis, plumbo natiuo fi- 
naihs. £mm&bi8nmm§mnt8lety. 

6. Inquofulfurnatiuumluteum. 

7. Squamofus>pelli ferpentis fimi- 
Iis, tin&us exhalatione fubterranea 
onereocolore. £M$fymttttDaf* 

m$tmnftst(W> gefcrkf. 

£ Q.VI- 

DigitizedbyGoOgk 



T?YRIT*AX. 7S> 

2 QVIBV S IGNI S 
non elicituK 
i. T) Yrites argentei coloris. quem 
■* circunftantflusres lutei tef- 

fellati. ©clfc mtfMK $# / *»* 

2. Curn fluonbusiuteismixtus. 
2 Fifsilis,cuneiformain marmorc 
metaliiccqui cotmenter exudatfuc 
cumacrem. &d0ti$t Ct «xtfictftcj?/. 

«tmctncm fiwrtSwit fcflc/wn^ gfc 

frmfcti&n. j.j- « 

4. Cumnuonbuscandidis,&mar 

more mctaflico mixtus , cerebro fi- 

milis. 

<AVREI COLORIS. 

1. T) Yrites qai eft folidus,& colo- 
^xem auritotusrefert, nominc 

Hifpanico dicitur Marchafita. SOtol* 

cfeafif* . • „ — - ■ ,. 

2. Mansfeldiusin fluonbus candi- 

disfexangulis,non pellucidis. &itl 
gofoegdtar fupff ertt$/m wrificn fc#* 
«ftd&tmflafiat- ' 



yGoogle 



TlT.XXlll. PY.RlTUBi 

5. <31ebofus,inquoplumbago<ft 

£ QVIBVS IGNIS 
elicttur. 

r. /-yUbofas , prorfus aurei colo 
Vjrris; < £incf(inm$otot$iei$ 

2. **Iebolus,angularis. (ginftwg 
voUtrttftn. 

?. Cumfilicedurifsimo cadido mi- 
xcu *- S&rt «>«'lT«tt §om{fon wrmetf, 

4. Teileilatus. 

?._ Angulofus,cuius corium plenu 

eltfluonbusc3ndidis,fexanguIis,pei 
lucidis. 

& Spongiofu|,e granis partim ro- 
tudiSjpartim angulofis , compofitus. 

E QJTIBVS IGNIS 
non elicitur. 

t. A Nnebergius, angularis, m 
-TlLpyntecandido. .(SintOiA 

1 Gif. 

DigitizedbyGoOgk 



PTRIT^E, 80 

2. Gishubelianus,inquochryfocol 
la iiatiua. 4>armn rin Ut& gran. 

3. Gishubelianus,inquo plumba- 
go ftcrilis, pici fiffiilis. ^Dorinit «W 

fcgMtntt» ' . 

4. Gui annata ochra pulchcrnma. 

£)artnn rin fc^n fcrcfgelfr. 

5. Annebergius in faxo candido.qui 
fecillime igni liqucfcit. ^ttUWtffcr 

V+ARIQRVM COLORVM, 
e quibus ignk non tticitur. 

1. q P6giofus>aurei, viridis, cocra 
jj)lei,violacei,purpurei,cine- 

reicoloris. <Stn lu$ cr u?<#rfte£ »on 

welfar&ett. 

2. Aurei, rubri, purpurei, ccerulei, 
viridis coloris>in fluoribus candidis. 

3. Zonkisin lapidecinereo,colo- 
risaurei,viridis,coerulei,purpure!,ca 
didi,iridi cceleiri ita Cmilis,quaficflet 
depi&a in lapide. ^tnftc^ t?on fc£& 
nm farkn/emem rdgen&ogen attltc^. 

4. Aurei,vindis,violacei,purpure! 



byGoogle 



* 



T1T.XXIIL PTjtlT <AE. 

coerulei coloris,in marmoremetalfi 
ccquodinrubrocandidumeft % 
eimmltyhfatbnmfyat. 

$. Coloris aurei,rubri, viridisjcoea 
lei : quo tinclus eftlapis ferri , cruft a . 
ceus , ferrugmeus. £m triofftttafi. 

twa'ag4o3tm¥a?fftm$/<mtinetoth 
&lbmf(§itbU%tmtifmfuM. 

6. Cupro polito fimiiis. (£in ts* 
t&crfitpffcrficfj. 

7. Pyritisrubri granulaminima,in 
lapide cinereo , duro , fiori *ris fimi- 
iia. ^m roigcr angsfptmgut Hmty* 
uthtpffttU^/anff emem gran>m fom/ 
flememgef&men %ffergfcte§. 

RVBRl COLORlS y E J 

qao ignU non elicitw. 

tm R v bcrdurifsimus Mebianus, 

iX^fpidi rubrs fimilis. <£m' 

rot fjer §awr fitpferfi^/itrie em 3afpt'fc 

C/iV^ £/ COZQRIS, E 

^uibm ignis eiicitur. 
■*• JN candido cinereus,fpongio« 

JLfus, ^Bctfsratpcrftef. 

Fluidus 

DigilizedbyGOOgk 



FTRITJa. . u vv;* 

2. Fluidusinochranatiua. @rtn$T4> 
perf&fl&crfief?. 

j. Cui plumbago metallica annata 
eft. &mttntinf%6ntt gfan£. 

4. Spongiofus,A<}uapyritisitatin- 
ftus & infe&us , vt extenor cutis, aeri 
purifsime polito fimilis Cit. ^mptttt 
ficfcarftcj?/ocr w ftej5tt>a(fcrfc^ort fu* 
pjfarrotjj gefer&i / Das er fur ctn sefctaetf 
fopjferan$»fe§m. 

£ qvjsvs iGNis 

nonclicitur. - 

u- QPongiofus. S3otter t&$cT«?tc 
Ocm f(|n>amm. 

. 2. Cui plumbago fterilis , venas aeris 
fimllis.adnata. &aran etnc fupffer* 
Menoe. 

3. Rarus , faxo arenario molli fimi- 
lii. €tmmmt{fenfanef(ietng(eicfj. 

4. Spongiofus > in quo funt cruftat 
quadratas c fluoribus candidis , mul- 
tipliccs • qua; ornata: funt granis,ru- 
brijpurpurc^cocruicbviridisc^ coio- 



^Google 



ttT.XXm. FTRlTiAB* 

vtottfti$u $Hjc/ fcorattff UtnUin *>o« 
t«t fat&i^twfiefm. 

5. Glcbofus Kutzbachius , argenti 
&£risferaci&imus. J^altineifttpfffl 

»nofi&er. 

6. SubcinereuSjSuacenfiSjVaJdedu 

rus. (gin f$n>ars$rattwer "ficjw ttt$ 
»onf«pff«rt>n&fi&cr. 

7. Spongiofus,cxhaIatione ardcn. 
ti tin&us nigro coiorc. 

8.. jCincreu$,longus> quafi e mul. 
tis virgulis compa&u$>qui contincn 
tcr atramenm cxudat. 2Cfe ttott \m 
$m rfiffldn/ xoit titiUfem$lilkfam 
gcfogt/ fcarattg tagfic& £ttpff«rtt>af$ti 



9. Glcbofus,Hildcshcmiusjatr3- 

mcnti parens. <£in grattWer f upff«r> 

fkm/fearauf? tagucfyfoerarotottier **# 
|ettffi^ r" upffertoafTertrettfft. 
10.4 Glcb ofus Radcbcrgius,cx quc 

fulfur excoquitur, <£)ara«p tttattt 

ALIO 

DigitizedbyGoOgk 



kALIOTlVM COLORVM JB 
quibtn ignisnon eUcuttr* 

r, /"lOerulci coioris , fpogio&s* 

i. ViolaceicoIoris.,ip6giofus»{£ttl 
wlbiauMttifc 
j. Purpureus* 

4, Purpureus,in quo chryfocoik 
iiatiua puicherrima. <£m &:«tmct 
&$/fc*tmt fdjort 6mf gr$t. 

5. ColorcpIumbagiEdfimiiis. ^in 
$J<m#a<l?ft$. 

E Qjro TGNIS 

tlicitun 

t. X Ylgcrglcbofuscarboniterre 
X>( ftrifimiiis. £ttt f$ft>«fl&*& 
(k£/f$ethfofatdft$* 

2. Pyrites fteriliSjqui igne lique- 
fcit.-ideoqjmetallis locoplumbi ad- 
ditur, vt Jiquidiora in excoqucndo 
fiant.anoflrisvocantur<Sfdn. f0& 
wfwmfimfit/mtWm&faH on ftatt 

L 3 



»Google 



27T. XX7IK * TIi 7T\AE* 4 

3. Pyritesuquefcens. ^lafjp&ttfitf.! 
,4. Vcncnatus,qui.plumbicandidi 
venis adiungitur Eberndorfi. Si dea- 
quainqualotus fit, authomines aut 
animaliabiberintjintereunt. <£fo 
gipger ficf^om ft><#r ©arinn mm 
in toefcfc tf /ooer oae t>arDttr dj/o oer &a*fo 
fecr jW/jf ir fa «&# »«* taraonftiiwl& 

-, PTMITE S PoiRENS 
fuccorum. 

1. TN quo chalcitis gignitur. 

2. Jjn quo Sory. 

3. JnquoMelanteria. 

4. Cinereus, e quo atramentu con- 
tinentereffiorefcit. ' , t 

5. ArgenteicoioriSjhivenaargenu 

viui. 

6. CromenauiusinMorauia 3 exquo 

fuccus jndies exullat, qui fulfuri ru- 
bco pellucidofimiliscfi, <OtX CMOtl 

ro^mfdjtttf&clgfci^. ■ - _ 

DigitizedbyGoOgk 



?. P~7JtlTJi& V 

MZT\ALLORVM V*4- 

* rtQrumfmilis* 

t TSYntcs aurum in fe contines. 
I -2* X ^Argentofus* 
j 3. Aerofus. 

| 4. In Lygijsrepertusauri argentiq; 
jferax # : ;—• • • ^ - 

| : y, Bohemicusargenti&xris. 
| & Aeris plumhique nigri foccun- 

7. In quo plumbum nigrum & can 

l Glebofuscandidusduriis. (£itl 

oaffcrf kfybm man ftudicfy fmitf/ tnwi> 
tfjf t>t€6tt^|ctt|^:au&cf* 

9. Duorum aut trium tefticulo- 
rumfpecicin aquis repcritur colo- 
risaurL 

10. Colons argenti , qui ab exhala- 
tione"virofa>cplore cinerco eft tin- 

L f ■--'-' 



yGoogle 



T2T.XXUIL PLVMSIVM 

PITMBV* 

* nigrum. 

. *♦ pLumbum natiuum * fui colo^ 
* ris , fed impurura. ^S&igttl 

3,. Vena; plumbi mgri apud Vbjos 
candida,fiuoribus candidis-non pcl* 

lucidi§fimilis. ■$bkgtit&.mi$ §m ffift 

5. Vcna pIumbinigricaadida^iiuoT 
■ri^q^andidis,pcllucidis fimiii* > co- 
piofe diues.ex ccjitenario cnim fiunt 
libx» pius quam fcxaginta plumbi 
mgvl 

■4. Caldcbornia^ margs cinereafir 

miiis> 

. 5. Lapidi arenofo candido fimilis* 

6. Siiici metallico firniliSjin quo 
srerml^viuifulfuris apparcnt. 

, j* H PpIonia>cuxa ochra natiua 
«lixta. 
g/ $ Flores pluqabi jiigri, corallii 

Baui 

DigitizedbyGoOgk 



£ Flaui, fulfuris lutei lineispleni, 
vadcnomcaplubo&fulfure, ^&fcg* 

mfaV <£m geikr Wtftifr&iL 
io, ^Plumbumgrum Villaccnfe co 
aom. &ro'Mcfy&a*fc& ant>tttitf* 

ftjtt§**t*-- jV " ~ ■ "'■ " '"• ''■- 

n, E Palatinaturaollifsimti, ®att& 

12. Depaupcratum. ^rtfdj &#*: 

K^t rricfeam&te^ - - r ^ /<« . 
15. Diucjfc.- 3Ut4&t<9/l>a*Sttttftt> 

IffjMt. : 

!,i4. : Inquoaijruas,c: ^^^. - - 

ij. Inquoargentum- JP#& J 
>tf.:&!geg& > ciiprG &.aura mixtu. 

2&M& „ ' *'■' ^-'« 

i 17I Depuratum.-3Cd«i&^/^»matl 

ftj&eHam&JOttcijk .■....' 

18. Efpumaargentt&moiybaam* 

confedbm.v _ $attbl<9> ;- - - - I • _ 

! ie>* Eipimi^rg^^^ 1105 ^^ 
20. MetalJislncxc^uctt^a4cfci 

iam, ^a*m«ttittttt$*ad#8 W5* 



^Google 



1 21; r GranuIatum vtnominankl^ 
fmnttoty. - • - 

22. .Inminutifsimum puluerem vet 
granulareda&um. £)ae maninWt* 
«ci>ig.$S&cnr" Itmmfanbtftigm fomtifc 

2 3* ^f Ochra plumbana vuigari&- 

24. Qchraplumbanaoptima.^tVf 

S^ $*»*$&. .:;■■*■--.'>;'; ■•'■■■:.' 

25. ^fCerufla. S&fcpftKf. : 
^; Ccrufla natiua -ex agro Vicen- 
tino. . 

2 7« ^MiniameceruflavftafaSuffi. 
f&cnma;c/"E^iro«r*.3 ■ '-';.'.-■ .:i 

l%c> " ".':^*-? 

£29,- Sec^idarMmje plumbarip lapi 
de,quiargenti plumbjujj fertiliseftjj 
^"■iS^e^;';?...-;-.;.'' 1 ! '.?:' 
30. Recremcnrum^upd jep!ua& 
bp]^^a^rgentifacTsoi&jpe'moly' 
b^e^^^aktar.-r^^gfi; ; '.os 
•Sfc* B^cisemeataj:an{idapumbi:ni 
griGoflariana. ^nffcra&jlrwfr :i 
£ -* ' " . Pium- 

DigitizedbyGoOgk 



*$jj Plumbicutisimpura. &tt«i* 

ear<#ric& 

,%. ^Plumbum viignisincinerera- 

refolutum. - - ''■".' 

34. Cinis plumbarius chcmifhru. 

35. Fumus venenofusluteus,quiat- 
t5ilitur,cumargentumapiumb6 fc- 
eernitUr. ; ^&flf $$f %# fcfe$rau£$A 

wmtt man fcasfci® Domfa6!«r »maucfe| 

(cpftiamrtDtefw^ 

^5. :Plumbum elotumDiofcoridisv 

37. Vftumpiofcoridis. v. ;: 

^ PPIB VM 
' L candidum.; . *V r " -" 

-1. pLurobom candidum purifsi- 
± mum, effoffum inVaUftloacki 
mica, ©eingm tin. . _ ~ 
■ z._ <jranulap?.r!iacan<£d3,.qua5 Ia- 
uanturprope Vallem loachimicam* 

3. Ramenta prumbicandidi^que. ia 

*: : l 5 

DigitizedbyGoOgk 



riuis/soliigtmtur* ; S&itt&ftiftnifa 

4. Plumbum candidum purifsimu* 

BAtmumjScKisiccbcnualdfcfioffum* 

.5.: lapilitAidcubcrgij cadidisfluo- 
ribus peliacidis fioailefc %Bti$<tiW 

graupm* r 

6. Lapilii fiaui viuo fulfuri fimile*,; 

raHegniftomctalio. 5&ac§$<i&< ittt* 

gmupmauff &ror#«a#» - 

7. Lutci. .,:,,_■„' .;■::.. ■.;:.:..,,. 
,^i: :enkci coloris. $0%<f&* Sitt* 
graapm. -^ ••■.."-'■ 

$. PurpureL 

10. ^iridcspropeSchrcciejtbcrgii 

in aquis rcpcrci. ®lM»t $ma,rattpmj 

fomonaujf t)cm @^«tfm&crg<t»4fc^f. 

il Aibiin fiuminibuscoUce^L ®e- 

faffamift&imttet* 
12. CandidipropeSchncbergumin 

riuis inucntL; ^«fl(Pgcfof« $itt< 

grattpm. - - ->'■' ^■■■■<:-y:~. ; 

jj. Nigri minutilijquos flamina.de- 

■ ferun^-^f^r;:: v ; - '- -'• <? 

? - Ni- 



Digitized by 



Google 



t£ Nigriparui. getoercrV 

ij. Nigri mediocrcs. &Kg0ctiV 

16. Nigrimagni. ®jofcer#eitt. 

17. Lapillus nigcr, omnino fuus& 
parus. <£in gefcfcttfc/ o&cr fc§: rcidje 
$«ntt"erf*eirt. 

18. Lapiili nigri & flaui,mixti,ex Hc 
gaifto. @eme^cr$mjt«m5um^)mgfl. 

19. Nigriparui,&bracl:ea:plumbi 
candidipurifsimi,in fluorc candido. 

^(dntlmgraupcn/»nt>reittgc&igcn Sin 

inttJCiffcnpfFctt. ,Y r • , 

20. NigriSchlaccheualdenies mla 
pidemetallicocandidifsimo. ^ttCi* 

#mwctftcn<ttscffc 

21. Nigri inlapide raetaliico cme- 

reo. 3ttctncmgra»cn^ttci^. 

22. Nigri mcdiocres in marmor» 

mctallico. %ntimmU$fGX$ni&mfi 

jfcm. r 

23. Influorc candidopellucidoicx-. 

aqgulo. 

24. Bohsmiciinlapids arcnofo na 



^Google 



2$. InlapideferrL 

z6+ Inlapidefpccularicandidopcl 
luridoSchlacchenualdak 

27V Cumpyrite* ; 

2S* Nigricinereicoloris* @:att)tt 
§tt>ftttn ;^[ 

29. Lapis plumbi candidi in filicc 

metailico. &inhw&tm{intimttt§at* 
tm§ojnjfdtu 

50. Vena plumbi candidi , in quo 
cadmia metallica. &0UH ttt CtttCttt 

31* ResfofsiUsmic^argentl fimilir* 

&mmi§fi&L 

32. Plumbum candidum Anglicu 
optimum & purifsimunu (£ttg{ifc§ 
$ttttt« 

53. Candidum purilsimum co&ura 
Schkcchenualdenfe. 

54. Adulterinum^cui plumbumni 
^meftadditum. ©cfctfi^fjttt- 

35. Inquoargentum. gttt Da$$* 

56. Durum* $#Hit 

Molle 

DigitizedbyGoOgk 



ly. Molle; &(fymibi§Utt* 
58. Ingranularcda&um. 

39. Molle canccllacum. ©£$§#* 

tm$m/obcr fouf manegfie. 

40. InpanesformatUjduru^tttjf- 

41. Exrecrementisexco&ii. &ott 

42. Ccruffa e plumbo candido. ,| 
6patti^M^i»etf. 

43. Lapilli nigri fteriles , fimiles for 
ma & colore lapillis nigris proie&is. 
Quandocum iapillis plumbicandi- 
dicoquuntur/plumbumconfumut: 
& quod remanet a indurefcit > & macu 
lis dedecoratur. €5tS)Jtti / tauU im 
jta fcas Unjmatfyt & fpioH mtti> $<* 

44. Lapis plumbarrus Annebergi- 
us,qui maJIeo fra&us, argill^fit fimi- 
lis: vndc catilli conficiunturjfednon 
apti ad metalla propter mixtioncra 
plumbi aibi,quod lapis in fc cotmcL 

pw cr§mit&annnnif^||t{|(ts/t>ttn& 



yGoogle 



TIT. X X VI. jF L V MB VM 

Sm&fo&arinnm. 

4J. Plumbum candidum co&um, 
cui plumb um cinercum cft additum. 
€Qtt&fw[®unUiftt.'} 

46. Rccremetum plumbi candidi, 

P LVMBVM 

cinereum. 

I # T T OcBifemutumnoftrimetal 

JLi^ v <>cant:&folecab ijfde 

tc&um argeati nommari^quia eiar* 

gcntumfepcfttbfidct. 3B$m&/ 

2. Tlos plumbi cinerci candidus* 
&inmn$mi$mtttUnmu 

3/ Purpureus. 

«4. Rub ens. 

5. Plumbumcinereumnatiuumpu 
rum,quodin montibus vicaloris in- 
terni e venain lapidem ftiilat , & for- 
mam fUift Indic* acquirit* 

Alde- 

DigitizedbyGoOgk 



CllVBItEVM. 51 

'€■ Aldebcrgiuminlapidechicreo 
duro. (£in w$mfo in nrxm gsatem 
jfci». 

7. CruHaccumcVallcIoachimica. 
6otf$fiKtfcfcfc$t> 

8. GlcbofumSchnebcrgcnfe^inla- 
pidenigrofriabili. &tU$Mif<ia& 
nsmmur&mftdn. 

p. Inlapidecandido. l 

jo. Infilicccandidoduri/simo. 
a. TclTcIIacu in lapidc cincrco plu- 
bi cinerci. Znffmtm 8ta®ttt tt#» 

12. Venaplumbi cincrcitorrefa&ai 
inquavi ignisgranula argcnti purif- 
fiai fimilia extra&a cmincnt. Qin 

gariptftwgmftc/ter »ofitf fiikmtifiit 
tstyffkinfU!&* 

13. Plumbum cinereura cxcodum* 

14. Panesepiubocinereoimpuri. 
ij. PanesplumbicinereipurL 

16. Plumbumcinercum rarum e&- 
coctum. 

J7» Vena plunabi cinexci vft* , ad t- 



^Google 



TITXXVII. STlBf. \ 

fiimfiguUrum. ©afironfar&/&amft 

18. Recrcmentum plumbi cinerei, 
croceieolqris. ©*l&<tt#ttt& fctya* 

tfm. 



STIBlv 

rTibi Roma* efFofTum in Clr- 



1. rrTibi Koraa* eiioiium m Ur- 
j^co Flaminio , molle & »igru, 

&crultaccfi 3 inftar magnctidis. 3tp* 

2, Fofsilefriabtlcjpolitoferrofimi- 
le ex Ilua marisTyrrheniinfula^ 3(up 

3/ Fofsile Boemicum m filice can- 
dido. 

4. Isfeldium cxHcrcynijs, quod \ 
paruis^&Iongis &rotundis crufiu- 
liSanguiads quafi confarcinatum e& 
inillice candido* 

5. Stolbergiumdn quofuntfiuores 
candidijfexanguIijpeilucidL &toi* 

Panno* 

DigitizedbyGoOgk 



TtRRVM* tp 

i. Fannonicum/mquoaurum <5c 

jiumbum nigrum. 

7. £ Stibi vena galcns flerili fimU 

is* 

8* In lapidc duro,pyrit£ argctei co~ 

oris fimtlis* 

9. Stibiinvenaferriinuentum. 3** 
Mftfcnffcttu 

10. Nafccnsiuxtafchifionlapidem 
propc Friburgum in Mifnia* 

11. Sdbhquod multa codione ia 
phimbum mutatum eft 

12. Co&umfcifsile* 
ij. Co&umfolidum* 

14, Per quod aurum purgatumeft* 

£cr&urc& &olbt g«sef[wu 

iy Panesefhbu 

i& RecrcmentafUbu 



FERRVM^ 

I* "I^Errum purum fai co!oris>in 
X teius vcnis repertumin &ifm 

M 

DigitizedbyGOOgk 



T2T.XXVHT. FEJtZVM. 

lice candido. 3Um Q&i&n't$tfc 

2. Noricum purum m arena fltirai. 
- num repertum , quod nunc Suri.ma 
nominant. Dfomgm>a$fmc9fm. 

5. Lapisferri,iecoris colore,Go| 
dccronachi fcffusinFrancia, in quo 
bra<Se£ auri purifsimi. £*m p$$ 
,fl«6wD«jrittttflcmmic|t©o(W. 

4. Lapis ferrijiecoris colore,ibide 
inuentus, in quo bracte» argenti pu- 
rifsimi. &atim f&ttidtt / Wtt g$$ 

mmtt>€i|T<mftte 

5 1 . Cummagnetemixtus. (£ittty 

Jm(frm/i>af3)c*aa,tt«cr. 

6, VenaferriGishubeliana iecoris 
colorcfolida^dura^ponderofa. 

7, Iecoriscolorcbotryitis. 38tl 

mwtmxlitfy tttfnflrauR. 
" 8. Iecoriscoiorein filice candido, 
itamixta, vt marmorileucoftido fn 
fimilis. 
9. j-Venaferriaerofa. C^pftttfMl 

t>cr auc^ f »pff«r ... , 

CoH 

DigitizedbyGoOgk 



PBJtltVM. $& 

io. Cobalto mixta. 
ir. Inquaplumbumcandidum* 
12. lecoriscoIorefpongiofa^ToV- 
gana^equafcrrumcopiofe excoqui*> 

tur. tuaxaup matimi cpfcn rcnnce • 

ij. Jnquaplumbumcandidum* 
14. Venaferriinlapidefifsili. 
ij." lecoris colore, optima. €5f6* 
f cfrodj c^fm. 
16. Norica* exaquis ferriferis con- 

creta. 2Cu§ fccn cVfcnfcQiiiJigen »af* 
(wtn&cr©farmar& 

-17. Saganaj in Lygijs : qu^ quando 
cruitur^iterumintra decennium na- 
fcitur. £>c? ftferon^fHr fieccfef? f. 

18. Nigra^durajpohdcrofejCerebro 
fimilis. ^inborfoc^fcncr^ ^ 

19. Inter Hoenicham oppidum > 8c 
VeteroceUam>inpago CaldofanOj h 
puteo eff ofTa. 

20. Intcr Francobergam & Chem- 
aicium e puteo cHolia > qus intus o- 
chram continet. 

2i # Nigra a dura a lapidigagatifimiliS 3 

U z 



yGoogle 



T2T. X X VIIL T * % *" VM. 

c rnulds quafi racemis conftans> ab 
vna gleba aflurgentibus, ab exhala- 
tione fubtcrranea croceo colore tin- 
&a. &in fc&war&cr fcmcf icfetcr tyftn* 
ffettt/obmvon (>cre£ttntterung}c^n faf^ 
frangri&gcfc^r. 

22. SuicoloriSjCxhalationcardcnti- 
nigra tinfta- 

'23. Glebofa,fui coIoris,qusfimi- 
lis-gagati * nigro corio obdu&a cft. 
<Etn ftcfetgratscr cpfcnpctn / fccr mit cincr 
fc$&ar$cn §a«t / gictcfc cincm poitcrtc» 
agsffriniftcrfcgcntfl. 

24. Cinerea,fcopisfimilis*' 

25. Hxmatitifiimlis* 

26. Lutea* 

27. Incinerconigra,botryitis:qua- 
£ egranulisgagatis nigri eflet compo 
lita^ia Euonbus candidis. 

28. Inquaplumbagoftcrilis. 

29. Inquamica. &arinttmippi* 

30. Inquapyntesaureicoloris. 

31. Plambillenl^ftcnliptccofimi 

liSi 



yGoogle 



FFItXVM. ft 

32. ^Ferrum co&um. ©arcnol 



33. Ferrum viuum,P!inij. C^fflt 
mrt&cm magnct &sjfrtc$c7 fo»,f aj?5un<j- 
lcm. 

34. Venafcrrivfta. 
35". Vcnaferri lota. 

36. Ferrum Noricum optimum, ex 
luto in aquis ferrugineis coagulato, 
co&um. ^ifmfomanin^tcirmarcf 
<M§fc$fo$macfcf. 

37. Terra lutofa, e qua ferrum No- 
Ticum excoquitur. <SdjUdj Darattf* 
man cpfcn rcnnct in <5f cirmarcf . 

38. FerrumIlmenanu,quodad(yI- 
uam Bacenim, e terra fpadicea coqui 
tur. &a$ auf? cincr f cffclbzaumn crpcn 
gercmtf nnrof , 

39. Quodexochrarubiginofbqua 
■Ubcrcrfc vocant,excoquitur. 4.0* 

&crcr& 

40. Quodexaggcribus ferri anti- 
quis coquitur. 2fo£ aitcn fint>cr|jat* , 

M 3 

DigitizedbyGoOgk 



TIT, XXYllh FERRVM. 

itttgCt!tt$t. ' 1 

4.1. Ex recrementis cupri cocrumj 

qusin cortinasfundoremanet. 2,1$ 

f ttpffcrfc$aif m gemaclf. 
42. Durum:quodin fundocatini 

purumremanet, quod difiicuhcr du 

citur. %miti)fm/»i$chmfii$tyfcni 

taeftcfetttnnneniftgrwnDtf^. 

-43. DurumSmaiachaidenfe* -^otf 

*9fa!/@eitfcnet>fen. 

44. Tenax,Sueuicum. gejjeetfctt. 

45. Optimum,quodinexcoquen- 
do in fuperficie natar. $em cpfctt* 

45. Rimispiena. ©d&tffir^/afcfett* 

47. Aquoretra&arecremeta. @< 

fmDcrfe^fcn. 

48. In aciem mutatum, multipliti 
extindione. &ta§c(/<oWr a,e§et1tf 
c$*en. 

49. Cui acies addita. ©$&$# 
^fcnz&aranflaftc. gcfciitvct§f. 

50. Ducule. ^cljmctbtgcpfcn* 
fttwr& 51» Fragiie,@p»2»ci?[c»/tmui«9^ 

■".".. Ba- 

DigilizedbyGOOgk 



FEZXVM* $\ 

52. Bacillaferrea. (£$fm$ftbt. 

53. Laminajfeubra&esferri. &§* 

fem&ecfc. 

54. Ferreafila. <£$fett fcjaatfj. 

5J. Ferri fcobs elimata. (Etyfcnfirff 

j<J. Rubigine fcefum. 3lo$i$fyfm* 

57. Policum,&icaarre prajparatu, 
vtferrugmemnonattrahac. <£$fm 

58. Policum. S&miityfmwoiittt 

59. Inauracum. S&r^uf&fe^fen. 

60. Argentatum. c X$bit(i t Mn q* 

ftxixu 

61. Plumbo cadido obdu&Ci. &er* 

tmte$)fett. 

62. Aqua acramencofa inss colo- 
ratum. @5eferfct e$en. 

63. A natura foncis Cepufij in zs 
mutatum. x 

RECREMENT^ NI- 
ora ferri, 

&fyvm<tfittotr> 

U 4 



yGoogle 



TIT, XXIX, STOMOM U* 
i. Cincrea. 

2. Cxrulea. 

3. Fabrorum. &$ttrit>fc$acfctt/e« 
t>arfmt>eir. 

• 4. Defilientia de tnaffa ferrea cali- 
da,quando denfatur>& pulfatu mal- 
leis iigneis in maflam redigitur. <gy* 
fmt>a$to<d>(¥iin$tjmnn mattcs Swf^ 
tnmttdU, 

5. Bra£tex,qux de ferro defiliuDt, 
quando pacilia mailcis magnis faci. 
unt,quipuspo{teafabri fcrrum acu- 

unt. @:p|Tcr§amm#$acf/&amitl>K 
jc§m0jt4c^ktt. 

STOMOMA 

fcu acies. 



1.' ^^HalybisvcnapuraexNari* 

V^yfcis > feu Votlandia prope 

Fichtcibergum." $i%tifbtt$if% $& 

fdflcm* . 

2. Stomoma cx vcna Chalybis ex- 

co£uffl< 

DigitizedbyGoOgk 



S TO MQMU. ff 

cofium» $«wf!a§d. 

3. E ferro optimo co&um. (£9* 

4. Venachalybis cinerea,diues. 
(£m rep$ff a§#«n. 

j. Acicsdurifsima. Stemftcfytl. 

6. BaciUa ex acie fa&a. €>fa&«(* 

7. Brafieaj long« e chalybe, qui- 
bus mouentur horologia, &inftru- 
mentaaliajquaerotisverfanturincu- 
linis, & locis alijs. ©fcMne fa&OM. 

8. Squame.chalybis. ofa&et§am* 

HKrfc#acr*. 

9. Qhalybisfcobeselimat«e, $<#* 

fpam»on jia§<f. 

10. picum chalybis e fcobibus eli- 
matisfaclum. ©fo§clp(. 

11. Chalybisfila. &tf$m fcaaf§. 
iz. Recrementachalybis. 

13. Chalybe» acus. <5f$(§mtf 

ittp«(tt. 

M $ 



yGoogle 



7JT,XXX. 

alcyonia,con 

ch&> &* 4&t* % u & cxfalfo liquorc tri<t- 

rk> & cx eiusjftuma* cum U- 

nuifimisforiibmpcr^ 

mifldiCQcrefcmt* 

- 1. A Lcyonium Ipongix fimik* 
" *' 2. jf^Figuralongiufcula. 
j/Milefium: 

4. Fungiflmile. 

5. Pila-marina. $$ttthaUt* 

6. Spongia. <5<%mmttt. 

7. Spongite5. <5^tt)ammf!dm 

& Corallium rubrum, £ojaU«$* 
9+ Subrubrum. 
10, Candidum* 
' 11. Nigrum. 

12. Melicera>veIfauago. 

13, Androfaces* 
l4 # Solmarinuj. $ftm&08n£< 

ij. SteUa marina pe&inata. $0?*$ 

porne. 
16. Stellamarinaleuis. 

Echi- 

DigitizedbyGoOgk 



CONCHlAE. ?4 

17. Echinus ouarius. (gin Wtt&flf 
jSBwfed/[o&cr <5# «?p.] 

18. Hippopotamus,ideft,caballus 
marmus. €0?ccr ro^Tcwj- 

19. Cancellusinbuccinatuberofa. 

£m Utin$t<b$km/m dnemfcfcmtfro* 

§cuptein. 

io. InTrocho. 
21. InNerita. 
23. Oua Canicula; pifcif. 

23. OsvelteftaSepis. ^ifd^trfrt, 

24. Lepas,Pantalenavulg6italis. 
2J. Tellina ex mari Adriatico. 

26. Ex mari Tyrrheno violacei co- 
loris. 

27. Purpura, 

28. Chameleuis. . _ 

29. ^Peipris. 

30. Afpera, 

31. Nigra. 

32. Pe&en maior. ®icf%$tc&* 
$tofc$em. 

33. Minor. Mm%Mf>H$8tif$tlw 



yGoogle 



TIT.XXX. lALCTQNTjt If 

54. Candidus* 

55. Lutcus* 

56. Striatus* 

37, Pe&uncuius, altera parte aum* 
tus* 

38. Pe<9:unculu$candidu& 
39/ Cinereus* 

40. Corallinus* 

41. Fufcus. 

42. Fufcus cum croccis maculi& 
45. Niger. 

44. Conch#ftriatar. 

45. Candtd^nonftriat^ 

46. Conchaakeralonga. 
47* Conchuberugofsc* 

48. Concharhomboides. 

49. Concha fafciata* 

50. Matervnionu. ^erlmmte 
jr, Echinata. 

52. Depreila, 

53. C«slata,cumfuoopcrculo« 

54. Qperculumcochlea^velvmbi- 

liwusVcneris. ^mflHwtioM* 

Gochlea 

DigitizedbyGoOgk 



CONCH<A& 9f 

5$, Cochlea cylindroides* 

56. Trochus. 

57. ^TTurbopentadadylos* 

58. Turbines tubcrofi, 

59. LongL 

60. Acutiores* 
€u Obtufi. 
62* Leues. 

63. VirgatL 

64* Scabri. 

6$. Turbines intra iponglas mum~ 

tC£. 

66. Oftrea cum turbine tuberolb* 

67. Oftrea. 4>|?nm* 

68. Limnoftrea* 

69. MytiluMuulu 

70. Buccina* 

71. CochleaVencris^fiueMurex* 

72. Mutianus. 

75. Cochlearum Vencris quatuof 
fpecies, 

74. Solen masavel daffylus* 
7> Onyx« 



yGoogle 



TIT.XXX: <ALC7 NtU. 

7 6. NeritjeAeliani. 

yj* TubulijVclSiphunculi. 

78. Dentale. 

79. Entale. 

80. Vnguisodoratus. 



FI N I S> 



^Google 



CALCVLORVM 

avi IN CORPO* 

HE AC MEMBRIS HO- 

minum innafcuntur,gencra JC II. 

depi&a defcriptaqj, cum Hi- 

ftorijs fingulorum ad- 

mirandis: 

PEH /O. KENTM^£NVM 
DrefdesfemMedicum. 



TIGVJRI. x $ 6^ 

DigitizedbyGoOgle 



VIROfPIETATE> ERV- ; 

ditiont i 6tmagnarerum cxperien- 

tiapr^totiiGonradoGeinero 3 ar* \ 

tis Me£rae do&ori^amicoflio 

Ibngerharifsim o, loan- : 

rics Kehtmanus Dre& ^ 

; •-denfisMedi* ' * " 

•■"'■ • .-■'--;; '■'■-* cusS. - - ■;■- 

\ die Decembru^ \Anni elapfi 
j i 5 ^ l.-adtededi^getiui abs 
[ r? 5 ^/> exinuk &* amice di- 
HO leaejMcrdm tantifoer face- 
m dendiftH? lihri 9 quem de Lapidihm atq; 
Gemmkparah^eiHsq; adme dederas fjieci- 
me % donec alteras a me acciperes^quibw cum^ 
tlicjuid qnod addendum (rneo iudicio) no in- 
tommode putarem^mifjltrus ejjem. 

Eius igiturfetitionu hanc habui caujam^ 
fMcum eo in iibcllo -yidijfem^-yarios atque 
iherjos abs te pingi dejcrihiq; lapides 5 quos " 
k terragenrrari & crejcere confiaret, nou 

<j£a a 

DigitizedbyGoOgle 




incommode tefaclurum arbkrarer>& bom 
imenusgratam operam daturum ,fijubtet~ 
ranekijiis eosaddiderk, quosinhominucor* 
poribus^eorundemq^membrunafii experim 
tiadocui^eosq; nominm firrna rgeneribusj; 
^arios:quiquidem doflkpariter atque indo* 
clis maiorem etiam admirationem mouebux, 
qmmittupfiquiinterragenm^ 
In qua re n>t meum quoque fiudium tibi pro* 
barem , aliquosex ijs quos corporibm humt* 
- : nisinnajcicomperimusjepittos dare* 

.'. &quibminmembru&perfo- 
' " nisfimulifuerint reperti^ 
-'-'"-'■' paucis fubijcere 

-yoluu ' 

L\APJS 



yGoogle 



LAPIS IN CERE* 

BRO HQMINIS . 

repertttt. 

L • 





I R. clarifsimus Iohannes 
Pfejtyartium & medicinas 
doitor, in Academia Li- 
pfenfi quonda profeffor> 
a&inis & praceptOr mcus charifsi- 
mus>faepeinter praelegendum publi- 
cenobisauditoribus narrare folebat, 
fecurationem fufcepifle hominismi 
feriat<$ inopis,vbi primum Lipfiam 
redijfTetexItalia.-vbi complurcs an- 
nos egregiam Medicinae operam na- 
uarat,& maioris diuitisqjnofocomij 

Aa 5 

DigitizedbyGOOgle 



£>£ CALCVLIS 

FlQreminicondudusmercedc medi 
cus fuerat,yir magna dodirina & plu- 
rimo rerii vfd, nam & a phiiofophia, 
arte Medica atq$- Aftrolbgorum fcien 
tia prgclare inftru<3:us 5 & Latine ata$ 
Gnece infigniterdo&us erat;is igitur 
cura fe egiffe #gri cuiufdam affirma- 
bat 5 quidiuturnQatqjintoIerabilica' 
pitis dolore aHepfuifletexcruciatus } 
vt dies no&esq$ nullam^prorfus quie- 
%i% caperet partem. Interrogatus aut 
ipfe.aut quieitum miniftrabat.quid 
iibi pr^cipue doleret^Capitis rpnti- 
Tiuo cruciatu fe cpnfici aiebat , quem 
iibi Mpri efia cpntraxiflet. Nuili o- 
gcm:mm j>arcens MAdicus, oqines 
adhibui,t machinas, -nihil intentatum 
reiiqiiit JL iinbvero & fuisipfefumpti- 
busmedicinampauperi^grotocom 
parauitjVtqupquoriipdo pofletjan- 
guepti jopem auxiliumc^ ferret, fibiqj 
ampliisimaininde mercedem qu^re- 
ret^gioriam. Sedin tam dubio atque 
fkiip^tG caiu ■■ j q'au\c opram ludp* 

'fectc* 

DigitizedbyGOOgk 



IN COSPOJtS HVM. * 

fccifcnulla qu# fanaret medicihaytan 
tojnalo reperta fuit,seger perpetuis 
doloribus>ijsi^accrbifsimis fupera- 
vas vitam morte commutauic ; Hic 
pr^didus do&or lohannes PfeiL ho 
mo induftrius&fideHs medicus>cu 
arderet defiderio cognofcendae cau- 
fetanti cruciatus, quofacilius & re- 
fiius opitulari alijs fimili in cafu po£. 
fefca defun&i cognatis precario im- 
petrat, vt diffecarefibi caput mortui 
Eceret. Erat enim inter c^tera dona 
quibus clarebat ? etiam Anatomes e- 
gregieperitus* Quod cum fecifiet* 
mcapitis aperri cerebro iapidem re- 
perit magmtudine & formaMorL co 
lore autem quafi pullo aut cinereo^ 
quem deinceps pro fingulari miracu 
lo raulris oftendit, Difcipuli & au- 
ditoreshuiusviriinterc^terosfuerut 
pnecipui illi & pr^flantes viri > D. V- 
dalricus Stendlerus phyficus Laba- 
chenfis , D. lohannes Sprcmbergius 
:phy ficus medicus VratiilauienfisjD* 

Aa 4 

DigitizedbyGoOgk 



iMatthias Cornax* Gefarex maiefti 
:tis to^dicas Vienn», D* Vvolfgangus 
-Meqrcrus philofbpbias &:medicins 
*pro£e£br m Academia Lipfenfi , vir 
f>ietkte &do$rina fingulari , & artis 
Medio$ peritifsimus ,tunc temporis 
omnes artium & philo£bphi#Magi. 
flri. NonmuItb|)oftidemDiohaa. 
nes^PfeitLipfiainaalam accitus fbitl 
-duce Saxonise Mauritio, cuius corpo 
-ris curam egit>donecanno 154 4X1- 
pfiecalcuitdoloribus confe&us evi* 
fadilcefsit/ 

CjLLCVLI 1N TON~ 

jillkjkucium 

IL 

r T mirum eft atqj rarum in cere« 

w bro humano lapides nafci:iu 

nonminusfortafTe admirationis h* 

bebit,quod in tonfillis , fiuefauciutr 

glandulis (quas a fimilitudine Amy 

^gdalas dicimus* quarum munus d 

_.. .. hu< 

DigitizedbyGOOgk 




IN QQ2lP<>Jt% HVM. 3 
hurffote ex cerebro in x?p*i&S! deftil- 
lante,faliuam vocant> fauces ipfas & 
laryngalinguamq$,atq$ adeb omnem 
concauitatem oefopbagi ad orificiu 
vfq* ventriculi irrigare) cakuli quo- 
quegenerentur>dequibusvir clarit- 
£musdo<SorIohannesLangius s illu- 
ftrifsimorum principum coraituPa- 
latinoru medicus ? fecundolibro fua- 
rumEpiftolaruraraedicinalium fcri- 
bens ; CuraiTe fe, inquit , canonicum 
Ratifponenfem nobile de Sparneck> 
qui ob lapidcm in tonfillarura fau- 
cium abfceflu concretum continua 
afili&us fit tufsi,quo emollito hunio- 
re,oborta exdeftillatione valida tuf- 
£,calculum gypfeum excreuerit,fi- 
millimu tophis qui intra digitorum 
articulos chiragra laborantibus ac- 
crefcere expituitafolent.Quomodo 
autem quibus<^ medicamentis 
atque medijsidfa&um 
fit,ibidemex- 



pomt. 



yGoogle 



3>E CULCVZfS 
ZjiPIS 1N TVMORE 

fublwgua concntw* - 




T-Org* In aula principis .■ cte&o* 
ris lohannisFnderici ycralaude 
Jleligionis illuftrifsimi -, tibicen c- 
rat^quo buccinatore nonnunquam 
princeps vtebatur, in eo ftudio cm 
ingenio ncc fine induflriaverfatusjo 
hannem Steideiium vocabant. Huk 
tuberculumfub lingua furgit duriu- 
fculum & diuturnuyfed doloris pro! 
fusexpers: quodipfe & quos confu 
4ebat>exflatu vehemcnti fic intumu 
ifie opinaban tur. Sed cpm pauktin 
accrefceret>& buccinanti inipedim 
t o effc c<xpiiret 3 achirurgisconfiliut3 
peni,quimalagmatis foris appofitis 

intu 

DigitizedbyGOOgk 



intus autem gargarifationibus tunio 
remollito^f^niem tyberculumillud 
facerecogunt: quod dum idtuaperi- 
retur^ expri^jpretu r^^ iux ta p u s du- 
ros quidam lapillus exilit, qui etiamr 
nupenesmeeft,vtbina pifamagnus, 
teresqs > cum arefa<9;a atq* excortica- 
ra lauri baccafimilitudinem habeiis, 
colore fpadiceus & iufte grauitatis* 
Vulnus deinde fanatum integre fuit, 
k tumor euanuit , nec tibia can?nti 
amplius moleile obftitit, 

C*ALCVLI PVLMONVM, 

IIIL ^ 





yGoogle 



Cdfculmk Vdlopio rep&M; 

- CdlchlmcuMPaiilttt xAegincu mt- 
minit* ~"i 

QVbd inpulmpnibnscalculino 
aliter atcj inrenibusaut vefica 
gignantur>no feo^el ab induftrijsMe. 
dicis corapertum atq$ deprehenfum 
^ft>vt ex longe clarifsimiatq^ peran- 
tiquiMediciPauli Aeginetae comen, 
tariorum lib.3. cap.jr. apparet , cuius 
verba fubijcere libuit; Bxpertum cer 
tc mihi>inquit,aliquem ex ijj s qui fan- 
guinem< pulmonc reijciunt>tempo- 
ris procefTumaximacumtufsiSpfan- 
guinis copia calculos quatuor aut 
quinq* expuifTe* afperos tribulorum 
znodo>ad magnitudinem filiquarum 
trium aut quatuor ; ac deinde dolore 
leuatu, paulo poft tabe confumptum 
interijfTe. Similem cafum recenfet 
«iam Alexader Trailianus lib.^.cap. 

4 ,fe 

DigitizedbyGOOgk 



IN COZPOZE HVM. $ 
^fevirum vidifle^quicum tufsi ficca 
vfcg ad tabem maceraretur, eiq$ di#ta 
frugi ex hume&antibus & tempera- 
gxcnto leniter frigidis indixiflet> tan- 
icmobortatufsijexpulmone lapide 
cuidemdurum, exquifitetatnen lc- 
nem^cruiSaritj qui pauimento illifus 
rcfiiiret.-vnde paties tufsi leuatus cfh 

Anno ijSi.Gabriciyalopius vir / F 
pr^clare dbdus,&Anatomes omniu ; 
qui tum in Italia claruerunt>peritifsi- 
nias 5 quibufdam amicis fuis morem 
gerens,in celeberrima fchola Pataui- 
fla,iuuenis cuiufdam viri corpusfe- 
cuit:qui aduerfa valetudine diuturna 
vfu$,tabepaulatim c6£umebatur>dc 
anhelo pectore, & quotidiana tufsi 
pnecipue querens> doncctandepla-* 
cide ex hac vita migrauit, In eius pul- 
monc Valopius quatuor lapides of- 
fendit^nuilum faba maiufcuia mino- 

rem> iatos nonnihil & tubero- 
fosjcincreos &fub^ 
: duros* 

DigitizedbyGoOgk 



232 CxALCVLlS 
LuPlLLl IN HEPATIS 

fubfiitntmcoaguUtL 




VT a Peuccro Philippi MelancE 
thonis. gen ero (viro illuftri do 
&rina> perito rerum & exemplorun 
omnisoj vetuftatis> quo cum mihivi 
tus &aucunda necefsitudo. intercc 
dit) accipio,vtq$ idem in Commenti 
rio luo de Diumationum generibu; 
memorat r tres lapides reperti fuerim 
inhepate Hieronymi Scrib^ iuueri 
Noricimire ftudiofijdodiatc^peri 

tijquondaValcri) Cordicomitis pe 

Ger 

DigitizedbyGOOgk 



Gttmmhm ^ Italiam , amicoruroqj 
ipfius quo$ eoluit intimi, qui Cordii 
fiorente state Rom# extindtum^Pa- 
rifijsanno 1547.no multopoftmoc 
te fubfecutus fuit v Vtriufque (proh 
dolor)immaturus interitus dcplora- 
duscfcproptcr fingularia ornajmen- 
tajquibus ita eminebant, vt quipa- 
tri&vniuerfie emolumento atq$ gio- 
i m fuperftites futuri faiflent* Lapl- 
dumeorum vnus prscipuas magnita 
! dinis,dimidiatum fere columfe o- 
\ liumad^quauit^totusangulofus^co 
I loreHuiikvsypkle^ 
I snelancholico congiutinatus. It§ve- 
I rohepatiscarni adh£ferunt,vt paa- 
nicuip iecur tegenti contigui 
^flcai^omncs taodi* 
cefolidu 



yGoogle 



2>£ CJtLCVLlS - 
CjiLCVLI 1N FOLLtCV- 

lofellisgeneratu 

'• : VI. .'■ 




jt. 



Calcuttts exctftts a Vatofto tnter 
alios 125. 

B. 
Cakulus Friderici Ill.eleftoris Saxonit, 



^Google 



JN COXPOAE HVM, ? 
C 

Zapides Badehorpij. 

B. 
Lapis p&mtdmmjra&$t$ 

NOn fecusatque in pulmombus 
phlegraajitaquoque fiauabiiis 
prius hepatis caiore adufia, poftca in. 
lapidis formam in feilis folliculo coxi 
crefcit,vnde eos eximi ante experiea 
tiaprobauimus,fed exillis ipfislapil- 
lisbiiis receptacuio inherentibus ma 
gnas obitructiones invafis ^multaqj 
violcnta fymptomata confequi non 
minus compertumeil:inqu]busvel 
pcritifsimi medici stateproueda h$- 
«rc atq$ impediri queant, ambigen- 
tes nimirum vnde tam ancipites egro 
tationes & accidentia ita varia exk- 
flant.Atq* vfuattentipribus medrcis 
inter fecandumcorporahumanave- 
niffe audi-uimu$>non duos folum aut 
tres,verum aitquado centenos quoq$ 
iacodemreceptacuio caies calculos 

Bb 

DigitizedbyGoOgk 



DS C^iLXVLlS 

vtrcpererint. Vtinam fepc multud 
indubijs prafertim acpericulofisca 
£bus,fimilxterfieret,atq$ ab extinfio 
rum cognatis precibas obtineretut 
fecare corpora vtmtegrum efTetjncm 
dubito eiufmodi feperes oblatuiri, 
<qu& vfu notatucpvtiies atquedigns 
forent* 

Qui in fellis receptaculo fiunt 1* 
piili 5 magnitudine ientes, pifa.fabas» 
auelianas,aut digitoru articulos, vel 
sugIandesetiaad<equant:formapar- 
timrotudupartim angulofi :i)c£ auc 
pentagoni,autheptagoni 5 autolhgo 
ni.aut plurium ctiam anguloru ; quo 
cnimplurcsfimulrcperiuncur,eo.ma 
gis funt angulofiroesvt tophileucs, 
coloreadflauumaccedete> quicum 
ipfis augefcentibus paulatim in cro- 
ceum mutatur, modice folidi : fraflij 
intus fubpuniceiapparent * plenian- 
guftis ctrculis feinui€eambientibuS) 
ka vt videre fit cumis fake obiter ad- 
ucrtcnd^quomodo lenu ■& vifcofi 

biliS 

DigitizedbyGOQgle 



/JV CORPOHt BVM. $ 

bilisaccntroaduf^fupcrficicm fcn- 
fimadh^refcensaccreuerit, & hepa* 
tisfcruore in cam foliditatcm dura- 

tafucrit. 

Eximij atq$ clarifsimi viri D.Badc* 
fcorni Iurifconfulti 5 hodte cofulisLi-* 
pfenfis>frater(cuiMaterno nomcn^ 
cuo egofamiliarifsime vfusfui) fum* 
io ingenio adoicfces,(forma acfpe- 
cieiiberali.animo l#to atq* alacri > in 
omnibus rcbus comis & perquam ha 
manus> monbus quoq^ compofius 
&tcmperans)mItaiiamitudiorucau 
faproficifcitur.mdec^domum reuet 
fus,quenfeni1tR dc iiomachi& hy- 
pochondrij dextri torlionibus, ncc 
nondcnaufc* moleftia ccepit* Erat 
cnim cfafoQ®*, & aluo fcmper ftridio 
re>ou£ fymptomata fomno ipfura, 
priuabant.vnde & membrorum cor-* 
poris laf$itudmem 5 & moerorem > & 
melacholicas afte£iones> tabe quo- 
que coufcqui nccefTe fuit: quibus ma 
lumifcr uaufpcr infcftabatur^doncc 

Bb z 

DigitizedbyGoOgk 



f 2>£ CJLLCVLTS 

& dolore & moeftitia lenitcr emarcc* 
fceret. Multifaria remediaplurimo* 
rum do&orum confiiio adhibuit,>ve* 
rumfruftra, quod segritudinis ratio* 
nem re&e videret nemoJPlures ex rnc 
dicis quibus tum vtebatur,& cogna. j 
tis fuis > arbitrabantur ipfum in Italia 
QthTfoy haufifle. Cum igkur in vera 
inuocatione filij Dei decefsiftet 3 roa* 
gnitudinedolorumfra&us^quodfa- | 
ehim fuic anno i 5 5 L «tatis autcm j 
fu^29-corpusdefundi permiftufra* j 
trisfectum^membrisintus omnibus ' 
faluis atc^ integris: corde faltem mo* 
dice tabidofuit.Vbivero feliis vefica 
aperta,intus 22. calculi> quafifubiu- 
tei^magnitudine difpari reperti fue* 
re,quorum minimi pifis minutis^ma- 
ximimodicisfabisrefponderunt.O- 
mnes quinq$/epte>odoautplurium 
etiamangulorum, 

Paris form^fed numero plures cal 

culiefeilis veficaChriftiani regisDa- 

ni«vitadefun&i,GXcifidicuntur..ls 

^ diepi 

DigitizedbyGoOgk 



JN COZPOAE HVM. 9 

diemfuumobijtannoSalutis infiau- 
rats» Millefimo > quingentefimo, & 
quinquagefimonono. Sedrarae ma- 
gnitudinis lapis in eadem cyfti memo 
randi principis Friderici tertij cogno 
mento Prudentis (cuius paulo poll: 
vbide vefic# 5 qu#vrinas receptaculu 
eft, lapillisegero,meriofiet) peruefti 
gacusfuitjformaquadrangula^articu 
ligranditate/edcolore aliorum di£ 
fimilis>quafiadprafinum accedente. 
Hocduplo maioremnobilifsimus 
Anatomicus Gabriel Valopius in po 
ftrema fua Anatome , qua paulo an- 
teobitum Anno 156 2*incelebri A- 
cademia Patauina abfoluit> e felle vi- 
ricuiufdam inter csteros^quorum 
centum & viginti tres numerati fue- 
rejexemit^inftar femioui gallinacei, 
grandiufculum,latiorem quamrotu- 
diore,digitum vnu crafrum>multisq$ 
tuberculis afperu,vt tophus leue>&: 
luteu: reliqui,modicas fabas: minimi 
at<£plurirni, pifaquatitate remlerut* 

B b 5 

DigitizedbyGoOgk 



29 S C\siLCVZI$ 

CydLCVLl RENVMn 

VU 
k 




Calculus Friderici ///. cUftoris S4- 
xonis, 

B. 
Forameit ero/tim> yuodyrina perfiuxk 

C. 
Calcultts ^Amygdalinus^ 

Llcet non tnodb vfjtatum,fed& 
quofidianum fit>arenulas &cal- 
culos intra renes reperire,ibi4etnna< 
tos & adau<3:os,magnos &paruos, 
duros & ]<£ues:formadiuerfos,ob!6- 
goSjacuminat05iIatoj,angiilofos,rQ 

tufl* 

DigilizedbyGOOgk 



tundos,planos,coloiribu$ albos, pul- 
los^fiauosjfaiuos^fpadiceos & ni- 
gros,vc depingi nullo modo pofsint: 
tamcn hofcc duos lapides , ob iingu- 
laremquandam granditatem & for- 
xnam adijcerevolui, Alter&maior 
quidem (vtdeinceps indefcriptionc 
|apidumveficaedicetur)e dextro re- 
u laudatifsimi & pientifsimi princi- 
pisFridericitertij,Saxomseledoris> 
aperto pofl obitu eiuscadauere>ex- 
cifusfuicAlterum cuiufdam paupe- 
ris 5 pannicularij vxorem vigmfi an- 
no$natam>IVlifenas excreuifle coiiar, 
poft innumera medicamenta . tanta; 
diftcultate,vtin difcrimen vita> veni 
rct.Equidem fimiles dolores>quod fe 
teor, anteno vidi. nam fextotos dies 
cruciatus enitedo pcrpefla fait adeo 
feuos^vt eicrus dextrumftuporepe- 
nitus ngefcerct, & denigraretur, do- 
neciapidempeperiflet magnitudine 9 
forma atque colore amygdate ita fi- 
milem,vt amygdslispermixtus abijk 

Bb 4 

DigitizedbyGoOgk 



D£ CJLLCVLIS 

dem internofci repcntino afpe&u v^ 
pofsit. 

CulLCVLl m vssic^t 
homiuis duratt. 

VIII. 




3Dextrum Utta calcult. 

B. 
SiniftrumUtm. 

C 
Cujpis in meatum ■vfinalem porre&a, 

D. 
¥#r$Utiorinvefica. 

Me- 



^Google 



ZN COJt POME H VM. u 

Medium calculi, <juod *ve/ic& orificium 
iMpUxuJutt > 0* txttum i>rin* prchtbuit. 

\TOn fecus at<$ derenum lapillis 
]\j di&um eft,in vcfica quas vrinam 
excipit,lapilli concrcfcunt^necmi- 
nusvarij forma> quantitate atq$ colo 
re:nifiquodvefic£ca!culiapudquof- 
dam pr£cipu£ cuiufdam magnitudi 
nis & duritis efTe folcnt,vcl tanra > vt 
necmedicametis atteri cxpelliqj, nec 
inftrumentorum vfu frangi eximiqj 
iamtcaefis queant; (cd necejQTe fit , qui t inciJU 
ficinfeftantur,quodipfcpcrturbatowy/c^ 
animonon fcmelexpertus fui,mole 
dolorumfuperatos oppreffbsqj , in- 
terinfandos cruciatus mifere oppetc 
re.Equidem, qu* mea eft opimo^nul 
lam acerbiorem homini mortem ac- 
cidercpoiTeputo eaipfa>quam calcu 
liinfcrunttormenta^vbi quismem- 



yGoogle 



2>£ cutevLis 

indigne exhalec : id quod Fridcricc 

I T I. Saxonis electori primo,pictate, 

ftudiopacis, muitiscj virtutibusm«! 

morando(qui Anno r 5: 9 j.die z/Ja. 

nuan; inlucemfuiteditus)euenit. \% 

enim pius & fapiens princeps, cume 

terra lan&a (in quam profcdtus fue. 

rat.vtveftigiacerneret, inquibusfi. 

lius Dei ambulauit, docuit, fignafe- 

cit,& totius mundi peccata fuamor* 

te perfoluit) domum ad fuos fcelicw 

ter & incoiumis redijiTet, quod fuit 

anno 1494. deinceps celeberrima 

Academiam Vitcbergicam inftituit, 

anno 15 o 2. accitis vndicj magno 

laborc impendiocj viris do&is,fapie- 

tibus,omnium linguarum atcg do&ri 

narum peritifsimis,quos & honore 

& bencuolentiaprofecutus fuit, &li 

beralifsimis ftipendijs e fifci proprij 

facultatibus af?ecit,quibus etiamnu 

illorum fuccelfores vtuntur,fruur? 



^Google 



IN CORPORE HVM. tj 

tumprincipcm interemk>confidera- 
r epofsis.Sedidem chirurgusfellisre- 
ccptaculo alium calculum exemit> 
vt vir clarifsirnusdominusPeucerus 
mihi iignificauit ^ qu em manibus fuis 
fefe contre&affe aiebat, praiino co- 
IprCjforma quadrangulumjinagnitu- 
dinisvniusarticuli. 

Indc & renes fe&i fuere , at<j e de~ 
xtri lacuna alius quidam lapilius e- 
uulfusfuitduorumarticulorum ma- 
grucudine > fubrutilo colorccircum- 
circa vno in loco circulari ambitu 

mcdicamentorum JuQodgv^tHxSff 
acredine attritus erofusq* 
quavrinaper- 
iium 



yGoogle 



£>£ CjCLCVLIS 
C^tLCVLl IN 1NTESTU 
ais generati. 

1 x. 

A 




CdlculiMauritija. Thimetty qudts fm^ 
Ihmenfibitsfinedotoreexcermt* 
B. 
Lapss intever M,B*khafiwis JlvnM. 

DigitizedbyGoOgk 



m CORPQRM MVM. %4 

cc. 

Id/tiptr meiium fc£lus* 
[ fotAtnen triquemtm* 

QVod calculi intcrinteftina quo 
quehumanaparui &raagnifi- 
aat,exempli$ aff irmare poiTum. Sed 
muki homincs iam concretosin vi- 
fccribusful$>neftnfu quidem perci- 
piunt.necdoloribusinfeftantur, nifi 
; cam angulofi & afperi pcr fedes eij- 
ciuntur. Alij maximis veilicationi- 
bustorqucntur, tantifperdum iapi- 
dcsimmorantur^&cumexitum dc* 
niquepetunt. 

Efl: inter alios in hac noftra dioecc- 
iivirnobilis^Mauritiu aThimenvo- 
cant,procerkate &robore corporis 
confpicuuSi^^e^ ctiam & bene 
coloratus.Ezuspraedium non plus v- 
nomiiiari Vitebsrgaabefl. Kuiusin- 
tcilmamultosperannum calculos fa 
ciunt:quorumfinguii| aenfibu^vl- 



yGoogle 



25 E CJtLCVLlS 

timo quadrantcaliquos abfcj tnole* 
ftia eijcit, nifi cum tenefmo laborat, 
fycclum & lapilii afpcritatc t K7tMv<ryMj> 9 $ m 
imefiinu ^^penetrandoroduntialias maio- 
res^alias minorespifis,partim rotun. 
di, partim oblongi & afperitatis ali* 
quidhabentes. Nonnunquamexa- 
renulis conglob^ti conglutinatique 
cernuntur vclut Ammonites, colori- 
busfului,mediocris duritia^^fcdle- 
uiores:quod indiciumeft,magnaex 
parte ex flaua bile 5 phlegmate admi- 
Xto, coaluiffe. 

Sed & Torg# vbi ego nunc vitam 
ago>& Mediciofficio fungor, eftvir 
pius & do&us, astate grandis(iam e- 
nim duodecimum climadcrcm agit) 
cui nomen magiftro BalthafariAr- 
noldo>qui in hoc oppido annos con 
tinuos 42.munus docendi in Eccle- 
£afulHnust;quo,pr£terito primuan* 
no,fe abdicauit, Hicindev%apue- 
ris colicaspafsionestolerauititama* 
gnas>vtvita ipfius non fcraclinper- 
'- • dicis 

DigitizedbyGOOgk 



IN COHPORE HVM. tf 
dxtis & dcfpcratis fuerithabita. An- 
n o dcrnum Millefirao, quingentefi- 
jso.quadragefimo o&auOjhucgran- 
demlapideffiper longanonem clifit, 
ciiius formam & magnitudinem hic 
depi&aaddidL Eftenimfiguraqua- 
fitereti* duobus articulis attteriori- 
buspollicaribus coniuri&is magni- 
tudine non abfimilis^bafi vtraq? no n- 
nihilfmuofa autcocaua^admodum 
cotylarumautfinuumin ofsibus 5 qui 
bus capita aliorum ofsium inferun- • 
tur,venulis albis & luteis in colorc 
fpadiceo difcurrentibus>foris Iseuis 
feu glaber,vetufti alicuius luti fpecie* 
Sinus autem ifiLfummus & imus , n6 
alitcr apparent ac fi aii) eiufdem for- 
m% IapidesiIlisinferticontigui<^ fu«* 
ifient,ficutbonusTenex ipfe ait, cre~ 
dere fe,fi obferuatum fuifiet> pro ma- 
gnkudmedolorum quos inter fedes 
iubinde pertuhfTet 5 pliires ciufmodi 
caiculos cumexcremetis cgeflosfu- 
i5e;acnchuncquidcmagnic«m fuil- 

Cc 

DigitizedbyGoOgk 



2>£ CotLCVLlS 

fe,mfi tranfuerfiis per rc&um intefH 
num defidendo tantos cruciatus pc- 
periflet,Yt haerens difficultcr extrahi 
potuifTet. Fra&uspcrmediumpalli 
docftcolorc>& mollior ta&u quati 
foris:plcnuscirculorum,e quibus vi 
deree&vt indies cxadh^rcfcetema 
teriaconcreucritSed &foramen tri 
quetrumhocmodo difTe&us oftca- 
dit,non penetrans > fed fiflura fpeei 
cm habens. Sedvtformarnmirabi 
lem huius lapidis coram melius afpi 
cerequea$>amicorumommum inti 
mc Gcfnere, quamcx data pi&ura! 
ideo fufum exgypfo &coloribus fuis 
tin&um repraefento, fiquidem vcriU 
pidismittendipoteflas mihi fuitdc« 
negata. Porrb hocliberatuspondfr 
rcpius &emeritus fenex>nullis huc- 
ufqu^ colicis torminibus cruciatus 
fuit. 

Similiterquoque (vt a viro docb 
&perito medicoD.do&orelohaaa 
neBrambachioDrcfdcfi> aginimco, 

co- 

DigitizedbyGoOgk 



IN CORPORE HVM. i& 
«ognoui , quem ego fraterno amore 
ample#pr) poft meum exltalia rcdi*. 
tum in Gcrmaniam.,Iapis pcr feceC- 
fum egeftus fuit magnitudine oui > & 
prsftantifsimo medico D.Frizemeli- 
ca:quonos prasceptorePadu3s,vta- 
lijsclarifsimis viris, lohanne Baptifta 
Montano jD.Francazano^ D.Bello- 
cato,D.Lando,biennio vtebamur. Ia 
qaoqj magnis cruciatibus colicis a£ 
£due difcruciabatur* 

CALCVLVS INSTE^ 
tomeue crurti condenfattti$, 

X. 




I 



N eledoris Saxoniar principatu a- 
"«$ quidamnobiiis cft patriaMar* 

CC 2 

DigitizedbyGoOgk 



' X>E CsALCVLlS 

chita>norDinc loachimus Kobcl>pr^ 
fedura; Schwenicenfis pr«fcs,j^ifc 
ti# pcritus > cui in finiftro crure ftea- 
tfcmacnatum> vltra annum durauit, 
gallinacei oui magnitudine: quod cu 
cinihil impedimenti interambuhnv 
dum afFcrret,ncc dolcret etiam ,ind 
dinoluit,fed ita reliquit.Sed cum ali- 
tjuando inequeftri ccrtammc exin- 
curia id grauiter ofFendiffet, vt immo 
diceintumefceret & inflammaretur, 
dolores acciderunt acerbifsimi,do- 
xiec tandem concepta fanie apertus 
tumor fuit: in quo lapis auellans ma 
gnitudineapparuit 5 angulofus>rotua 
dustamen>&fpadiceus,quo exetn* 
pto vnacum pellicula qua continc- 
bantur humor faniesqjjtumor 
fubfedit,& vulnus per- 
fe&econcre- 
uit 

CAL* 



dbyGoogle 



iN COXPORS HVM+ 

- CULCVLl IN 

yulneribtu* 

X L 



«7 




Calculusfueri 
miecim annoru. 
£. 
Tars latior in- 
m yeficam >in- 
ksamefcens.. 
C 
Parstnyuke- 

tttejo. 



Subjlantia cuth &• 
carnls yfiulata a puU 
uere,ambies materiem 
calculojam. 
B. 
Materia in calculu 
iurata. 

C. 
Meatmtjuemvri* 
naferfiuxiu 

Cc 5 



yGoogle 



1)2 CJLLCVZIS 

QVemadmodu exemplis oflcnl 
lapides in hominu f csrKiy^ 
ncls fm generari > ita externis quoque mes& 
yifarib. briscorporis humani fauciatis exu|, 
ceratisve calculos innafci comper- 
tum habeo : cuius experientis duo 
exgmplafubijckv 

Cerwici>quod oppidum efl ditio- 
m$ ducum Anhaltinorutn magna lau 
de pietatis illuftrmm,puer quidam li 
thiafiaffeftus tredecim annorumjab 
ignaro quodam atq$ imperito litho- 
tomo c#fus fuit, cui poftea incuria 
^tqije negligentia artifieis meatus in 
ycficje ijjcifqra remanfit, qua vrina fr 
ne intermifsipne ffillauit , deferto a 
naH quem natura def%nauit- Ho< 
cum adldngumtempus duraret/cb 
^aeum meatqm glutinqfusquidaw 
coaceruaturhumor> qui paulatim it 
lapidis cinerei duriaeqi coalefcit , & 
|iQuas,imo maiores vtScx diften(io 
nes 6c cruciatus acerbiores,raOoii< 
pbftnj£ti foraminis , quavrina anti 

yGoogle 



Digitized by V 



ZN CORPOJIV UVM. ti 
ptfcolakatur , affcrt , quam expriore 
calculoperccpcrat.Nec rcmouen no 
uutnhoc malum aliterpotuit, quam 
nouaveficaj mcifione. Iam enim cal- 
culusmagnitudinem, cuius hic pictti 
ramdamuSjContraxerat Quodcum 
fa&umperperitum quendam &exer 
citatum artificem,& iapis denuo ex- 
«nptus eflet,piagareae coaluit, pu- 
«ripfeaiacer &ad quamis expeditus, 
I nulla amplius moleftia, nuila difficul 
t tatepremiturautinfeftatur, 
I Anno i j 5 8.cumHifpaniarum 
1 rexPhilippus regi Gallias beilum in- 
tuluTecduonobilcsexMarchia qui 
eius miiitiaj focij crant ^ & ftipendia 
fubregePhilippo merebat, cumiam 
initinere cum alijs compluribus eC- 
fent, forte fortuna coorta inter ipfos 
diiTenfione cogrcdiuntur. In quo ccr 
tamineis, cui a Kalckreut nomcn cfl, 
alterum Conradum a Bernheim infe- 
ftifsime adoriens bombardae ictu pe- 
tit. Verum globus crumena; iamina 

Cc 4 

Googk 



Digitized by ' 



cc 2>E c*xzcrz2s 

t puluertex chalybe obdu&£,in quai£fris|pi|j 
bombay^ucm 6c pilarum gerebat , cafu illilijs 
dicHger. a later e eius refilit ; & palmi infra^mi 
bilicu fpacio intra corpus penetraa&j 
jvefica homini traijcit, in eademiiik 
£dens> impetu eius ex primo afflifi? 
frado, Hocacceptoi$u>equodeci 
-dit a & afatellitibus fubIeuatu$,LipfiI 
ad chirurgos exanimis reducitur:qui 
dum vulnus ei ohligant , animaduer* 
tunt veficam fphserula fauciatamet 
fe* Ibi defperantes obligato vale& 
cut, omni curationis fttjdio abieSo; 
nemo eninj tantum fibi futnere vo- 
luitjvt plagamvefioe infii&am fana< 
ret v quam ex Hippoeratis Aphorif- 
moru libro feptimo ,aphorifmo de« 
cimoquintojnfanabilem & mortife- 
ram efie didicerant ; cui tamen Gale- 
nus in commentario fupra eundcni 
aduerfatur* Sicigitur dereMus>o* 
mni^ cura deftitutus faucius>accitis 
miniftris fuis domu fereportari expe 
tit aut viuum aut mortuUt quod cum 

face- 

DigitizedbyGoOgk 



2N. CORPORE HVM. 19 
laccrcnt fatcUitcs , & iaoiTorgam Lj 
pfia aauexiffent, aeger cupidus vit«, 
cbirurgum oppidi peritifsimum Lc- 
on hardumVvolcium,&me quoquc 
precibus acccrfir, At primum rem o- 
mncmvtaccidiffet,prolixe nobisre- 
cefet,deinde gemebundus opem no- 
iram imploras,obfecrarefe ait vt de- 
! fertum ab omnibus noltrabeneuole- 
tiacomple&eremur,& curandufu- 
fciperemus. Chirurgus itaque laxa- 
tis ligamentis , & cognito vulneris pe 
riculo,moxyitam fimul atque cura- 
tioncm denegatdefperato, Tandem 
ineainterccfsioncmotus, cum polli- 
cerermeam quoque opera acfidern 
coniuncturum,fufcipit & religat fum 
moftudio, Ibitumhebdomadasvn- 
decim vrina non canalem perfluxjt 
ordinatum,fed per piagam manauit; 
pcr.cam autem omnis fubftantia cu- 
tiscarnis^vflulata ab i&uerat,ei<$ 
materies qu.sdam- glutinofa ex acre- 
dineiotij faniec^ circumcirca adhas- 

Cc 5 

DigitizedbyGoOgk 



v i)jr calcvlis 

refcen$n lapxdis foHditatcm ofc^ 
ruerat » ita tamcn vt vrin« meatus 4 
diein diem exiguus pat£ret > qua$& 
laret, donec eiapfis quinque ab iQ{ 
feptimanis/ubftantia ea vftulata,fii 
tredinc fenfim laxa ta,vna cum calea 
lo accretp,a chirurgo inftrumems 
cxtra&a fuit>& v$na iam immediat^ 
vulnus permanauit. Porrb fubftaa- 
tia foiuta & exempta, ambufts &h 
t£ admodum cutiperfimilis cratjdw 
rum iHpulariim crafsitie, digiti tranf 
uerfiiatitudine,lapidofam eammats 
riam ambiens> qua vrina exitum ha- 
1)uerat:qu2e quidem tophos, qui ia 
thermis congelantur 5 ferc fuperabat 
firmitatCjColorc cinerco , taftu a%- 
ra vt e grofsis areauiis congiutinata, 
Sic igitur ampliato meatu > & purgata 
vefica libcrataq* a rciiquis fordibus, 
calcuKs,vifcofitate,fanie, & alijs '$» 
de globo bombardico, lotij acrimo- 
nia confump to fupercrant , & orifi- 
«um vefic^ obftruxcrant > vulnusf* 

aari 

DigitizedbyGoOgle -s 



/JV CORVORE MVM. lo 

jaririte(Dco auxiliante) coepit:idq$ 
tambrcuitemporepcaitusadeo coa 
laifcvtnecambulantijnecequitanti, 
seccurru vedo^ impedimento mo* 
lcftisiie eiTet„ Poft hsec vxorera du- 
xicnobilis^&in hunc vfc^ diem vale- 
tudineeft commoda& firma. 



tatihus dijritorum* 



CJLCVLI /A? EXTREMI- 

fts dirit 

xu 
k A 




Ulculi RochlicenfU. 

B. 
Calculi Trebinenjis. 



ROchlicij,quod Mifen* oppidii 
eft , ciuis quidam hafctauk ho- 



^Google 



< BE CsXZCVHS 
neftus&piustqui ibidem feptuag* 
Barius vitam finiuit, magnis dolori* 
bus confe&us*nomen illi Iohannes, 
cognomen OberndorfFero fuit. Tq, 
tos enim annos viginti doloreartuii 
miferecruciatus fuit,req$ imparuvna 
cum setate nimirum morboq$ augc 
fcente:neccontinuo,fedpermtcrual 
laredeunte*Morbus , vt foieupcdes 
primunUndemanus brachiaq^tan- 
dem humeros quoque& fpinador- 
& occupauit^ donec progreffu tem* 
poris omnes corporis artus muafit, 
quos fiquando^navicefuretcrpeiv 
repferat omnes^quod aetate proue- 
£ko fepe eueniebat,in digitorum,p^ 
dum manuumqj extremitates deuo* 
Iutusdefinebat, vbi dolor conquie- 
fcebatpaulutu.au Tum enim puita 
Ix ijs locis furgebant, primum gl» 
cx* deinde maturatopureflati&q^ 
ruptas aut acui<5he magis etiam dole- 
bant ante affli&o , quam vbi impun< 
4kz relinquefeantur. Sic igiturito* 

, tibw 

DigitizedbyGoOgk 



119 COHPOHS HVM. a* 

Hbus tuberculisj materiaintus ardo- 
reexiccata vftulatac^ nouaculis fuc- 
crefccbat:cui pracife vomic^ i%, do 
lore iaai hnus fedato , lapillos in fe 
conunebant duriufculos > colore ci- 
sereo nigrioresVgrano piperis pait- 
cosmaiores;minores>plurimos, 
Trebin^ in Marchia^ alius ctlara 
(iomicilium habet Iohannes Schu- 
neman,*tate quidem grauis, fed cor- 
pore adhuc firmo & obefo * qui at- 
thritide fimiliter valde infeftatur an- 
Initierfaria* Quoties vero cruciatu^ 
omnes corporis articuios perrnea- 
runtjin vtriufquc pedis pollicc vomi 
C£enafcuntur,iuglandibus non mi~ 
noresjfed dolorisardcntifsimL-quo 
mitigaco conflaccefcunt rurfum,fa- 
nieinms arefcentc, Vbiigitur puftu- 
kumdoioribusiam leuatum fefea- 
titjincidi eas patitur :tum calculi c- 
ruunturfubrubri, piforum aut faba- 
rametiam magnitudinem habentes* 
&tuberofi, quibus femel liberatus 



yGoogle 



DE CjILCVLIS 

nouostimetardores, donectandos 
interitnant quod fepe exanjmoo. 
ptat&expetit. 

Sic igitur hahes* omnium dileftiftm 
Gejhere* duodena ^enera calculomm miU 
quidem cogmtorum > qui intra hominumyU 
fcera>& in extremis corporis membm npt, 
riuntur. Et/iyero>qu£ tua eft excellens m* 
dttio>harum rerum longe peritior es^mm 
me& dejcriptiones confequi poffunt* Umm 
-yehementer oro> eo animoacciperehafeefr 
rum quidem eruditas >fedbonojludio coHz* 
iias objeruationes ^elis^quo ego eas adtetnit 
tojndeq; propenfammeam ergateyohitih 
tem expojitumque animum animaduertm, 
xAetemm Dens pater Domini noftri Iefn 
Chrijiixui te committo^juperjiitem inmi- 
ta prouehat fecula propter filium medkth 
rem , & Spiritujanclo Juo -yegetet & coh 
roboret : faciatque n>t labores tui acres #> 
indefefi) n>t hacienus extiterunt, deincf 
quoque ytites t&fafataresfint 'Eccbf^- 

DigitizedbyGoOgk 



tN CORFORM HVM. ti 

y^ubkts>tibique^tukque. Vale yir exU 
m l C}m eque(ytcoepiW)amareper^ Da- 
Xi Tor#£> -yigefimoprimo ^Aprilis^ eo diequd 
(Jhno t $ * 8.) Drejd&natusjum^ 
j£nno Mittefimo, quingente* 
fmo jjexagefimo 
quarto. 



LibelKDe calculis in cof- 
porc humano# 
finis* 



yGoogle 



PE METj£LLICtS 

fiEBVS :;AG 

KOMINIBVS OB* 

SERVATIONES VARIAE 

&erudit«> e:x£chedis Georgij Fabri- 

cij •: qui.bus. ea poti&imirai cx- 

phcantur,quaE Geo.rgius 

Agricola prae- 




TIGVRZ M.D.LXV. 



^Google 



GZORGII fJZBRlClZf 
^obferuattontmi Mtmlliea- , 
-v > 3rumUbricapit4.' 

1 L '' ^ Aurum. ; * '■*-■ ■ V >: : 
4L u *Argcntum^ '; 
I PI. n Argcntum viuum. - 
I IXIv Acs. I 

V, Plumbum candidum* 

VI. Piumbi*mcincrcum* 
VI L Plurnbumnigrum. 
VIIL Fcrrum* 
IX v StibL ; ; 

X. Stcrilenicidum. 
XL Pyrites. 



yGoogle 




M *>* iOHANWl 

KE N T M A -N O M £ DTG;0 
Torgand, viro ornatifsimo, I*. v 
cobuStFabricius Chcm- 
nicenfisj S. %v " 

WO^ plura.de tuorerum Me± 
taUicam thjejauro audiueram, 
e&cupjdiw tenuperTorm con- 
ucni^maiorejyiUumcumdele-» * 
limonejum contemplatm. Ete&JaneDei 
londitorkbeneficium in^ens^ dio-naq; admi~ 
ntwneconfideratio^tantamremm putcher- 
nmarumcopiam^-yarmauminterra <?? 
nerari atque inde adhominum non Jalym -po 
kptatemfidetiamistilitatem eruljtaq^t 
maxtmopere > tumafficiebartui thefauriin- 
fpeclime>ita nunc mirifice mihi placuit in~ 
iex mmerofifiimm>quemex rebm ipfis pr& 
fintibm coUegijilfiudium enimtuum inpri** 
mis magnudpparet^ qui quafi Boeotiam Ho~ 
memamtxpiicajihin harum.ccUivendarum 
l^ratione>0*rM^ndorumordine. Sei 
■cmt nuUmfitcxmitmtantm^ qui accefiio- 

* t* 

DigitizedbyGoOgk 



ne augeri nequeat , e Georgij fratris agcBo ■ 
quafdam colleflas coptas acite adduco ; ytfi \ 
inflrucl& atque -vtikstibi yideantur ytuis 
coniung&s>& ~vna in montes Heluetiosai s 
principem militU philoJophic£ Conraium \ 
Cefnerum dimittas* Tametfi enim Georgim \ 
<j£g?icolaprimam &pr&cipuam laudemin ' 
hoc oenere efl ante aiiosomnes adeptm y qui \ 
fYoJuafacubate^n>iin^ijexceUenn ¥ , 
totinflrumentisadhibitis P totcunicufo i 
totmachinisadmotisjn arcem reiMetallia ! 
inuafimamen in hoc naturz latifiimepaten- ; 
tis campo,Jemper noui thejauri nouis exph* ; 
ratoribm r aperiuntur >quocl Iper hunc ipfim ( 
proditur indicem tuum : qui i?t non temere i 
congeflmeft^ de rebws -yelignotis -yel objcth ; 
ris:itamultorum cognitioneiuuabiufid mfr ; 
ius certe excitabit defidenum* res tam yfr 
rias &preciofits e locis diuerfisinynam bi~ i 
biiothecam digeflas > apudaiios legendhdpud i 




los iUorumpafcere.H&autem>qu&mM aws > 
Jummittmturcopiok ? adphilologosmaximc ; 



dbyGoogle 



peYtinet>4tq;^ytputo>cum ad intelligendum^ 
tum adinquirendum fmilia proderuntjlu- 
iiofsproprietatis^hifiori^-varietatis :tam- 
etfnomuUa etiamajferuntur^ quorum cau- 
Qsinuenire atque exponere eii peritiorum. 
Quicquiddehisautipfejiatues pro tuo iudi~ 
cio> aut dele&uhahitoGefnermpronuncia^ 
hitjGeorgiominime repr&hedetur:quih&c 
inmagnkoccupaiionihusjuis^nonexprofef 
Lfed quafaliud agens> inchartasconiece^ 
nU ijspr&fertimannotam> qu& pr&terierat 
Jfrricola. Eas chartas egocoUigens >adte 
mittendas exijlimaui, quiaaUquarum in tw 
iniice rerum habent expoftiones* Vale, 
Mifen& Hermundurorum^ diefoUli- 
tij brumalis. M* Z>. 

LXVI. .i 

a 5 



yGoogle 




!.► AVRVM* 

[VrumVcontra fententiam i 

Flacci & Pompeij a fplen- : 

dore n o men accepit. aura i 

enim veteri verbo fplea* : 

dor eft. Vnde Virgilius in fi. 

^^£urlper ramasdura refulfit* 
EtHoratius in Odis eadem metapha I 
ra auram pro decore p ofui t, 
— — Tuiimretardet 
^ummarkos. j 

Afferunt alij alias quoc^ etymolo- I 
giasifed banc vt rei conuenientem 6c , 
maxime propinquam ample&imur. i 
Medici morbdi&eroleu arquato la- 
borantes,ab ipforu cutis colore, qu^ ] 
flaualuridaqj eft, ex aureo genere 7$ 
ygt<r*Y$i$ efle dicunt.Vndenonnul- 
li auriginem formant, vt ^ruginem. \ 
Color autem auri fuluus,num fiteX ; 
terra admifta,an ex fucco, quamar* 
genti magis exco$o ,id philofophis 
^xquirendum relinquo, Interpres > 

PiA- 1 



yGoogle 



Bindari & Chymiftas aurum dicatura 
cfle ferunt S^li. Aurum, quod ftatinx , 
fuiim eft,6? quodobry^u nominant» 
auc effodi tur e tcrra, auc lauatur in n- 
uulis.E terraquodeflfcditiioautfin- 
cerum cft & folidum : aut fcintillis iu 
centibus tin&um atq* imbutum,vt 
quod adhserct lapidi c^ruleo in mo- 
teCarpathoritem lapidififsiii, Repe- 
riturautem inpropria vena» &m fa- 
xis fplendorc candidis;item in pyrite 
e proprio;aIiquotiesinpyTite ferri. Ia 
Hyrcania glebas maxinus auro mica 
tes reperiri ait Marceliinus 5 iib.25. & 
inGaliciafrequcnterglebasaureasa- 
ratro excindi teftaturTuftinus lib.44^ 
quinetiam aurutn terra fulgure pro- 
fcifla detegi » fcribit idem. In infulis 
nunc Moiuccis in arenis colligitur: 
cuius au.ri maffas orbiculares tres,Ge 
orgio Saxonum duci Carolus V.do- 
nomiiit. InmontibusGiloucnfibus 
Boemig auulfam de filicc auri maf- 
km pondoduQdccim * & ad rcgcaa 

V 4 

DigitizedbyGOQgle 



252 IfEBVS M*T*ALL< 

Vihciflaum delatam , ait Dubrauius 
Olomucenfis.Menanderauru e Gli- 
cia celebrauit:& hofpes Cilix aureos 
montes pollicitus apud Terentium 
fuit.Arua Phoenicum aurifera fcribit 
Silius. Aurum argentofum nomina- 
tur,quod argenti colore habet^quod 
repehtur in citeriore Pannonia ,mo- 
do in pyrite ferri, modb in faxo pro-> 
prio. 

" In riuulis quod lauatun aut omni* 
no purum eft^qualeinfaltuSchellcn- 
bergiano vno a Chemnicio miliarip 
inuentum fuit: aut e lapillis nigris ex- 
. coquiturjidcjmodo fcintillis,modo 
bra&eolis micat, In Xufmicip riuo i 
BoemiaBgrana&maflulasauricice- : 
rismagnicudinepuras repertas, quas 
nulia eguerint excoetione , teftatur i 
Aeneas^Syluius. Claudianus contra 
Eutropium quatuor enumerat auri- i 
fera numina,in quibus fe Midas rex i 
Phrygi» lauerit : Sangarium , vt ipfe | 
ait,eDindymis fluentem, vt Liuius,e i 

. montc i 

DigilizedbyGOOgk 



tnonte Adoreo; Gallum, Marfyam, 
Mxandrum. Vult autcm fignificare, 
cos fiuuiosauri ramenta deferre.Au- 
rumCallaicu celebrat Martialis.Dal- 
maticum Siiius,a Befsis accolis fof- 
fum diuus Paulinus , Colophonium. 
Ariftophanes in Cocalo. Indicu So- 
phocles in Antigona.-Lydium Phry- 
gium<$ Euripides in Bacchis. Sopho 
clisinterpres Indicum vocat «AtxHv 
#s*»w63wpty:fcd aliud efl ele&rum, 
aliud aurum obry^um.Indifuos m e- 
tallicos, itv^tms appellarunt.-vnde 
fabulis locus datus eft mirificis : his 
etiam alas affinxerutpropter afsidui- 
tatem laborum:& raptu fuhTe eo po- 
tiendum narrant, quia nonfoderunt 
iine magno precio.E Lydia pulfi me- 
tallici,venas auri in Thracia ad fluuiu 
Strymonemfoderunt. 

E fofsili hodie optimum eft inEu 
ropa,Pannonicum: ex eo,quod laua- 
tur>Rhenanum. InHifpania tres au- 
rum ferentes amnes,locis diuerfis no 

a $ 

4 - . DigitizedbyGoOgle 



1)2 mBVSMXT^lt» 

SBinat Silius>Durium, Tagam>Cordti 
bam:quibusaddicMinium erececio^ 
xibus AncNebnfTenfis. Tarnim Gak 
li% memorat Aufonius* 

Memorabile in primis eft, quodi 
BanratAlexanderNeapoIitanusinli- 
bro 4,Dierum genialium:Cercis & fk 
de dignis authoribus fe comperiffe* 
m citeriore Germamaincra Danubiii/ 
vices exiftere, qua? clauiculos & ple- 
runq* candicaaciafolia ex puroauro 
germmet,qu^ regibus & fummis da 
cibus donofintdaca. Caufam addit> 
cum ibi aurifodin§ fint^fubtus coale^ 
fcere in radicibus aurum , & vna in- 
genitum & condenfatum occuka vi 
& origine,dum germina emiccuc vi- 
tes,mirabili nacur^ coftituto^aut de- 
crecofteIIarum 5 a»urum fim.ulerumpe 
re. hsceius & fencetia & verbafunt* 
Quod ex naturaii caufafumptum>fa 
bulainuoluit poctado&ifsimus, qui 
de aureo Virguko ia luco Cumana 
fcnb% 

DigitizedbyGoOgk 



.G£*JB<AAjttCtt OBS.j % 

Pifiolor^ndeauyiperrdmosdurarefulfit^ 

Etaddit, 
:> —^Primoauulfunondeficitdlter. 
'jCurem^fimili^ondefcit-virgametaUo. 
Qua qmdem rc oftendit , feracem 
faiffeterramillius metalli- Crcuifle id 
aurum in arbore, poeticum cft : per 
quamarborem copia fignificatur. Sa 
crum fuifle Proferpin^ 5 mythologi-r 
cumeft:quia fubtcrris>aut certe (vt 
Plinius ait)in;f ummo ccfpite ., metal- 
kinueniuntur. Arics auratus Ae«t£ 
regis Colchorum poetis notus efb 
item arics Pclopidarum>de quo Tra* 
gicus> / . 

..-, •7+—npbilemJ}dbulispeci4S 
j£rcanmdries>du£loropulentigregk 
Humsperomne corpm effufi coma, 
T>epmdetduro^cuiws itergo noui 
JLuratd regesfceptrd T^ntalicigerunU 
AurumTolofanum, quodm cius 
vrbis incendio conflusdtjlocum pro- 
uerbio reliquit in co$ , quibus infeii- 
pitcrfuarapi^c-esdi^ AuranxaunQ 



yGoogle 



effodicurEngelsbergi>non proculi 
Reinfteino*cuius lapis ochraminteiy 
dum annexam habet. Lapides, qui : 
infeaurum continereferuntur, apudi 
nosfunt,fchiftos &granari;fchiftos 
copiofus in venis aliquot reperitur; 
Annebergi &ZebIicij:granati & eflo: 
diuntur 5 & lauanturin agroZeblicia- 
jso. Pantarbenlapidemaurumadii 
allicere,vt magnes ferrum allicit, tra< 
ditum memonse eft a Philoftrato & 
Zeze;aurumipfum oflatibke accipi- 
tris attrahere, ab Aeliano. Lauatut 
ctiam arenarea^modo^eflcoIorenH 
grayvt qu^propeSclacheuerdam ren 
peritur,mod6 pyriti fimilisv Si auro 
liquefcentigallinarum mifceaturofi 
fa^idin fe confumunt^aitBrufbnius; 
Aureis compedibus vindiDariusi 
Cyrus Artaxerxis frater, Agrippa 3 Ba< 
iazethes* Auro oetera inducuntut 
metalla, vt argetum & £s:item ligntf 
ftatua^deorum: item turrium & doi 
inoru te^vt Vcnetijs &Oenipontt: 

Incrui 

DigitizedbyGOOgk 



GE. FUSRICll OBS. 4, 

Incruitati auro fuerut tabulata &pa 
rietes & cift? teponbus Solomonis. 
Aureis poculis e philofophis vfus tik 
Arcefilas : aurea corona Pythagoras, 
tibros literis aureis fcriptos> templis 
donarunt Arnulphus imperatorRa- 
tisbonenfis : CarolusMagnus Aquif- 
granio.- Otto Magnus Magdeburgi- 
co. Tem-ploMersburgico aram au- 
ream>& thecam gemmis ornatam do 
nauit Henricus I Umperatorvvtfcri- 
bitDitmarus. Aure«e tabulae altariii 
Conftantinopoli & Romae.fuerunr, 
| & adhuc funt A quifgrani:auro indu- 
&e ! Ratisbona;vifuntur.-& infepul- 
ckoD.Elizabethaj Marpurgi. Auru 
exitio fuitSicheo & Amphiarao; pcc 
ne^Crafia&Mida:. Romanumimpe 
riii auro vendidit CCurio, auro v.en- 
dibile eflTepraedixitrex Iugurtha. V- 
fumaun eiTe in medicinis, non igno- 
ranteruditi. Ofiander theologus aa 
team cathenam collo geftauit, ne le- 
prainficerecur» Auruminmarepro- 



^Google 



JD£ RMBVS MET^Zli 

iecit Thalcsan dcfertis locis to& e&: 
onerauit Ariftippus : e fua vrhe Plato- 
Id exegit legibus/tangere nifi in facrif 
noluerunt monachi Francifcani. A- 
fbrma huius metaili>qukquid Grid 
volunt p ulchrum haberi y i d aureum* 
dicuntjVt ait Homeri iriterpreStVnde' 
a pulchritudineVenus aurea: ab eiufr 
dera praftantia ^vAx vyi<x<z Pindaro:. 
aurea mediocritas Horatio. Luna. 
item ab aureo curru r jg^gjx«T©' ei-; 
^em Pindaro:&Amphitrite ab aurei^ 
colo fewut&n&bs: 6c Bacchus ab orna: 
meto capitis a Sophocle ^v^/7y^; 
Iouem ninxifle aur o in regiam Acrifij; 
efl: apud Pindaru m &Teredum. NoA 
ilri homines vulgo Ioquutur> Artem: 
quamuis foium feu fundamenturaha: 
bereauri;quianemo eget, qui eaexejj 
cere nouit^atqs vult exercere* Aurea 
feculafub Saturno fuifle , conftantet 
poetae fcribunt. Eloquetiam jgwwfi 
ybMfcoc eft>lac aureum vocat Nice-i 
phorus. Aurca vrnaTraianiimperai 

toriS; 

DigitizedbyGoOgk 



GF. TjTS klCIl X)BS. f 
toris ofla condica fupra columna cd- 

chIid-cm J tr.adkEutropius.Aurealor 
ricaindutusinNiloperijtvnusePto 
lcm^is-Nauem auream fecit Cleopa- 
tra,retibus_aureis pifcatus eft Nero. 
InAntiochi SQterisexercitu tantum 
ayrifuit,vt vel gregarij milites caiigas 
aurofingeret,& (vtIullinusait)pro- 
culcarent materiam.Brutus auru ba- 
; culo inclufitj-jannibal infudit ftatu- 

jK:illevctegeret{uam{apientiam.,hic 

i vtodaretcupiditatem. Aquilam au- 

} reatn {tacuicinveftibulo templiHic- 

rofoiymitani Herodes "cfibi prajferri 

ffiandauitCIearchus tyrannus. Au- 

reos le&os Orodes Parthus habuic, 

currum aureum Sefoftris Aegypcius, 

aquatuor regibus captiuistractum. 

Autum effefanguinem hominis Gne 

cus fcripfit Comicus: animam homi- 

ms altcram^teftatur quidam Iurecoa 

fultus. Aurum rerum omnium vali- 

' wfsimum.nam,vc.DiphiIus, 



^Google 



25 £ RZBVS METaLL. 

EtHoratius canit, 

perrumpere amatjaxa^otentim 
iBufithnmeo. 
Inuehuntur in cupiditatem aurumfo ! 
dientium,Ouidius i.Metam. 
-*- Seditum eslin -vi/cera terrs.: 

Quascnrecondiderat Stygijsq; admomit i 
~vmbw, 

Xffodiuntur opes irritamenta malorum. i 
ItemHoratius 3.Carm. 

^Aurum irrepertum > &fic meUmfitm j 

Cumterrac&lat. 
Mecallicos Philippenfes m Thracia' 
laudat diuusPaulus apoftolus:&au-: 
rileguIos(ita enjm vocat)ad Danu-; 
biii m Dacia,Paulinus Nol? epifcop'.: 

Aurum obryzum. $cui€foft>t» , 
Fofsile purum, ®cl)t3ett©oiW. 
Argentofum. 3Bri£ ©ol&t» 
Aun grana. ©ofotfdtwr. 
gleba. ©olDtjteufkm* 
ramenta. @0U>f$C§*te 
fcintilte lucentes. 2fo<^ 

■ towmQti*- Auri 



yGoogle 



CE. FJt&RlCII&BS. 4 

Auri arena; ©ottKgcm&fc/otf ®0&t* 

ARGENTVM^ 

* A kgentum norocn formatumha 
jr\jbet ex Grico ttfyvQiuy, quodi- 
pfideducunk&j? tjS> ^>8,qu6d exccl- 
lentifsimus eius colar fic eandidus* 
quemadmodum auri eft fuluus. Hoc 
dicatum volunt Lunaj.Quod igncm, 
non expcrtum &ftatimfuuni cltjpu^- 
tum putum,Gellius : merum & omni 
parteverUjPompeiusappellati quod 
vero excoclumpurgatumqjeftjidptt 
flulatum Martialis: qui ctiam phiala 
deciufmodiargento fa&a > puuulam 
felicem. Argcntum aUtcmvclcfto- 
ditur,vt plerun<$:vel in rluminibus 
rcpcritur,fed rarifsime.-nec apud nos 
inucntum conftauFlumina tamen, in 
quibus inucniatur in India, a Plinio 
memorantur Gangcs &Cophos.Poe 
t* fluuioj PeneumuEridanum > Ery- 

*■■■" '^ b. 

j , - DigitizedbyGoOgk 



^nominant^acolorcparo&Uliin^ : 

Ex arcnis lauari atq* cxcoqui mini 
mc <|ubium c& y pt^kiiim eorum fiu- ! 
uiorum/qui terras metaiiic&s pr^tcr- . 
fiuu&t; NuJlummetall«m cotoribus : 
*nagisYarium,vt ineoartificiuquo^ \ 
4amnatur$ mirabile appareat. Colo| I 
auwm cius quidam tranflucidusefk : 
vt argenti rudis rubri,& argenti rudii - 
iecoris colore : iil u d r uhin o gemro? ■ 
Hmile , hociucem corneam habct^ , 
cftpropemodum fimile fard£,Qui* ; 
dam trapsiucidusnon cft^ yt albi, ni- : 
^yutei > cinerei ) purpurci > viridis> pI5 : 
fceicoloris. Rariorcsautcmcolorci ; 
ianwecori^quod olim Pribergi, nuc i 
Maricbcrgi tantum cffolTum cft mdi \ 
mtnfo tercio &vigefimo diuas EbfV 
beth^rarifsimus viridis.quale effo& . 
fum Annebcrgi , in vena illa diuitc & : 
copiofa exercttuscGeleflis. Non igi- 
tur(vt Horatiuspoeca cank) 



Nulbtt&rgentQ colort^ 



&udc 

Google 



&E> $a$RICII QBSiz - 9 
r Rudc autem quod eft, etiamno& 
jexcocltum , msilco tamcn jnterdun» 
trafiatur o^ fign^tur.-vt argcntum ru-? 
dcpluhcicoioiriSj.excuiusmallapur' 
j» opus excelkns fecit, Chri& refur r 
re&onem ex vna partc, ex alteravi* 
#oriam Garoii V.de Gailorumrege, 
infignis artifex Gafpar Vlricus, duif 
Ioachimicus» PecodemargentQ an- 
nuiummihi donauitvir hone|lusDa 
uid Huterus, meus oiim difcipuius f 
Ibidcm argentum iecoris. CQlore,fi> 
gaatum innoftro corporc metaliico 
appare&Hocautem plumifca moliir 
tiescil,& adco fuum lcntum^, vt aj 
candelam adhibitum Uqueat ;iubita 
autemimpofitum igni > exiiit.-co<Sum- 
Iente>nonfecusac plumbu fluit; inftt 
fumingypfum, proptcr fubtiiitateni 
fpiritnum,omne cofumitur. Eius pat 
Ucula: tenuiores, vt comu .- tcnuife 
roa^vtgiacieSjpeliucent. '■',- - 

,-, Nafcitur argcntum varijsib,rmi$* 
taodo filo^u® morc quafi congio* 

.;..,. ■■: v - *> % '" '* 

DigitizedbyGoOgk 



bitui% modo capillorumyquafi con i 
tortum 5 modo ramorum > i dq$ varie* ; 
«litum^ftcixumjexpanfumjfurcatunH 
telfcilatuto 3 tQrbinatU'm , acuminatu, ; 
angulis tnbus.»quatuor 5 quinq$, pluri \ 
busJntcrdum folidum efHn vena^dc 
qua magnae mafEe minoresq? decu^ 
f iuntur ; interdum cum faxo corituri* 
d:umVaut cum fluoribus,aut cum py- 
rlte^interdum adhar&tanturh,vclu- : 
ti bra&ea;mterdum omnino fepara* i 
tum; pnefertim id^quodfilorum mo* i 
reconglobaturjautcapillorumden- 
fkur; quale nos aiiquoties in lapide 
plumbario quafi cauernulis impofi* i 
tumvidimus. 

Argenti ex parte feracia funt alia \ 
quoque metalla; aquibus fepararifo 
kt.-qualia funt> %$> plumbu^ bifemu* i 
tumVitemalia qu^damfofsilia/vtpy- j 
rites 6c cobaltum : vtfaxa, marmora, i 
lapides, & lapis fifsilis - tu iile, ex quo : 
^excoquitur,vtIsIchianus;tum iHe, l 
xgXQ proprie argeatum , vt Abcrtha-^ I 
■%- «. mius# 

DigitizedbyGOOgk 



&e;wj(r m crr.-onsL s 

imusatem fucci concreti>vt ccerulcu 
Gishubeiianum* * Nullius atite me* 
tali^&ibrn^isr&colpribus,^ figura 
tanta cft varietas.*fplendorem certe 
tranflucidum folum habct;& in co na 
tum,quaii iueem in tencbris medita^ 
tur>& quafi rudimentafabricaturftei 
kmm jn jma terne profunditate* la 
perm^nia ntilla regio huius metaili 
copiayicit Mifenam^ in qua maxima 
e metalli s oppicla condlta funt in ra~ 
dicibus Sudetaru-m montiumrFriber 
gum , fub Ottone Marchione>(jlak 
buta fubFriderico TL ele&ore^Sne- 
bcrgum fub Ernefto eie&or^* ^nne- 
bcrgum & Mariebergum fub Qpor- 
gio & Henrico dacibus fratribus^Ga 
tcsgabium fub Iohanne Eridericoeie 
&ore;e quibus alia ite oppidula qua» 
ficoloni«dcdu<51:« funfccaq* m huce 
diem florent omaia. - NaiBtnorum 
ex argento fa&orum nomina, vt a mi 
nirois incipiam> funtiembeHa^libei- 
U,fc(lcrtius> quinarius feu vt&ona- 
*•: : b 3 

DigrtizedbyGoOgle 



tuSjdenarius ♦ Opera cx puro argeii* 
tofa&a, vtpafsionis £hri£U hiftoria, 
& duodccimHcrcuIis labores , dela- ! 
tafunt adregemFcrdinandumi e duo i 
bus potifsimum gcneribus* argenti i 
fudis piumbei coioris , <& argcnii ru-? ; 
dis rufori transIueMU Talia exteris ; 
ctiam oilenditcmctaliJSApatrc ditat i 
tusifcaei Miuceiius in Trebocis vir. ' 
tonoraius, Lecricampedib.ttsarge7 ; 
teis habuit Xerxes Perfa> vtfcrihis i 
Harpocration; felkmTeribafcus Ax? ! 
menms^rXenophon. InauiaAlbcr : 
ti Gardiaaiis Moguntini,omnia J ..qui- ! 
bns mcmainiirucbaturivaia cx argeo i 
tofuerCetiamfports &cani{lra:in : 
aulaSoteris ^.ntiochi etiamftruracn i 
t&cuiinariaan Domitiani imperato? i 
ris* quibus onera naturs exciperck : 
$>«Hetrufci ciuisRomanithermiSjca : 
WtW Syiuis Statiu s,- 

- li^jgentojic^dit.") . - : i 

-* |cutaha^u^Ie.argenfac$Iatalbet I 

' e ■'* " rp| i 

DigitizedbyGOOgk 



&s,tradidit Varro •*&*> ^^iceiPar- 
thoscxpuro argcnto^yc tradiderunt 
aiij. Miiitarunt «fybfaagti&to Solo* 
iaoniHebr«o,AlcxandroMacedo- 
sijSoteri Syro > Seu«ro Romano. Pli- 
jiius ad Traianumfcribit>fe ei glcbu- 
lam e metallq Parthico mittere.-ied 
nec materiam ,nee locum exprimit: 
puram autemfuifleconijcimu^ quia 
jdimperatorcm munus mittitur. Vc-* 
s-aargentea-GiMarcclli cineres Han- 
aibal condidinf oculo argentco caw 
fiij a Parthis Antiochus Sedetcsi-dot 
flium remnluseft. Pfcudargyrum 
quodnafciinTm olo monte fcributi 
Quale&,non expiicant:efle autem ex 
jiitidisflerjjit us^de^quibus infia dicei 
tut)fuipicari;poffumus. Eil quoti 
ffyyvmp pmtv&wi? appcllantj quodia 
laminasd^ciam ia theatris fuiper*do 
batur, id^Latinis proprioncminc 
Hxtar,^«uthopcii.Ghariii«s; Poet«e 
ab ho.c£aictallo:fampfcrunt epkhc^ 
tyvt <tjyv$fa>fj&' Apollo, fl^v|«3ri& 

DigitizedbyGoOgk 



Tfei^ apud Homscgtfij. .Qoic^ui4 ! 
autcmieuore 3? ca&dore M^cmS^ j 
cu um,id argentcum Latinis,T 
-•. Vjolitauitfccuttdu Ennium argea-' 
tcusanferRomciaCapitoIio. A§yv- t 
ffcfA^^famesargcnteadicitur^cuia 
in conuiuijs.plus cfl apparatus,quaai 
cibi:^)Iendoris 1 quam ; obfoniorum* 
*f>«fw|:/^avfontesargcntcidicun : 
turIoqui,cumpotcntesverba£acitt(i i 
& fibi ContradiciautobAari npripa-? j 

{iz^ux omnia iioilium caftra tranfc i 
eunt & tranfigunt* : Apud nos » Ar* i 
tes dicuntur argenteum habere ©a* i 
nubjrmm;qttiaquemuispcritum ale* ; 
K&fuiteta^reppflunt^ -.'JlJtyv&tQsi*?. ! 
ab Athen^o.dicitur mgcns &profun I 
dum poculum argetcum;e quo quaii i 
fonte haurircturxuiufmbdi crantiE? 
icphas,Labronius,€ondy. , 
: Aetas argentca Iouis» vlrorura he? 
roicorum fuit ab Hefiodo & Arato , 
cclcbrata*- ■ 

^""■; V fi " At-i 

DigitizedbyGoOgk 



GE. FUBMICII ' QB S. to 
- fRude, . 

Purum. V©ct>tg? jifcOWd 

Suum. J 

Album. ^ajj/oocrfrtfcfc 

fifccrcr$. 
Plubeicoloris, ©fapcrg. 
Rubrum. 3to$ gttlden o$» 
Rubrum tranflucidum» 

^©»rc^fw^^rot§gttloat. 
Nigrum. oc§tt><ttt?*r#. 
Cinereum. @5:att>cr£. 
Purpureum. 2&Jatm *r& 
ty-< Lttteum. @# erfc. 

Iecoriscolore. 4i&erf<ttN? 

oencfli. 
Viride. ®t»tter#. 
Cornei coloris trSflucidu 
More capillorum natum* 

J^dri^Per. 
Ramofum. 3e§mfil&erv 
Cu^mafcis quadragulis. 

S$it$teremc#«tt ttoc? eV 
taprfi adhajrens. 3fa* 



yGoogle 



tumviuum. ; 

ARgemum viuum^quia aqu& in- 
ftar iluidum li^uldumc^ cft.l 
Gnecis vJ}*ctfyvg& , & c^yfg&xynf* 
neceftaliqua interh^cnominareru 
dirtmftio.Quia autem de c^tcris rae* 
taTlis dctraiut,cxeonatum prouer- 
bram>Hydrargyro furacior. Hoc aut 
naciuum eff,quod purum finceriim- 
^uerid^ &m venisp 
dum in fchifti vena,quod nos vi-dr- 
risns^reperituf ; aut eJft laSiciu,quod 
eminio^Miniumaute & fchiftos» 
.par£s r hVws'mct^H putatur. Minium 
ipfum interdumin lapidcfifsilicine- 
2^o^^iamr,l>raSearum mpre^m 
tcv duirtia lapide metalIicokandidi£ 
£mo x q^ Inacni» 

tur criani purum colofe at<£ fpecie* ( 
2?ihjl difFercs ab argentq rudirubro* 
. intcrdum £tiam iecoris colprc* Hoc 
foluauacgite fodi- 

DigitizedbyGoOgk 



\wt, ant certe tanta copia non fpdi- 
tor»vt opcjrajpKcium lit.quanquam, 
fchi&vena^atiuononplanecareat:. 
AminioHifpaniaifluuius Miniusap- 
pellatus, Minij ccrtenullaterra fera- 
cior HiipaniartefteTrogo & Plinio. 
Minio corporatinxerunt Maxyes in 
A&ica,& Acthiopesiacics itcm rufd 
ciiaLatio facya Bacchi cclebrantcs. 
MiniO:tin<^?fucrunt dcorum ftatua^i 
Panis, vt apud Virgilium ■> Iouis.vt a- 
pud PBniurajfecchi, vt apud Paufa- 
nianx. Ccra &lrninio > vcl(quodidcin 
^Xceraminiatula antiqui epiftolas 
aotabantiVtex Cicerone ad Atticum 
coiligitur. Miniatula? quocj fuerunc 
notaiibrorum,quasparagraphos,co 
ronides>6talkrifeos * 1 &*uis 
nominihus appellar ant poetaram in 
tcrpretes-vt in antiquo Piadari exenv 
plarianimaducrtinius, quodvir cla- 
r&imusLazarus Bonamicus.Paj:auij 
mihi o£endit:& quodnuncimitatus 
cftrcgiu§0pographusPari%A^|,^ 

DigitizedbyGoOgk 



^ Wtcx ctiani IijreconMtortfinde noi 
jajcn accepcrunt > quarum Pcrfius3e 
Prudcatiusfaciunt mcntioncm» v4 

■;';:■■ 11 j:r> a^s> ; 

yT Es,quod Gr«ci ^Ajo^ &R04 
jr\.mani a nobilibus venis Cypfi f 
Cuprum appellan t , Veneri dicatu® 
tefte Pindari interprete; f uit etia dcii* 
Aefculanus ab xrc di^us ♦ & port* 
Aefculana Rom#>^ttam & RaudUf 
fculanam nominantHoc mctallu ra* 
ro purum inuenituninuenitur tamea 
cum in venis proprijs> tumctiamift 
argentari j s & p lumbarijs; in his tatnl 
copiofiuSj vtFribergi videmus* Cc£ 
lonbus maxime varium eft,rubct i vif 
ret,purpuratjauefcit^^ 
mul omncs hos colorcs comple&i- 
tun&in vena propria,quaIem maffii 
lam donaui medico excellcntifsimq 
Mattbioio; & ven* plumbaris inna- 
taj qualem dcdi amico vetcri Iobannt 

Kcnt- 

DigitizedbyGoOgk 



gcntmano. . Quod cnm pyritc na- 
fcicur, cacttrd folct eflc colore prae- 
ftantius : quodcum Japide fifsiji,aut 
lapidis colorcm nigrum imitatur r au£ 
tolori^aurcieftiquodcumpiumba- 
gine>plerunq$ colorcs multiplices ha 
betXicebkstiam j$^$^&*®it ap 
pelkrcillud,<juodi*atini vetsm JLu^ 
nr:icienim in bra&cas laminasqj di- 
latatu dHffi iri thcatris *hodie adhuc 
in templis I talicis fufpendi t u r. Pri- 
matnoncta #rea fuit>vnde &«erariura 
apud Rdmanos nominatum. fuerunt 
«neainftrumcnta v & omniaarmorfi 
gcnera,vt apud Virgilium, galea^ tho 
tacesjlofic^cnfcs^curcs.pelt^jcly* 
pei,tub#,cornua. Roftratse ctiam na- 
)it$y$Jite{A&tei <&^A^f^ dccadem 
caufa Graecis di&x. Eft ofsi in Her cy-> 
nijs funt thoraccs & gladi j amei>eo ia 
campo* qui ab alendis nomen ha- 
buk;in quo Lotharius ele£or Saxo^ 
ni* congrcirus prxlio ctlcu m Henri* 
«o Vtimpcratorc;ium cultri^framc*, 



yGoogle 



calcaria aenea eftodiunturin infcrio* i 
reLufatia-armill^&moniliaatnfiain- i 
aurata Beichlingi inThuringia, erc* 
gione arcis»qua oriente fpe&at. Nanj ; 
Henncus 11-11* imperator Beichlingtf i 
expugnauitpropterDodonemThu- : 
ringia &Mifniae marchionem, quiia 
eam confugerat. Vnde veteres Saxo- i 
nes armis ameis pugnafle verifimile : 
eft:Romanos teporeHenricill.que : 
San&um cognominant, certum,ex , 
Ditmari^praefulis Mersburgici libro : 
quinto.Gonftatautem efcriptisana i 
quorum, Perfas, Poenos, Hifpanos* 
Grscos vfos armis ameis. Aeneis cal 
ceorum foleis vfus itemEmpedocles ; 
eft,vtfcribitLaertius. Fuerunt olitn '. 
tota templa snea , vt Minerus intcr i 
Taenarum promontoriumv&vrbejn 
Lacedaemoniorum,cuius AemyliuS I 
& Liuius meminerunt,quod cogno* i 
mento^AxwiHs^ fuit appellatum.Ro , 
msxneajedicuIafuitConcordisjis 
. Gra5coftafi,dejquaPiinms.-«neumf^ : 

cdluffll 

DigitizedbyGOOgk 



&& ^SMICII QM& n 

ccllurolani GeminL dc quo Proce^ 

piusaacuYco!^^ 

chij autcm Hadrianu Kodie ibidem 

ftatue cx qtc funt in Capitolio Hercu 

tficis:«aca fcpulchra duorum ponri- 
£cum,Martini , V.in monte C*l io^SI- 
xti I II L in Vaticano , opus Antonif 
Pullarij EoreatinL Regum Anglico 
lamVveftmonafterij adTamefimfi^ 
wuahquotfepulchra snea funt^fed 
omnium maximum & fpiendidifsi- 
mum Henri ci VI L Sami in tem plo: 
Iunonis^uhyniflatuasnea fuir, ca- 
iusin Satyra metio apud Iuuenalem* 
& Apuleiumin Flondis, qui aitfe ni- 
Jhil vidifle ea perfe&iu?» Socratis fta- 
tua Athenisjitem Aftydamamis.Fue- 
liunt apud veteres enea vafa,^^* 
diO:a,qu^(vtMartianus ait)horarum 
du&us>ftiliin niedio fundo fitiprocs 
ritare^difcriminarent. Vafa pmcrea 
iomeflica omnis generis fuifie amea^ 
&nujacmulti fclalocis dre&o tumdt 



yGoogle 



Templa &xurr« laminis «neine&a ! 
m Mifena multis in bppidis cernere : 
eft. Aquifgrani in bafiiica cx xrc £o- ' 
lidb ianuas canceUosq? fccit Caroluj I 
Magnus,vt Eginhardus fcribit , & res i 
h o die teftatur. Argcn torati ad £>• I 
Mari^* biforesianuas funt altifsimar, 3 
qua par tc turris eft illa excelfa* In 
AtaDyrio Rhodi promontorio crant 1 

inc^boucs,^^n^^^fc4A^«1p^V ,, I 
yk,n&vU;iiVK£v5 i vt ait Scholiaftcs Pin- ; 
dari. InThuringia a familia nobiii : 
Dutgerddia,idolum qudddam seneu 1 
afTeruatur,infundametis arcisRoten 1 
bergi#,quas dcfcrtanunciacet,inucn 1 
tum in facello fubterraneo: idoluap- ; 
pcllant Fuftericiuni,ftatura puerifor 
matum.-quod manum dextram auri- ; 
cul#dextr# 3 finiftra genufiniftroap- i 
pofitamhabuit.Intuscauumeft;&a- i 
quareplctum,atq$ igne circundatu, 1 
cumingenti fonitu aquamillamina- : 
ftantes inftarflammarum euomit* Ia 
*MildaRheti« pago, eregione Oeni* ; 

pontiSi ; 

DigitizedbyGOOgk 



0E. SJtBRlCII OBS. 14 

ponti$,amc* ftatu* antiqu* 8ctcctii 
m ducuni Auftriacorum funt pluri~ 
a^partim ftatura puerili* partim vi~ 
liH. Erant «nc£falccs,quarum^~ 
fusinfacrismagidsfuitjVt inAenei- 
dcVirgilius, in Rhiiotomis tradidie 
Sophocles* Thufcos vomcrem £- 
neum adhiberefolkos in defiguandis 
eondendisqj vrbibus* fcripfit Carmk-* 
nitis lib.ii.de Italia* Apud Sabinos 
cx $re cultros y quibus (acef dotes to& 
derentur 1 fuiflc , fcribit Macrobius* 
: Vafa ctiam illa,qu£ authepfeCt- 
teroni>in quibus vcl car&es fa&£ fri- 
^d^rccalcficrcntjvclfaciliiis clixa- 
rcntur^cxarefuifTc opihiocft* Ac- 
nea fuerut labra, quibus fontanse ex- 
ciperentur aqu£ in ccenobijs^quale 
jnaximum nunc eft Vvalckenritti in 
Hercynijs, & Ccllavcteri in Mifenis. 
Globus aneus>& peluis #nea Ari- 
ftotelis proptervigiliasipfius no&ut , 
nas celebrantur. Aenci nummiap- 
pellabanturfcmiSias^&libra* In »$ 

c 

DigitizedbyGoOgk 



iacifle o!im fiieruntleges duodcesn| 
t^?ularum,qaa^Pomponias Iurccoi 
fukm npn re&e fcripfit fuifie cbusp 
neas. Tin&ura «ris duplexeft : aut 
cr&im tingitur cadmia> & auri colore 
refert:aut magnetide, & coloris fitar 
gentei.Vtraq* tin&ura in vfu efV&no 
ta veteribusfuit. Quiasrevulneran* 
t ur/acilius curant ur,quam qui ferro; 
quimetalia «eraria fodiut, vt eft apud 
Macrobium, femper oculorumfanfc* 
tatepollent:& quibus ante paipebri 
jiudatas fuerant ,illic conueftiuntur. 
Probat etiam Dioicorides.» vt ad uio- 
dicamenta oculorum vafa 2me$ i(M 
beanturv Diftinguendum eft apudi 
medicos inter fquamam ^ris , & fio^ 
rem. Squamaeexiliunt, cum %$ ferro 
tra&atunfios vero e candente «rccu 
apertis fbrnacibus in catinum efBu* 
it,ta£u aeris exjlit cum flrepi tu , qui 
ferrcis inftrumentis excipi coiJigiqj 
folet.Fios itafubtilis eft>vt interdum 
granuiis minutis,interdu pulueri fit 

fimi- 

j 

DigitizedbyGoOgk 



gsulis, quem ctiani metallicinomini 
tus diftinguunt.. granula nominaM 
^ttpffcrfdmfeid verb,quod puJue- 
rifimile eft, JvU$W«U&/0&er fupftt-t 
fcaim.fquamas autem, &upf<$fclj(a$* 
Jin&ura Vitri , exasris & ferri fquama 
CEiixtafierifoIet* Sunt&ionteshoci 
pierallo uncH,ynus inpago Goza,il- 
to intcr Numburgum & Cicium ia 
t MimiaraltexpropevrbemFridbergfJ, 
in Hefsia, Interara ipfa etiamdiiiin 
gucndum eft apud. fcrjptbres,Teme- 
fsum nobiie efhpropter antiquitate, 
id^foirumfait.Dodonasumproptcr 
pateras,tripodes,&vafa, qusfunt in 
templu Apollinis cx eo in Epiro ob- 
lata;Corinthium , quodineiusvrbis 
incendio e vanjs metallis confiuxit: 
deniq$ Corybantium & Saturnium:il 
lo vii tn facris funt Phryges , Cy beles 
miniftri:hoc Itaii,in facns SaturniJn- 
ter eadem cuftinxeruntartific.es pro- 
pter loca,quod aliud aiio fuit Vel pul 
fihrius vei tra&abilius» Myron fta- 

c 2 

DigitizedbyGOOgk 



i>E XEB. METJltL. 

tuarius vfus eftsre ex Delo infula.- Fo ; 
lycIetusexAegina. Aerariasnufquai 
puto nobiliores & magis diuites, \\ 
tucre hacrcnus comitum Manfueldio 
ru.Fuit i&Tw-jrvs ofosin CoIono,qua 1 
per ipfasasrarias via adinferos patu- 1 
it>'vt Apollodorus fcripfit, fortaffc ; 
pr-opteringentem illorum puteorum 
profunditatem : cuius viae mentio a- : 
pudSophocleinOedipo.Apudpoe*- i 
tas igtesm&s funt boues Aectje>& 
codem nomine appellantur Furia; & 
fpectruillud, quod Empufa dicitur, 
pedem asneum habuit. Ob indefef- 
fum ftudium Didymus grammaticus, 
3£A*$v7t£@- cognominatus , quafi x- 
neisefletinteftmis* Aureapro«eneis < 
arma dedit GIaucusDiomcdi,fuapcr : 
petuainfamia. Aescircapecrusha- i 
bere ab Horatio dicitur>qui proptcr : 
audaciam nihil non tentat & aggredi 
tur. Auclores«reuappeIIantjquic- 
quidfirmum&quafimuicTiumeffcvt ■ 
apud Horatium, murus ahcneus : & i 

tur- 

DigitizedbyGOOgk 



GM, FjiBRlTll OBS. 16 

turris ahenea. A colorc capillorum 
nonnulli Aeneobarbi ac£eperunt co 
gnoraentum, vt Domitius apud Ro- 
manos>Fridericusprimusimperator, 
&§aladlnus pr^feftusTurcicus. Ac- 
jcos aquales frigore &frumpi, legj- 
turapud Straboncm. Aerofidicu- 
turpyrites,& aerofa |axa,qu§ plurimu 
mfe aeris contineot. SubasratUjCjuod 
fttbtus *es habet,pro mixto & adulte- 
rato,vt fubejratum aurum Perijoffub- 
«rat$ ftatu&intus ajrea^forjs aurocp 
opert?. A:£ra?cis oratorcs^nonnulli 

quoru mfepie.Btta noo jn; p eftorcjfcd 
iaorecft. IJlir^ui mumis fubaaratis y- 
tuntur, criminisftcllionatus ^otan- 
tovtSaxonesexfefu^ribusinfede? 

antiquas x euerJ|>Mgif V&* ~'ps>W&' 
mm de<|erunt,hiyerQ,i^i%~ 
- moacMuntjifephiftsap^ 
i. ; peilaotur* 

DigitizedbyGoOgk 



, %1;r : : T: ; candidum. " \\ 

PlMmfeaffl candidam>Mcrcurio ; 
i(acmm>Gr^ecl ^c^p^^jmdo i 
Ga^terid&inMa Celtiberis oppo* : 
fit^ ncmehabeat^Hoc eiblidismoii . 
tibu£ exeiditur^&J fiii Coloris non re* 
perkur; tameB rep&Fitar purum>iak* 
pillis videlcet nigeOTimis { id^fepfr; 
^^autfliuis>^tcai^dis*qtsid4mex I 
fc&pcl^^ : 

ris7&<fi|dem tameti admqdumi^A ; 
Vidiquod^ihife^ ; 

iiiile^cim^py^te aurei colari^in c^m 
plulp#um ipfum argentiy pyrkesauri i 
|gitflra^Exe<> itH^ 5 <jaod leniia* : 
fiSffimieei^ : 

bufiii^^ute i 

didifsimo adh^ctiii%^rii<:fiuoribut i 
coioris argentei, quilapis aliquando i 
ijlicis^uriciemhabet,aliquandofria : 



yGoogle 



biliscff. Sedhic muit6fcracior:aJt- 
«uado etiam lapidi nigro aut tottiftt 
&natum cft>aut%eractei,Qupdpu 
rum eft,fcre.aiiguloshabetquatuor, 
auinc£,fcx : : mod6 etiam cellasiauis, 
iodo emmentias botro fimilcs. m 
roctaUo HengiftoiapilH funt fimilc? 
jalfuri viuo .\quod vtteees mctallum 
a,itavbcriimumfuit. M4tisinlo ? 
dslaptdc^plMmbicanmdhitaioiiai 
duri<* fumvvt nifi igne exfcindi nc* 
qucant. Ab igne igitur ita dpman- 
tar^vtmgenties maife mon«s>Angen^ 
tialatera^pci$ici$,d.ec;utia§Mivq«od- 

fitpericflloiofe»»in^ a «* ; Sunt 




UEt 



ke cinerci ;& feut,quH&s^s,qttof 
noftt^aguayca»aculaipi*mamiupt 

appcllancpfs^^p^rpBrckqui^ 
yiaofti^iffico&ioacds l^mtate 
natmiiie&ahu^ c Piumktpa candi 
dumcuoMiil^ 



c 4 

Google 



tiuireferat:itainter femifccri, vtin* 

(picienti paulo louginquius fucufa> 

cjat,Mifcctur hocplumbo nigrp, vt 

0|>?ra exeofieripQfsintrpcr feenim 

«niuus eft tra&abile. Item plumbpei 

nereo, cum fplendoris tum leuitatig 

gratia. Plumbo candido cum addi 

tur quarta pars de orichalco, fimulij 

incoguuntur, vafa,qu« ex ea tempe» 

ratur^fiunt/argento ciTe Smil&vide* 

tur, Tabell^quacirat«ptumbi can 

cidi annuloruifcfundis includuntu$ 

iux^a4amates > quodiiliuscolorin* 

%aiix**ii|er fitvhuiu^vcro^eximie 

Wdidus^ppeilaturautem candii 

oum,no qu^d natura. atafi^c plu* 

fei genus, fed ppfteaquamEignem ex^ 

froitur&cxcoquu^r^um demu can 

porcm accipitfinguiare^ Scruithoc 

ipttaj&ux» noflro cempor$&Iucro# 

in^pftur^mcrcatowu^ieu p otlus 

?n#itor4,qui ex eo varia va|a^inftru-s 

m*tm& crepun4ia cftiduBt^orna- 

fui ?<3c lufibus puenlibus acjcpmmo^ 

^ -' ' data, 



^Google 



gttJfr 



data. Vafe ver6 domeftica maiora» 
qu* cx co fiunt , maximo funt invfu. 
fNigripuri. gmittflr. 
Hauicoloris,®^ 

Ut 
Candi&, ^rifltf 
Candidipellucidi.* 

Adultcrini & fteriies. 
Lapilli < ^^&W&tt&dp* 

1 obttSS&pitfc!. 

Purpurcivicioiv £>tt& 

itMtttf. - „ 

Sterilespettucidi. <£#$ 

tfnffcttV 

VI. ■':. 

; PLVMB VM 

cincrcum. 

Blfemutum quod apoeUant metal 
lici,id plumbum cincreum pri- 
mus Agricola>putauk<$ & Grsc» & 

c 5 



yGoogle 



Latinis fuilFc ignotum* Eft autem -{jjjt 
injxoftraelegiadiximus) ■ c: . ? ) 

Ha<5tenus m Angiia tantum* &ia 

J^i&ria, quodfcitur, ef&ftum eft;& 

prixrHim in Mifena tanriim in venis ar ! 

gehtarijs Snebergimuper v£ro &An~ i 

nesbergij&Mariebergiy qu4nquapau v > 

cum rarumc^ in ijs venis inuenitur: i 

Bebnon in Valiibus. Nitet int?rdun| ; 

argenti colore> vndc fortaf|e plumbu : 

argentarium^ft Plinio:interdum pur i 

purebleddilutiore:nam&floseius i 

quodammodo e£t purpureus. Re-> ! 

j^rkurpyritiautcadmi^annatum: i 

kemlapidicumargentopuro illitu, i 

itavtabargentonifiigne nondifcer- : 

nas. Simile quoque antimonio eft, : 

quod^dfi|urpmattin^>^(icolor$ i 

pneftantius. Exco&um antequam i 

purificetur vt duciqueat^autham- : 

mitemfl^ideipe^ : 

fit ra^m^&iK^nitacoagmencatum, : 

Z ^ * lorum 

DigitizedbyGoOgle 



lorum capillordmue morc contorra 
eft; id^iioris colorcmiobfcuriorem 
tamenjiabcr. MafTas cius puras foli- 
dasc*nonvidi/edadherenslapidi,& 
eidem copiofe innatum. Lapis autem 
durifsimuseft, eo excepto>qui :& uo- 
res habct, & cui nitrum innafcitur; 
qaod itafaxa exedk at<£ corrumpit, 
rc penefiant friabilia.Fiunt ex co vafa 
diuerfi generis , quse proptcr colore 
argenteaelfe putcs.fed plumbo ca»r 
dido minus funt pondcrofa. 
- Plumbum cinereum. C8tj?ffittt|j. 
Phimbum cinereum flibi fimilc 

j Pkmbumcincrcumlapidiaahae-» 
tmm argcntum. . ^cfcfclWiptt 

:■:,; .^v:^\ VII. - ■ /■■ ■■ 

::p;f;MB^;f: ; 

i - ... nig 1 ! 11111 * • ; 

PtumbuQj^iigtums Graicis $&** 



yGoogle 



S>E JtSS. MZT.AIZ, 

pideexcoquitur^aut natiuum eflo<ft 
tur.Qupdnatiuumeft,autdurumfo, 

n^umc^vtFolonicum.-autminusda 
*um,vtnoftrate. Colorc mod&albu, 
quale eft Suacenfe in Aipibus, raodp 

obfcurumi mod6rubcum>ytSult^. 
bachium,mod6ad csruleum accc 
dcns,vtFribergium,cui ochra inna- 
lcitur; Vidi quod armaturamhabuit 
aurei coloris. Excoquitur aut epro- 
pria vena,aut e lapide plumbario fc- 
race, cjui interdumlapidiarenariofi- 
mihs,interdumfiuoribusalbis.Maf- 
farum vari* funt formaj; quasdam ro- 
tunda?, quaidam quadratai .•quatuor, 
quin<j , fex angulorum. Quod fui 
coloro eft,aut eft planum , autmica* 
rum inftar fplendet, aut eflftimmifi* 
mile,aIiquandoetiaa?rinatiuo. Dif- 
fcrunt Japis plumbarius, & plumba- 
go.bsc enim puracft > quamHifpani 
galenam norainarut. Plumbagini an- 
nafaturinterdumcopiofa ochra^vt 
Polonicx.^minus copiofa >V tFriberr 



yGoogle 



GE. FjtBRlCII OES. *> 

gbe } &Stercingenfi in Alpibus. Annar 
fciturinterdum viride quidda, quod 
ciufdcm metalli ferax eft, & , vt non- 
nulli autumant, plumbinigri flos eft. 

Plumbo teguntur £cmpla,vt Ro- 
mx Panthci , Londini diui Pauli , Ar- 
geiitorati D.Marias,alibi alia .-Turres, 
vt itcrumRom* in Efquilino turris 
templi Maria maioris : Palatia, vt Pa- 
tauinum & Vicentinum ampli&ima* 
Arces regum , vt Vvinfarti in Anglia: 
kem nobilium, vt Comitis Arondcl- 
ljein eadem prouincia •• & aliorum- 

Fiunt e piumbo fontes, vt eiufdem 
arcis Vvinfarti fons fa&us a Philippo 
Hifpan^o.-itcm lauacra, quaieeft Coa 
ftantim Magni Roma; in Efquilino. 

Fiunt ex eodem tubi & fiftule>qui- 
busaqua dueitmyquales fuerut, qu« 
efMsfunt infinuBaiano e Neroni* 
pifrina:& inlaeu Albano prope Ro-, 
mam. Emfmodififtularumplenana- 
uis inuenta eft, cuius Blondusin dc- 
fcriptioae Eatij meminu. De squa 

DigitizedbyGOQgle 



Martia canitStatius* > 

<j£ucUci tranjcurrkfluminapkmho. 

Fefularum monsm Hetruria, FIo. 
rentifciuitatlimmines^lapidespluiii 
barios habet,qui fi excidantur > breui 
ternporis fpacio, nouis incrementi$ 
iniiaurantur, vt tradit Boccatrus Cer 
taldus, qui id compertifsimum efle 
fcnbit* Mafla duum pondo plum- 
bicandidi purifsimi cflolla Slacche- 
Tvaldianno 154 9. quas formam 
Habtiit erinaceL MafTa plumbi ni* 
gri>quamipfe vidi extrahi>pondofex 
babuit,anno 1 5 5 1. Fribergi,efe- 
eundo dimenfo alt# Betul^, in quod 
tum fumptus faciebant mercatores 
AuguftanL Vafa plumbeafiquore 
aliq uo plenajexpofita^ aeri^cum gut 
tulas fbris concipiunt 3 pluuiam defi? 
gnant.Liquido plumbo vfi funt olim 
adfontes excruciandos puniedos<j^ 
VndeHoratius lib J.Carm. 
— — Necfemrm 

VncmabeUiliquiSmMflumhm* 

Idem 

DigitizedbyGOOgk 



I3cm infufum fuilTc Ghriflianorum 
<rorporibus i fcriptores Ecclefiaftici 
inemorant. Plumbat* quibus casfi 
funt.in corundem Hbris notifsimas* 
Solct medici vafis plumbeis ad quaf- 
dam pinguedines medullasq>conti- 
actidas vti. Phiietas poeta Cous>fo- 
lcis plumbeis vfus in calceis eft > ne a 
tcntc propter corporis exilitatem c- 
ttcrtcrctur. Plumbeispugianibus di- 
micare dicuntur, qui pugnant inutili 
tcr: plumbeo item gladioiugulare a- 
pudCiceronem. Plumbeus homo 
nullius ingcnij,apudTejcntium. Ir« 
plumbeas prograuibus, apudPiautu. 
Aadtrum autem num ab effe&u aeris, 
autcorporum,Horatiusplumbeuvo 
cet,ambiguntinterpretes. Mu.flcio- 
iim laminaspiumbeas pe&ori impo- 
fucrunt,ad cantica exclamanda, vt 
fcribit Ifidorus/ Chartam plumbea 
fupinus pe&ore fuftinuit Nero impc 
rator,vtSuetonius, conferuandae att- 
gcndi^vociscauia; TaUiudcmla- 

■ _ DigilizedbyGOOgk 



T>E REB. METjtLL. 

inina Caluus orator cohibuitubiat; 
ncm,tcftePlinio»vt vires corporis 1*. 
boriftudiorum Cuftodiret. Nonnulli 
cafdcm afFeclis mcmbris imponunt; 
fed hos ad medicos relegamus. 

E plumbeis tabulis» feu (vt Sueto* 
nius appellauit)chartis,codices olim 
fuifTefactos conftat; quales fub terra 
inuentos in fepulchris fcimus Neapo 
li,&vnumnobis monftrauitvirnofci 
lis Hadrianus Gulielmus,totius antis 
quitatisinueftigatordiligens. Plum 
beisfarcophagisimpofitaorbis terra 
rum lumina duo,Martinus Lutherus, 
& Philippus Melanchthon. Plum- 
beos globos e tormentis manuarijs 
explodunt militcs, inuento vidclicet 
malo, vtmetallum aliorum omnium 

maximemollejhominem devitatol- 
lcret. 

Plumbumnigrum. 93fq>, 
Plumbago. ®Uim I OtW Mttm 
Uty. 
Lapis plumbarius. 23f^jr^. 

Viride 

DigilizedbyGOOgle 



; Viridc annacuai piumbo; £&(c$* 
J FERRVMv 

EErrum > Grxcis &£%§©' > dicattini 
Martyd^u tflbditur, aut colligt 
t$r,aut cif^cs^uiturjaut kuatur. Effo- 
d|:ur e&vcna, yt Laueiifteini * Gi$hu~ 
kl^Gks&utt^ in Miiena; coUigkuii 
i%agris#ide^^ 

fimin IHc^ Palatinatu $& in 

%ancia:^cogiiitur vtrumc^j&fofl 
hm q«<>d M r& c 9P c ^m ; iauatur> 
* ^musimaflfateram^^ 
iimntur, InJLuiatia & Siiefia effo& 
ium>noua mcrementa accapit, & ter-* 
ra arb o$urriqj trunci iri illis increme& 
M >materiam ferri acquirunt ^primu 
jtajuori cuidam dcnfb fimilem ^ po$> 
^magismagis<^induixfcentc. Mo^ 
lucc;^ populi jhoc tnetallo caret:ide<S 
paiorcapudip^* eftinprcciorcarei 

- DigitizedbyGoOgk 



«oderii regbnes M(>fbobitic5B> qiil* i 

fous id(uolucro 3 gcntiumaliarumin4 i 

commodo importarunt auari mer- i 

catorcs. Fcrrum: quod ftatim fuum . 

eft>reperiri negatur : fiii tamen colo* I 

ris reperitun Alias colorc variumeft* : 

pteruhq* nigrum: aliquando iecoris > 

colorc , aliquando pyrkilimile, rara ; 

galcnsevrarius item plumbo cincrco: < 

qualefoditur snmontcGapha,duo- : 

bus fito a Vvilentala miiiaribus.Foris : 

fpecic diucrfum^aut afTurgens virgu- j 

iarum in: morc 5 aut tumensipecie ce- 

re&ri vel botri: aut omninodcniafft : 

habcns {uperfickm>eamq$ modo rii- 

demjmodoaitidamjmodoafperariK ; 

xnodb coloratam* GonCauum quoS 

cft, varias in fe rcs continec Vnum ge- 

nus cotinet copiofam ochram^qualc ; 

eftoditur prope Tfchopam flumcii, i 

iuxta f rancobergum oppidura , noa : 

36ge a Trapenauco metallo antiquo^ | 

quod nunc plane defertum eft. altertf ; 

gc-hus»vcl crctam Sapoaariam , vtiai 

aomi* 

DigitizedbyGOOgk 



ftoiBinem^^ 

^ehthumulapidem , quale cffedicuc 
^xcnMdkORertiiuri genus contines 
iafcquod mctallicl piccmappcilaii 
qaodlni&rfamcoloreiiigra^ eft;ia 
ictdaoi fidiiAt^^^em4ial>eK^ii6e^ 
ram qaod iuxt& magnctis vcham efc 
fodituc^&pcpin^am cft, &L £ errum di^ 
ucsa metailicis dicitur, , Flosferri 
c^didi§imus dk> & ieuis , ramuios 
interdumhabens coralKofimileSjin- 
tcrdumfilorum fiexu fubtiles;is£3ti 
ria ad nos adfertun ; Acies auteiB^ 
qiiam Gta^i^^icilipfiusferribo 
nitas>quemadmQdumtiafl:ura eiu£ 
^(mxobur.Noti^nim XuntverfusHa 
mcri QdyfFes nono: •;■ r. / ; : ::i 

Qxfp&wtofa **> ytf wTL&dlikg&Yi, xf&~ 



Hauij autemciufmodi im&igs» 



yGoogle 



: DM MEB. METJtZL. 
pti nrNoi^oitmtmti^ 
icriptis ycterum cclcbratu cft-InHi- 
fpania iponumur a Martiatc Bilbiii^ 
^r^iajSalaraluftinOjCfaalybs^ab 
alijsilberus ,aquoIbem lorics,|H« 
fomifsimis apud Horatium. Inltalia 
ii r qui Com um pneterfluit :&. Lam* 
brus>qui Mcdiolanuxn,xIc quo Ianus 
Pansoiiius, - : 

i . la hoc oppido ferrumj quod Albi 
tingitur>minus bonu eft, quarn quod ; 
torrcntc Trcbifa.Non ignorauitboe i 
poeta do$i£simu$>qui m 12; de gla* I 
dioTurni Ioqucns> tinduram com* 1 
xnendat; - 

:- J&^ | 

parenti : ^ 

■ -•; ^: 1 n>nda* '■ 'y; > <'/'^ z:: - H'yy" ' . 
Idcm cum heroum csetcrorum aiv . 
ma&nbatmafu^ ! 

inquitv L 

<2{#» ■■ 

DigitizedbyGoOgle. 



<&iJ7mferroH<]wdbueipoieJlek£lro* ULpote- 

Vt fignificcr vjroforti a Valcano,^.^- 
&firma & fplcndida, e temperatura neid.$, 
nobili,traditaarmafuxfle. Dclorica 
HannibaIis,SiliusIib.ii. 

jffoc &re& 'dta-i 'chafybis perfe&a me- 

^fropiBmperfuJaTagi. -~~ , . 
Ex «re ferro^ &£uni , & auro indu- 
&im f uifledemonftrat. Ferrttm citi- 
usliquefcitrocHereflindum, vt ebur 
vino.-yitrum vel lapis , in decoftionc 
£nguinis,vt retulit Pandulpbus An- 
glusxuius fragmenta citata legUibst 
«lim integri nondum excufi funt,» ia 
quibus copiofe de fofsilibus fcripflt» 

E ferroglobifiunt,qui etormen- 

tiszncis cmittuntur,immani interda 
pondere» InbelIoMediolancn4pro 
mncifco Sfortiagcftojin oppugna- 
Oonc oppidi Arona: ad Jacum Ver- 
J>anum ,{ex millia globorum aduer- 
wsmoenia explo(a: mobfidioneii- 
pu^bcllo Saxonico ciuiH, vltramil* 

i i 

DigitizedbyGoOgk 



liaxluodecim. Inobfidione Paftiad 

\ jDanirbiuex vniscaftrisGeorgij mo- 

> nachi,mille ducenti quittquaginta:*. 

jiquiigr aucs pondo o&oginta, altqui 

centum&decem. Oiiicine/ferrino 

J^les fuerunt Cfcalybum in Scythia, 

quamAefchylus mJ [ -9§opv'fi§ce<£i*vc& 

dixit. Ideo Ghalybes deteftatur Ca- 

£uH:US>. -:.,:•- ' '.-.;.:* i 

- luppiter'^ chdyhm<imnegetMpere<i£ 
■%fiauiprincipioJi&terrdqu£r.ereven& 
X: Injlkh y acferrifrdngerefariciem~ • 
. -Id«i:fratres cognoraento Da#yBj : 
fabriferrarij fuuTefcribuntur, qui ma 
jteriamartisfoderintinld» promon» 
torijsLecl:o,Gargaris > &PhaIacra.y^ 
uumexijsyCelmumnomine, mutatu i 
mfej?rumfcribitZenodotus:in ad>; 
mantero^Quidius.-fortafFe cade eau?: 
fe,g? pra?eo ftudio aliaomnianegle^ 
xmi> & metallicus ditifsimus fuerit. i 
NiWifehri-Vulcanijliteri&poetarani,: 
'«■IJBrcwtesySteropesqi &*nttdtts memhri\ 
■-Um£jrx<i<w<>8*'''--'*' ; : ■'■■'■■' ■ - ' ,' : ."• 

DigilizedbyGOOgk 



iedantiquifomumin Ilua> exegionc 
Yoiaterrarutji 3 vbi ferrumln hunc die 
cfFoditur^quod redigi in maflam no 
pocciLnifi deue&um fitia continen- 
jem,vt Marfas Gefenas fcribit. Virg. 
v jluaque inexhaujlis Chalybuw gemrojfa 

metallis. 
: Celebrat Liuius Populoniam in He 
itmria. Populonleafes enim cum ad 
bellum Afdcanum alij aliud pro fuis 
facukatibusjRomAnispoliicerentujr, 
^uoddarecommode poflent,fe fer- 
rum daturos pollicitifunt.Eft auteni 
^liud alio traAabilius^ vt PirnenfeLu 
Moapud nos;itcin pr^ftantiuSjVt a- 
ijovtunturquiarmacudun&alioqui 
ir$rumen?a agricolaru,alio qui mef- 
ibrum.Idautcmfitpartira ipfa natu- 
-labpartim eiiam tin&ura. hoc in no- 
ilrorum oflicinis eft quadruplex.pri- 
rna colore alba^quf nimis dura eft r & 
iaciic di&il|t;alt^ 

m offibkg l^es^lip^dp iciade»* 

4 4 

DigitizedbyGoOgk 



4o4 ferr u ip fum domat ur ? ter tia tnU 
Sftacxpurpureo & cperuiep* qusead 
fecanda ligtja idon^ efbquarta ni- 
gra,qu# mmis efl xnpllis f Glaucutj 
quidem Samius» tefte Suida>qupde£ 
fe molle yoluit^tinxit pleo : quod ve- 
rbdurum^aqua. Fiunt nunc eferrq 
fornaces* inHermunduris Gishube- 
li) l inMclil>ocisSigcn«. In officinis 
formaturinglo|>osbombardicos;in 
bacilla quadrata, ? quibus poftca o- 
xn'nis generis opcra inftrumentaq* cu 
duntur ; in tabulas^c quibus compch 
iiunturfornaceSr t 

Fcrrum candcns rcftind-um la5e ? 
diarrhcea fiftit : vmp auc cereuifia 5 s- 
*andem concitat. Squama ferrific- 
candi vim habetjquamimporiuntcfi 
ceis^quipedcs odoregraues habenfc 
Fcrr^i ckui, quibus tegulaeaffigutur 
in tcdis>frigor e r u mpuntur;vt & filfc- 
^em gclu findi fcripfit Afranius 5 & a- 
qualcs «eneos Strabo. Eft qnasdani 
i^nateria fcrro fimilis > cpipre non du- .' 

ricie: 

DigfeedbyGOOgk 



QE f F+ABRlCn OBS. %$ 

jicic : lapidc magis fragilis , ferro mi- 
jius ; pofrderofa:qu$ polita ferri refert 
nitidi aut vfitatiforra«im :politur au- 
|cm attritu &leuitatecuiufuis corpo 
risdurioris,Locum>in quoeflbditur, 
ignorp;iiec vfum cognoui ; diflferen- 
tiam eius inter terram, & lapidem, 6c 
metallum pbferuaui : ybcatur autem 
noftrp idipmate ferri argilla. A fcr- 
rocognpmentum habuitl^udouicus 
qu^usprihceps Thuringi»^ Lotha 
tjj imperatprisfilia natusV quia pro- 
pter nobilitatem fibiinuifam^ tpto ar 
ciatuscorporelemperincefsit. Fer> 
robraciorum familiaja brachi js arma 
tis,apud Jtatos nobiiisv Ferreus le- 
$us j Gigantis Ogi > regis Bajfanidis, 
memoratur in facrahiftoriaJFerreuoi 
ie$um imppfuifTe Othoni patri £iio 
Albertum primum Marchionem ^ in 
noftrisicgkur Annalibus: quod ego 
de eaueaaliqua, aut carcere intefli- 
go, Ferrei Eumenidum thalami no- 
ti funtppeds:item ferrat§ trahesinar 

d $ 

DigitizedbyGoOgle 



jte Acnfij. Valuae ferr^e RoTO& H 
^deD.Pauli v In?urreier^ 
ilam Probum imperatorem fcrxbii: 
Huitropius* -Ferreu appdilatur,quic 
jqi^d folidum indomitumc^eftiytf^ 
jreuiiifeculuqj > quod nunc viuirnuS; 
ferrea pr£Cordia>forrei homines* fer- 
t ea fbrs vi t $ ferreus £omnus,pro ip& 
morteapudpoetas* Ferropluifle ia 
kucania antq bellum Parthicum,q$io 
Crafliis interfe^us^traduntveterefc 
Ferream maflfam recremento fimi- 
Jem>exaere decidiflein fyluisISeubo 
Jtianis prop e Grimam yfunt qui aiir- 
iBent.eam^ maflam mukorum poa 
4® fuifle,narrant,adeo vt in locumil 
lum. nec deportari propter grauitate, 
i*ec curru adduci, prppter loc^ inuia 
potuerit.Fa&um eft autem ante bei- 
jum ciuile Saxonicum,quodinterda 
,ces agnatosgeftum eft. A ferrono* 
znen accepit Sidentes gemma, V.t *& 
apud Suidam ; fed eum iapidem eun- 
^emsffe cum ad*uBante>liquet e PI«* 

DigitizedbyGoOgk 



G&r W\AX2llCTl XXB&. M x? 
tarcho, quiairadamantem ab Indis 
etJltif «%ab Aegyptijs OS Hori appel 
lari. Ferro 'tracber funt interdum a- 
quse, quarum faporem Plinius ferru- 
gineum nominat. Ferri laudes Sa- 
uanoroladccantat libro fecundo de 
balneis. ^ i 

Ferrum. @$tt* 
• . Ferrum quod ftatim fuum cft C&C* 

i : Fcrrnmdiues. ^intttagtttf. 
jFlQsferri 

Aciesferrj. <Sw|d. 

Materi*fimUi$ferra. ^fittti§4tt* 
i., Lapidesferri, ©$ttjMrt. 
, Ramentaferri. €^ttfpotl/ot«r#? 

Squama ferrl #amfflOff<$ag, 
OFmauraferri. ^Dtt|<rf<* 
Bacillaferri. ©f^ 



dbyGoogle 



IX 

S T I B U 

STibi,Graxis sW" , Plinio, Stibiu, 
fifunt codices emendatij in oftiei 
•Eisnefcio qua appeilatione antimo» 
mium;lapidem piunibariu refert,fed 
znagis mtetaut radiat,& magis eft fif- 
ile, magisfriabile, magis raanustin- 
git. EfleautcmhocmetaHumpro- 
prium y. non plumbum , vt Plinius, id 
apparere videtur , cum in catinis eft 
excocTrum. Nonnulii id cflc Yoiunt r 
quodCincum nominant mctallici, : 
idquodfundi poteft,fed tra&ari mai ; 
feononpoteft. Verumhocrelinquo 
peritioribus. Inuenitur autem ftibi : 
2nvenispropri;s,vtIsfeid«c in Hercy- ( 
nijs, quod interdum corio plano efl> I 
interdum tciTellato , pferun<£ fchifti ' 
ipecieatcmmvcaisai^e»tarijs:iteci ; 
iuxtavenam fchifti lapidis,vtinpa-- : 
go vno a Fnbergo miliario,qui nomS 
habct Abictis akx. Q«od maxime 

fria- i 

DigilizedbyGOOgk 



Iriabile eft&ponderofum,nominat 
fceminanuquod fcabrum&lttic^ma 
rcm. Natiuum fimile eft jtfuritbona- 
tiuo : exco&um vero : i plumbo cinc- 
ico* In tingendiscilijseoItaHcema 
iicrcs nunc trtuntar f (ScGracas vfe 
funtiVndepoeta lonnominat if^ccA 
% «^ali j mhzTt/Qq&v&iLQy. quia enim 
tm&ura&igrum eft> ciliaornatr quii 
flitiduaSyetiam dilatat* Stibi cumpy 
ike>Suactin Alpibus;cu mica, quod 
plumbi cincrei ferax efl: , in Vallibus; 
cumfcl^a,propei^ibergum^t ma 
do dixi,teperitur:ite cum lapide fifsi- 
B. A formaeius plumbum albunv 
nigrum, cinereiim,ichiftos * gypfuai 
iiomeninueiier^ 






Stibuepf^^cireaiug ^pf^ 
Stibrtiacfoj:a ? ^mttwf^ * 



yGoogle 



SffME NI/ 

- * " tidum* ,. .; ."■ 

STerile quiddam in metallk c# 
quod admodum nitet, & acolo-* 
re ipforuin metallorum accepit no^ 
xmmM & oculos fuo nitore decipit>* 
&9mnium metaUorumimitatur pul 
cbrit«4ixiem $ mentitur fincerkatea& 
pis mjbxum deprauat > &: viciatbonit* 
tejj^^ndc nojftris vulgi fermone no* 
tum prouerbiura eft : Noa e&e omse 
ausumquodniteati Id auteq&apuii i 
jaos pr*cipue : fallit in piumbagiiie* t 

frtofteifi nigrum> ^fafw^f^fcn&eUi 
colorepiceo,@<^par^j(>&af&e#fm^ i 
t>e: fi flauo,@tl&ft^fcMen6e> nomina- 
rifolet. Inlapidexrario^fi<olore© : 

fclCtt&e. Inlapidibusproiedis>ficolo : 
rem imitatur auri > dicitur aurutn Ite 
Hum a ^<n09(^quo quaficoriom^ 

du&u^ 



^Google 



dii£tes efl? fikxf e; quo vitrum fe^tait^ 
fuicC^tcndo^iiiMi^a mbntaiia** 
Sin colorcm^eh ti t argcat&m^icli^ 

t&m lapis fifsilis ,non mfcdoSoM^ - 
tetitis expofirtis, fed e vmxtmm $f~ 
Mbs^fcducitur, A^rfem hoc ftccii<v 
feftomln^^ 

ea*3kkurv<Ju^ nonio&i^veiut cor- 
tcxcxtcri<>^adli2erct lapidibti^vc^ 
ttott£a&m& immifrctur^yalis arena> 
in %urife^a r prope oppid u m Kcl^ 
bfaiii inuenitur, & ab eadem Rom# 
iaofeIaMculerifis>aurcus^nimcidi^ 
| ButekaLlerum^p^ - 

fligra, fimilis ma&is plum bi candidf^ - 
fcd ifa 1 euis, vt&cile coni jcia j m etai- 

; : - x t- ■'■'-- -■■■.- ■--. 

PYrites namcn habet^bign« > & 
fulfur olct/lcdjaon oami^:^u^j| 

DigitizedbyGoOgk 



cum percutitttr chalybcaut fij jce ( aut 
alip pynw^wmeimttit, quem;np~ 
ftri me.taliicijpyritem duru m, Piinius i 
viuum nonunat»Mauri mar chaficanu i 
5 pyritCjex quo excuditurigniSie, , 
tiamexcpquiturfulfurjaytcerteiBa? : 
teria quouis fulfurc yehementipr pi 
dpi-e & viribus, vj nuncik Crpmeas i 
in Mprauia. Pyrites aut efFodicur e 
veniscum ali js metaUiSjaut d*ftra$us I 
a, vcnjs reperitur in fiuminihus,' aut ; 
eft creta». argilkerie,aut terraj yligino- : 
feinclufus. AFeraxeftauri,argentj,as- 
ris>piumbi.-quidam exudac fuccos a- i 
crcsiytmify^tramctumvnitrum^qui- 
dam adhsf cntcm habet ochram,ytfe 
re plumbarius-quidam terram candi i 
dam & pinguera,vt Saxenfcld<e reper j 
tus. Omnis pyrites aut fuus elt : aut i 
admixtummetallfi, aut lapidem,aut , 
fluores hahet,nonnullis ctiam in lo- 
cis c«ruleumnatiuum.Omnisetiam 
au;foliduscftata durus, autrarus& i 

icoi%aut ilimmilgura & friabilis^ 

Colbre*: 

DigitizedbyGOOgk 



GE. iJtBRlCli OBS. *<a 

< Colorcs omnium fere metallorunt 
tcfert y excepto argenti viuL Nam qui 
fcrrum rcfert, etiamfi niger fit, no- 
jnea tamen amittit,& fernlapidis re- 
cipit. Reperituf prstereaviridis, c$- 
fulchviolacei, purpureijCincrei coio 
ri$,pf£fertim in metallis plumbarijs* 
Eftautem vel vnius & fimplicis colo 
ris; velmixtiy vtauri 6c plumbaginrs 
rcfert>qui e&oditurErendotfijinPa- 
latinatu ;#ris<$cferri>qui ex Alpibus 
M^cicis afFertur* Figura quoque 
pyritas varij funt^autrotundi & tere- 
teSi aut teffeliatij & multorum angu- 
:lorum> aut botro cerebrouefimiles, 
aut oblongi cauique, aut ouales & 
foiidij aut ftriau, aut pkni * aut turbi- 
■4Uti, aut incurui f ectiue, aut conca- 
inerati , aut fpongiofi; aliquando v- 
m$>& fauis, item virgulis .&conchit 
firniles.E quibusfucci acres enafcun 
tur> autmore fquamarum, aut colu- 
toellarum funt connexyjcj plerun* 



yGoogle 



2>£ REB. JUETJtZZ.- 

que,qui inmeas venerunt manus s co 
loris fului fucrunt Eundem plerun- 
quc referunt qui in fiuuijs, &maxi- 
2bc in torrentibus colliguntur, qui . 
forma aut funt terete$,vt qui iuxta : 
ripas iacuerunt; aut rotundi & glc- ; 
jbofi, vt qui in alueis dccurfu aqua* i 
irum in hanc orbicularem fpeciem i 
formantur ; quod itidcm inlapillis '. 
videmus fieri, qui flu<5luum rcper- 
cufsioncin littoribus rotundi fiunt. 
Quamobrem primum genus digito-. i 
xum fimile cfl: > 8c interdum interno- : 
dijs quafi articulis diftindum ; alte- 
rum tefticulorum r vnde foig)@i.'dc 
i&ofx<K dici poflent. Talesmunere i 
accepi aclaro & eximio viro Iohan- ■ 
lie lenitio, illuftrifsimi ducis Ele&o* I 
ris Saxoni^ fecretario. Pyrites au- ; 
tcm quimetaliiautfuccialicuiusfc- 
rax eft> cxploratur pondere ; qui om* 
niijoftcrilis, deprahenditur leuitare; i 
li qui tormentis manuarijs^qu^ bota : 

bards 



Digitized by 



Google 



bard* vocantur/ignem e^cltaiit*p^ 
ritc jiuro ^cl.*»ig3tOi vtifolent llli- 
cis^Bt iafpidis vice ; fcd pyrites ad 
excuticndum ignem , quern puluis 
compr^hcndatj ornnium cft valifsfa- 
musrReperianturautcm pyritis noa 
tautum fruiia* fed, & mafe, quakrrt 
pos habcmus; qu«e fiuorum candido- 
riim plena eft. Pyritis vfum efle ia 
aiedicinis, Trallianus fcribit>vbi a- 
gitde morbofoeliaco:fed id tantura 
intelligendum de eo,ex quo #s ex~ 
coquitur^diligentius expianat Dio- 
fcorides* 

Hxc metallis adie£a fant de pyri- 
te, quia fere alicuius metalii partem 
in fe continet; qu& licet raro oculis 
dijudicetur 5 tamen igne dcprshendi 
aut agnofci ab artifice potefbinter- 
dametiam fi perdies aliquot impo- 
nitur aqu£>eiu$ faporem £i mutatjaut 
tingit>cuius metalli aut (uccifoecun- 
dus cft^conicduraducitun 

* a 



yGoogle 



£2 X S S. MSTaZZ* 

%ritcs. £it$* 

- rDurus. J)ttttttk$ m 
; Rarus. -■ lii<fyutfk$* 
In flumimbus repertus. 
ByritesK ^SBa^tfi^ 

] Qui fuus eft. '0t<£n#ti$ 
Mixtus. £?mtincrta£. 
tFriabilis. 6piffccrff$ 



F 1 N 2 S. 



^Google 



DB 3 V C CINO 

LIBRI DVO, AVTHOIE 
Scucrino Goebclio,Medi- 
coDodore/ 

UORVM PMIOJt LIBER 

mtinetpUmcommonefaciionem^depaJSid^ 
ue^refurreBi&ne^acbeneJicijs Chrifti» 
m&inhl£torUSucchtide-> 
pnguntw* 

f oftcrior vcram de origine Succiniad* 
dit fentcntianu 

* * 

* 

TetrafilchminhoslibrotConrddi 

Gefneri Tigurmu «■.... 



yGoogle 



. ,*'■ 

aEVERENDISSIMO PRIN- 

ClPl AC d.omino, domino 

Vrbano, Epifcopo Gurcenfi , Romanorum y Va* 
gana^BoSmhcq; & e g* s Confiliario & Coa* 
cionafori^dommofuoqbftr- 
V uandifsiino, 

Voluit Deus^reuerendifime ac iUufim 
domine^reges acprincipes efp nutri- 
cesEcclefi£:&i>th&c haberetcertahcfpi* 
iu> confiituitpoBtias. ea autem 5 quamuh m 
Vifce imperiorumjrmnts miferc quaffgmr, et ~ 
yert dottrina Emngelij obfcuratur* tamen 
femper Dem excitat aliquosMonarchas>qui 
busfyonfa Chrifiicur^eii^excitatquoqypios 
Vochres & Pajiores > quv incorruptam do~ 
$rinamtradunt>nuUim impulfi-yeldeterri^ 
ti mthoritate. 

Cum itaq^ iUuftrk celfttudo iteftra inhoc 
mfliftmo confeffu fhrenifiimorum Regum* 
ihftrif^imorumEkBorum^Principum^ Co- 
tnitum &* Nobilium^ & nera-yocem Euan* 
gelij proponat,<& manifefte taxet abufmi^ 
iuiiij&aliarum cmmoniarum^^.-mbki 

* 4 

DigitizedbyGoOgk 



SPISTOL^ 

$era Ecclefi& facie>fah hifioria Succkipro* 
fomre^nonquoddttbite^uin CV f & refleda 
cendoz&fideiiter oradofis yocationi fitifi 
faciatifidyt multos alios adyota reuocare, 
ttuifimpreces nohifiuprofiltite Ecclefiz @* 
reipuh+coniungerenu quihm maxim&impen 
duntcalamitatesahincurfionihmTurcarum 
&aliorumhofiium. Oremm itatjyfilwm 
T>eiJ^ominummfirumlefim Chriflum>re* 
demptoregenem humani^tfi^fpiritufin^ 
(koregat &gtihernetMentes r dominantium^ 
^ptconcordi pacefincita arment fifi contu 
Turcam &* hofies Chrifih in hcc amplifiimo 
tonuentUt&ne amplim mutuh yuhierihm 
4C intefiinis hellk fifi profiwdant. Vejm 
miem C.-yt hancqualemcun^oratiuncukm 
huic tempori conuenientem^ honi conful&t^ 
fiam* atqi etiam rogo. Bat£Francdfordi$ 
&dM&mm^Martij* ^fnno l $ } 9. 

* r. r. zx 

fe V %j£ddiclifeimm 

- ~* • SeuerinwGoeb&r 



yGoogle 



i 




PE S V C-CI N O 

IJBER VRJMVS: J£V- 

thore Seuerino Goebelio^Medi- 

co X>o6lore, 

JgB Aec eft vita ajterna , vt a« 
. gnofcamus te verum De- 
| um>& quetrimififti lefum 
Chriftum. Voxiftaefti- 
plusnlij Dei faluatorisnoftri>quam, 
proponitriobisideOjVtreuocet nos 
ad confiderationem perfecliae imagi- 
nisDei,qu«e antc iapfum nobis fuit 
jmpreu r a J & vt dereftitutione gcneris 
humani acvita ajteraa>quaibreui fpe 
randa eft>afsidue cogitcmus: vbinon 
tantumin nobis radij diuinarum o- 
perationum lucebunt>fed in tota na- 
turarerum>veIutinthcatrofeufpccii 
lo adumbrabitur idea &eftigies di- 
uinsfapientiae&bonitatis erganos, 
06 finemirandoordine &Karmonia. 
Nam 6c in hac naturc corruptione 
videmus quibuflibet terrasnafcentW 

DigitizedbyGoOgk 



T>E SVCCl&O 

buSjinflcaquasdam illuftria vcftigia,' ; 

pcr qua; quaG. manu deduclmur ad ' 

Archctypi admirationcm & vcnera- i 
tionem,vcrecte dicatut: 

Viola exiguus flofculus hoc ipfo 

tempore,eaam in frigore,ex terra pri : 

jno erumpiccnm primum facrofan- i 

cl;a hiftoria pafsionis & refurre<9:io« < 
nis Domini noftri lefu Chrifti } inEc- 

cleiia rccitari folet > vt oftendat nobis i 
imaginem humilitatis Chrifti. 

Scrpic humi viola,nccfcfcin altum i 

attolUc 5 & quanto plus pedrbus coa- ; 

cuIcatur,tanto magis fragrantem o- : 

doremfpirat. Aureus vmbcllus,que ; 

purpureafoliavcftiunt&ampledun : 

t«r,diuin« & humans natura: copu- . 

lationem fignificat, purpureus fblio- : 

rum color liuorem Chrifti ex plagis i 

&verberibusexprimit. Sedifteflos i 

ad cordialia medicamenca eft przfta- i 

tifsirausvin fcbribus «ftu caloris cor- : 

rigikanimi dcliqujo correptis occut ; 

rit* : 

DigitizedbyGOOgk 



fom«fllci«eitidem & melancholi* 
tnedetur. 

'. SicChriftus Deus & homo , fuo li- 
oore , pafsione & refurrecHone , om- 
ncs nos ex dcfperatione > velut ex fyn 
cope ac deliquio. animi eripuit. De 
quo admirando Dei beneficio, cum 
ioctempore fit cogitandum > paucis 
Ecclcfi» ftatum depingam in hifto~ 
»4Succini>vt oftendam verumPhyfi 
ces ftudium^nihil efle aliud> quam ao . 
drinam&Deo.In Succini enim alle- 
ggria fenes & ordo omnium earum 
kcrBtn>qti*inEcclefiaacci4nnt, no- 
lis depingi$ur.Et>vt de lapfu ac refti- 
liitione humani generisprimu dicaV 
triftifsima eit.hiftoria> vt & verifsi-> 
ma,de lapfu primorum paretum: qui 
etpconditifuiflent adjmagine Etei, 
^uae iriipforum mentibus,yeluti viua 
cftgies exprcto.fuit> & tanquam ar- 
#ciofifsi"ma^^«raomn jbus numc 
risa|?f^ktaj|ecediit abiftaperfectio- 
^i«tei$u$ftO|i ^tuiftia fordea 



yGoogle 



nn :$vccTmo 

peccati y fed etiam in horaendas p«* 

m$. Dehuiuspulchcrrima^imaginis 

deformatione & maculis > quibusf*. 

pientia & beneficenuaDei eft obfcu 

rata, quid triftius cogitari poteft? . : 

To ta natura rerum noftram mcm 

dolereyacquodammodo nobifcum 

gemere confpicitur.Defigentes^eniiii 

oculos ad hocbitumen (ex qwfuc- 

cinum nafcitur) vmbram defbrmataf 

^iftius pi&une inuenimus, Materia 

5> ilia nobilifsimus tirr^ef fitccu^ cfk, vi- 

*> ribus haud ahfimilis baMam#> odore 

» fuauem $c fragrantena ^>irans-hat«J 

dubie in hwnatfum vfum^c^oadittiS 

ideoyvt fu&virtute$: admiratione m 

bisarchetypiimagittem-in mentere* 

uocaret ? & de beneficentia ipiulrco* 

monefaceret ; qubd cert& n0&facto 

^d^abiflalaafunftionejVt^C dicam/ 
» receditjCumaufq 

r> ta3^u0iaiftiu$ bi^immls fb^es^ 

9>. fcaiurigin^ 

»> prodieftfii^>£ift^«^ >#$? 

DigitizedbyGOOgle 



xLZBMR 1. 5 

^tSediffe 

videmus eflfugerq noftras manus y & « 
permeatus fubterraneos luto fordi-« 
busq* inqulnatos labi & deuolui in « 
mare flu£fcibu$ feruens> quorum tem « 
pcftate hinc illinc agltatus j tamdiu « 
concutitur, quoad frigiditate maris " 
concrefcat > & eiufdcm falfedine alte- « 
retun SaHedo & amaritudo maris 
vincula& afperitate legis ,ac itxDci 
imagine figmficatjin qua veluti pro- 
ccllis opprefsi tantifper fuerunt pri- 
miparentes &po£leri j donec admii- 
randaDeibonitate^iterum in littus 
acportum tranquiibe confcientis re 
ftitueretur.Et eareftitutio fit per-pro 
phetas &apoftolos,qui funt pauper- 
culipifcatoreSjficut ljjqui fuccinura 
adlitcora protrufum colligunt. 

Namin tota Pruisia non eft aliud 
genushominum magis defpe&um 6c 
vile , quam funt ifti miferi ofliciari j> 
<}uiad fuccinum colligendum ordi- 
aati fimt ;ij cum feruilcs prope fint, 



i' 



I DigitizedbyGoOgk 



DE SKCCJNO 

& ccrtatim concurruntex vicimsMe$ 
w tatp noftu , quam intcrdiu flantcFa* 
>, uonio , autCauro , autThrafcia ven* 
j> 5 tis-, quibus ad littora fucciaum im* 
^pcllitur. 

w Ingrcdiunturita^nudiraare^dum 
^adhucferuct *ftus,&flu<3:u$ interi- 
■ w tumminantur : hauriuntt^ fuccinum 
^cxiguisreticulis lino texns & aflixis 
^ad anteriores longarum perticarum 
x> partcs^qusfurcaruminftar ita didu* 
5 , &z funtjVt fcrme vlnam vna pateant, 
^ Miferabiie au tem, cft^miferrimosi-* 
^ftosofficiariosctia hyberno teropoH 
5 5 rc cogi ad fun&ionis fui cxccutione 
» &nudos quidcm marcingrcdi,quod 
53 ideo ficri dicitur>ne veftitos marefuis 
55prQeciIis abripiat :. qu-« certenatura 
^fluduumijsinlociscileibiet* > 

Voluit Deus codem rnodo mini- 
ftrosEccIefice ccrto confiiio calatni- 
tatibusfubijci ; voluit eirenudos>nc 

rebus iecundis nimiu veftiti ad mun- 
di iileccbxas & pericuia anim«rape* 

rca* 

DigitizedbyGoOgk 



ZIBEJt L 4 

wntur ; E t vt exemplo efTet omnibus 
pijsjpfe filius Dei dcfccndit nudusr 
&abie&ifeimus coram mundo>obij- 
citfepro nobis multiuarijs periculi^ 
vt nos flu&ibus pcccatipreiTbs obru 
toscj eripiat^c inportum tranquill<j 
confcie&ti£ reftituat: pendet in cru* 
cenudus & aftli&us, expanfis rnani- 
busac obuijs vlnis amplexurus nos. 
poliicetur fingulis fuam gratia > ac &* 
terna beneficia vltro ofxertnobis in- 
gratifsimishominibus. . 

Etquemadmodumiitis miferk o£* 
ficiarijSjquifuccinumcxmari^ no fi- 
nevits difcrimine hauriut, nulladaa 
turpnernia; ita maxima cft ingratitu- 
dogeneris humani ergaredemptore 
noftrum* quantum cnim fuccini pi- * 
fcatores miferi colligunt, tantundem « 
falis rependunt illis prsfe&i. nos Sal- < 
uatorinoftroitidemmordicantefa- '■ 
lem&amaramingratkudmem recri- 
buitnus pro tam duici fuccino &fuc 
cododrinae fu« > quo peftem &om* 



dbyGoogle 



2)2 svceiMo 

xieS venenatosi&ulDiabolianobis » 
auertit* 

Intucntcsitac^ bencficialcfu Chri- : 

fti 5 nequaquamFaccumbamusinra^ i 

ferijs&^rumnis^necproptermomk : 

tarie,a huius breuioris vit^ commo* i 

dajavcritatis normadefcifcamusvel 

decIinemuSjfcd inpaticntia & fidei i 

conftantia corda noftra contrita ad'i 

Deum erigamus 5 ac fpe vita^ seternas li \ 

5 bentius paupertatis onus feramusjn ! 

5 > tueamur miferadam faciem iftoruai» ; 

5> qui fuccinum fub atra no&e, nudi ,in i 

w fummofrigore>infano & furibundo : 

„ mari eripiunt.nemo equidcmfinedo ; 

„ lore ifta videre poteft 5 dum videt vxo/ 

„ res iftorum ftantes ad littora maris* i 

„ &exiguo foculo ftrato a ventis igne 

iy fouenteis:qus pannis calefa&is mari; 

^ tos redcuntes efiudtibus, prope exa*i 

^ nimesample&untur. 

Scd ad naturam fuccini digredior,! 

cuius differentise adco?* quivoluncl 
dici membra Ecdeiias, opame con>: 

gruunt.! 

DigitizedbyGOOgk 



ZJBMR 1. •;.■■:!:. $ 

gr uunt. Tria enim funt potifsimura 
colorumgencra, Candidum^pciiucir ei 
dum , & obfcurum feu confufum»4c " 
mixtum ex varijs colorihus. . Hiuus " 
,obfcuri>cum maxima fit copia & mi 
jiimvtmtas>merit6 adEfliEos&Epi 
cureos confempotefoqui funt iuuti 
leterr*pondus;ficutenimhuiusob-. 
fcurifuccinigleb«ejhccb ad medicina 
ic$ ad ornatura adhibentur: i*tailli 
*uamnec£pietatisorr icia, ne<$ poli- 
,tiasautvirtutera curant. 

Perfpicuufucciui genus PhariOeis " 
<eft GrailHmum. quemadraodu cnim « 
.hoqpuiehcrfifflefolct expoliri & ela « 
horariad otnatum ac venuffeteni» yt « 
gemraas varias raentiatur.-confpiciu- " 
turetiamin eovarja animalcuia vene « 
nata,vt araue**qu£naturafua texunt .« 
telas reiiquis infeclis, quibus inuol- " 
uunt & enecant ipfa. Eodcra raodo « 
Phari&i non tantura externa quada 
fpecie ac fplendore reliquosoranes 
- auteccliere vidcri volunt:fed nonau- ; 
v: ....... -;",'• ' f ^ 

DigitizedbyGoOgk 



DE SVC CIMO 

quam dum cxterna ifta pulchritud^ : 
ne nobis blandiutui^pcftilcnsquoct ) 
dam incordevirusalant*quomulto ; 
rum terieras confcientias legum la* 
quciSjCeu telis aranearum>implic$. i 
tas , cnecan t jiiulla falutari medicina : 
tempeftiue adhibita. 

Candidum pcromnia coofera po 
teft yere pijs & veris Ec*:Iefi# mtxd- \ 
bris,qu$in fidei conftantia&conM- 
fioncnunquam apura dodrinarecc* ; 
dut.horum numerus eft perexiguus, i 
» noa fecus atqj candidum fuccinum 
«»inuentu eft rarifsimum : quod ctfi 
^priiiiafecicfbrdidumac vil&videtuiy i 
■» fiout & apud Romanos olimin nullo ; 
» fiiit prccio , tamcn admirand^ virtu- : 
^tes ei infuntPeftem & omnia^enend i 
» rum genera arcet. Aiunt ftridere can- 
^didum^quadovencnumcifuperfun- i 
„ ditur.Cordi perutile eft ac tremori i* ; 
99 piius infigniter medetur. propterea \ 
» miicueratidycteresdc^arib.c-gem ; 
^mijtConfert calcuiofis &dyfiiriala- 1 

boran- 

DigitizedbyGoOgle 



fcorantibus, Adpartus difficultntem « 
Olaliercs fatciiiEur yix quicquam efTe « 
prajftantius. Siftit fauguinis prpflu- « 
uium,<&: menfium redundantiam.Do <* 
loribus dentium medetur. Catarrhis « 
& deftillatipnibus capitis , aiiarum^tce 
corporis partium citifsime occurrit. <« 
Vulua: procidentiam fuffitu in iocfi «'« 
r?ftituit. R.pbor v at yifcera acaeteras <« 
corporis-partes; .Siftit ventriculi vp- c< 
.,iB«.u^.^aus,idprppinare;eft:foii-cfi 
tBsin^fenteria. iMarccIIusEmpir*- c< 
c«s jiiciti qupd cardiacs pafsipni fic « 
V|il?> qaamipfe faliflatipnera nomi- « 
S|t,ii injujuacpquatur fuccinum, & c< 
keo^clipquatur; dc qua aqua yuit c< 
p^n#ii(iuas vncias per triduum^c« 
$<js mc^ipamcntum tam iumentis <| c« 
fcopinitoexhihcri. Solcteriam i&e c« 
|icisfieri;fuifitus ex cadido fuccino:c« 
& iifdem.tritu inyinp exhi^tur > pr?-c < 
fertim quando cx obftruc%one caii 
&t^i<%$S.- .--; • ;- , . , n - t ;.. - . ;;• 
> iQueii^dni^umau 

DigilizedbyGOOgk 



c< 



% ,JD'£- SVCCIMO 

{ XBerita nunquam fuas vircs cxcrunt^ i 
aifi prtus aut contundantur>&inmk i 
nut^imum pulucrcm rcducaturjaut i 
maccrtntur > autvrantur.Sicpij > quaa -\ 
tomagis^runis&calamitatibusiuh-. : 
j jciuntur> tanto magis fenciurit pra&4 i 
fen tiam <5c auxili um Dei , qui per eoS : 
refiftit omnibus malis* 

IIIu&^ i 

centiaacgratiajquod ommbus ^quc | 

9 o$eratur.Omne cl.e&ri gcnusin can^ 

- didum conuerti poteft> fi iuftain mii 

- ritraha#moram.vctuftate>nimaibc* 

- dinem acquirit >dum a lalfcdineina* 
ris^teratur. Placuitipfi JE>eo in ima 
gine candoris patcmc no&ifcum cot 
luderep ulcherrima confblatione, cu 
inquit £fai# prlmo ; DicitlJominu^ 

1 fi peccat^ veftra fucrint W^cdcciiife 
: ^mmf cdden tur canfdidiora^fihrubcafc 

hlftarpuir^ 

b# erant.^ - :■ r r ;:. :.: ;■ •..-/ j :■: . 

*> DcalbatnosDeus miflofiltoDo* 

mmoMoft^^ 

~ crofan- 

DigitizedbyGOOgk 



ZlBtS h 7 , 

crbfcn &o fapgMine pro nobis effufo, 
cature noftras fbrdcs & peccati cali- 
gincra abluit, mundat corda noftra 
Fuo Spirku fan&o in nos eftufo, do~ 
natnobis^tcrnamvitam&iuftitiam, 
fan&itatem & puritatcm in nos coa^ 
fcrttvt mcn tcs noftr^vclu talba Iana> 
velpolitifsimu fuccinum,quod fplcn 
dor folis cxcipit>nitcrc vidcantur. 

Fragrantifsimus aute candido fuc- « 
dnoineftodor: quoreftituit fynco* « 
pcvertiginc, vel epilepfiacorreptosu* 
& qab candidiuscft^c^i 11 medicma« 
cftprsftantius» Singularis etiamdul- c# 
cedo ineft candido .- reliquis vcl exi- -<* 
gua> vel nullaprorfus. At nigerGa-** 
gates infignis amaritudinis particeps ^ 
cft,foetet*& accenfus capkisgrauedi^ 
aeminducitaftantibus* h 

Notatu dignum eft,quod nigri Cuc<* 
cini genus quoddam tunc temppris <$ 
ad littora appellcbatur >cu noua qu^ ^ 
dam haerefis in Prufsia exorta eflet.^ 
Erat idliquidum > vilcidura* 8£ Icntw ^ 

DigitizedbyGpOgle 



&E SVCCINO 

„ jnitarpicisnitens » ac teterrimiodo- : 
, ris:quodcumanobi$anteanon fui£ . 
fct confpe<aum } mcritQ videbatur no 
bis ccu digito oitendere hasrefin taie : 
cxorituram > quae fuofoetore multos i 
"„c0etturbatura. Kludvero tetcrrimii i 
>, bitumen ne cqmmacjilaret & inuol- i 
„ ueret reliquas fqccini glebas fua vi- 
j, fcedincinter easnon reponebatur, 
non fecus at<5 manifefti hsreuci ab 
EcclenVcoetuexcludendi funt. 

Congruitautem venufte hasreticis 
hocbitumeji.nonenim coioretantu : 
5 , candido opponitur,fed ctiaminfigni ; 
s , amaritudine& viribus,vifcedine fua i 
„inftarvifciadhaeret contre&antibus, i 
>} Et ficut candidum fuauem fpirat o- 
„ dorem,itahocfoetidifsimu eftacfui- i 
„ phureo quodammodo fucco dilutu, i 
^ Verifimile eft etja taie bitumen fuifle i 
s> inlacu AfphaltitcvbiSodoma&Go '. 
„ morrha conflagrarunt in aternam di 
n ninaj vltionis memOriam. De quola? '. 
^ cu AfphakiteitafcribitPiodorusSi- : 

culus I 

DigilizedbyGoOgk 



tistn t • 

cu!us.*Gum Afphaltumlacuicftege- « 
ftorus,antevigefimum & fecundum <v 
dicm apparent%na,Etenim circafta « 
gnumftadjjspJuribusifoetor a vento « 
cxcitatus* proptium argento auro<$ « 
&«ricolQrcmaufert. Propmqualor « 
ca cx calore fqetoteqj lacus corrup ta <« 
morfeos arTeruntiocolis, & breuiorb « 

vitaircddunt. * 

Talis eft nat«rahajreticorum,vtyi 

fcedme fua muliorura incautas ani- 
mas inuoktas opptimaat , &£oetoro 
acamaritudincfuaeaccent.S»pecan « • 
didum fuccinum,quando in calidio- « 
ri ioco (qui fiammas exDers cft ).diu- «• 
tiuscommoratur,amuTo coiorena-* 
tiuo innigredinem dcgenerat; nonfe «. 
cusat<£ ij , qui pro candidifsimisEc- 
elefismembris habentur, fxpe a veri 
tatc ad haerefia prauam defcifcunt- 
Muitietiamjcxcandidifiimofuccuio « 
variaefformaxi &crlmgifibi curant, « 
vt cordishumani efBgicm vcl crucis* « 
Bodem modo multi » qui ad veaeaa «« 

:"'-'V ; ;;;; f 4" 

DigitizedbyGoOgk 



$ DEXSVTCIftO 

'■ fca:reucoram depeliendacrant ordi. 

■■' nati,mbpra;textu crucis & calamita 
turavoluptatesfequuntur. 
■ Hascideo dixivberiuSiVtoftcnd^ 
remnature inquifitionem iucundara 
& vtilemefreincomunivita, dignam 
homine Chriftiano, Confiderantes 
enim terrenafcentium yarias vices or 

* tus &interitus, commpnefieri debe- 
snus.de human? vite fragilitate,ided- 
quencc efferri rebusiecudis, necno* 
Hrs vocatipnis meta tranfilire. Qui- 
uisDco placerc &feruirein quouis 
vitajgenerepote&necopus eftfinge 
renouos cuitus aut csremonias no-, 
uas contramandatum Dei, Non mo- 

- ucamur laceraEcclefiefacicamemus 
«mplicitatcm in do£rina, & humili- 
tatem in omnivita:genere.Humilita. 
tem certe ac gratitudinem amare di^ 
fcemus, fi fepius naturaj hortumpia 
confideratipne ingrediemur, ac ter- 
re nafcentium naturas intuebimur: 
ad quarum contemplatipnem nos> 
-:• - pfe 

DigilizedbyGOOgle 



XJBEX ■/. 9 

pfe ehriftus4educere videtur, cum 

prc-ponit nobi&liliaagri, & ea dieit 

effe magis prsclara quam Salomo* 

nisornatum.tanta eftiftiusfloriscle- 

gantia,tanta odorisfragrantia > tanta 

denitg ipfius virtus in varijs morbis 

depellendis. ; " ■■ 

Etvtvnum adhucvltimoaddam, 

quam illuftre exemplum gratitudinis 
etaHeiiofcopio& multisalijshcr^ 
bis;quarumfloresnoctu claudutur, 
iaterdiu verb fole oricnte rurfus ape- 
nuntur,&quafi geftientespr» lasti- 
tia effundunt fefe erga vitae autorem: 
&moxdemiflo & inclinato capite* 
ceu figno reuercntiae, vidcnturagno 
fcere & honorc afticcrcautorem fu- 
um,dura omni tempore ad fohs mo- 
tumfefccomponunt,folcmrcccdcn- 
temprofequentes* & redcuntem ex- 

cipientes. 

Nos itac$ hoc exemplo commo- 
nefaaUflexisgenibus agamus gtatias 
Deo,quod vnicumnlium pro nbbis 

DigilizedbyGOOgle 



DZ SVCClfrO 
vi&imam eiTevoluerit, per quem rioi 
a.pcecato, morte &faucibus gehea- 
Bajeripuit>ac voluitnos e£fe cohajre- 
desregnifui. Eundemoremu$,vtin 
Jiacienecfemjmdi djrigatomnes eiFc 
&us & conatus npftros ad nomims 
fuigloriam. 

' QaareajteraeDeus,pater Domini 
noftrilefu Chrifti>eondftor & con- 
fcruaf or generis humani* patiens» bo 
ne^niferjcors te oramus »propter fi- 
lium tuum vnigenitumDominum no 
ftrum , vtita ipiritu fan&o tuo regas 
nos , ne quicquam aliud cogitemus, ' 
quam auodhac ut vita*terna,vt co- 

gnofcamus te verumDeum,& 

quem mififtilefum Chri- 

ftum,Amen. 

- * # * 



yGoogle 



D E G ENER A^ 

tlO NE SV C C I N I-W&* 

cis. Liber 1 X 

PR^clarcdi<9:u eft a principe phi- 
lofophorumiPropteradmkatio- 
nem & nunc & inido coeperunt ho- 
jpines phUpfbphari. Phiiofbphamui: 
cnim deijsrebuslibentius^qux: velra 
!30i;esfuna vel quae propter venufta- 
U m& <dbganti|,veipropterin%nem 
aliquem in vita vtihtatem apudperi- 
tifiimos quo^ viros in admiratio- 
^futm - 

Proinde mirum non eft,tammul- 
tos ex^ yeteribus etiam varia de orign 
ae Succini diligenter confcripfifTe; 
cumnon tantuminreMedica maxi- 
mum vfum habeat, fed etiam fua pul- 
ehritudine & varietatequemuis feci* 
k in foi admiraripne conuertat*Tas* 
Varie enim ludit natura hoc fncco 
conf retp^yt nunc Chryfoli thu a tiun(; 

< „ ' DigitizedbyGoOgle 



Z> £ SV€tINO 

CarbuncuKL nunc HyacinthS,nune 
Topazium, & reliquas gemmaru qj£ 
fcrcntias imit etur & exprimat, odo- 
ns fragrantiaTbus & Myrrham fupe- 
rct,mirabi!i quoqj modopaleasnoa 
fecus acMagnes ferrum attrahat, 

De hoc quidem etfimuki pnecfe» 
re differuerunt, tamen cum fubinde 
adhucnouas&quidem falfa;opinio- 
nes»veiutex equoTroiano profiiiat, 
paucis veramfententiam aperramrnd 
enim min us philofophieftudiofo in- 
dignum effc,vera occultare , quam te* 
«nere derebus iudicare. 

Cardanusaute, fummus alioquin 
philofophus,cum non epubuerit no- 
uamcomminifci opinionem, contra 
tot do&ifsimorum fcntentiam, rcpre 
lienfione certe non carer.Nam & no« 
tiafingereartis non eft, &eademfiae 
rationibasconftanteraflercrc, terae- 
ritatis eft.Atinvnius quidem falfeo- 
pinionis aflertione,cum plura abfur- 
tU induci neccflc fit,Cardanus ab v- 

na 

DigilizedbyGOOgk 



ZIZZR IT. «« 

iva opinioric mox ad alccram refiluit* 
priori ratione non fatis firma. Cum 
cnimdixiffetprimofuccinum exma- 
lisfpumaOccani feptcntrionaus gj- 
gnijficut Py tfacas &Tim2usconcrc- 
n roarispurgamentum effe volu erut, 
rooxfeipfumcorrigensnon exiimpU 
ciroarisfpuma oriri<nam tuncma- 
iori quantitatc & vb'19 locorum col 
ftgeretur) fcd excetorura fpuroa pro 
dire affirmat,tura quod inijs locis, 
vbiPhocaubundant,&cdnuvelam* 
bracolligatur.-tumquod vbi Phoc* 
defunt,nec ibi reperiatur fuccinum. 
Hsc fi vcraf unt,tamfaalc cifucrat 
diccrePhocas velfragrancia odoris 
allicKVel pwedx cxpedacionc, maio- 
riicum voluptacc, eaioca vbifuccini 
funt fcaturigtncs , amare & mcoierc. 
tn Sudjnorum cnim Oceano , vix tri- 
gtnta a litcotc fladijs , fercno ccelo, 
fcintillare quiddam inftar pellucidi 
bituminis tn fundo roaris pifcatores 
narrat, qucmin locum pilccs magna 



^Google 



1 



v £>E: SVCCINO 

copia couolaritifiuef ecrcatioiiistra^ 

fa,fiue quQdinde alimentti quatrani 

Omne enim bitumen pingue, aereu, 

Sc fiibdulce eft: & fuccinum quidciii 

tam animantibus quam homiaibus 

ipfisefTe falutarejexperientia multpj 

jedocuit. Tantoautem &dulcius & 

alimento aptius bi tumen eft >quanio 

|>urius & Uquidius fuerit; quauispro 

pter lentorem &. xifeiditatem pifces 

hattcmateriam no concoquere po& 

fe,facile crediderira,fed aliqua expar 

tealterare. Ideo MJPaulus Venettis 

alferit,id in balenisad infulaMadaif 

gafcar inuenirirnecAuicenna vel Pfcl 

lus, quiinmare efontib us effluerefei* 

ttunt a , in pifcibus repenri negant. Et 

Scrapioait,Ambram e terra*qua? M 

marieftjorir^non aliter ac fungiooy 

4inturexea quq eminet amarkipfam? 

quepartim_fluaus& terapeftatemv-. 

jia cum lapiffis eijcere,at9 ita colligi 

inlktoribus.-partim pifces deuorare, 

.quos cum interfecerini> exipfis exit 

DigilizedbyGOOgk 



LTSSJt tt. : « 
jsLSed eam quae in vcntre xepmtm 
efleprauam.-qua: iuxta fpinam dor£* 
meliorcm. Saepc etiamlacerta?r vipcr 
^vtMartiaUsdicitipifccJ&Quapi- 
fciu> fuccmo inclufe,ac cumco iula- 
tpidem mutata,reperkint«r> Ergo^el 
fuauiualitu afficiuntur,yel ad aliml- 
tam capcffcndum alliciuntur^yci^ 
peHucidum fplendens^bitumi* j&o 
finecaudis haEtibus in marisfuridue 
ttrrafcaturiens, cxcoimpetufcma- 
tur^no fecus atc£ folent fe&ari -aqy af 
exfoli&aeftu & fplendore illuftratas, 
Nequaquam ergocx pifcibusgene 
rari poteft , cum pingucdo vcf fpuma 
Phocarum nulio cognationis vincu- 
lo^uccinorcfp6dea't.Abfurdum m- ■■>&. 
.temeft quod addit,inquies ;Et quod 
aquailla in tam pingui corporc con; 
;t©da>ajiquid cx eo,vt & ianobis vri 
^edixcit, excuiuscopia aiiquidfic- 
.naeocfleeifo&c. Exile o^uofiue argu- 
;Jaentumeft,quodPhociC odorem ca 
«oreihorrcnt, quod fBcdno coaxt a 



^Google 



> DB SVCC2NV 

rium c&. Verifimile enim eft> pifccsfi 
gacioreS non tantu caftor eo>fcd om- 
nibusgrauiteEolentibus fagari. 

SiautemCardanusbitaminis fc$- 
tarigines in Mediterraneo vel Balti- 
comari prorfus nuHas conceflurus 
erat,tutius&maiori cumlaude vetc 
^rum fentent!am,qui exrefinis arboru 
dixerunt nafci fuccinum, defendere 
potuifiet.Efl: enimrefinaarboru fuc- 
cus pinguis \ aereus & pellucidus in« 
liar fuccxni,qui flammam recipit & a- 
lit,necingratu fpirat odorcm;perido 
neus quo^jratione fu^¥ifcedinis > a- 
cimalcula & quseuis obuia recipere 
& amplefii : & quidem eadem mate- 
ria concrefcere & indurari apta efi 

Memini aliquando refin^Q>eciem 
inie&am in aquamvitrroli» cuialij a- 
ftringentes fucci erant mixti,co'aguk 
ri r & duritiem fuccini acqqircre.Et£i 
ne vides aliquis tot formicas^mufcas, 
culices>araneas,alia^idgenus anima 
lia^fuccinoinualutajishaud iacilea- 

liua^ 

DigitizedbyGoOgk 



iiuadc^qu&t» ex arborym gummati- 
hm d£riu^e^imabit. Vnde& ab 
Ariftotelc prb lachryma arboriieft 
HabitumJix quaraiententiamDioico 
ridc^criampcdibusiremaiuicvqiiaai 
qubd exLyncis vrinanatu crederet. 
■ Na quod Brafauolus pu£at,I>ioico 
ridcm in eadeiii fuilTe fententia curn 
Demofkato>falfus conuincitur exli- 
bro ^cap^vbi fic inquit : Lyncis v- 
iiBam* quam Lyncurium appeliant» 
fimulac cxcerniturglaciari cbireucia 
ttlcuU duritiem vuigo creditum e£L 
pare%JodcIe eaproditum efhvanu 
cflccouincdtur^uocerte inloco pia 
nk reijcere videtur Dcmoftrati opi- 
luonem* Et idem libroi. cap^ivafle 
mtSh videtur>cumdidt:Lachryoiam 
populorum commemorant , qu# ia 
Badum amae deftuat , durari ac coire 
iniuccinum* quod Ele&xum vocant 
m% ChrylbpKorum >. &c. cuius Oufc- 
diujslccutuscft^tentiam^-^^^^^i 

: g 



yGoogle 



r . i>E SVCCJNO 
&zrdmiscle£lranow> qu& lucidmmm 

Acginerta quoq$ fa ccmu alb« po* 
pulUachrymam efle dicit > iuxta Eri, 
danumfluuium eiFufum& coagula* 
tfi,aurei coIori$*£c enimak;«Au^i 

<$m(u£k. Mithridates verb e eedri- 
nogenere arborumnafci dixit>quod 
inpetras defluens in mare deuolucu 
rapiatur. 

Nondum itaq* Cardanus veterum 
opinionem ahfiirdamfuifle oftendiv 
jcum vix vno atq* altero afgumcttto 
fectus,ipforum fcntetiam impugnct 
Proxfus enim leue e& quod dicit la* 
chrymara arborum non benecliciih 
jregionc tamfrigida, cum non minu? 
in S^ptentrionefint arbores rcfinife- 
ra^quam ahjsin locis* Nam Solibi 
tempore^ftiuo^fuprahorizontc dk 
tius quamalibicomoranSyVcHcnicn* 
taores «ilus ciet } & malori copia ex 

^. ' ar* 

DigitizedbyGoOgk < 



tlHSR //, 14 

aftoribusirefinam euocat 

Priufquamicrgo Cardanus nduaxrt 
opinionem ihduceretideb uerat ofte* 
&re>qubmodb exbitutoine fuccimi 
non poflet gcnerari, autfirmioribus 
ratiombustiki,fi exarbbifum gummf 
non poffc prodire demonfiraturui 
erattqiiodcgo quidcm in ptxCcnxkco 
naboi^nam reliquas opiniones falfaS 
mifumcopuseft refutare. Quis cnim 
Soplioclf fidem adhibebit> diceti efle 
toncretas ia^ronas' Meleagridura 
auiem > MdcagrumdcficnjiutDi' Dio- 
4prus Siculus Iibro fexto fcapitc o&a 
uorecitat f^ula de originc Succinl 
talemrScy thi^jinqui^quse fupra Ga* 
fatiam eftjoppofita infuia inOceano 
iacet nominc Bafiliaan quam tempe- 
fbs ele&rum plurimum cijcit * nulla 
aKa in parte orbis repertunv De eo 
qui4aveteres febulas fcripferc haudt 
dignas fide } & quse a pofieris reprch^ 
feiint ? N6nuili enim tum Pbet* tum 
^ftorititradunt, Phaetbontem So* 

; g 2 



yGoogle 



DE SVCCINO 

lis filium^cumpuercfljb^pctijile apa^ 
|re*vt vaicum diem Solis currura re* 
gerctailo -aflentientc, fumptp curru, 
cume<juorum j 

^b ^quis contempto puero^ cxtra fih 
Htum curfum efle curruin delatum; 
& primo coelum equorum errprc io- 
^enfum>circulum<^,qui galaxias dici 
tu^jiufinodi faftum ^ deinde magna 
^ojnbuftam orbis parte. Qua re com 
mot uni 16 uem,fulmine tradunt Phae 
thontemperemifre^ Solemqjin prifti 
numredigiile curfum* Ehaf thpntem 
3ii fcnte^c^ fiuui} qui nunceft Pa- 
du^oj>m]E4:idanii dicebant y dccidik 
fe.Ejus mprtem Nymphas fieuiflefo- 
i;ores ? doloris9 magnitudine muWta 
natura inpopulos luifle verfas» Has 
annisfinguUseodem temporelachry 
m^seducere, equibusele&rumfiat* 
rsliquti fp!endorefuperans-Sedcuiii f 
hi fabularum conditores a vero aberi 
rafle^a pofteris deprehenfi fin^nosvc 
ram hiitoriam f^quamur* Nafciture- 

le&rura 

DigitizedbyGoOgle 



J ecTrum in ca^quain rettilimus ihlbla: 
eum vero afc incolis ad proximfi detej 
ratarcohtln6ntem,indcadnoilra v^ 
qucapportaturlQca. Ha?cille. . 

Heroddtus Iib.j.in Thalra fi'c in- 
quicDe cxttemis aute Europa^judcf 
pro compcrto referanoiihabfro-. ne- 
que enim afiehtidr frouium cprchclf 
eflcEridantim a |>arbaris vocitatum;* 
quifiibeat marcad Septcntrione fpe? 
ctanSjVhdc eiecirumycnire-harratur^ 

Hscetfiveterestum Poetjetumhl' 
ftprjci>tanquamf^^ 
pbtlreruhtQ tameh hihil alihd fighifi- 
carevoiueruht^ qUam|aceihum eSc* 
Echrymapopuii arboris, k cum Nynr- 
phas dettehtes Phaethontis mortemy 
mpopuldsyerfasdtcerent.' '■■■'-■ - - 
: Haftc vcterutn|ententiani hdwva^ 
litsratidhrousmunitamy etE nohfecr 
Rimpughaucrim:diucrfam*tamciTabf 
ifiarcckal)Oifiberum cuicg c^hccflu-' 
rus radioutnvtt quiuis ipie, quacnanl 
^Htari&^scdnformis fit,pondc- 



yGoogle 



, t _ DS SV&ClNp 
rarc & concludcrepojfsk. ^Cumitt^ 
qoc fuccinum ex pingui materia coni 
ftet>orancs pinguium fuccorum di& 
ferentiasexpioremus^qug ad«es or n 
'dincs vcl claflcs referri pouunc;Nara 
*$$ pingucicunc.au.t exanim^tibu^ 
&ipfoxnm partibus orta cfle, nccciTg 

«#>Vt s^ymi^H (t4 cftj ^UU^Jcpsl 

o£meduMaofsium:autexfuccis rcfi? 
msuearborum vclplantarum;aut cx 
, tcrrcfuccispinguioribus.pr?ter quas^ 
tres difFcrentias haud quifquam plu- 
res oitcncferepoterit. 
. De animantium fane tam terreftrfc I 
vm quam aquatiUura pingucdinibui 1 
certo conftat, tam experientia quam i 
ratipnibus,nunquam cas in tantam : 
duricicm ^coire poffe vt lapifoicanfc; i 
cajore. cnim attenuantur&magisfuQ : 
4unturiquam vt ^ 
que e|ixaiionis vela&tionJs ge§er$ \ 
yfusfueris : frigcre vero cogi & con^ i 
^enfarimulto minus poterunt, curn 
f?^?ia»tenuj^ercf $£flan$iac& i 
..:/•., "° : flatar, 

DigitizedbyCoOgle 



fl^l^:quajpi«tetexiguam conft- 
ftentiam^ nuiiam amplius eia&mcm 
&firmitttdinemadffiittunt aut iwd>. 
piuflcAkraotciiimpartci terrefbcSi 
fltiibusuitj^^dfaawcfccre, &ifonitcC 
pcrmifceri tcneicaes4d c^afi^u^* 
dam duriciem e^conjpa^ionempdc^ 
kbantyquomodocuuqs caulas cffi* 
eimtcs dtiriciem ace*>mmodaueris* 
Iffipofsibilectiamefletjesajiimantifi 
|«Bgucdinibijs tmtas cotorum dilfo- 
KariaS4M3ri.*quanmiuccini ^>ceics 
«fiedepi^be.ndiaius.Nequeigkurex 
Piocisoequeicxaiijspinguedinibus 
fotcinujn^encratur, fcdiuit ex ccrr» 
pnguiori: fuccc*iautex rcfinis arbo-» 
roai , ¥et bcxbaium gummatc ortumv 
habct- •- ■ •- ; - 

'£zrefi^^i^ii^erd&:.db0C''^p 
cinumcxterminar^haud fecl:u&dia 

aliquls d^xeritv^robaturus fortafsis 
Mcx colorc, confiftenfla>&.odorey 
qaod<| flamraam faciie recipiat;ik« 
ut & GomdiasTacitusvna cum aEj« 

,- ' DigitizedbyGOOgk 



k &exsv£gimo 

ad4extr«m Sucuicimaris uctu&tna. 
rejEerutan t nt; acfoli o.mnium §uci£k 
|iuf&«juc»dipfi<jle&m vocarit*inta!i 
vsdms^miffohttoxe legunt; Mccl 
: qu« natm^j Lqua?ue: ratit> ^gnat, m i 
eajbaris * ^iaefitumcomperJEumuft i 
JDitt qmnetiainter cktera eie^ameifcj '■■ 
tt; marisiacebat *donec luxuria &q, 
ifra dedit nomen Jpusin nullo vfij,ni i 
dciegitar. inforrae perfertur , pred^ 
em^ mirantesaccipiunt. Succum tai : 
men arbqrum efleinteiiiga%<|uia tcr, 
xena quc»dam,a ti^ istiam ;voiiicria aai 
maJ^^eriiri^- mteriucen^fquaj itai 
pBcatajfeinaore,moxdureiceatc 
ima^eluduntur. I«cimiiojrAig«ttt 
nemora lucosq^ficut Orientis jfeercs : 
tisivBfctniJrajbaliama^Juiaiiturrita 
Qaaderitismfulis^^ajneffe erc* : 
diderim: q ncinifolis radrjsbexpreila . 
at<^Iiquentiatin proximummare la- 
kmtra^acvi tempeftaj:»m ; iaa<iuer& i 
ii|£oraexundant < 5ioatoiam..fuccwi: 

admo-i 

DigilizedbyGOOgk 



l$mQ$p igne tettte$, in mpdu ra Uftkg 
^cettituiu^^flanimain pingsem 
$olentsm; mpx,vt in pkem refinamT 
ueilenteicitu H^ec iUe. .„:. ', ; 
, Verum* fiqnis hajcfingula exacl:* 
coltetione ponderet M facile fe conr 
luoclpaeeturv.S cnim~ex arboribu? 
j^l alijs plantindeittejet^tuncyel ex 
jreiw^l dittcrfommgenerum arbo^- 
fc4e4^^Siex„,y|MU54uef opu 
1 iijfitte pim fe&isedrt* impofsibilefpr 
$t,eam>tpJci>lorum Ip^esaffume- 
ie;iiȣpfsibile quoq* foret^intanta 
eopia fudare arboips »m quanta iuc-? 
cmamxepcjstur.Sin e^dJuerfis, arbo,. 
ribjjs ye.l- plantis , tunc. yires fuccini 
^jjojqs ncrnmtinus yarjaj ejit^quam di? 
uctfeitum jarpprum refins.qu^ no di- 
usrfas.modo 3 fcd contrariaSJkpe vi- 
r^iortiuntur;^ cum fucjcini difteren- 
fekibusnujiquam pugnent. 
Refinisinfupervcl omnibus yel ple 
lif% certeamaritudo «juasdam ineft, 
q«am defugerent poswi? *nimalia <5s 

DigitizedbyGoOgle 



infe&a : & &n£ Farifsimc refinis *$ 
gummatifces inuoiuta ea cronfpicaHii 

fepius in fuccino inueniuntur cdrri* 

* ^^Miavelaliaarbpi^imadoata^ro 

quibusmon &mei vidi veram Melaa* 

teriatn , chaicidda, 6c alias #b terra* 

iteas r es jifcut oftendft mihi clarife 

xm*s^didri£^ I^ 

h^H^s%^amis * pr*cepto^m<^ 

cfe^i^fflus^ optia^deme md^ 

tMi l: -Rcm<Metiiis ite celebcmmus 

&medicus &phiiofophus,dicir fc hi 

bere^iarabe extrsu&uffi e&montibus 

Pyfenimn cuiusaltera partc St Clfa 

^be^mjalteraP^lagateslapis; Aece* 

dit adeatjuodin tantas maffas & gl§ 

bas wfiBarnefiguamiiia i^ont^cea* 

fiuer^^lRintiCiim ea^icnfis^*efijk^ 

tae fxtim «ftuPdeffciient vel in r^ti^ 

dos globuic^el |>erioterfticia eohf i 

jpcan tJ ct -lb^m--vc^ mMfiis C<J iwe fi» 

q^nti»&fepius humaai^ap|is^ 

gai^iti^^ce4wft)piWe^ par# 

c >>. bo*l 

DigitizedbyG00gIe v 



|us I*b folide a$ix*,ac firoii tcrcom 
pa&e funt,vt nonfolis £ftu>fe4 maio 
ricaloris gr44u liquefa&am & pcrfc 
^eiBixcat^iuccini materiamint#i« 
ga8,&quafi epdem temporis mome-> 
to gemtarorquae fi ex ar|>oribus per 
yices. fudanttbus ortum duxifiet,a- 
lias figuras & fprmas quo q$ for tirc* 
m, Et ytomnia vno Tcrbo dicam* 
$on Qdor£> noniapore >non viribus 
vnquam comigniunt bitumen &re- 
fina:huius enjm fpeciem quandam t 
qimarteijEi^ai lapidis duratam cxz- 
min^a^mM iftoruro refercbatv 

Poilremp cum adPrufsiaci maris 
littora, vfc>i foccinum <^Iigitur T nec 
populivncc4i*.arbores intoto ifta 
tradu confpiciantur^ nec quidem in 
9ppo|k^ 

cre&a^ * 

fcrtafsif|tl^^ ibi habere np pq£- 
fifitjSiiccinum nequaquam crit <&£- 
^^nec|«wefVnc^w^ vlliusarbq 
WS#v;vetu^ 



yGoogle 



fSrib gcnerabitur cx jftngaibri-tcwi 
lucco* — -"■' -\ - ■■"■^.:.:-V'. ~ . . ,.-; ^ 

Huiii^qiikie^cuHvdao fintgeiie 
ra^fixifur & bitumen,ex ai|erutroifto 
rumWcI?&ru prpueniat necefFe eft, 
Hiuc quidemcumiUbmhil commu- 
EeefLconflat enimliiffur exincine- 
fatisterr? partibuSjparum quidem 
etcofi&fed vehemeter ^duflis; quod 
pbndus*ficcitas & friabilitas > necno 
o^doris nidor &graueotentiaprodut» 
^ccinum verbicumpinguiu^ma^s 
tenuc & aereum fit, temperatacalo- 
rc co6tum & a natura el^pratuia > # 
ribus a iiilfure longifsim^^if$iden$ t 
BcceffaribcxbituminebiigiQemdQ- 
ectrquod non tantum pdorisltagraii 
tra$^re$tef^ 

varijcploris bitumcn effundentes^ 
^qtiibus muItipKcesfi^^ piff 

tur ;%a^&vel liquidaf ^ermaneiit, vei 

co^reteumaccc^d^f^turi : ; 

Priulquam aucem dc g^neratioms 

modo 

DigitizedbyGOOgk 



lcl8&Jt. 11. *9 

piodo dicam,paucis loca vbi inueni- 
tur,perftringam< In Germaniarepeii- 
turinijs OccaniIittoribus> quas funt 
inter Sueui amnis & Viftulas oftia>fed 
rarius* CorncliusTacitus(vt iam r« 
citauimus)fci^ityipfiwi in fuo Htto^ 
rc Acftorumgentcs leger^. 

Audiui quoq$ Iflebi&Succini maf- 
fam humsni capitis magnitudinc im- 
usntam > vbi vetuftior fodina conci- 
deratin fe*acruinam fccerat^pcr que 
bcum aquse felfe fcaturigines £exc~ 
baptur f Eft ibilacusetiam^qu«npr0 
f»ter infigncmaqu*e falfedinc falfum 
Yoqnt;incuiibfi retiapifcatorum al- 
tius immitaintur>pror£us aduruntur f 
nonfccusaciiflamma fuifient coa- 
cremata. 

Nicias in Aegypto nafci fcribit c<i 
dcmmodoj quoin Europa nafcitur* 
Theophraft us vcro in Aethiopia; Xc 
npcratcs quofdam putaffi? in Nurni- 
dia:Afurabas,qui vixit Plinij tempo- 
«>tradidit iuxta Atlanticu mare efk 



yGoogle 



£>B svccitod 

Iacum Cepfaifida>qucm Mauri vodt < 

clc#rum Ja Prufsia vero^in IittorePa 

cici finus>n6 longe a ccenobio^quod 

appeUant Oliuam>efFaditur, vbiare* 

narum cuniculi,quibus obrutum fuc \ 

rat fuccinum, diducuntur, vertutur, i 

ac fuccinum cximitur,*interdum re- : 

motiusalittoreeruitur. Ettuncfoflb < 

res fatis amplas foflas agunt>quadfl* i 

gulares pler unq$,non tamcn multum i 

profundas.In fundum foil^ palos ali- ; 

quotacuminatos>magno conatude* 

mittunt,atq} hinc & illinc palos ma- i 

nibus ducunt fortiterq$ commou&v i 

vt hoc modo fundum fouearum & i 

foflarum pertundant, ac fatis ampla i 

foraminarelmquunddvbi £epiu$fa i 

&itarunt,paIos extrahuntvfubfequi- : 

tur & fcaturk ftatim aqua , qua cum 

fimul etiam Succinum > fiquod Iare* i 

batacted:uerat,eru<3:atunTumrcti- \ 

culisfofiam totam aqua impleta ex- 

plorant,&Succinumextrahunt. 

Inuenitur etiam in lacu quodare- 

motif; 

DigitizedbyGOOgk 



ZJBER Ih *o 

oiodfsim^imarircmoto» vbi vereris 
& aobilis familis Truthfiorui^Bc^ 
^aufesi paguscfhqui diftat aboppi- 
do Raftcnburga tribus (nifallor) mi- 
liaribus : lacusis profundifsimus eft, 
iaquem fi altius pifcatores demittui 
rctia>Succinum vnacxtrahunc 

Ante annosfex prope Rcgiomon- 
ttflJiCum hcrbas in fylua quadam,ad 
Pifcinam(quam maiorcm vd fuperi- 
orem appciiant)inquircrc ? repcri futi 
gos duos candidiores , quibus a terra 
! rcmotisfubcratbitumenpurpureum 
& pcliucidumjConfiftcntia refinse tc* 
rebmthin* fimillimum>odoris fuaui 
tatcmiraprajditum* Idtamen nopro 
fundein tcrram defcendcbat»nec ve- 
rafcaturigo fuberat,fed ex anguiliori 
bus terne poris> velut in aceruum * ad 
poliicis crafsitiem> colle&um explo- 
rauLarborcslongiuserant difsi tx , vt 
rcfinam dicerc non pofles , terra vcro 
«xqua eru&abattjr bitume» pinguxor 
glcbofa > vifcida,nigra& ponderofa 



yGoogle 



DE SVCCINO 

erat.Vnde equidem nocrubefcere^ 
cum Nicia affcrere>talem fuccum ter 
rx pinguiorem Solis radios interdi 
ex tcrra eHcere.qu£ fententia etfi A4 
gricols difpIicet>tamenNicia$fimiIi 
fortafsis edo$;us expcrietia dixitTa- . 
lis terra pinguis , nigra & ponderofa, 
& ita lenta vt vomeribus vix fatis fiti 
peruia> eft in peninfula Sudinorum, ■ 
cuius terr? fuccusfortafsis bituminis i 
materiafitpoitvarias coftiones &al< 
terationes a quas acalorefubterraaeo . 
fuftinet.Prufsia enimnon caretignir , 
bus fubterraneis>cum varias pyritidu 
aliorumq^ metallorum fpecies in n i 
inueniantur ; Efl itidem verifimilead 
littora Sudinorum ignem fubtcrra? 
neum cotmeri. adeft enim pinguedo 
terr^quspoteft fieri alimentuignis* ; 
adeitetiamterra: denfitasa fludibust 
maris impreiTa , qu# calorem cagerc 
poteft,ne erumpat vel difsipetur.Ttf 
tio cauitates quoquefubeffeyeriflmi \ 
le eft,xn quibus caior velignis fubtef .1 

raneuS: 

DigitizedbyGOOgk 



ZtBJEM M zi 

janeus r ecipiatur, foueatur & corifct 
tictur. maritima: enim tcrne omnes 
pcrtufe fuatjmagis quam mcditerra- 
sesautreniotiores a marLac plerun- 
<phabent!axos& patentes alueos; 
mtraguos ctiam£aquarccipiatur,ta 
mennon extingui igne illum necefic 
cft in noftro If tprcnam iftins bitumi- 
nisnaturacfh yt iemel accxn|um ? a- 
qB^interigtcntu magis ardcatjolcoyc 
roi vt quidamput^^reffc^^ d 

Uquefa£tum igitur bitumen t inter- 
np tcrr? calore , vel iponte pex %>s 
alocos in mare fluit & cxtiUat^velma 
relambes fecurh exvenis terr£ eflert 
&educit,vei copia iucccdcntis iucci 
prptruditur atquc cgcritur* IntCf 
nmverOjdum inmariden^Ujratguc 
Coaguiatur,frigus cxprimit tcnue«^C 
^leofas partcs^u^ in fupcrfici^^S 
i&ftar olei flucntcSiadifta btwra traa 
quillq mari non f|mclvi& ,fi^;rcU^ 
§ua matcria crafsiqr fo^unrob^ 
1« : noaiccus ac fit in ddfeilationi- 



yGoogle 



" X>E SVCCINO 
Bus |>er defcenfum , vbi oleumaqttg 
&bie&? innatat. Id vcro , quod crat 
tum^fbeculentum> ac nigrunr bit umc 
^ft, fubfidet in imo aqu^ Simile ni* 
griim, vifcidum & lentum bitumai/ 
v^crudum Succinum^antepaucos 
anrtoSjCum in noftro Sudinqrumlit- 
tdrcpr&eipitium mostisin maf e de^ 
tibIutum1sflet>maioriin copiayquafft 
vriquam antea reperiebatur^foreafiis 
quodibilterrafludibus maris^diruta 
6cr?mot^vense Succini fa$# pateti* 
tibris fca wrigtnem fubeffe, qus tame 
Ka^enusnondum explorari potuit, i 
Hlud demonftrarct. Dum veroficli i 
^uidum eft Succinum^ mirumnoeft i 
dmeffagenera vermiuni, mufcas^cu- < 
Ecesv «BcMia^ pleraque inuolui : dum 
veffiatii orihalieu afticiuntur > & fiui* 1 
tatitm^teri^ infident:vel dum infpe 
cubtisftfbiDernn^is^halaeioffe acn- 1 

tur maffief liquids; Verifimiie quo^ 
eftia cgaalibusiftis excauati^ no tM 

DigitizedbyGoOgk 



tm& ift imo fiuere bstumen > dcwekm 
cx vMicattraginc crfimpcre^fccJhiiie 
mic vdutifodante terra, vndiqScir* 
mtacaiiitateparietes ipccutim obii- 
fiirij quibus & infidere & infi^erc|:e-> 
rc tam volitani^ quam «pcnaa fe^ 
cil^pofsintr - : r;r : ^ 

v iQuoniam vero calida &^s*M$r 
locaputrefa&ioni funt in primis ob~ 
aoxia*in fubterraneis iftis cauitarib* 
0Mai&gencri$inlc<3;a,q u# cx p utrefk* 
&ionenunt,generaridubium no cfe 
Mm&anfradus varios in ilfecaui- 
taiibus non abfurde fhtuere |>o|Iu- , 
ram , qm puriorem terram dulci a-* 
quapcrmiftam contineant : qu^ vel^ 
<}uietevel hali tib us in caieicens ypu- ; 
tfefcit,&; generandis animaiculis ma« 
temmfuggerit. ■ -:- 

* Borro quctnadmodum Succinio^ 
leum veruftate feip £o craisius ieR^- 
ialpifiariiquodamctiado vidimusipGM 
fteaquam tcnues & ignee parces exka - 
larint ;ita 4nim aeiatsiei^ik^vi &d- 
■ t> - .. ... . , h 2 

DigitizedbyGoOgk 



z>e rsvcemro d 

biturainis Ilquidioris cpnfifteiitiaia 
redirc yideatur ^ita dixferiin^ipurilii* 
inunj SuCjciaii > & quod maxigie pek 
luci^umeftjiriipecubus iubterraneis 
cx oljpoils blcuminis y appribus altiut 
fublarisgsnerari. Etfiyerbmulripe^ 
troleu feunaphtham crafFefcerepof 
fe *$egaa:t(quod oleofuccim odore, 
£appre*cpnfiilentia,col0re & viribuj 
reipondetytame & arte quada><5c ps-; \ 
culiarinatur^ppificio inipiflaripof- > 
fgfaciledixerira. 

Q^emadmodum autera multipli- \ 
ces petrolei diiferenti^ fuiyyja mul- . 
tiplici quoque & vario difcriminer i 
jputmateriapurior^ tenulor velcraf- \ 
iipreftjColoxum diilerenti^inSucci- : 
jiogenerantur& prodeunt. Pellu- 
cidi varij gradus 6c ordines fiunt>non> , 
ta&tumprp humoris dilutione^&ma i 
teria* raultipliciter variantis fubtiH- 
ta£e:fedetiam pro intenfione aut re- \ 
mifsione caloris ; & prout vel a flam- s 
ma^eac^nunc puriori velimpuriorl n 

veli 

DigitizedbyGoOgk - 



LIB&R 11. 25 

^el ab exhalatione tantum bitumen. 
refoluicur3ilucidiorenim&purior 
fitcolor, quo citius refolutum bicu« 
men.aqu^prf fertim frigidiori mifce 
tur: qnx caloris impetu moderatur, 
aclpiritus efKcieces corpus diapha- 
num ,ne refbluantur* coer cet> toUic 
denfitatem atque t n^quaiitatem. A\> 
$qua enim oriri pellucidum colorem 
indicantgummata*eanamq$fi diflbl 
nanturinaquajmagisperfpicua fiut* 
Siitem aqua incalefcens>yna cura 
bicumine elixatuntunc tenuior aqua 
ifta codione abluet & exteret tura 
terreftres tum igneas quoque partcs: 
itavtbitumen^qupd antearufumfu- 
itVafFumat aqueum colorem : fin vero* 
nigro & opaco fuit colore prasditu* 
in purpureum primb conuertetur, 
moxinruiIum> & per variosrubedi- 
m gradns in aureum^ex aureo ad cry 
ftallinum eb propius accedet>qub 
crebrius vaporg tenuiori ac copio- 
fiori elixabitur, ac kerata co&ione 

DigitizedbyGoOgk 



«2purgabitur. -n/ n, ', : :^ -V f- ; 
Ea coloris txan&iiitatio matiifi^ 
p(s in artificiali elixationc , tani in na- 
phtha quam olcofuccini>qu^cr dfe 
iiillationem ex nigro in aurcunvcx 
fioc rurfura in candidum mutantur 
coiorem *Eft enim triplex dleum $w 
^ini^ficut&ipfaNaphthavcIpcarch 
leum triplex in italia confpicirur» 
j. Nigr ura oleum foetidum efiterrc 
ibribuspartib us toftis aliqua cx partes 
j>crmixtum;Iiquido hitumini iimilc, 
ccnuius tamcn & fiuidum,confifteik 
m ab^Ieolini parum difsidcn^fitau 
tcm t^ieaquando per defcenfuinviQ- 
lento igne dcftillaturv 
^». jSecundum rufFefcens > vel aureo 
colore imbutu. quod in Retort^ t%t 
trahituryprorfus aiaphanum efl,Scut 
iUud in ; opaco vix fuppurpurafcciis. 
pripre cfl^c tcnuius multo \ & tamft 
por? quamodore fuauius, 
& c Tt^tium album > vel aguei colo- 
Ijsi qupd tale^t, fi cx prioribus duo-? 

DigitizedbyGoOgle 



jbasa&eraro ajib&aqulin balaeolMa 
mvxwcmf* 4i«genter. UibTimm^ 
clkiatur. Eft autem h.PCJJiisiLQBuiia 
tenuifsimfcm & pra:ftanrifs«num*a# 
o&mis generis QbftruSionc* fcpcriflfc 
dasp^n^onpusi^adcpilcpfiamjparar 
lyfin, vcjtigjnem>ic4culum„ taj», vcfi? 

jasquam scnuj^ccQmmQdatum. > 
Haeq tria.plei gencra4>r«fcrtim vc* 
tuftiori«iCumignc? partcs euaauc? 
pnt».frQx^^e^.n^^rNaphdue; 
Nam album petroleum quodMeia- 
a» fcaturit e# melius ca?tcris,odorar 
dus&fubtUiorumpartiUm,. ... . . 

NigrumvctoAlphaltiodorcmrc* 
fert> craiTum oifcetidUiqualc cS Bul? 
garicumvelNaphtha Bulgatica.hoc 
pmm fupra modum tetrum fpirat q? 
dorem ad Afphaltum acccaentcnu 
TertiaNaphtha.rmfa efl»media con- 
fiftentiaiC yiriPRS inter rcUqua 4uq 
genera.PrQuenitnaecex n\otc Celite, 
ac qua fic fcrmitBelJoniu$: Huius na 
$hxkz ruifefcatuxigo cx teprg, inulǤ 
u h 4 



r GoogIe 



lapidola, fuamorigmetodiicft:gtj| 
iii fibi fubie&am foueam excauataias 
jii imo antri defcendit. duo nernpei 
funttneatus fibi coniun&ivad quo*: 
rumlater^quiad de:&eraeft»aquam' 
ipitti t paulatim marjantem ; alterqui: 
ad finiftrumlatus eft,guttatim oleumi 
diiiundit, &c. Oleuiji hoc paulatim; 
deftillanSjpondustrigintaynciarum,: 
quod bocalis menfuram #quat , non 
excedit in die> ; sef};ate fefquibocale,: 
^bimonsSqlis feruore incaluit;hy-; 
eme dimidium bocale. Aqua qu$ 
cum pleo defhllat, clara eft &lympk 
da^aliquantulum falfa : cuius falfedol 
multo remilsior efTe copcritur quami 
eius qu«e in LaxifiaTroadis thermiS! 
deguftatur* Oleum hocnufquami 
per fefe yifum efl emanafTe> fed fup cr- 
ficieiaqu2cinnatatJllud colle&uri a- 
quaiii fcopis quatiunt, oleumque ini 
quendam angulum cogunt, tuncque 
conchis > vel cucurbitis yel fituli§ 4-: 
jij§9 vafculisexcipkntjfi copioftnKi 

DigitizedbyGoOgk 



|ft paucum,alis anferum , linteolis,a- 
lijs^rebus quibusfacile adhsercfcit, 

Cseterum ficuti hoc ruf um petro- 
leum,vcl quod luteicoloris eft in a- 
qua,exfale vfto mixta, maeeratum, 
agitatum & concufium albefcit,& la 
fieo colorc imbuitur : Ita yerifimilc 
cft puriorem & tenuiorem olei vel bi 
tuminispartera non tantum felfedi- 
nemaris fordes exterentis ablui* ma- 
ccrari &attenuari, fed etiam dealba- 
rn&hac eadem ratione condenfatu 
quoque Succinum cuiufcunque co- 
loris fuerit , in candidum pofFe con- 
ucrtijfi diutiusmodoin mari como- 
rctur , qua mora ipfius materia exa- 
fiifsimam adipifcatur coctionem» 

Candidum enim fuccinum effe ve 
tuftifsimum probant,tum fnabilitas» 
tumleuitas, quas raritatem partium a 
falfedineraaris exefarum comitatur. 
namquo candidius eft,eo quoque fo 
leteflemagis leue & friabile. Nce a- 
Bam ob caufam hoc genus Succinl 

h s 

DigitizedbyGoOgk 



Z>£ SVCCINP 

inuentu ellrarifsimum > quam qu©3 
inmari non fatis iuftam moram tra? 
hit ad perfe&ionem co&ionis fuffi- 
•cietem. At quod interdum in eadeoi 
jnaffapartes alias candidiores funt,a- 
liaj pellucidaj,in caufa videtur efle ycl 
diuerficas materia; tenuioris , in quas 
liquida materia adhuc exiftete, dum 
multumfalfedinis mifcetur, partibus 
ijsinducitalbedinem, reliquis pellu- 
cidis propter maiorem vifciditaceja < 
niMlfalis admiccencibus,vcl g> pars 
crafsior cicius coaguletur , condcnk i 
*a falfedine exteraturacdeaibetur:tc ; 
nuiorvero genuino & pellncido co* : 
lore non fimul cum ilio deftituitur, 
ideoquodno fimul coiucriwiecfal? 1 
fedinem altcrantem eodem tempore : 
receperir,repugnante nimirum maio i 
ri vifcofitace.-cuius notas firmiorpek 1 
lucidicompactio &addenfacio fug- 1 
gerit, ficuc candidiorismateriam ra- 
riorem fuiflefriabilitas oftendere po 
teft. Necfemelvidimuseandem maf- 1 
.. ' faffl' 

DigilizedbyGOOgk 



fafflfuccinipartimco^CTCta, : partiin 
^dhuc |iquidam, Sc hanc ceu turgen- 
te fpjritibus.yifcofis peiluddifsima* 
jllam obfcuriore & porofam , idep<$ 
adalbedinis aiiquegradum acccden- 
tem. Variat itaqj gradus in eade maC- 
{i } prout crafsioreS partes tenuibus 
mifcentur,qu«e mixtio fit in ipfa f ca- 
turigine,fortafsis tum, quando calor 
per ebullitiQnera attollit crafsiores 
p artes^yelquando ex diuerfis & vari- 
aatibusyenis materia confluit & co- 
fuodkur; fi<? intcrdum nubes vcl ali?e 
imagmes apparemv 

Candidum fuccinum itaque rariC- 

fime videmuseffe fofsile,qubd a craf- 

„ fa& terreftrifalfedine imprefsionem 

nuilam iuftineat. Reliquae etiam dif- 

ferenti» tantbrarioresinu'entu funt, 

cjuanto facilius caior bituminofos 

fuccos»qui fine calore fubterranea 

gcnerari nequeunt, depafcitur & ad- 

■ urit. 

i. Qa^P yislemus inijs loci$jybifu<:? 



^Google 



cIouMfbfeik eft, aquam firaul con# 
ncrt s qui calorem arcet. Experieptia 
teftis e$ 3 pellucidum Succinum cali-i 
da exbalationeicitrafiamm^ admim^i 
culum nigrefcere,ac artequodamtnoi 
doinGagaten conuerti. 

Bituminofi igitur fucci quo fuutl 
Bigriores^ & ex crafsiori fubftantiai 
conftitutUeomaipri caloris impetui 
refoluenris drdepafcentis aereas ae i 
oleofas partes>e^ftimandum eft eof i 
dem efTe torrefa&osrquanto autemi 
plus ij aduruntur , ranto magis fulfii- i 
reo fucco imbuantiitv 

Primi generis exhls eft Lithathrax 
Germanis di&us ©ttmfoLvocabulo i 
exlapide & carbone compofito, peti i 
lapideus carbo*Eft autem talis carbo : 
fofsilis inter omnia bitummofa maxt 
fneignobilis& omnium dcterrimu& 
nullius in medicina vfus. Fabri ferra- • 
ri j & aerari j carbonum vice illis vtun* ; 
tur,qui verofubtilia opera cfficiunti i 
liisnon vtuntur , proptcrca quodfua I 

pinguk 

DigitizedbyGoOgk 



jftpgaitu dine inficic fejrrum & fraguV 
|aat.Epdcn3rbicupine hiquos Jigna 
^fic;iunt,cibpscoqu,unt'C4ldaria,in 
quibus hycme dcgunt vicam, calfeci- 
ufitjVrunt cakem. Mixto oleo tricus 
hac carbo cmplliri poteil, quo quide 
agricpbe vices obbnuc* quod vcrnies 
illarum pculps rodences in cerficiac. 
: Sunt aucem duplices cales carbo- 
n«,lcues fciHcec&ra4vcaquaenon^ 
U8nqua : minn*?ent,|>rpptcr cerrf cx- 
coftonem. HpsThcophraftus^- 
A&$ dicit. Deinde func & graues,qui 

^4^n^r.|aAgr0L!eg^'cnfi,:qiiidi 

CMtur A^«c/2a?.Grajci <**$£ xn&s ypcat. 
Porropmnes conftanc cxmaccria 
prorfus craiEl rerreftrijira acJufta> vt 
f^rtcs a^re* abfumpcai finc,& fi quid 
Qlcofum icpinguercfiduum , idnon 
nififulfureum &: nidorofum quidda 
|irat, Verifimile aucem eft non fim- 
pcicer caliio & ficco halitu , fcd in- 
touentu ignis fubtcrraneiinflamtna- 
^mhpc bituminis genus nafci,quo4 



^Google 



~: X>S $VCCING\ 
&onvntiml6covi&&c eft vriamift M| ' 
toecclebri moni» c^rbomim 1 , cjfci j 
abeftaZuiccaoppidcjpairasdriomil i 
lia quingentos> vcnam carb onum rc? i 
perientes plerunq* ardere comperi- : 
unr:ybi carbonesquosignisabfumi^ i 
terra in camirios inciderite, cxtin$i 
inragrumpulueremmutancur;qua^ : 
Hs etiam vtdetur efl eq m vltra'Nigm ; 
fluuiumeft per folituaines,quod^ 
eoemineantexuft?cautes;quodSu** I 
»^i3jm-Paalinuprodia^'u^'autor'€ft 
Plijiiu!Br ; 'Scribit;quo^if«ft^afia''l 
mus philofopfcus GeorgiusAgrieo^ : 
la,arderepartim ignefubcerraneoear i 
bonesfofsiles in ea Britanniajfiue XI- i 
bibnis parte» quam a Scotis-Germa* i 
nis,qui in infula immigfaruntjSeoria i 
appeiiamus.effbdi advigefimulapide i 
abEdinburgo inlocoEriceti Dcifer- ! 
ti^qtie areacarbonu nominat.Sic etia i 
ArdeVcolUSidi&usita quod quonda : 
arfcrit.tale bituminis gen 9 nobis fup- 1 
peditat; iitus is eft mter pagu Culou ; 

DigitizedbyGoOgk 



&bppidiM qu&d nomc habet exacc^i 
cipitru genere q uos falcones nomi- 
samuSjin tri hm Eibogani locis circa 
Satclu pagu>& ad quintu lapidera a 
jDrefdaMifenfcoppido , qua kur Fri^ 
burgu ad dexter£Ef!oditur ide Mm* 
tne in Samo vt Xenocrates : iuxta Li- 
gari^vtTheophraftus lcribiccinThe* 
Fprotiaan Elide quakurOiy mpiaper 
niente. Hoscarbones Galee*defcr£-c 
b^videt,ciiinquit:Lapidestal>uia^ 
^inflarlatos &nigros > ac «jui inigne 
impofit^fiamina exile emitteree, mul 
fesex Coele%ria apporta&ijgenera- 
totiEcoile^g mare qcF nioraiii appel 
Mt^circundat^ q uideab ortu,vbi Sc 
bitfimengignit. odoretia eoruJapi^ 
dum eratfimiiisbituminLSinedubio 
autcalid^altiiis fub colleifto bitumi 
aolb matfateSibitumenabr^dut &li* 
^u£faciit>idq$ inlacu 5 in^uo exiliuc^ 
feidut* ^M&cudu genus reforipo 
teft tcrxa yk££»§jx$ textaampelitis-6c 
pt«ma«dga^ttas p uto*ip;fy lox$ efife; 
*■■ ■ •* 

H DigitizedbyGoOgle 



< ; &E $yC CINO 
friabiIiores,fedpinguiOres & minuli 
coropafitas.De hacPiofcorides vifus 
cft loqui>cutn ita dicit - Qptiraa eft ni 
gra exiguis piceae carbonibus fimiHs, 
aflulatimfubfcifsilis , aequalite.rfplen > 
dens:qu*,fi quid olei infpergrtur, li- . 
quefcit.Sedfortaj(sis h«capriori pa- 
rumdifFert, * 

Ad tertiam clafTem Piflafphaltura i 
rcferrem^cum retorrido & graui con : 
ftethalitu.nomcnautem habetex,pi« ; 
ce acbitumine.»nonquod ex vtraquc : 
cjonftet , ficut Plinius exiftimauit, fcd; 
quod vtrunq^ oleat. Mifcetur tamen \ 
interdumpicibitumen, qupdVergi-' i 
lius voluiffe s.GeorgiCorumvidetur, i 
cumait; ■ * -,' 

Xd£asq;pices } ni»rumq-, hitumeni&C. : 
,- Pliniusdicit bitumen pici.mixtu,,^ 
efle pKecipuum ad fcabiem pecorura ' 
remedium,aut. fifoetus mammas lafej 
rit. Saxones vcromifcetes. axungiara i 
Yeterem, eabituminislentorem tem-;: 
gerat^vt alij picig» 13 eUoniujsdici tPif^ I 
" " faiphal- : 

DigilizedbyGOOgk 



IIBER 11, i? 

Jafphaltum fofsile nullius cfle ad me- 
dicinam virtims; ad nauigia tamenii 
Iinenda,maximi prouetus in Epidau- 
rbinterAflon&Epidauru(que > nunc 
dicitur Ragoufa.)EIiquari hoc etiam 
pbtcft,fi cumalio oleofo mifceatur, 
vt adipe vel oleo. nam coufq* ficcum 
cft & retorridum, vt pcr fe nunquam 
lentitiamfequaccm confequatur. 

QuartiisordoGagati debctur } qui 
PiflaTphalto no eft difsimilis, fedmul 
tonigrior &durior,Acarbone fofsi- 
Iidiffert,non tammateria duam cau- 
kefficiente.nam Gagatesdenfior/d 
Jidiorqj euafit,fortiori mixtionchu- 
audi cum ficcofa<Sta } no violento ca- 
loris impetu,fed exhalatione tantu- 
modo fine humore fenfim aflante & 
excoquentehumidum oieofum.Vi- 
detur autem matcriaGagatis efle fimi 
& bitumini, quod fubfiderc foletin. 
?Qua,dumfuccini oleum deftillatur. 
id rcfoluto tenui & oleofo infpiflari 
fi o tantum incip it,fed nigrefcit.fplen 



^Google 



DS SVCCttiO 
det<$ inftar picis>cui colore & con&> 
ftentiafimilis fityquae materia fi iufio 
frigoris gradu induraretur, ex eofie- 
rec gagates.Talera prorfu£materiam 
in noftro littore inueniri dixi antea, 
quam fiue quis crudum fuccinum dr- 
cat, fiuePiuafphaltum, non conten- 
do.Suauitate odorisfuccino quidcra 
aon refpondet,nec colore fimilis eft, 
mifi quod interdum in nigredinepur- i 
purafcit,fcdplus pinguiumfpirituu 
tameninfecontinet quam Gagates. : 
Manibustraclatunijftatimmollefci^ i 
Inftar picis digitis adharens :leui de- i 
indefrigore rurfusadprioremconfi- : 
itentiam redit. GagatenverbGale. ; 
lib.9.fimp.fic defcribit:Eft & aliusla- ; 
piscoioreatro.quivbiigni admotus 
fucrit,perfimilem bitumini odorem : 
cxhibe^quem Diofcorides > nonnui- ] 
liqjalij inLycia inueniri prodiderut, i 
adfluuium nomine Gagatem>vnde i 
cStipfilapidi nomenclaturam dicunt 

inditam.Plinius itidcm iib.36.cap.29' 

lapt- ; 

DigilizedbyGOOgk 



ZIBER 11. ' J© 

lapidem gagatemnomenhabere a flu 
uio teftatur, &loci &amnis Gangis 
iyciajmeminit,& in Leucola expelli 
mari atq$ colligi.Nicander inTheria- 
cis fuis,Engangin & Gangitln vocat, 
aGange Lyci<§ ciuitate,vbi nidore do 
cct gagate fugareferpetcs^propter o- 
dore bituminis. Aiuntaquis accendi 
gagate,eundec£ reftingui oleo: Vnde 
Diofcor.docuit prafcrendum inga- 
gatum genere,qui celeriter acccnda- 
tur J & odorem reddat bituminis. 

ErToditur etia Gagates Sedums in. 
Gallia.HuncSolinus quoc^in Britan 
niareperiricommemorat : lteininfe- 
riori Germania,maximMn ditioe Le- 
odienfi,& in eadem ad Aquifgranu. 

Thracius lapis cum niger fit, vt E- 
uaxMaurus fcribit, & aecefus odore 
bituminis ex fe emittat, adeb prauii 
&acreVtnulkeanimantes,autferpe- 
tes in eo loco manere pofsint, venfi- 
mleeft hucaut eunde cfie eu gagate 
lapide 3 aut exmateriaeadequide,fed 



^Google 



JDE SVCCINO 

paulo crafsiori coftare, prxfcrtim cu 
tantusfcetor no infitGagati qualisin 
lapide Thraci o reguirit.Nicandriin- 
tcrpres dicitefTe bitume quod lapidis 
modo cocreuerit. Aquainfper(a,£- 
inde ac bicumen, dilucidius ardetac 
exurit,- oleo reftinguit,tefte Nicadro 
&Diofcoride.Inuenit in flumine Scy 
thia? cui Ponto nomen eitDicitur au 
tem pocticeThreicius. 

AgricolaObfidianu lapidem cun- 
dem quoqj effe crcdit cum Gagate, 
quod nigerrimi coloris £t & tranilu- 
cidiinterdumj&quodin parietufpe 
culis pro imaginevmbras reddat.Sed 
Piimus inter vitra retulifTe videtur: er 
go non efl bituminofum quiddam. 

SamothraciainfuIa,inquitPiinius, 
eiufdem nominis gemma dat nigra, 
acfine pondercligno fimile.Efl itaqj 
nihilaliud quam Gagates politus. tri 
buitenim eiPiinius coiore fimilejean 
demleuitatem,&lignifimilitudine. 

Adbituminofos lapides etia aiias 

gcm- 

DigitizedbyGoOgk 



LIBER II. jo 

gamma^rcferri pofTunt. Aritachatejs 
enim cum vritur, myrrham redolet. 
fic& Aromatitcs ? qui exodoris pra- 
ftantia nomen inuenit t myrrham rc- 
dolcns^ex bitumine conftat, tefte Pli 
nio. traditurqs ab eo gigni in Arabia 
&inAegypto circaPifas. Vbiq$lapi- 
dofa,&myrrh£coloris &odoris:ob 
idrcginis frequentata, 

Myrrhites quocjgemma qua; myr 
ihae coloremhabet,attritanardi odo 
re fpiras,exiftimatur efTe bitnminofa. 

CatochitesCorfica:laois impofita 
manum vcktgummiretinet. :■' . 

Liparc iridem pinguis cft.adh*rjei 
fcitenimadmanum.huius fuflitu 6nl 
hesbeftiaseuocantur. ; 

Sed hae omnes & fimilcs gemm» 
nonex puro bituminc conftant, fcd, 
alijsquoqjfuccisfubterraneismixtJC 
funt,Succinumverb nonsifi cxme- 
ro& purifsimo bkumme generari ha 
Ctenus copiose oftenfum eft. • ~ * 
> F I N I S. 

i 5 

DigitizedbyGoOgk 



DE BITVMINf 

ET ; COGNATIS EI/NA* 
phthaCid e& vulgi pctrolco) Pi£ i 
fafphako>& EIcdro>Ga- 

rollarium* 

E <3 REGIO VIRO VA L EJ 

R A N D O D O V RE? P L A N D RQ> 

Infniano, pharmacopolaeLugdunenfi 7 artis fuaj 
& omnw fimpliciummedicamentorumge* ; 
neris cogmtione excellenti, Gon- 
j*adu$ Gelherus $*p v d* 

GF* 44 typographm cuperet ghavttm 
hancrepleri y yt Epiphanij"DegeMWti\ 
3£ l /• lihettu$ y a charta noua inciperetftcm, 
&altj fere inhoc^olumencQwmfti, ($wi 
eanjuko faflum efi, -ytquem -vettet quijque 
priore aut pofieriore loco poneret)pro CoroP 
tario addidipererudmcuiufdam medici dl\ 
me Epiflolaw>non de SuccinoJolum^feddeQ- 
mni Biw mine (cuius Succinum certefpecies 
tsi) &* tute etiam de %Akernko JSitumm 

obJer«\ 



yGoogle 



r ^JerMtionesJdyeraquicquideU iibiSu- 
ttyoluiazincifiimi^klerande: qmnia^h 
wnicibitjtminkmagnam a& 
mdemaccepizcuimmunem tui tempeftiue 
wh&c a&ornanttm reddita mihi Eptslola 
tmctdmotmitrquacum etiamaliaspkntas 
uwMltdtia&lflm^ 
atecolle&ashnginquu *#- 

u^ol&eKtbjminmem mihirni 

Jjii:& THEgJ^C^Z antidoti,qu£ 
0mfaros^iobi^im^ecimen:hoc eiifim 
fScia aliquot medicamenta^qus in eim com- 
fofitionem requirmtur pmherrima aliquot 
Mi^imaqyaddid^lrpnde egotanquamex 
Tmme Leonem^yt aiuntjudicans, antidotm 
toU y qualis fit futura,hoc eft, optima perfe- 
fttfimaq» qualishodie fanerarifiima repe- 
nturfaciie conijcio. Siquidem tu in omnifm 
flkiumpharmacorumgenere y multkiaman 
m incomparabilijludio & diligentia diuer~ 
fis in regionibus , Germanidt > GaUi& , Itali& 
atque ifirU esyerfatus: & i>ndique amicos 
hdesper quos optima qu&que medicamenta 

* 4 



yGoogle 



fatiletiht comparas^Lwdunt ctarifSinkm i 
rum medicorum J>alechampij & Bauhim i 
meifrteipuzyfamitiaritat^ 
fingutari (yuam nonjynceriormodo &*\Chri \ 
fiiana>fedomnkpene reiirio pqftulatjwhit i 
nonfacis. Vale:&* kocmei ergatemumi \ 
amomtantiUum tefiimoniummhi conjule. ' 
TiguriannomiUefimo 9 quingentefimo t , 
fixagefimoquinto^ tertia 
CalencLluiijf 

- * 

■*■■.'•'■■-■•■■■ 



yGoogle 



tXVOCTl S SlMI CVIVS- 

dm GM mediciadmeEpiftoIa, u&vernia 
' BitttminUAeJcriptio:def> Naphtha. 
&*Elec~lro qu&dam. 

QVod deAfphalto & eius vfume 
rogas.quantu memini., refpon- 
deoanter Ciaromonte cx ruinisGer* 
gobis flruclam, & Montcmferrandi 
Aniernorum } hac oppidum> ilJam ci* 
uitatem,miliari tantumaieinuice di^ 
ftantes ,ad extremam pratorii oram 
collem cminerc» aridum, lapidofum, 
euius folfi nigricat:ex eiuis radicefon 
temprofilir&aquatribusdigirisnon 
altiore. eodem cauo vnde fons emi- 
ca^Bitumenfiuere^atju*, principio* 
innatas,adipis vel oleimoao : ac tum 
id cfle veram Naphtham:poft tempo 
ris fpatio fpifi^riglutinkin£tar } & fic 
tenaxneri,vtfi vfquam inhareatj de- 
leri auelli^minime pofsiktumfcili- 
cet verum Bitumen cffe : quale mifi. 
Eo Babyionis muros, calcis vice » Sc* 

i 5 

DigitizedbyGoOgk 



miramis ajdjficauit. Haud procul i 
fonris fcaturigine vctuftiftimum fa. 
ceHum adluic extat,parietibus ea ma . 
teria coiipafiis , ftru&ura tam firmt i 
& dura , vt quouis ccraento [arcnato, \ 
velmtrm&ermdm pflaQttt, quafiempk > 
jlmm mcant] validius refiftat iniurias . 
temporis,ac hominumProgreflu te. . 
poristumfolereficcatum,tumaquis: 
verberatum, fic Bitumen coit, vtPix 

piffafphai- vldeaturiictum verum PifTafphaltu ; 

4^u», rU cft,nempe concretu Bitumen , quod> i 
vtPiXi obduruit. TaleBitumims ap- 
pellatione,in Seplafijs nonnunquam ; 
fyncerum vanit, at fepius adultera- 1 
tum. Germanum &legitimum circa i 
ciusfontis margines hinc inde copio . 
fum reperitur. Totus circumie&us ! 
tra&us graue nefcio quid & bitumi- : 
nofum olet :.nec procul difsitarupes 
cft, e quaPetroleum nigrum manat, 
vt ideonon absrequidara exiftima- : 
rinteum totumagrumBitumine fca- 1 
terc.Equi,fon£e,mauteiusriuumpr38 [ 

tereua* i 

DigitizedbyGOOgk 



CORQLZMIYM.. i 
lereuntcs^ftatcprxfertim^tanquam 
■ri detenti>ha:rent, & in bitumine vei- 
unfixi,yifco4 obliti refiftunyieo in- 
de ie extricare qucuntw Bitumen vere 
largius., & aftatis fqualloribus. effun- 
ditur. Arefcit rubet<£ gleba propin; 
qp aut bituminis cota&u , aut aqua? 
bitpmeneuehentisJncol^vocantPifP^a^- 

ccm aquaticam , & ad fcabiem peco- IC ~ 
risjfignandoinotis atris gregcs, artu- 
um in pet,udibus glutinandas fra&u- . 
rasvtuntur. Experime^o-mihi cer- 
tifsiuio cotnpVrtu cftjbiiuminis fufii- 
tu/fiue crudun?.fit J fiue yratur, mulie- 
resyteroilranguiatas-cxtcmplo r_euo 
cari^Quamobrem nonnulli fcemina- 
rumcoUo,qu*ei morbo funt obno- 
xia^lana exceptum appendut,yt cre- 
bro olfa^u > mfTbcatiQnis$ajox.y£. 
mum arccat. \gTos etiumcatApoti^ fy-vej, 
iifeXtJgwerMCoiUobn^ 
literin colico ajfe&u: &hi>teriJlranj*tiU- 
m^inqmumencaJioriumefficMimdepre'' 

hendimw^ Serpentcs quo<$ eiusM- 

DigilizedbyGOOgk 



&E otSPH^ALTO 

fitufugari vfu cognitu eft,nulle pror > 

fusiuxtaeius fcaturiginem ftabulan- ' 

tcaut immorante* Ele&rum Bitn- i 

minis genus efle vcrifsimu duco. An - 

gumentoeflgleba mihivifa, dimidia i 

CxparteGag4tis> dimidiaexparteE- : 

Ic<Sri* \Hancapud clarifeimum medkum i 

Guilielmum Jxondektium ejp audioJ] Ga* ! 

gatesautem bitumenefl in terrs vi* 

fceribus longa annorum fcrie dura- : 

tum,acreficcatum. Effofla porro ca i 

glebafucrat^inmontc quem incote 

vocantBuguerat , ditionis Arcbicpi* 

fcopiNarbonenfis,in fodina quano- 

minantCuquet,propeoppiduiumdi i 

«Sum Quillat* Ve autein nigru velfla- i 

uumbitumene^fic&NaphthaCvuI i 

gi Petfoleum)nunc atro colorelplca I 

dct^ cjuaJis Aruerna : nunc luteo vcl < 

canciido nitet^qualis Saxonica^&qu? | 

ex vicinis Balthico mari regionibus i 

adnosmittitur > vnde&EIe&rumad-> i 

feruntjvanifsimis corum fcriptis, qui j 

frxarboribusfl:iIlarcprodidcrut>gu- ; 

ffli i 

DigitizedbyGoOgk 



CQROLL>ARlVM. 

ipimodo. Quocirca necrepr«hen- 
dendus Phileraon qui in Scythia foC- 
file efle tradit,necPythcas qui Bal- 
thiciele&rinon fatis cxplicatam hi- 
ioriam confufe docet ; atquc adeo 
necNicias qui Indici Electri memi- 
nit.id vero Anymu efle tecu arbitror. 



Iex epistola 

j TVJC <AI> M E, ^fNTE 
\ bienninm fere Lugiu- 

no ddta. 



P 



Aucis ab hinc diebusex Arucr- 
_ niofumreuerfus,quamresnouas 
deprehendendi ftudio,iam fccundo 
luftraui. Exea peregrinatione mitto 
tibiPiuafphaltum,Naphtham , & Bi- 
tumen:quod etiam Gergonix (qua: 
ArucrnisnuncClarus mons dicitur) 
iafonte quodam fuburbano nafcf- 
tor. Cuius fontis aquafimulatquc e- 



^Google 



CORQLLtARirM. 

rupit>concrefcit in lapidcm > vti ?ef b 
vuitu indigen£ afHrmant;adeoyt§er \ 
fe pontem fabricata fit,quem ego fii- 
fceoculisviA;Meaquidp^|ententia : 
nQnindur^ i 

ftu fatuo, naufeam mouens > te^i3ac| 1 
eft:fedinauditaquxdam aqus admi- 
Xta materia adid miraculi edendum I 
cfifunditur. Eiu-s ktpidis fruflum tibi 
imitto. ^#od : ad Afplialti originem 3 
peruhetjlcias^velim cliuuextarenoa : 
admodum editutn , aliquot rupibus 
exiguaer molis aflurgentem ; in quibus 
medij infunt duofontes, qui fubatrfc i 
aqu^nonmultum emittunt, cumco : 
piofa Naphtha:qu# primuminAf* 
phaltum^deindein Piffafphaltu> tan- 1 
demin Gagatem conuertitur.Inimo i 
monticulo eft & alius fons,quipa- 
rumquidemBitumini$eijcit,atmuI-: 
to vberiorem aquam > qu# Solis ^eflu : 
indurefcit in falem candidum* 



F 1 N l S. 



yGoogle 



VA.LERII 

CORDI SIMESV* 

SII DE HALOSANTHO 

SEV SPERMATE C £ T I [ V V L- 

60 D I C T O y L I B E R> N V N C 
PRIMVMINLVCEM 
AE D. .1 T V S. 




^/ GVR I M. D. DXVL 



yGoogle 



© L>. V> !>► AN*. 

DREAE PELLIZERO CA- 

rinchojMedico praftantifsimo, 

' i^ — — 1 , 

CKM De fofsilium rerum & lapidum 
dijferentus libeUos aliquot nottos> yno 
yokmine procudendbs^ typographo patrueli 
meo trddereftatuijfm>commodeacadit(yir 
ikrifiime)ytpulcherrima e Succino tornate 
'bperay a te &genero tuo excellenti docirina. 
&$ittttte.T>iroJ>> IO.VV£IDN£RO> 
lMn*eltj in £cciefa Dantijcana minifros 
lono mijjk mihi redderentur:qu& quidem non 
immerito lome oratifima mihifuerut.Nam 
& ipfa perfi munerafiue materiamfue ar- 
tifitiumjpeBemsperquamjpeciofafnt:& a 
yim unnshzc ejfe profetia^ qui tanta ioco^ 
tnmintercapedine difunBi> & adpiam ani 
morum coniun&ionem&optatifimum mu~ 
tutamiciti^ fruCtum tamfuauiter meinui* 
Hnt>yelipfs muneribus maim gratiusq, rni 
hiextitit. %*£mmmenim{Vt aiunt^mmerum 

■& , 

DigitizedbyGoOgle 



zprsToz^r 

optimmefi. Etflcuti hojlium qualiacunm i 
autquantacunquedona^nondona necytili^ ' 
-yeteri Gr&co finariolo re£ie iudicantur: m ■ 
qu&a -yerkgmicis co nferunt ji^maxima mU : 

»^i*C T J ^^. ^ ^C^ vti ■ 
liaejfe: ^inefdemmaximi animus gjlimt \ 
tur. Quod egocum reputarenh^inhorum ; 
{700; dixi)librorum&ditione, Valerij Cordi ' 
friptum deHalofanthofi mihi ojferretjeil , 
tipatronumeiigerc^ (fnon infententiaeiu$ y : 
induflriafiltem &yoluntate approbanda,) : 
&hoc qualecunq^ii^m§oy redamanw te i 
^c obfiruantis gratiq^ pecioris teflimonium , 
$xhibere,&Jwtutelarinominetuoiftlucem < 
eynittere yolui.quodtu (ytfpero)&qui bonif, 
^tc/ «: ^amicitia noflram^ cuius acceptif \ 
flmum initium tibi ac pijfimogenero tuo de~ j 
^^ />/ pojierum quoq; confruabis : quodego \ 
-yicifim^vtpar eflfaciam. Vifum eft ath 
tem mihihunc Cordi tibellum nunquam an« 
tehac (Stditum^reBe hoc locopofi duos Goebe* : 
/y ^if Succino collocatum iri: cum flcuti Sw> i 
cinumJta & Halofanthos emari legaturji \ 
ludqmdemintems marinas ^fofiks dt& 



Hstre i 

O ) 



yGoogle 



EPISTO Lj£ 

ti<rere yidetur^t adnttrafque referripofiit: 
focdmarinasfoltimMihi -verooccafionem 
aukmcunf, arripere, vt noningratamtibi 

htum tibidicatum mittere-polui : vtteiudi 
cmfimulaccenfirem CordiJententU confii 
MYt>tuumq, iudiciude nteieri geniturz ce- 
ii di&& nomenclatura > & in -vniuerfum de 
nmedijs eius obferuationes abs tepetere: qu& 
ficomunicare mihi f public& ytihtatis ergo, 
diwabem, fecundz aliquando huius libelii 
cumVeoeditionifutur&adijciam. Tu enim 
fido&rina&iudicio excellis,dclongotem 
jwc medicinam Dantifci(quodprifcisGe- 
dmmfuitynobihfimum hodietotiusGer- 
mmkEmporium)fumma cumlaudefacti- 
tufli y de re marina iudkarepr&c&terispotes* 
sAccepiautemhunclihruante biennium 
frimum a clarifiimo &dc&ifimo theoiogd 
D. GE. <AEMYLlO,paJioreStolber- 
nin ditione generoforum Comitum a StoU 
berg, & Ecdefiarum in eadem Superinten- 
dmte vtwc#t: deinde aprfiflantifimiswc* 



yGoogle 



SPISTOL^ 

dkh D. VVOLFG\ANGO MEfr 1 
JR.ERO > qui Lipfi&artk medics profellop \ 
efi^ D.HIERONTMO HJEROl 
T> Oj cjui ca ndem No rimbero-£ ex ercet : qms i 
'nmnes hon^t^f^t^&~j^uam i>/- 
ros amicifiimos>& de me cum alias^tum hth ' 
im libri mihi communicati beneficio> optime ' 
ffleritos.Eum fimaturiushabujjfem ^cumn i 
liquts eim operibm (copiofis & erudithin \ 
Qiofioridis libros vMmat.medica\AnnoU » 
tionibm&efcriptionttftirpw : 

or:Syluaobfiruationum circadiuerfia medi- ' 
^amet^fimpiiciaM^tailtc^aUaq^ &Dear i 
tifciofis extrxtBionibmfiu defiillationibm . 
Hbros&c.qu&fmul lofias Rihelim J[y*en~ \ 
tin$ ante quadrienniumfere mea oper$ &di- : 
4ii)aut certlcum qmntoDefiriptioms fiir- ' 
pium eim librofiorfim pofiea &dito y adimgt \ 
curaffem. Suntaute 'apudme adhuc eiufdem \ 
4uthom Defiriptiones accuratifiim& pifcm \ 
tnarmorum ^ mmerofixao-intafix ;Veneiij$ , 
guteannos mgintiquinq^fireaheoconfcrU ' 
pt&:qua$itidem alio tempore -ybi comodum : 
fnwh &sq iuuante^ cumdijsquibpfdam d : 

DigitizedbyGOOgk 



evistolJl. 

jjifioyiamtnimalium pertinentihusjn hce 
Uo. VdU, & doclipmo -viro D. Weid^ 
nerorenerotuo officiofam meh -verbiifakte 
dicito:acp rgmptumin meadomn ia <ju&cun- 
meimnm^f^^e^mofficU, ant- 
mm eiferpetitoforepoUicctor. Cupio ettam 
Wfnmterexmefahtari T>. IO. EL*A- 
COTOMVM medicum &* fharmaco- 
tmn pereruditum : & HENR I CVM 
MOL LE R VM JchoU ~Dantifcan& -ff *- 
ftorem,foetamfanedoBum&cajium. Sa- 
htat te cugenero clarifimm -vir D. HE JSf 
JLICVS ' BVLLINGERVS EccU- 
fanoftr&pajlorpientifiimus. Tiguri, 
t>ridieICalend.Iulif.*Anm 
M&LXVl 
7- " * 4 



yGoogle 



D E:II; A LO S Afe 

/pwa Cordaauthorc. . w ' ; 

losantheosinquiratdtKi 

pJicem inueniec iBterpre- 
^an di occalion etn. %|if 




S.--J 



cac enira tara maris quam falis flor4 : 
.HNamGfcJtcis--«Ay, cuigenkiuus eft «- I 
. jA&,arare & £d yo'catur:«W©* vero ij£ 
*Se^ideeft~quGdtatinisflos. Vtfoiej i 
•itac|vocaBulo nora-inacu^mmedita^ i 
m enajrjcipkemin^r^^ 
Ouid Ha : fert. Quod fifalisfloreni ihterprete 
r-6 fit-flos "Sjneceiieeithoc-me^eamentueffe 
feJtf» cuiulbuml falis flore, hoc ef|cenuif. 
fimam s candidifsimamatc^ opumam 
ialjs partero^fiuehgcin eam naturam 
ex raurkin falinis cocla tranfient,fi- 
uein feiis fodinis fponte effloruerir. 
At quoniam huiufmodi falis flos no 
in mari gignitur.vt Hatofanthos : fed 
«utin falinisfit, autinfofsitijfaliscu- 

nicu* 



^Google 



D "i B<XZ b SUN tho. % 

niculisnafcitur, fubftanmrarus>te- 
nuis 5 let»s> atq$ colore cadidifsimus, 
ncceife eft quodHalofanthos huiuf- 
modi falis flGS&p.n fit,quippe cum e- 
iam fubftantia plurimum difleratial 
-enimat^ipfiusnosficcifsima&ter- 
reftrem habent fubftantiam •• Halos 
anthos ver6>pinguem 5 aeieam9 5 at<5 
in oleo ( aliarum pinguedinum mo- 
-do)diflolubilem,qu2proprietasafa " 
leeftquamalienifsima. Cumitaque 
hoc medicamentum tanto interual- 
lo a fale eius^ ftore dift et , non imme 
ritoPlinius culpandus eft.&omnBSPto* 
eiusfe&atores 5 qu6dHal6santhosfa pr 
lis florem funt interpretati. Nam ipfc 
Plihius qualis & quid eflet verus falis 
flos.libro 3i.cap.7.manifefte dcclara- 
uit ) ftatim<£ fubdit.-Et flos quidem fa- 
lisintotum diuerfares humidioris<5 
naturas 5 &c.ipfum medicamentum, 
tjuod Halos anth os vo catur , ab% vl 
lodubiointelligens.nonenimGra:- > ■'■■■• 
co huius medicamenti nomine,fc4 

* $ 

DigitizedbyGoOgk 



Xatinacius interpretationeca^ fa!5 : 
ytitur* Quaproptereu fatkdemon i 
ftratu ficjHaibs antheos appellatione < 
faiis fiorem tninime interpretandum I 
fuiffp ; veniamus a3*alteram huius ; 

Marisflos* vocabuli etymologiam a marifum- ■ 
ptam ? at(jhocmedicamennon falis, i 
fed maris flore mterpretemur.quod i 
fi fiat,rurfumnobis occurrit amhigui 
• tasvcum marinifloris appeilationedi 
uerf§ res iu4icari pofsint.aut enim fic j 
proprie appellarxius apricis fcopulis \ 
flu&ibus afperfam marinam aquarn i 
atq$ in raram fpumofamqj lanugine ; 
- fole exiccatam & immutatam,&;afi- 

xe Haiqs anthos caputa Diofcorids : 

Haio&ch- Halofacimem nominatam. Aut me- ; 

* c * taphorice, cuiufcunq^ generis maris ] 

j>urgamen ta> q u§ alibi fimLalibi vtift • 
Pomeranico Oermani^ mari> muci 
^ecieexpuunturjanobisGermaniS i 

tHeerblu M^^ittM e&Haios anthos, vc! 

mn> xnaii$flo$appellata# Cumautedu? i 
pUci ter marini floris app ellatio acei* : 

.. ^ ^y: ' '""" ■" p 1 

DigitizedbyGOOgk 



pipofsit,inquirendumiamnobiseft, 
vtm Haios anthos ad Halofachnen, 
jjoc eft proprio mo do vo catum ma- 
risnore ,anad maris purgamenta me- 
taphorice floris appellatione nomi- 
nata,referendura fit. Si igitur Halcs f^f^. 
anthos propne vocato mans iipn, *a re ab k^ 
efcbalofachnasadfcribes, «equepec- ikfane, 
cabis.ac fi ad falis florem in falinis ex- 
coftum referres,& abfurdum quid- 
damcommittes.fequereturenim Ha 
ios anthos idem efie cum marino flo- 
re,id eft,Halofachne: atque ipfe Dio- 
fcorides ignorantias in&mularetur, 
qttodeandejrembis duobusfequen.^ 
tibus capitibus defcripfiflec,aquao- 
pinione fibi quilibet caueat. Nam 
queaiadmodura Hgios anthos a fa* 
lis fiore diuerfifsimum eft, ita etiam 
amaris florejid eft.Halofachne quam 
! plurimum diflercvtquiiibet extriT- 
um iftdrum raedicaminum denniti- 
one & defcriptione a;ftimare, coili- 
gere, & mamfefre videre pote£t.Qua^ 

DigitizedbyGOOgk 



VlALZR. CORDVS 

Sof vnde P ro ? tcr neccflarib iam fequitur Ha* 1 
diaum. ios anthos #que metaphoricemari- 
num florem appellandum efle, ac a- < 
lia maris purgameta. Animaduerteri- 
tes enim veteres, medicamentu.hoc, 
nonaliomodo^flu&ibusinlittusat- \ 
que marina ftagna eijci> quamctiam : 
reliquamarispurgamenta,atC£efflo- f 
refcentias(vt ita loquar) metaphori- : 
ce flores appellatas>eidem marini flo 
ris nomen indiderunt> opinantes ma 
rini purgamentigenus quoddamef- 
fe.f-Lec opinio multa fecula durauit, 
donec longe pofl: Plinium atq$ Ara- . 
bes medicos ferior #tas multoru an- i 
norum experientiacognouit *huiu£ 
%odntfe mo£ Jiniedicamenmarinis paludibus : 
nzxum. innatansbal^narumjideftjmaxima- : 
rummarisbelIuaru,quasgenerisvo- ; 
cabulo Cete vel Cetos vocan t , geni- i 
tale femen effe;quoda mafculo Ceto : 
emiffum foeminselocosfubterfugit, ; 
aut ex ijfdem poft coitum rurfus (vt ; 
fit)elabitur.Poflquamita^adhuius i 

medi- i 

DigitizedbyGoOgk 



3>E HjtZQSJtNTHp. 4 

tncdicaminisorigincmvcntu cft>coe 
pic fperma ceti appeilari , obliterato 
paulatim Halos anthos vocabulo* 
Hinc ortaignorantiaeft>quod nefci- 
nws>quidnam fit vcterum Halos an- 
thos, & fub quo nomine apud vete- 
lesnoftrumfpermacetilateat. Por- 
rohaecdepropriahuiusmedicamen- 
timterpretatione,per quam ipfius rci 
cognitionem cofequimun di&a fin u 
Nuncautem>vt quid/qualeue medi-* 
carrientum Halos anthos Ct> indice- 
mus, necefsitas requirit. - Principio ^ ! $ of ^ 
itaqsdicimuSjatqj omnibus tamme- & quidefl 
dicis quam pharmacopolis notu eft> Cct * za <- 

{ nuilumproriushabenpertotamfcu- gmtunk 
ropam,HaIos antheos nominc medi- 
camentum,ipfumq$vocabulum nu£ 
quamauditur. Necviluseftad hunc 
vf<£ diem exrecentioribus mcdicis 
quotquotDiofcoridem^Galenu^Ae- 
gmctam> Aetium &Plinium fequuti 
tant,quihouiflcc*qualcnamcflctHa- 
losanthos mcdicamcntunj- qua igno 

DigitizedbyGoOgk 



v^alir, cbnbvs- 

f 

t antiam optimis illis & clarifsimSs vl 
ris vido vertere magnum nefas duco. 
Reru enim nomina Deus bone quam 
immutatafunt.plurima nanc^medi- 
camentaadhuchabentur, quibus o- 
lim longe aliud , quam nunc eft 5 no- 
inen fuic,qtio fit vc paucifsims res co 
gnofcantunquotics genuina earutn 
nomina apud veteres prbbatos auto 
Se primu res legunturXonfideranti autem mi* 
SerLeTe^ &> cum fepius hoc caput legifTem, 
ti ipcrma, quidnam effet Halosanthos>inmen- 
xuueni^c temven i t medicamentum hodieab 
ornnibus pharmacopolis & medicis 
{perma ceti> Germanis vera/?Ba({fa{ 
appellatuHalosantheos dtefcriptio* 
ni per omnia conuenire^ne vnicaqui 
dem reclamante nota.-quamuis ali* 
quot exijs minime refpondere vide- 
antur his > qui fperma ceti , quaie in 
pharmacopolijs habetur.intuentan 
quiqj ignorant cuius fubftantiae, cu* 
ius fapons,cuiusq$ coloris &t > cu ad- 
jhucmarimnatat^ut cum> quale pcr 

fecft 

DigitizedbyGOOgle 



fe eft in mari>colle&um fuerit. Porro 
quo facilius ad rei cognitlonem pcr- 
ueniamus^pfumDiofcoridcmfuade 
Halofantho verba refonantem audia 
tnuSjquasfi fimpliciter interpret$ris> 
Vzc fignificant; Mark flos defiuit Nilo c 
pmojnnatatauteftagnu quibufdam. Pro- c< 
kmYadcrocumincUnans colore:aJiquantu- cc 
hmpYffli odore-yeluti garum yinterdum e- cc 
mm mubograuiorhacguftu mordacior^ <& cc 
J^mnguhJmmixta i>ero rubrica adultera- cc 
m^utgrumos habens> i>icicfm cenfendm cc 
tftJncorrupmsetiam oleoj eijecommifcen- cc 
io 9 refiluiturjolo :fucatus -yero>exparte etia cc 
AfaJ\ Ba&enus Diofcorides ipfam c 
Halos antheos eflentiam, & effentise 
infitas qualitates diligeter defcripfit. 
Sedquoniam hoc caputmancum eft 
&mrelie£tu difticile* opersprecium 
mefadurum exiftimo, fi fingulas hu- 
lusmedicametinotas fpecie tantum 
obfcuras,annotatiunculisii!uflrauc- 
ro.principio ab lpfis natalibus ceu 
I pniicipeaotafumpto; Marisjbsde^ 



yGoogle 



VJZLER. CQRDrs 

flmtNilofluuio^ Nouerutomnesqug! 
nuod 110 iitintermarinam&fluuialemaquam . 
KUo %& diflferentia,illa fiquidem muri^ inftar i 
defiuerevifalfacft^hscvero dulcisdmni$q$ acri 
catur. mon \ x expersmifi fingularis qu^dam; 
caufaeammedicatamreddat 5 ceualu. 
mea>falfa terra,atq$ alia eiufmodi. Si 
kaq$(vt Diofcorides fcribit)HaIos 
anthos Nilo defluit,necefTe eft quod 
in Nilo gignatur. Sed q uoniam Nili 
vnda dulcis efkrem falfam gignercnei 
quit: in quo fi nafceretur atqjinalijs 
fiuuijs^veteres proculdubio fluuio-: 
rum florem hoc medicamen nomi-: 
naflent.Cum autem amari nomenil-: 
li indiderut,fequitur qubd res flt ma-: 
rina,&noninfluuijs nata.Hinccol- 
ligimus, aut Diofcoridem falsohoc 
fcripfiffe & minim£ exploratum ha-i 
buifle y aut aliquid orationi deeiTe* 
quod potius credendum eft.NamPli: 
niuSjCuius etate minus corruptus hic 
autorfuitjibro ji.cap.j.quamuis o* 
mniaverbahuius capitis mterpreta-; 

tus 



yGoogle 



I)E HJ£LO$jlN7HO m 6 

tus fit s nihik£omiferit exhis qu^Dio 
fcorides de Halofantho tradiaiknoa 
tamen fimpliciter reddidit, Defertur 
$k:fe& y Videturdeferri~] Hinc apparet 
Diofcoridem non fcrjpfiiFe i&mtggay 
fed JIok& x&7vcpj&tf % id eft>vt Plimus ver 
tk,Videturdefluere>autdeferri 5 & £c 
notahscopnme conuenit» .Inueni- 
turenimhoc rnedicamenxuffi vt plu- 
rimiimijslocis^quibus magnifluuij 
fe in mare exonerantjcuius rationem 
mox indicabimus. Sequitur inie- 
Xtu: lnnatatdutemfagnuquibtifd^m^\ 
Plmius pro ftagms, fontibus .* Vergi- jsiywxj^ 
liusMarceIlus,paIudihus:Rueiiius ve hicitagni 
ro^lacubus vertit, maximainterfon- man *' 
tes>paludes,& lacus differentia: cum 
fontes ih mediterraneis fcaturiant.Pa 
ludes vligmof^ limofeq^ ilnt J & aqua 
tmiuiiie profundam>(pd in lautudme 
^itxuiambabeanr.lacusveromediier . 
ranca^concaua latacplocalmsaquis 
apudfe fcaturiennbus compleant, &Z 
«xfenuulos cmitcanCtApud Dxoico 

& 

DigitizedbyGOOgk 



vjtL^n. cordvs 

ridemautem hlpvw legitunquavos 
neq$ fontes>neq$ paludes , neq$ iacus 
figaificaofed ftagna. Et fi vero As^ 
vocabuium etiam paludem quibuf 
dam figmficet^hoc tamen loconon 
dulciumaquarum^fed mans paludes 
inteliigend^efunt. Propterea nuiius 
corum hoc vocabulum re&e inter- 
prctatuscft*. Eft enim Halbsanthos 
res marinajideoc^ neq$fontibus*ne9 
paludibus,ncq» lacub 9 familians- Ao 
ftagnum ftantem & cranquillam,taa* 
xnarinam>quam fluuialemaquamfi-; 
gnifioat/fluuiorum inundatione auc 
marinistcmpcftatibusinlata & coin 
caua loca,humilioresq) &profundot 
finus effufam* non emm tantum fim 
uij ftagnafaciunt^erumetiamipfuni 
xnarciocisquamplurimis.HmcVirgi 
liusquoq$tranquilliora & altifsimai 
maris loca> quandoqj ftagna appeli 
kt. Suntqj hoccapite ftagnaintelln 
gendahon afluuiorum inundationej 

fc&ufed c mari eftufa. Cauffa autcmj 

quod 

DigitizedbyGoOgk 



aiauir. 



t)% H>ALQSuiNTHO> 6 

«ubd Halos anchos marinis ftagnig Ha ^ s aG ~ 
&fluuiorum olnjsinnatat, eft, quoa C a fbgn* 
huiufmodiloca ahis littorumparti- «^3*0- 
basmulto humihorafcntJrluuij enim ru&ecuo* 
deflucndo vall« &campos maxim^ tlis 
dccliues fequuntur, aonec man hu- 
jmllimoloco appropinquantes fe ixi 
ideffundat* Cumvero omnia grauia 
& liquida fua natura deorfum tm* 
<lant,ncccfie eft etiam mare- iii h uiuf- 
modideciiues cauitatesferri> fecuq^ 
innatantiarapere,maximeeotendeix 
I tibus-«itu & flu&ibus : qui mukis ia 
lociscontra rapidifsimorum fiuuio^ 
rumimpetumerFufi, at<§ ineorunde 
alueos irruentesjpfos fiuuios mulco- 
rummilliariufpacioretro rcpcliunr*- 
illatas herbaSjpurgamcnta, coMchas^ 
atc^ alia fibl mnatantia interdum ia 
alucOjinterduminripaiaut vtroq* lo 
co^dumreceduntjrelinquentesunter 
<}U£nonnunquam etiam ipfum Ha- 
losaathos muenitur;quod ii in aiueo 
^liCtumfuent > ftatim poft ariius di~ 

DigitizedbyGoOgk 



VULER. CORBVS 

fcefTamvnacumrctcncafluminiivn^ 
darurfusinmaredefertur: quod £fd 
quenterin magnorum fiuminum o< 
ftijscQntinginqualesapudnos funtj 
Rhenus, Albis, Vifargis, Viftula 6c 
'Danubius.A.tquiaNiIushos,omneG 
quealios totius £urop# fluusos ma« 
gnitudmeexcedk,folo Danubio qui 
bufdaui excepto , finusq^ facit feptcy 
longe ahinuicem diftantibus oftijsj 
fpaciofif$imos>£ftuI marino faciili-i 
mumacceflum prebcntibus^neceflo 
cftHalosanthosineiusofbjsfrcque-i 
tius &copiofiusinuenin. Cernentw 
busitaq$ veterib 9 Nili accolis ¥k\bi 
anthos eo quo dixi modo.Nilode-i 
fluere>vifu m eft illis non a mari fluuioi 
illatum, fcdeloDginquo delatum,v-i 
na cumNili vndis delabi> quam opi- 
nionem iam mulns argumcntis & de! 
monitrationibuscooiutauimus* Vi- 
detur etia hulc orationi aliquid deef I 
fe.vetus enim Diofcondis mterpres 
non tanium intcrpretasus cft ftagnis 

inna-: 

DigitizedbyGoOgk 



J> E H*AL O S^AN TBO. 8 
',nnatas,fed ftagnis velucipinguamen Pin S uam« 
innatans,quaevox non parum facic 
adhmus medicamenci inueftigatio- 
ncm.nam noftri eciam nauca; fperma 
Ceti rei alicui com paraturi, dicunt li- 
quidi fepi, aur adipis, aceruatim in. 
mare eftufi fpeciem praefe ferre,qua 
notamfuccetluremporum eDiofco 
ride librariorum incuria excidifte ra- 
tiomconfentaneumeft. Probatw ad 
mmminciindfis cotore.'] Eligebatur o- 
lioiaro? opcimum cenfebatur Halos Haiofin- 
anthos,quod ad croceura coJore ver lor . 
geret:nunc vero fperma ceti, quo ca- 
didms fueric,eo prajftantiusexiftima, 
tur,6cJongepaUidoprajfertur.Obij- 
ciatergo aliquis;fi Halolantho cro- 
ceuseftcoIor,cetiver6fpermatican 
didus>atc£ vtruncp excellentius cen- 
fctur,quodhos colores habuerit fya 
cenores, quomodoHalos anthosi- 
dcm cum ceti fpermate efie poteft* 
Cui breui refponfo obie&um argu- 
mentum diluam.OhmHalos anthos 

DkjitizedbyGoOgle 



V^iLtR. COR&VS 

reponebatur qualiter e mari colle#5 i 
fuit. Hodie verocolle&u fpcrma ce- « 
ti certa ratione > & non cuiuis togni* 
ta arte 5 lauatur 5 donec omnx falfa acri \ 
xnonia elura etiam croceum pallore i 
deponat.-quemadmoduxncera^qu^ i 
quamuis &ipfa citrinafit>coloremU : 
xnenfuumcrebra loturaatqjeliqua- t 
tione cxuit, candorem contrahens. 
Ipfumenimfperma ceti, dum adhuc \ 
xaariinnatatjdumqs qualecolle&um i 
-fuent reponitur,coiorem habet cro- i 
ceumautcixnnumjquodquamuisfe ! 
pius mihi anauns & mercatonbus : 
rciatum eflet»crederc tamennonvd- ; 
lui.donecipfequocgcoliectuvidif- : 
fem. Cum itaq$ poftea eius tnedica^ i 
nicntinondum loti colorem infpe- ; 
.aaflcm,ipfumq$ fepius attre&afieai; : 
&omnesciu$qualitates ipfamc^fub 
fhntiamconfldcraflcm, di&is itioru : 
fidem habui. Propterea non eft quod 
iigcnotaqua^dcolorem attinet,a- ; 
liquem m dubitationwnducat j cnm \ 

?ti^m i 

DigitizedbyGoOgk 



etiam in loto fpermate ceti interdum. 
pallor ad dilutum crocum inclmans 
appareat:quodfic,cumniraiavetufta 
terancorem mutato fimulcolorcco 
trahit : aut fi longo temporc man m- 
natet,ancequam colligatur: ^Aliquan- Odor.- 
takmgraui odore ~»shti gamm , interdurn 
ttammultograuiore.'] Difcufla qu£ a 
colorefumpcaeftnoca,adeam,qua; 
abodorefumit.fermonemvertamus. 
Debet autem fynceru Halds anthos 
gari odorem habere: quod fi mulro 
grauius virus ol'ct,a bonitate recedit. 
Scicndum vero eft, quid reuerafu ^a Gata <jui* 
rum.quidam enim hodie co&oru pi- 
fcium fimplex ius fic appellanr.quida 
corundemius croco tinccum &ich- 
thyocolla,id eft,pifcium glut'me(vel 
alitcr) coagulatum,garum effe cotcn. 
dut,fedfals6 > multum($ a vericaceab- 
errantes.Appellaturenim vetuftis& 
probatis aotoribus garum generali 
fignificationcfaie condicorura quo- 
tUAdam pifcium * carnium vc , ius cx 

A 4 

DigitizedbyGoOgle 



V*sfLER. CORBVS 

ipfolale.&pifcium auc carnium fa,i 

nicio hurnore difibiuto,ei^immi-: 

xto,confUns.Plimj pofleastate Ro- 

mani hanc vocemad pifces tantiim, 

CGmmQj, inteftina ac vifcera fale ma- 

ceratatraruiulerunt, ipfam vifcerum 

ianiem yna cu refoiuto faie tabefcen-, 

tem, ik aiiquantulum grauem odore : 

%rantem > garum appeliantes , cuiui i 

plures&duierfaslpecies luxus exco 

gitauit. Nobis yero in Germaniaali- . 

quotgarifpecies funt,interquasbo- 

nitate exeeilu quod exfaiemaceraio ■: 

Hsringo fit: quod fi olfacias ,#atim 

coi|iges,qualiS Halpfantho fitodor, : 

QuociauteminterdumHalosanthos i 

odorisgrauitategarumfuperat,caufai 

eft mueterati rancor. corrupta enim : 

ip£u5fubftantia>necefle eft quoque : 

ipfaaccidentia infeparabiliter inhs- ! 

rendavnacorrumpijexquorumnu^ i 

mero^iam ipfe odor elt.fi igiture- i 

.ftiunctas nares confulantur,nemoi- : 

bitinficias,candidum& lotumfper- ■ 

' DigitizedbyGoOgle 



£> E HJtL QSJIN THO. t o 
jiuCeti>garu odore «emulari,idemq$ 
£veru/lius & rancidum fueric longe 
grauius virus olere. ^fcguftu morda-Szfot. 
c/k] Omne Halos anchos guftu mor 
daxefbquo vero mordacius*eo ex- 
celientius.Forro mordacem illam a- 
crimoniarn duplici de caufa fortitura 
efhhabet enim fubflantiampingue, 
tenuem,& aeream^ <\ux eius quali ta- 
tes calid^ funt > & facile in rancorem 
vertuntunideo(|perfe&propterac 
cidentem rancorem , acrimoniam ei 
tribuunt. Altera eius ratio ef^circufu 
fainnatansmarinaaqua: qus cu fal- 
fa&acrisfit,mordacitatemveheme- 
tepnedidte acrimoni«e addit. Videa- 
mus igitur num hanc mordacitatetn 
fperma ceti prasfe ferat.Quod fi gufta 
^eris 5 cum elotum & prsparatu tft, 
quale in pharmacopolijs habetur>fa- 
teberis quidem aiiquam eiinefleacri 
poniam, qualem vetus butyrum 3c 
inueteratum oleum habere folet ^ fed 
ffimime falfumferuidumq* qualis H§ 

* 5 

DigitizedbyGoOgk 



VJlLKR* CORDVS 

lofantho cffe debet.Hicidetn refpbn ! 
dcndum quod fuperius de colore du i 
&umfuitX^emadmodumemmco* 
loremcrebra lotura deponit>itaetia 
falfam illam acrimoniam eadem lotu 
ra amittit, multoq* facilmsrquippc 
cumnondereifubftantia 3 fed aduen- 
titia fit:&cum ial alioquin na tura fua 
in.aquarefoluatur facilHme, piuri- 
mu^apinguedmediftet^iufkvtjlli 
non per omnes partes comifceri po£ 
fit.Eluta aute accidentali §z faifaHa* 
lofanthi acrimonia > remanet natiua: 
qu# quia pingui fubftanti^ infepara 
bilitcr fecundum omnes partes comi 
xtaeiLnofacileeiukur. Guftandum 
igitur eft non iblum pr^paratu m>ve- 
rumetiam illotu & nuper collettum 
fpermaceti, quod feruenteacnmo- 
UlU&i niaHaringarumtlaccae (vtvocat Ger 
mani)no abfimile guftu exiftit, quod 
facale vt di&urn eft lotura deponit, 
falfamcntorum,id cft> falc macerato- 
mm pifcium modo ; quorum fal&m 

acfl- 

DigitizedbyGoOgk 



acrimoniarn fuperinfufa aqua elici- 
mus& diluimus^eosqj cibis pr^para* 
turifemel atq* iterum repetita recen- 
tiaqua onmis falfedinis expcrtes red 
dimus. Etfuhp:wuk~\ VetusDiofco 
ridis interpresfcribit, Halos anthos Halofcn- 
pingue eflc & vcluti liquamen,&c. 2od<?pm 
Piinius xllioleipinguitudinemtribu- guc 

:- iudeo<|nonmeiaphoriceh&cnota 
intclligendaefc^vt cum dicimus v pin- 

1 guiaprata& arua,propterfucci & all 
menti vbertatem > & pingoes caules, 
pinguiafoliajilia^&c.id eft.crafla, & 
ffuccolentoplena-nam omnes pin- tai t fucci 
gues & obefi,crafsi funt. Huiufmodi ? kx1 ** 
exiftuntSedum,Portuiaca>Lilia 5 &c* 
Qmnetiam Galbanum > Opopanax, , 
&alij denfiliquores, pingucs appcl* 
lantunquia fubftantiafunt Ienta,glu- 
tinofa & vifcofa,ade6y t etiam ex his 
Galbanu accenfum ardeat> lucidaq* 
& extin&u difficilcm flamma edat; 
quamuis minime pingucm >ideft, o- 
fcofamhabpat fubftaatiamytadeps^ 

DigitizedbyGOOgk 



VkALER. cordvs 

8cc. Hoc vero modo Halosanthos I 
pinguenoncft.Qoapropcerinrelligi ; 
hsecvox^pmguiSjinpropna&gentii- ' 
»a fignificatiotic debet. Collara auce 
baec nora adfpermaCeti.ei prorfus 
conuenicreuera enitn pingue e&Na 
fuperinfufooleoliqueicit &refoki- I 
tur.adeo vt nihil non diffolurum rc- 
ty$ti?&s* linquacurautappareat. Immixuye* 
ro rubrica adulteratus, aut grumoshahens, 
r»iciofi46cenfendme$iI\ ln Gr^cohabe 
tur fcfqwXj&^id eft s in fe rubricam ha- 
bens.PIiruus vertit, adulteraturaute 
tingiturqj rabrica: Rueilius interpre 
tatus eft, fucatusaute rubrica. quod 
vetusDiofcoridisinterpres fic reddi 
dic:qui colorem rubeurn babet : Vir- 
gilius Marceiius autern^ qui rubrics 
coiorerubet. Ex hisquatuorintcr- 
pretibus opcime verterunt priores 
duOjPIinius videlicet acRucllius,pro 




sxat cnim Grxcis idem quod Latintf t 

intu? 



yGoogle 



DE HJlLOSANTHO. tz 

intusmilto^id cft,rubricaplenum vcl 
rubricofum, ceu pleraque aliaapud 
Grscos nomina ab y praspoiitione 

compoSta;qualiafunt^5rt/©->id eft, 
intus colle&o pure plenu s:\utt t/£©% 
idefh feruidus intus concepto lgne: 
i^^T®-,id eft,onerofus : ippva&y id 
efUntus laterite fcelereplenus, icele 
ratus fiuefcelerofus : [&* i^unifoy B~ 
mm^neduUam injecontinens^ Theophra** 
fio.1 vetus eaim Diofcoridis mterpres 
atqjMarceilus Virgilius huius voca- 
buli%nificationemminimeadrubri 
cam,foci caufa Halofantho mifceri 
folitam, vt oportuitjreferentcs^ad ha 
ius medicamenti colorem(tantum) 
foedo & inexcufabili errore traxerut. 
ommaenim eiufmodi Gr^ca nomina 
ab y/ compofita* & paulo ante enu- 
merata in corpof e ahquo latcntis cu- 
iufdam rei copiam tignihcant; ideoq$ 
fc/^jAT©- minime ad coiorcm referri 
poreft. £ cmm Diofcondcs rubnoe 
colorfc Halos anthos amprobaturus 



yGoogle 



ViALZR. CORDVS 

fuiflet,nequaquam w^%, &d &h* 
<t££&> fcripfiflec.na^ATO^^ cft gc- 
quid coiore rubricam asrnulatur,$; 
ad rubrioe colorem refertur tantum, 
quemadmodum iuyuhhy folummo- 
doadipfiusmiiti fubi/tantiam.Rubri 
ca autem tulic^ lateres Halofantho ni 
mispaliido coioris caufa rnifceban* 
tur. hmc alioquin per fe iiquidu me- 
dicamen insquaie reddebatur, & ia 
grumos ( 3f ou§m Gnecis, Germanis 
f{untem/[ftogm] appeilatos) concre- 

tviciofumfcebatjquod ceutvifcofum impro- 
bat Dioicorides.Hodie vero nuiiaru, 
brica 4 neq$ tufis lateribus 3 fpermaceti 
adukerant>vtoiim.Nam veteresHa- 
los anthos^vtnatum eratj iiiotumfer 
uabant 5 ideoo$ requirebatur colore 

ftcndentc i n croceumfjquernfi no habebat,in- 
ie£tarubricanngebatur*nosauteho 
die hoc medicamentum iauantes>mi 
mme in eo croceum>fed candidu co- 
lorem probamus,ideoq$h#cnotapa 
rum ad ems indagationem fac.i. 

DigitizedbyGOOgk 



P£ BJLLOSJINTHQ* r$ 

Incorruftips etUmoleo^feeicommifcen^^ 2 ^ 
io.refoluimrfilo.'] De duplici Haiofan hldom o- 
thofermoncmDiofcoridcshabecvi Uo vd *« 
delicec.de fyncero & fucato:quapro- iUa * 
pter vtriufqj notas oftendit quo faci* 
liUsdignofcantur.Syncerum auteHa 
losanthosinoleototum refoluitur» 
quxnota optimo fpermati ceti coue 
BitJNJam^vtfuperiusquoqjdi&u eft, 
oleoinie&umfacile totum diilolui- 
tur:frverd meofiue pr^parato fiue 
.sopraeparato aliquid remanet quod 
reiolui noa queat > hoc minime de e- 
iusfubftantiaeft,fed exnumerofuci 
caufa miedoru. Propterea mox fub- 
ditDiofcorides: Fucatm nero^ex parte 
uhm aqua refohtiturJ} Id igitur quod 
fyncerumm eofuerit,in oieo totum 
refoiuituncaveroemsparSjqu^ino- 
ko no refolui poteiL vt in aqua refol 
tiatur necefte eft> mfi ommno durum 
autlapideum corpus fuent.nam om~ 
to* t rnolha & liquida(ex quibus etia tm ? Hh L 
lubrica & dm terr*t duri&im^ fuixt) SoaX 



yGoogle 



VALKR. CORDVS 

autinfimplicydeft^aqueOjautoIeo* < 
fo & pinguihumore difToluuntur^v* 
noatq$alteromedicamento(quibus 
fingularis eil fubftantia & natura) ex 
cepto,Exijsitaq$ rubrica minimein : 
t cKioIIi-oleotliquefcitjideftjiutumfit.hmc 
tU3: ' eafucatuHalosanthos faciledepre- i 
henditur.Eademcontraaquceautvi- - 
no mie&a refoluku r>&lutum fit-hoc 
eftquoddicit; Fucatm yeroexpartee- i 
tiamaquarejoimtur~\ Exparce,iaeft,ea 
emspars, qux aduentida eft , & fuei ; 
caufa immixta > qualis eft rubrica & 
lateres tufL Nec tantum refoluitur, i 
verumetiam ruboreamittit, aquafa- 
dicium coiorem dduente 6c eluen- : 
te> qu*e nota eDiofconde excidiffe i 
videtur>cu Plinius eamponat. Hsc ! 
efttotamedicameti defcripno^ qua- i 
tumadeiusefTehtiamattinet. Coi- < 
Spermatis ligamusigituriaminvnu omnisfper^ 
<fiti vuigo mat is ceti nondum pr^parati noras, : 
ftiQ. vcappareatnum idem Qimriaician- ; 
thofit, aut anab eo difterat>quo ad 

infignis- ; 

DigitizedbyGOOgk 



X)E HJ£LOS\ANTHQ. 14 

infignis huius medicamenti apud ve- 
tercs cbgnitionem peruefiiamus., Eft 
itacj fperma ceti genitale Cetorum fe 
men,velut ipfumnomeri indicat^ia 
Venereo a£iu foemineos locos fubter 
fugiens, mari adipis aut pinguis liqua 
mmis mbdo fupernatas, donec in ma 
gnorurri fluuiprum oftiaaut marina 
ilagna vel tranquillos finus fiuctibus 
feratunfubftantia fubliquidum & a- 
jdipis iriilar pingue.* colorc ad citrinu 
autad croceura inclinans:odore gra 
uinon difsimili garo>interdum mul- 
tohornbilius virus oleris > pnefertitii 
^nueteratum & rancidum. Sapore ha 
bet 5 iIlotum a^iiuc^pinguem^fubran- 
eidum 3 acrem > & veihement£r falis aut 
marinse aqu# modo feruidum:pr#- 
paratum vero^hpcefljlotum & deal- 
baturhjfalfutnferuoremvnacumco- 
loreamittit;quofitvtguftutantupiri 
gue^mQdice acre&fubraricidumfit; HeefTeHa 
^Spermatis ceti defcriptio Halos an &^Hl 
tneos hifiori» collat* mMomnino tia ™ <on- 



uenire. 



yGoogle 



V^iLER. CORDVS 

ab eo difFert, Pronunciandum igitur 
iam eft libere abfq* vllo dubip & con 
trouerfia,medicamcntum quodvete 
rcs Halbs anthos appellant 3 idem pla 
ne cfle cum eo quod hodie per tota 
Europa Spcrma ceti nominat , quod 
fequentesetiaminhoc apudDiofco 
ridcm capite vires & facultatcs com- 
probant. Nam quod contracacoe- 
thcjphaged^nas^gemtalium nomas> 
purulentas aures,oculorum hebetu- 
dincSjCicatrices &albugines mcdici^ 
nam facit,falff >acri &pingui eius qua 
litati tribuendum eft.nam acrimonia 
iua curatu alioquin difBciles cascxul 
ccrationes.abfterfis ^ftrum fordibus 
a putrefa&ione inpofterumfecutu- 
ra tuetur,earuinq5 graffantem & vlte 
riusprogrcfrurum impctumcohibct 
& compcfcit^ & caufas curationire- 
ludantes diluit & confumit: pinguc- 
dine verb eas fal A, acrimoniairrita- 
tas atq* exacerbatas rurfum muicet, 
& ad curatxonem inuitat. Qubdaut£ 

fudo- 



yGoogle 



Z>£ R^£LOS<ANTHO> tj 

fudoremcit^falfediniminime eflad- 
fcribendumrnamfalis naturacu ter- 
rcftris fit,condenfat & exiccat: ea ve- 
rb,qu*efudoresprouocant>vt tenuiu 
partium llnt neceffe eft^quibus pene- 
trare>poros aperire, & ad eos fudore 
ducere queant* Huiufmodi igitur eft 
natiuafpermatis Ceti fubflantia & fa 
cultas, qua non folum fudores pro- 
uocat;verumetiam poft cafus ex ako 
eoagulatumm grumos fanguine di£ 
foluitjeum^autmembrisreftituitCii 
nomultum anatiuo calore recefsit) 
autperaluumautvrinales vias expcl 
liCjWtffupra diaphragma continea- 
tur/urfumdi*ifc^« p«os exfcreet. 
Atq$ huius facultatis fobusnomine 
in tanto vbieg efi precio* Aluum pro- 
pterfalfam acnmoniam& rancidata 
pinguedinem turbat , atq$ ventriculo 
proptereundemrancoremnocer,te- 
aui & naufeabunda fubftantia eum 
laxans & dtfToIuens. Sequitur in te- 
Xtu; fAtytvimPMjyp&crt ^$ ?&%£}*&$* 

DigitizedbyGoOgle 



&E H>ALOS>ANTHa 

n&rpQ &id eft,mifcetur abftergentibus 
medicamentisad capillorum cando- 
re,quolocoMarceIIusvertk^dexte 
nuandos palpebrarum pilos, magpo 
& palpabili errore e Plinio h#c Dio- 
fcoridiinferens;quamuis fisri poteft, 
quodhscverbalibrariorumincuria 
exhoccapite exciderint.fedhocfibi 
216 vult Te^ s f/Ad1/j(^<r^5RueIIiusge- 
nuinam verborum fignificatione fe- 
cutus^proprie hanc fententia vertit. 



COROLLoCRIVM DE H^ 
lojkntho^ Sditflore duflici f 



DE Halofanthoprimumconfidc 
randa funt veterum fcripta;de- 
inde quid noftri feculi viri docli dc 
cofenferint. Quibus tertio loco ob- 
feruationesnoftras paucisaddemus. 
Diofcoridis de eo verba iam in VaL 
Cordilibello recitata funt:facultates 

vero 

DigitizedbyGOOgk 



COJiOLLJtJtlVM. 16 

verb non adfcripte.-quas hifce verbis 
Diofcorides explicac-Facit ad vlcera 
cacoethe,id eft maligna, &phagede- 
nas, genitalium nomas (hoc eft quas 
pafcendo ferpunt vlcera) purulentas 
aures^&oculorum hebetudines.-quo 
rum etiam cicatrices & albugines tol 
lit.Quin &emplaftris vnguentis^ co 
loris caufa, vt rofaceo , mifcetur. Su- 
dorem cit. Aluum turbat e vino & a- 
quapotus. Stomacho nocet. Mifce- 
turpreterea acopis,&fmegmatis que_ 
attenuandi capillos gratia adhiben- 
tur.In vniuerfum quiaem acris eftfer 
uentisc£natura;,vtfal. Hsciile.^ Grjg 
cus contextus habet : piyvvm $ <r\p>~ 
ypctai -x&s T&x&p AA»(£<rf«//. Ruellius 
vertit albandi capilli gratia, in quo 
Matthiolus eum fecmitur. AdpUos 
inalbandos.Gornarius. Ad extenuan 
dos palpebraru pilos, Marcellus Ver 
gili 9 . Capillos tenuat^vetusinterpres 
inPandeclis Syluatici. Detrahit & ex 
palpebris piios cftcacifsime,Plinius. 

> 5 

DigitizedbyGOQgle 



Atnon depalpebrarum pilis^fed dc 
pilis fimpliciter a Diofcoride mentio 
fit.-& attenuare potiizsillos quamde- 
albare videtur hoc medicamentum 
quod croceocolorefuo potiusinfi. 
ceret quam dealbaret.Smegmataetia 
velipfo nomine fuo ab abftergendo 
dtc"ra,attenuandi vim pollicentur.ab 
iterfaautematrenuantur.Pharraaco- 
rum pilos corrumpentiij(inquit Ga- 
Jertus de compofitione medLcamen- 1 
torum fecundum locos lib.i.cap.4,) 
triplexefldifFerentia.alia enim exeis 
propriepfilothraappeilaturjaliaatte 
nuatoriapilorum,aiiaver6 ipfospe- 
nitus extirpantia. Plinius in Grsco 
fcriptore, ex quocunc$ is tranfhlit 
vr&s-r&xcs &K'c<pst$»y legiffe videtur.-jp 
quibus verbis in Diofcor.noftro ve- 
tus interpres Diofcoridis reete legit 
<tf$s r&^Zy terfwpoij .•Marcellus vero 
V&S Mt(p&pa>y(vel &7x.Qa%l<flto\i)Kiil[w- 
tuy, Sunt autem jBAe^* Latinis pal- 
pebr», nomwe Latino iiteris Gneci 

tranf* 



^Google 



t-OS O L L\AR1 VM 17 
tranfpofitis faao,id eft, gena: oculo- 
r um.& eorum pih,Latinis cilia,Gra:- 
cis JBte$«y«^* dicuntur : aliquando 
cdamJ5A^*f*,nifalior,perfynecdo- 
chen,calliphlebaris inde denomma- 
tis,quibusfucantur ornancurc^ pai- 
pcbr*. Galenus eiufdem libruam ci- 
tattcapitequinto toto,de pilos atte- 
nuantibus pharmacis agfcea$ inge- 
ncreprimiimeue docet,qua;commu, 
Btori vocabulo abfterfona dicantur; 
cx quibus ea qusfbrtiori vi extcrge- 
diprsdita fint, ad pilosvaidc duros 
magnosc^attenuandos conuemant. 
Particulariaaute eiufmodi in primis 
eiTcnitrum vftum 3cnitri fpumam, 
&aphronitrum fpumofum ( «*»«# «- 
to<fotf»ns«t} tanquam vehemetius 
abftergentiaoutrum cnim vftum , va- 
lidiiis,quamnpnvftum } abftergit.Ta 
lcautem &halofanthos cfTe apparet, 
curanitri natura proximafalifit,&ba 
lofanthosDiofcorides mcdicamen- 
$um acreacferuidum falis inftar ciTc 



yGoogle 



1>S HULOsJtNTHQ 

fcribat.EtGalenus iaracitati operi$ 
Jibro yndecimo ; «Aos cu>8@< (inquit) 
quod aliquicompoiito yocabuh>«I 
*k*«gh9 yocitanUiquidum eft medi- 
camentu, tenuiorumqj partiu quam 
falvftus, &acriqualitate prasdituni^ 
&facultatis admodum digerentis. 

InAntiballomenis Galeno perpe- 
ramatcributismo tamen omnino co- 
teranendis,pro halofantho fubftitoi 
turfandaracha, inlulMartiani Kots 
interpretatione.In noftro quide Grs 
Co Galeni codice,ficut & Aeginets, 
(ad cuius.iine libellus idem adiecks 
effymhif tale inuenio.-fed hsctatum 
Verba : Avn «,<nv ^Ms^yxya-rltVy u w/m 
fttyuv > KKti?ccp[iWt<^.¥hi iam didus 
interpres reddit , pro Afio lapide , fal 
A^mcrniacus toftus.Cum Aeginene 
vero codice, Avn ccnv^S^yxyocrKs^U 
4&>»&^4[£p&nKKslttzxcw^oi. Mihi 
pro "AiSb Iapide,falem ammoniacum 
ahiimueyftum poni probatur:gaga- 
rarvero pro fandaracharecentiorti, 
''*' ~ quam 

DigilizedbyGOOgk 



COHOLLuCRlVM. ?S 

quam & vemicem & gummi iunipc- 
ridicunt^ potjus quam profandara-> 
cha veterum fubftituerim, Nam fan- 
daracha veteru , arfenici vires habet* 
&inhoc AntibaIIomen<«>nCatalogo 
pro eoponitur;ficut & profulfurevi 
uo & pro fece Yinhodfjl <rQvcfa$* Inte- 
rim an fandarachaGrecorum aliquid 
commune etiam cum halofanthoha 
katjConfiderattdum •• quod mihi vix 
videtur.Pfilothris enim & corrupen- 
tibus pilos>non attenuantibus medi- 
* camentis mifceri folebat. Vini vero 
fcx non fandarachas Grascorum mo- 
do ■ vires in multis ref erre videtun ex- 
tracorpus>erodendofciiicet 3 exicca- 
do & ext^rgendo,vft a pr^fertim: fed 
ctiam halaianthi ytumintus fumpta, 
ad alui deie&ionem:tum foris adhibi 
taad oculorum remedia, & alia ple- 
rac^Jiceretautcm civelfalemnitrum 
ve aliquando addere>vel faponem ad 

fcinfcrij)tiGalem$\A]p)rQntf 

DigitizedbyGoOgle 



T>E RtALO SjINTHO 

"ptmm lpartesdu& > &fdponkT>natemp£, i 

renturcumprtmaguttafaponarij: yndefa- ; 

Bitrochifii exponuntur SoIiJ]plloru pr$- i 

fertim > vt halofan thi vim propius & i 

efficaciiis repr<efentaret:vel fi maiori ! 

vi opus fueritjoleojetiam cx ea crema | 

ta vtL Syluaticus Pande&arum au- ! 

thor de halofantho (in A.Iitera > fine i 

afpiratione) verba h#c tanquara PJi- 

ni) recitat; Halofanthos eft quodda I 

pinguaraenjquodaquisflantibusfa- 3 

pernatat,porra extra fctli^proutftaxt i 

alia:leo-erim ego ^pr&fertim Nili 3 2 coiorc f ' 

croceo. Optimum cft quod InNito \ 

fluminecoiligitur^hocenim&colo- 1 

ratifsimura eft, & cum aliqua pinguc 

duieaquofura>& pene putridumj^ ■ 

tidumfirte.] Poteft igi tur acriter & vi- i 

fcide calefacere, [alias^acriter & incide* \ 

re&calefacere'] & quafi fal aliena con 1 

fumere. Verura h&c non efle genuina 

Plini j conftanleguntur autera eadein 1 

jnterSpuriaGalem libro de firaplici : 

bus medicameatis adPaternianu in- 

fcri- 

DigitizedbyGoOgk 



CORQLLURJVM. %9 

fcriptorvbihocetiamadditur.» quod 
collyria & malagmata colorare pof- 
iit.CaputdeHalofanthioinfcribitun 
quod ab Halofantho diminutiuum 
nomen eft. Idcm Syluaticus faculta 
tes halofanthi ex vetefi Diofcoridis 
intcrpre te referens 5 in nonn ullis a no 
ftris codicifeus Gnecis difsidet > quae 
hic fubijciam ; Caligines oculorum> 
&glaucomata> [glaucomatu nulia men^ 
tkeftinGrMo:fedkucomdtumfelum\8l2l 
bedines cicatrjcum (in oculis)deter- 
gitv Emplaftris & confe&ionibus* 
\jnunBionihusfortefedinGrMo efl pvgotS) 
iiesl.yngmnw^oculomxn (legendam^dd 
cobrem)mi£cttur cum rofaceo> capil- 
los tenuat.Maxime virtus eft ei recor 
poratiua^vifcidajpyrot ica vt fali. Ad- 
ultcratur autem tefta confricata * 6c 
alijs rebu$:fed difccrnitur folutus a- 
qua. {yncerus cnira oleo foluitur. & 
cft probabilior pinguis^guftum mor 
dens. Quantum ad odore, quo ga- 
rum «umlatur^aliquando mxm <ftv~ 

DigitizedbyGoOgk 



<rtoHs$op eft>ide&grauioris feu detfi 
rioris odoris , ea le&io placet»magis 
quam Hermolai qui ^WUsd^con- 
trario fenfu legit, pinguia enim & fa- 
eilerancefcunt 5 &grauiorem odore 
acquirunt. Notandumautem,quod 
rofaceovnguetooleouealiterdi&o, 
halofanthos coloris grafta curn faoc 
in capite mifcerifcribat Piofcorides 
libroprimodemateria,ineius confc 
^ione^nonhoc^fedanchufam rnelio 
ris coloris caufa adij cit: & infuper fa- 
lem>ne corrumpatur. Quod fi halo- 
fanthos adderetur, cum id & colorisi 
& falis vim in fe habeat,fale alio opus 
nonefTet.Iam cum alijsetiam vngue-. 
tis coloris caufa Halofanthos addi 
fcribat,ego hoc tempore inter ea qu£ 
libro primodefcribit vnguenta^Ha- 
lofanthos nuljiadiedum reperio : vt 
neq$ anchufam, pneterqua rofaceo* 
Galenus quidemlibro fexto de feni- 
tate tuenda 3 falem anonullis oleo ro^ 
-faceo addi teftatur, Porrovthalo* 

faa* 

DigitizedbyGOOgle 



COROLLJIB.1VM. 20 

fantho facultas ciendifudoris efoqcF 
Diofcorides fimpliciter:Oribafius ve 
ro Synopfeos libro i.cap.23. cumo- 
leomixtum idfacerefcnbit : ficuti & 
nitrum toftumactenuifsimu (lamifci 
roe tritum)cum oleo: [yfetiwtib&cap. 
l.jfdeosquiflauambilem euomunt: Vniuer 
Gcorporis atratio ex okofiat, modico nitro 
mmixto,quojudorem ex cute eliciamus^ & 
jkorestransferamm.'] ita & fali vis eade 
e^hydropicis^arthriticis, & ad lafsi- 
tudines vtilis,qu£e omnia etiam halo 
fantho conueniunt:quod cum plane 
falfum & ©leofum fit,fi falem oleo mi 
fccas s halofanthos artificiale eftecifle 
videri poteris. Sed cum fal oleo non 
liquetur, aceto, aqua, alioue liquore 
affe&ui conueniente priusfolui po- 
terit,& ita cum oleo ad liquoris vfq$ 
confumptionem coqui. Eftetiamin 
falepinguitudo,quodmireris,inquit 
Plmius. Arrianus in Indicis refert, 
Ichthyophagosefale oleumcxcipe- 
re;& oliuas littore afflatu<$ maris gau 



dbyGoogle 



DM H^iLOSUNTHO 

dere certum eft. Mi^ltum tamen olci 
continere fal non poteft, vt Cardano 
videtur, nifi bitumen admixtumha- 
beat.Suntautem fo^ites nonulIi,qui 
&falem &bjtumen continent:&for 
te vix in alia,quam rparina aut falfaa- 
qua bitumen reperitur, naphthicum 
autemfalemvocant^cuibituminisli- 
quidioris aitquid admixtum efLLe- 
utnus Lemnius medicus preclarus-li 
bro 5. de occultis natur£-miraculis, 
capitC9.^)am vocatam apud Belgas 
tradit 3 bitumtnofam quandamcocrc 
tioneni ac fubterra^ieam congeriem 
cffe;e quaglebasnigne &pinguedinc 
imbut# eruantur: qu# accenfe(in- 
quit) vt aridi cefpitc^vretifsimos ca* 
lores excitant:atq$in cineres reda&£ 
falec^ perfufe , materiam ac fomcntu 
olimnoftrattbus pr&buerunt confi- 
ciendt falis. In capite de fale Diofco- 
ridcs;Contra lafsitudines (inquit) cu 
oleo inungetur:&ad hydropicorum 
tumoresiuiaua&usprodefL Pruri- 

tum 

DigitizedbyGoOgk 



CQRQLLiXRIKM* « 

tutn etiam fedat ex oleo & aceto vf<£ 
adfudorem prope igne illitus : quod 
rcmedium impetigines quoqjj&Ie- 
pras&fcabiesfanat* Hscille. Vidi 
cgo quifalis bonam partem, cum di- 
midia fulfuris, & iri.de- pay ca odoris 
caufa,olco copiofo mifcebant > & ca- 
kh&o illinetesintra paucos dies cu- 
rabantfcabicra/ Galcnus Methodi 
mcdcndiIib.L4..cap,ijan quo agit dc 
curandis ijs qui ooefitatc & corpu- 
lentiaoneranturjlaudat lauationcia 
inaqua digerefrdi facultate pncdiu» 
Acfiquidcm,inquit, talcm aliquam 
fponte natam habemus>ipfa vtcmun 
cuiufmodi inLcsbo vifitur^aMityle- 
neihdijsquadraginta. Sin minus ,i- 
pfiiimilcm aliqua moliemur* Eftpor 
ro ea qus in Mitylene confpicitur>& 
viribus & colore tafis>qualis vtiquc 
fiat, fi quis fiorcm falis aqu# marinas 
c*ifi:eat.Ha*c ipfaaqua etiam hydro- 
picis, & reliquis tumefa&is idonea 
«ft>vtpote valenter deficcanSj&c* 



yGoogle 



Podagricis falcum oleo vtiliter inf 
ponitur 5 Diofcorides# Vnguentum 
ex falis flore,arthritici$ in declinatio 
nevtiieNicoiausMyrepfasdefcribit, 
inter vnguenta nurnero 29. Apud 
Galenum de compofitione medica- 
mentorumfecuiidum geiieralibro/, 
acopo cuidam> id eft, ad lafsitudines 
reraedio,faIisflosadijcitur. Idemfc- 
xtoMethodi medendi>capa. Adner 
uos vuIneratos,inquit,plurimi vno il 
lo emplaflro vtutur,quodexeuphor 
bio & cera & frixa refina eft compofi 
tum.CuinonullipofteajVtmedicame 
tuma meinuentum aiio colore difsi i 
mularent^finopidisaliquidvelochr? " 
mifcuerunt;aii) fortafsis & e falis flo- 1 
re quippiam.-aut aliud tale, quod co- : 
loreeiusmutet>necvimeius minuat* 

Flosfaliscumfpumanitrij&cindi : 
turmedicamento Harpoctatisad.au 
respuruIentasapudGalenu Decora 
pofitione medicamentorum fecun- 
dum locos affe&osiih^. inter aurictt 

iares 

DigitizedbyGoOgk • 



OOROLLJLRIVM. 1% 

lares compofitiones Andromachi. 
Idem lib*2.dearte curatiua ad Glau- 
(foiietn } cap-5.Cum fplen (mquit) fla* 
tuofo tumoreafJicitur,& rriagiscedc 
jriate;fi multum alumffiis adhibueris* 
nihilnocebisilnfcirrhofis autem tu- 
moribus vim difTolutiuam fuperara 
conuenit ; parum autem eius > quod 
ftringendi vim habet , admjfcendum 
eft. Cum igitur denumero jimpliciu 
&fp6ritenafcentium medicamento 
rurn,flos falis tali fit natura pr^ditus» 
fanat fplefies induratos * fi extrinfe- 
cusipiis in vefica apponatur* Salis 
fios fiue perfefolum> fiue cu aiiquo 
fimpliciceratoimpofitusadhumida 
lienisintemperiem > optimumphar^ 
inacum eft. Solus eriim calcfa&us, <SC 
aliquavefi<facxceptus, fpleni adhibe 
turJn epithemata quoque ammifce* 
tur>quemadmodum eft praedi&um, 
Aetiuskb.io.cap.8. Galefius dc co<» 
pofitione pharmacorum fecundu lo 
cos lib.8.cap.5 # vbipharmaca qus fo 

Digitized by V^iOOQlC 



rinfecus ad ftomachuid eft^oris ven* 
triculi afie&iones imponikur, ex A* 
fciepiade repetit > inter csetera habes 
Malagma, quod recipit Ammoniact 
thymiarBatisiibras ij.qu^ diligenter 
trit^ in vas fifiile conijciuntur5& flo- 
ris iaiis libra additur, cum olei cyprk 
aifefquiiibra.qua;cum coftaempb? 
Itri foroiam acceperint>adijciuntur 
cer^libr^ ijJrlocautem &iimiiiaibi 
dem Malagmata.mixtam ( ex emolii* 
cnti & a£&ingenti)facultatem habe- 
refcribit>& induratas etiaminflam- 
mationes curare, & propterea hepa- 
ticis quoq* conuenire. Idem de com 
pofitione medicamentorum per ge- 
nera v lib.7xap.7. inter Andromachi 
Malagmatadefcribitvnum boni co- 
loris ad muka accommodatu.in quo 
permifceth^c: Cene,refinae frix^v- 
triuf^ iibram:gutt£ ammoniac^alu 
liiinis Irquidx.falis fioris (fecundum 
alios vifci) cuiuic^ vncias fex. Dio-r 
fcorides Jib.5. inter variorum viroru- 

medi- 

DigitizedbyGOQgle 



COROLL^ijRlVM. \ *% 

Hiedicatorum confe&iones : Gonfici 
tur>inquit 4 etiam &tecw?8iv&: w©**id 
eft>e falis fiore vinum, maiore in pur- 
gando vi,quam quod marina aqua 
confe<ftum fuerit: verum fauces>re- 
nt$> veficam & ftomachu rnJ^dit : e- 
amc$ ob caufam neq$infanitate, nec^ 
in aduerfa valetudine vtilem habet v- 
fum.Sic Hie: Mirerur autem aliquiSjfi 
aqua non diluitur halofanthos, quo- 
modo &Galenus ioco ex Mechodi 
libro i^Xuperius citato,aquam pro- 
pc Mitylenen talem efle ait, ac £ quis 
Sorem faljs aqu^marin^ mifceat* Sc 
hocinlocoDiofcorides halofanthi- 
num vinum defcribat:cum ea queno 
mifcentur aqu^,vt pinguia>vino etia 
mifceri nequeant > fed m fummoin- 
natent. . - ■ ■ 

Piinius Jib.51. cap .7, de falis generi Fios fia» 
busageps:SaI omms,inquit,piuuia aIiUSf 
dulcefcit. Suauiorem tamenroresfa- 
ciunt:Sed copiofum Aquilonis fia- 
tus, Auflro nonnafcitur.FIos falis no 

«fr z 

DigitizedbyGoOgk 



pE H<ALOS*ANTHO 

fitmfiAquilonibus.Siciile.quoinlo 
co longe aliam rem quam fupradi- 
<9:am r eodeflorisfaIis nommc appei- 
lat,ipfius videlicetfalis, qui vel c ma- 
ri fit } vel efalinis excoqmtur, iumma, 
albifsimam leuifsimamq^ parte; qua- 
lis nimirumAquiIone vento ficco fpi 
rante,nafci & colligi poteft ; auftrina 
& humidaconftiturione nonpoteft, 
vc ne prorfus quidemfal vllus,(circa j 
mare nimiru & maritima ftagna 3 )Aa 
ftroflantenafcitur. Porroquodco^ ! 
demin loco de fale in genere fcnbit : 
Plinius/uauifsimum omnium eflcTa I 
rentinumatqj candidifsimum; & fra- 
gilem effe> quicunq* maxime candi- I 
dusfit : hocego etiam ad ildrem falis I 
traxerim & accommodanm.Flos fa-< ! 
lis enim pne c^etero fuauis ? candidu* i 
atqjfragilssert. QuarecumTarenu- : 
nus, & Phrygius fiue Tatta?us , qui e 
ftagnis fiunt„amedicis olim laudati i 
fint m primis^tanquam oculis vtllcs, : 
(ceuminws acrc$mmirum)fali$florc i 

corum : 

DigitizedbyGOOgk 



COROLLjtRlVM. *4 

corumlocovtilicebit. Admedici 
r\x vfus(inquitibidem Piinius pauio 
poft) antjquiTarentinu maxime iau 
dabant : ab fa oc qucmcuc^ ^ mannis f 
cx eo genere fpumcum pracipue. 
[Spum& dutemfloremJaBs quoq^ comparaue 
m]jumentorumuer6<& boumocu 
li$>Traga£eum & B^ucum. Et pau- 
IbinfcnuszSalmarum fynceritas fum 
mam fecitfuam diiFcrcntiam^quada 
fauilla falis,qu# Ieuifsima ex co cft & 
candidifsima. Grammattcifauillam, 
cinereminterpretantur> qticm hicfa 
Iis flos fualeuitate aut partium tenui- 
tate forfan refert. Florcm faiis etiam 
Cato vocat,qui e populari falc candi 
dusartefa£us fit*propterca& alaba 
fteraDemocrito quandoq* dicitur* 
vt Hermolaus Barbarus in Corolla- 
riofuo adDiofcoridis dc halofantho 
caputannotat; vbitamcnhuncfalif 
floreaLatmis di&u, aGrscis (quod 
fcia)non item>cum altero faiis florc^ 
^uihaiofanthos Gracorum cfLcoa- 

* 5 

DigitizedbyGoOgk 



IbZ lijtZG S JtNTHO 

dit:& ePlmij verbis non rc$:eha:cd 
tat,fauiliam falis in totum rem diucr- 
fam a fale efleJPIinius cnim vriam rc* 
citauLflorem falis priorelocoafedi 
drum,fauilfce comparat,vtpote ficcu;, 
moxaurem de alia re eiufdcm nomi- 
nis fcripturus : Appellatur» inquit»& 
fios falis in totum diuerfa res (fubau* 
diaprascedenti flore faiis) humidio- 
ri$q$ natura^ diffentiens a falc^no mo 
doaipuma.Etfortefp U tnam nucvo- 
cat>fi.ccum illum falisflorem^quifpu 
m^inftaradreliquurnfalem cft>nem 
peleuior & candidior. SicidemPli- 
niuslib*i8,floreminfiIiginevocat>le 
nifsimam & purifsimam ferins eius 
parteaijintritico pollincm* Et forte 
etiamigmsfloreminHomcrico car- 
mine, 

non vt quidamjvim&vigorem eiu^ 
fed profilientes vclutiq* cuolantes ab 
co fantilias acfauiiiasmterpretario- 

DigitizedbyGoOgk 



vOOR O L-VJl R 1 VM. 19 

fottet, forfofibrem fpumamue fagjpn* 
iis & ipumcumfaiem appeilare iice- 
bit,nqn modo illum iam di&um, qui 
areiiquo fale candorc folum & leui- 
tate diflfert: fed alium etiam quifigu- 
rainfuperdiflert,vtpote fiftulofus & 
. fpongiofus:talis autem rcdditur, qui 
fpuma falis efFeruefcente in vafis vbi 
coquitur(@a^»fattttmnoftrivocat) 
& bulliendo redundautc eflunditur; 
cflufus informapyramidis ferecoit^ 
fiitulofa compagerarus & leuiSjprJE- 
fcrtimHaiamvaiie Oeni,@a^^ 
Uin appellant, qui etiam albifsimus 
eft:ftiriam faiisKentmanus no^er.na 
qucm Saiinis in Burgundia fimifiter 
eftufum & coagulatum ad me mific 
vir do&rina & omni virtutum gene- 
reclarifsimus Gilbertus Cognatus ec 
eiefiaftes Nozerethi, multo durior fo 
lidiorcg eft , lapidis fere inflar & gra- 
tiiSjlicet mcatibus noncareat;colorc 
minus albuSjfubrobente alicubi , Sa- 
^«vocaatBurgundi*fibenc memi 
■!...;■ .-'rjy <A 4 " • 

DigilizedbyGOOgk 



JU,& auiculis quas in caucis alunijC^ : 
hibent:qu?e eius vfu recreantur, cuni ; 
aiio fale pereant : quod qu*dcm mirii i 
ttJihivift»meiriCC) quod lnfaporemil ) 
lum fcrc a reliq uofale dtfcrimen mi- 
Jiiappareret. Huius quidcm compa? 
ges fiftulofa, & color alicubi leuiter 
rubefccnsvnitria Diofcoride laudati 
rnc admonent:Nitrum,jnquit } proba 
tur quod leue efr, rofeo colore aut al 
b;0,&fpougiarum modo 6#ulofum, 
Leuer&autem effe dixifalis (pumam e. 
valie Oeni,-grauefolidam4,Burgun-> 
dicam,Rjeperitur autem & nitrumla, 
prdis modo durum.Eft ergo nitro & 
roilis hasc fpuma.nonipfum nitrutn; 
inboc etiam nitro£milior } quodfale 
minus aflringat, 

HicintcgrumPlinijIocum de alte 

ro Salis fiore, quem Graci halofatk 

tIiosnominant,exUbro3f-cap.7.fub* 

„iungam. Appcllatur&flosfaiis s inr 

M quit, intotumtfiuerfares, humidip- 

„ riscjs naturf , & crocei coloris aut ru& 

fi*veluti 

DigilizedbyGOOgk 



CQROLZ*ARlVM+ z$ 

fLvelutirubigp faIi$^odorequoq*in~ cc 
gratOjCeu garhdiflentiens a falc> non « 
inodo a fpuma, Aegyptus inuenit> vi- « 
decurq* Nilo deferri. Et fonribus ta- <u 
mcn quibufdam innatat, Optimu ex « 
$o quod olei quandarapinguitudine <s 
rcddit,Eftenim eriam in faic pingui-<;* 
tudo,quod miremur. Adukeratur au « 
tcm tingiturqj rubtica >aut picrunqj « 
tefta trita : qui fucus aqua deprehen- <« 
<iitur 3 diluente faditiura colorem, cu «« 
vcrusilie jfaQoaifi oleo refoluatur , & <* 
vnguenurij propter colorera eo ma- « 
xime vtantur, Caniciain vafis fumma« 
cfbmediavero par$,humidior,Flori$ « 
[Jicabfilute l nmcyocdtfalkflorem~\nzt\X' « 
raafpera,excalfadoria>ilomacho in- « 
utilis. Sydorera ciet : aiuum foluit in « 
vino & aqua>acopis & fraegmatis v- « 
tilis, Petrahit & cxpalpebris pilos« 
cftieacifsime. Fecesimse concutiun- <; 
tutvt cplor crociredcat* H#c Plmi- << 
usrexcuius verbis apparet halofan- 
&os rem humidam ac pingucm efTe # 

4 s 

DigitizedbyGoOgk 



invafis cofidi:, & fuperiore fui parte i 
iiccefcereveIdenfari,coIore cano:ia : 
mediohumidiorcmefieanimofoecu ' 
lencam^magisqs croceam, fubfiden» ' 
cum fecibus eriam coIore^Miruhocj 
quod ex aqua &vino propinet^quod 
, Diofcorides eriamfcnbi^adfoluen- 
damaIuu,cumij.sliquoribus nonmi i 
fceaturycdidumeft. Hoc eciammi- i 
rum > nacuram in eo falem oieo mi- : 
icuiffe videri,quodars nonpoteft 

H#cfere exveterumfcriptisdeSa : 
lisilore& halofantho prodita repe- ] 
ri. Quid verorei is fit>& quibusaiijs 
nominibus in vulgaribus hodielin- . 
guis appellecur,dictu diflicile eft. Ex 
recenrioribusquidemnonnuUi>qui : 
de fimplicibus medicamentis expro i 
FefIbfcripferunt,aucinDiofcoridi$B \ 
hros aiiquid anno tarun tjOmnlno 116 \ 
attigerut,aucvecerumduncaxatpau- i 
cula de eo fcripta repetierunnvcHer I 
molaus Barbarus>Rrafauolus> Ama- i 
fcus^ConftantinuSaRyiiittS.Marcellus 
* " " Vergi* | 

DigitizedbyGoOgk 



COROLl^RIVM. %i 

Vergilius nunc in medicina paru co~ 
gnofci>& nullum eius vfum effc fcri- 
bii.Pnmus Valerius Cordus in fuis in 
Diofccridem Annotationibus , noa 
aliud quam Sperrna ceti vulgo diAu 
effe>breuifsimc & fimpiiciter afieru- 
itudemverdprolixius Iibello priua- 
timfuperhac rc condito>probare co 
natuseft.Huius fententiaraarripue- 
runt &fecutifuntalij quidaoiynulla 
authoris exquo hauferut ffientionc: 
antealips Georgius Agricola iibjro 
tertio de natura fofsilium, his verbis; 
Saksfofsiles^manni&lacuftreSjCraf' « 
farum funt partium 3 fofsilis in prsmis; fiC 
contra tenuiutn 5 ex aqua falfa excor < € 
&,nempeplerun<^ minuti & mol- u 
les.Sedmaxime tenuium partium eft u 
fiosfalis.eft enimnpn modo tanqua u 
fauilla tenuifsimus & Isuifsiraus y (cd cc 
ctiam candidifsimus. At tnaris flos u 
[Jic enim uertit cum Corio > ^ 3 c&?$ mi&^] u 
abeo totus eftdiuerfus.etenim humi " 
diiSjpinguis^cjro^eus^vtqui fitfeiQcn^ 

DigitizedbyGoOgk 



^ balamarum;quodalia$explicaboiic i 
iilc;alibiveranufquam quodhicpol 
Iicetur*pr#ilitit,nififaIIor. Demdei 
ChriftophorusEncelius mfuis Hbr;$ 
de rc metallica* Tertio Lconhardus ' 
Fuchfius in hbro dc Compofitionc 
ffiedicamenrorum* Horum fcnten- 1 
tias primusjquodfciam, contradixit I 
laaus Cornanus>nuIto quidem argu- 
mentOjfedfimplicitcr mhilfe videre : 
halofantho &femini bal#narum co- 
muneprofe{rus;nupcrvcroedamAn . 
dreas Matthiolus in fuis Diofcoridi 
adiun<3:i$commcntarijs;quiargume i 
taaddit3primumacoiorc;qucm,in- , 
quitjinfpcrmatc cetivocato nufqul i 
croceum ? neq$ rufum,vt falis floriin- i 
eflc teftantur omnes , videre mihi Ii- 
cuit. Akeru a confiftentia., quodfper ! 
maceti non videaturadebliquidum, i 
vt falisfiorcmeffeGalcnus & Aetius i 
innuiit.Tertium aguftatu^quc ficoa ; 
fulas>non videatur efTe ipfo fale te- 
auius.Po£lremumaloco > qu6dinm4 

ritaa*; 

DigitizedbyGOOgk 



COROLLURIVM. *8 

ritantumco!ligatur,non inNilollu? 
anne & lacubus quibufdam.Quidna 
vero veteribusilos falis fuerit, decer- 
nerenonaudet*Colorquidem{inqt) 
ruferubiginis inftar pi&oribusexpe 
titureGermanue falmisaducdus^q 
fortaffcflosipfe falis fuerit.nam colo 
re&fapore illinon obfcure refpon- 
dctrvulgo appcllant Morcllo di fale* 
Veriimcurhocnonplane affirmem, 
illudmihi obftarcvidco,quod color 
i$nonfitliquidus,neq$ oIeofus*fed 
andus.quare potius inclinat animus, 
vupfum credam elfe falis rubiginem, 
cuius mentionem facit Plxnius. H*c 
Matthiolus. nos Plini) verba,quibus 
falis flos > veluti rubigo falis eife, ab 
co dicitur, fuperius recitauimus : cx 
quibus rubsginem falis rcm aliquam 
fui gcncns effe , affrrmari non poteft: 
fcd hoc tantum, flore ialis ipfum mct 
velutirubiginemquandam faliseflc* 
ob colons fimilitudinem. 
His breuker cgo quid ientianx/ub- 



yGoogle 



WHjiLQSANTHQ 
fcribam* Et primum quod ad nom?,: 
xhrtcwi^noncum Cordo& Agrico; 
lamarisfiorem, fcd falis, cumPiiaioi 
&alij$ recentioribus eruditis vertM 
rim;tum quia noninmarufcd inNi-) 
lo & paludibus aut ftagnis,queNiIus' 
nimirum efficit, repenri trad^tur;ti 
quiafaiijno quidem confiflentia,f«i, 
guftatu & facukate omnino cognata 
jresef^vtinpr^cedentibusexipiisau: 
thorum verbis ofiendi^&Diofcork 
desinter faiem ac nitrum aliac^ falfa 
de eo pertrattaC Galenus quidcmli-i 
broxj.de medicamentisfimplicibus 
fubIemmate>De rebusin inari&a-; 
quis falfis nafteribus , de haiofantho : 
quoc^ fcribit;fed cum^Iiae exia aqus 
fali£.fint,vt in paludibus maritimis a- 1 
libiqjynon in ipfo man tantum, no eft < 
neceiTemman huncflorem falisna-i 
fci,exhacapud Galenum infcripuo-i 
ne:fed potms inftagnisjtnaritimis*fi-i 
ueiilic primucn nalcatur, fiue eNilo' 
codefiuac utDipfcorides fcnfit. Ac- 

ccdit: 

DigitizedbyGoOgk 



ccdit quod M$ pro mari poQtkm cft f 
no itcm in foluta orarione vfitatunu 
Quod ad remip&m^aliud quod di- 
camnon habco^nifi in genercfali co 
gBatamciTe^ytnominc, ita fapore e~ 
tiam & viri b usa ncm pc calidamyacrc, 
falfam & ficcanrc flne aftri&ione ali- 
(jaavQmd autcm pro co fub&itui ad 
remedla p ofsit> i a fup ra expofui Ma t 
thioliargumenra, quibus genituram 
ceri non efTefialofanthos aftruit,pro 
boj&-ho'C inf^per addo^vlceiihus raa 
lignis-ac phagcd^nis rcmcdiaCccan- 
tia & abftergentia conuenire > quak' 
halofanthos p£h pinguia, oleofajits- 
mc&mtia,-quale fperma ccti diSum 
^pingqi fupco fubdulcc^non con- 
Wture. Ad ^lterum eriam Matrhio- 
liargumcntum exPlinio hoc addide 
nm^amliquidum eile falisfiorem.vt 
invafiscond|oportear;&mcdiam e- 
^spartemomnino liquidamefTejka 
vtfax huius liquoris fubfidat,eaqj 
cocaf34coioiv qui&ipfcfubfedcrat, 



yGoogle 



DE HjtZ O SJlTS! THO 
rurfusinfuperiora diftribuatur;qua* : 
circa genituram ceti minimecontm- 
ganz. Sed ita quid non fit halqfaa. l 
tho$>pouus quam quid fit, indicaui- ; 
mu$:cuius cognitionem certiore qui 
deUderarit, ijs quimercium autrcru i 
cognofcendarum caufa Acgyptuad* i 
euntjhocnegocij maadet,vcdiligeii- ; 
ter hanc in rerxnnquirant. 



Z>£ SEMIJVE CETI D/ r 

tattbns. 

ET quia nunc oflendimus, Hald- , 
fanthos veterum 3 no e(Te fperma : 
ceci didumrquidnamhoc fitvidea-; 
mus,& quidpofsit inre medica. Pri- 
mum igitur apud Germanos invfu 
mannum hocpharmacuextitifTepui 
to»& Germanicum eius nomen Lati- . 
ne interpretantes aliquos fperma ce- 1 
ti aut baten^Iemcn vocafTe.Germa*' 

nicnim 

DigitizedbyGoOgk 



COROLL^RIVM. j® 

hicnim 3&a(r4m vel %Boix<m voci- 
tanvel vt alij fcribut, ^Boiram/SBafe 
ra0/^atorat§.fignificat au cem SSol 
yei ^Balftfdj Gcrmanis cctum,a Baiej 
na,quod Grecis & Latinis vficacu cft, 
ndmen hocmutuacis. D£om vero ge- 
aiiufam.nifaJlorjapudaliquosGcr^ 
mani^po|>ulo^fonat: vndc & 3t4«tit 

(^,&ies praB£ertrm,cogaominamus, 
cuminlibidineaganturi&abodoris 
jmpudici fcu hiccofi foeditate» O&mV 
farm allij agreftii genus nominamus.- 
& rerum piriguinm cum raricef cuni 
odoregrauem , Ot<i|dcn noftri dicfit, 
alij forte aiiter: omnibus vt conijcio* 
his vocabulis aLatinorancor, detor.- 
iis> Martialis quidem odoretri im> 
^udicumiiunc cognomifiat hoc di* 
ftichc^ ; . 

FuiJfegerresaHt inutiks m&a& y 
Gdorimfiudims-vrceifatebatur. 

peiiant, Jaiiunturqui ^a(rat§fcrr- 
Bunt» & accicritaw auxilij cdmpofi- 



^Google 



: DEJSEMINE CETh 

tumnomenconie£hnt.Virofusaute i 
inucterato maxime odor eft. Dehoe i 
qu« in Aquatilium hiftoria fcripfi y p* 
gina 244anter Getejbic omittam ple 
raqk-Cum ambra quidem>qua cuma^ : 
Jiqui confundunt, mkii pForfuseico \ 
mune arbitror. Rcm roarinam cffe i 
conflanq u alis vera& vn d e fit 5 n cmo i 
adhucin dubium vo ca;uit,tanqua rc? 
ccptociusnomini^reueracetorumfc i 
nxcn cfle credendtim vfit, vtCorda^ I 
Agricola,Encelius.& Euchfius crwfi 
dillc mdent, Atli genitura coiufcun* i 
quc animanus eft^ curpinguis eft* & 
jnnatat aqus?cur oleo non aqu£ mi- 1 
fce tur \ cu m albi liq u oriso ui pdtius : 
naturam referre deberet, Odoris gra 
uitas virofaforte^eos qui primiim ie? 
menputarunt,adhocinduxit« Mihi I 
vel omnino fuigencris reseffe vide- 
tunvel potius adcps animaliu in ma- ; 
ridegeuum quorundam^ vtLcetaceo 
rum pifcium aut belluaru maris, qtfo : 
rum mgen§ eft corpons molcs, & a<fi 

Digitized by-G00gIe 



€orqlLsARivm: $t 

pisplurimum continet. GrafFantujf 
autcm iil# inter fefc> & caedesnmtu* 
as exercen t: vn d e p 1 u rim um adi pis ia 
fummum maris eu ehi verifimiLe elK 
Confirmathanc coieduram id quod 
apud maritimos quofda Germauos 
fierifolet, Sunt enim qui adipera cu* 
iufuis ceti vafe exceptu>in celkfogi^ 
da deponant.deinde prclo exprimat> 
vc pars teji us or effiu a t ; qn & inifcar,o> 
Icieft^cSc eifdem viribus> quifaus^ars 
erafsiorqu^ remanet > licet tenuioru 
parciumt Grafsior^m pro genitura.ce 
ti vendunt>cuiusiviin quidcra repr^- 
fentat^fcd ignauius.Dihgentiores di- 
gnofcuntjtquod^vera (vt vocant) ge- 
nitura c&ti*m ac uiis ca n didis , latis & 
dulcibusinfignieur : adipis vero pars 
crafsio^pinguior^compa^iorj^&mi 
nonbus maculis videtur.Heri etia po 
ttft , vcex la&e belluarum maris^e- 
dundante; & catulorumiugentium 
•tmxxz fubterfugiente y pars* pingmor 
veiutiqj butyrji man fupcmate^qu^ 

% 2 

DigitizedbyGoOgk 



DE SEJtiWE CETI 

breui poflea graui odore bn tyri qua* i 
drupeduminflar viciat ur i &colorem < 
mutatOdor certepaululuminuetc* : 
ratunefcio quidcafei pr« fe fert: vn- i 
de ego aliquando coaguii vim habe* I 
re fufpicatusjriadi addidi vt expcri- : 
rer^quodxamenindecoagulatumno 
-efbuuequod coagulum nofit (quod : 
etiam aquatilium habent eaqua: la- 
$entvtphoc£)fiuequ6dinaquadc- ; 
genthim coaguli vis non eade fit qu$ : 
teire4lrium.Vtcunr^,e£l J marisadeps i 
autokumjVelCetaceus adeps inna- i 
tansmari 5 non genitura ceti,neehaIo , 
fantbos>effe & dici poiTe, ac deberc 
-xnihividetur. Nuperquidemclarus 
dodrina&omniumvirtutum gene- 3 
re vir Vvolphgangus Meurerus mei 
cinajacphilofophisin illuftriAcadc \ 
rniaLipficaprofefForjmihi de huius i 
-remedij facultatibus perliteras per- » 
cundato his verbisrefpondit: Dev- 1 
fuhalofanthi (fecundum VaLCordfi 1 
di&i)nihii aiiud habeo^nifi quod fcia I 

vulgo I 

DigitizedbyGOOgk 



CORQLLJIRIVM* i% 

vu^vflkparHnr asgra & difficil&ipi- 
rationc;quam no parum adiuuari af- 
firmantjtumpto eius fcrupulo in po- 
mo $flb, Quidam medici admifcent 
idmam hismcdi|:amcntis>qu« dari 
folent pnecipitajis ex alto>aut cafti 
grauiore concujSis^ad fanguinis gru- 
mos diflbluendos dij&pandosq$ > & 
ad ruptacorrfblidanda, ad hunc mo- 
dum;Rccipemumi^ormentilI^di 
&mni > oculorum cancri > rhaponti- 
cUnadrach.jXfpermatis c$ii fcrup* 
jMfce.fiat puIuiSjCuiusdrachma aut 
fefquievino bibatur* Inue»io prs- 
terca in fchedis noftris rSpcrmaceti 
humidura,ad colicam & omncpi in- 
teraneorum dolore cum alijs qu* fla. 
tus foluant- exhibitu , mire prodefle. 
Cauedueft gam&ac qs aut ^nimio hoc 
rcmedioiauf nimis vctcre vtat: nimio 
em eius vfu gijfle matronl quada Eti 
celiustcftat;<5? cq traomnefere mor- 
borumgcnus apud Germanos(mari- 
timospr^iertim putojvfum eius efle* 



yGoogle 



Y "f Alofachnc a Gnecis dicitur , #- 
jL^Ao? «st^quafi falis fpuma,vtMar 
c$\lm yertucquanqua & fios falis fic- 
cus iile r quiin falinis colhgiturjeuior 
cadidiqrc^ alio fale , aPiinip faiis fpu 
.nvadicividef^vtfupra annptauimus, 
;efiautem&ipfaceu flos quidam fiue 
faiis iiue mans, id cffc^ marinas falfeqj 
aquse a.d faxa marina afperfe & cocre 
t&:h fp u ma prasfertim maris, qu £ fuo 
tcntore fecilms adh#ret;& faxis inli- 
tpre ita herere vi4etur>vt falpetra vul 
gp4idahumidisac fubterraneis pa- 
, fieti]>iis.Necnomenfolum halofan* 
jthijfedfacultates etiam cofiucniuntt 
quasfali eafdem habent *mbo,pr£- 
flat tatnen clarioris difcriminis gra- 
tia hanc non alio quim Gracro ;nonji 
nehalofachne.halofanthosvrerp h#? 
M^ ilbmde quo diximus ,.Iiquid» 
fcUicctfelisflorcm appeUare.Piofco 
" , \ ; * * rides 

DigitizedbyGOOgk 



rides nihil de halofacbne, nifi Wvl»~ 
y{ & c&&<>s «&•&*, id efh fpumofi 
maris lan»ginem,yt Marcellus Vergi 
liusvertit,inueniri<$in faxts, Sceafde 
fali vires habere, Piin.libr.$i.cap.7' 
Aiiud genus falis.inquitjexaquisma 
ris fpo te gignttur ,fpuma in extremis 
littorihus acfcopulis reli&a. Hic om 
nisrore denfatur , & eft acrior quiin 
fcopuiis inuenitur. Hanc Diofcori- 
des (inquit Marcellus interpres) W- 
4?^«dicens,ianuginem qus iamin 
faxis concreuit defcribere videtur, fa 
cilem cognitu & inuentu rem. Ruel- 
Uus vertit>Spumofamaris lanugo , fi- 
ue ramentum eft. Et firaplex qutdem 
vpcab uium 4«^* * ramcntu feu mi- 
cam fignificat:vt 4»y ?«%"*?> y el etia 
abfolute 4-»y{**> auri ramentum ,Pii- 
niuspaiamdixit,Suidas &*£i?*Mt&r- 
•Tiij/ interpretatur.x*Ax»3 «w^Tif^ 
T&7m)w.m\>HtJ»i> 4»yfc«a(£Afc<r«tf ,Dio- 
icorides. Dcducitur autcm a verbo 
4a«,quo4 cftrado 3 AvafvWaquo ctii 

* 4 

DigitizedbyGoOgk 



D2 MMOfJt.Cjk&M 

^m&tvd^ytKsfk 4&kmi? pro tthn% 
ininutisdeduxerim. Comppfitum ye 
rp Wi4*ym>non memini adhuc a- 
pud yllum probatu authqrcm legifle; 
& rpalim km^uyiix legerc>hoc eft,ra 
mentum ;a petris enioj deraclunt ni- 
mirum hoc fahs genus qui colligunt: 
nccrarusefthic erjror pr#pofitionu> 
^& o&> a Iibrarijs permqtataru. aut 
fbrte Ijmfyp* , iq. pa fignificatione 
qua <& XitimLy©^ dicitur,a verbo u£u 
7tHyw£ft,yQl u^7rpc^^ idejftjjn re aH 
qua yel in foperficie concrefcere. iic 
adarcen Diofcprides fcribit effc &*- 
^7^\7tky^y^%^xhyA}^m^ Sed prior 
emendaqpmagisarridet;quoniafc5r/* 
^THyizoc yocabulum vfitatum non rc- 
peritur 3 etfi ab eodem yerbo aquo t- 
-Ttimcy©-, rede formari pote&& Dio 
fcoridcsfepenoadmodum proprijs 
aut puris vocabulis Gr^cis vtitur.Ex 
Galenp quidem & Aegineta Wiuftiu- 
§ut vt\\7rcu/&t<r}i& legere Iicerct,pro *- 
wi^nypx:& d^i^O/y^ <%w/W*quo- 

/ rum 

DigitizedbyGOOgk 



COX OLZ utRIVM. 34 

f um vtruq* magis placeret quam vul- 
gata Diofcoridis le&io. Eft enim Ha- 
}ofaclwe,fecundum Galenumjefilo- 
rcfcentia(vt ita dicam)fpu?no£a faiis, 
fcd multb tenuiorum quam falpar- 
tium, ideoq$ attenuare & difcuterc 
multb ampims quam fal poteft: reH-v 
quum vero fubftanti#(quod digere- 
do nimirum & difcutiendo abfum- 
ptum nonfuerit,itavt fai aftringero 
non poteft* Caeterum in Halofachne, 
ita& Adarceyeladarcion 5 Galeno cft Adarcc 
vcluti fpuma qusdam aqu<e falfe co- 
cretarinhocquidera diftinguuntur» 
quod haeccirca arundines 'aliasqjhcr 
bas aquis paluftribus innafcentes co 
crefcat:halofachneverb lapidib 9 ad~ 
hsreat: & infupcr figura,qu« in halo- 
fachne certa npn eft,in adarce verb al 
cyonio multis foraminibus pertufc 
fimilis.Halofachne falisgenus eft*& 
fal petne marinus dici poteft> [noftra, 
tin*ua^tttfaiptt<tiot)<x <Sa\$iumm/ 
tic mana&fcttS^ 

* $ 



-0JT HUL S\ACBNE 
adarcevero nonfaIis,fed alcyonij fpe 
cies cft;Quanquam & quintu alcyo- 
m) genus m Propontide halpfachnc 
vocariDiofcoridesprodit. Barba- 
TusinCoroIlario dehalofachne rcci 
tatis Plinij verbis (qu# nos etiamfu- 
pri pofuimus) hasc addi t: In igne nee 
crepkat, ncc exilit. AtPliniusiib.& 
cap/iamcitatis, deomnifale ingene- 
reagensrln igne>inquit^ nec crepitat^ 
nec exilitTraga&us^neos Acanthius 
ab oppidoappeliatusmec . vllius fpu- 
ma^autramentumjaut tenuis.Vbiap 
paret eum non de halofachne, {cd de 
cuiufuis falisfpuma autflore,id efUe 
uiore&tenuioreeiusparteloqui.In- 
terim halofachnas etiam neutrum ho 
rum accidereveniimile eft,cum&i- 
pfaceu fpumaautfiosfalis fit.Gbiter 
vero animaduerfione dignum eft , ra- 
mentumaPiiniohicdicbquodafo- 
lidiore fubilatiafalis alicuius> vt gem 
mei vulgo di&i, deraditur. rameta au 
tem folidioris>& aliusper fe itatim te 

nuio- 

DigitizedbyGoOgk' 



cuioris fubilantiie> cuna ad ign^tn no 
poftint in fe concipere aerem^iu fit 
vcnec^ crepitent aere pauciore inciu 
fo^e^exiliant copiofiore» Rurfus 
eiufdemlibri ji.cap^.curo diuerfa e * 
fale remcdia expofuiflet, fubdit ; Ad 
omnia autem fpuma falis iucimdior 
vtiliorq*: quae iridem verbaBarbarus 
ad Halofachnen contrahit; ego ad o« 
mnem falis fpumam fiue florem fic- 
cunuvt ioco iam proxime dido> retu 
lerim*nam&aipedu iucudioris efl, 
vtpote candidior > & miriorguftatu* 
Sedcum &te apud Gr#cos modo 
raare, poetis praefertim , modo falem 
fonet:pr^ftathalofachnenyocabulu 
GrscumjHoraero vfitatum pro pur- 
gamen tis mari$>retinere>vt fupra etia 
monui:vel maris fpuma po tius quam 
falis vertere; in Halofantho aute con 
tra;id enim vocabulum poeticum n6 
eft. Et maris quideni purgamenia a 
Germanis generali vocabuio §RttT* 
Httmc^ vocapi rc^e docuit Vaierius 



yGoogle 



v £ nUzosacnNB 

Cordusran vero halofacbne medico^ 
rum etiam>cxilIoru numero fit> qu$ 
fiu<5hjansa?ftuansq5 mare veluti pur- 
gandi fui gratia in littus eru&at, & ve 
lutiinteraliahuius generis excellens 
j>prie priuatimqj Germanice SSflttX- 
W&mm (id ef! maris flos vel purgame- 
tumvocetunnamflosGermanisvtitt 
liocyocabulo^ta^cinfixminarumc- 
fibuspro purgatio»eaccipitur)idve 
rb attentius eft confiderandum^Vidc 
riautcmpotefthalofachne medico- 
rum cum gcnus fitfalis, & quide fub- 
tilius,vetuti px afpergine maris,eiufuc 
fpuma ortum,non minusquamipfc 
falin aqua Iiqucfcere:Iiquatusautem 
non eijcietur in Iitusrnifi quismarina 
aqu^m adeo falfam e$e putct , vtaliu 
falem non amplius imbibere pofsit. 
fimile enim marina? aqu# fa&uri mc- 
dicijtantumfaiis addunt dulci>quan- 
tum fere in ea tabefcere potei^vel do 
nec ouum irjnatct. Scd h«c maris ac* 
xol*,fi qui funtnatune ftudiofi^con 

fide t 

DigitizedbyGOOgk 



CORQLLsARIVM. 54 

fideret* Vtcuncj efbego halofachnea 
Germanice commodius ccnfco vo- 
cari debere &alf$blitmm , cura diftin- 
#ione fiueadditioe fuperiuscxpref- 
fovelcumGe. Agricola , ficcam ma~ 
ris fpumanu ZtM§nm^Mf%mm 
Adremediaquidem halofachne fi 
requiratur>cum eandem falivimha- 
beatDiofcoridetefte: faIem>potifsi- 
mumverofpumam eiusad eftieuifsi- 
mam pai:teffi,vel ffiriam falis di&am* 
cuius menrio anohis fa&aeft inHalo 
fantha,fub£Htucmus : proadarce ve- 
ro ad exterenda cutis vitia , alcyonij 
primavelfecunda fpecie,apt fulfure 
duab 9 partibus>falis vna vccmur.Sui- 
fur tercbinthin? mixtum> Iepr# 1 & 
impetiginimedet;& cumaceto quo- 
queieprasac vitiligines toilit. Et fal 
cum oleoaccto^inudus iuxta igne 
ad fudore v% jtmpetigincm,£cabieai 
& lcpram curat.. Haec quidem cum 
nunquam nobis defint, adarce & ai- 
cyonio&cile carebimus*SuI£uris vc^ 



d by Google 



DE &J£LO&Jt'CMWB- 

rb odor fi qucjxr ofleadic , offe fepig 
vfto vcatur. ^g Hoc loco comraode 
mihiinmcntemvenityquodabam^ 
co olim audiui>qui Flandria: & Belgi 
ci tra&us oraperluftrauitnn quarem 
quandam maritima, $?eer$4ttm vul- 
go di&am(id eft fel marinum>& fino 
propri£ amarum > fed falfum efle pa* 
tOt-fic & Homcrus' &Wai *mk$lw., HU- 
dos£.)multisinlocisfibirepertama- 
icbat;efle autem materiam albam & 
pellucidam glaciei inftar y magnitudi* 
ne pilci intcrdum, molLcm, fpongio* 
fam,lenta 3 glutino aqua refolutovel 
concreto pifcium iuri^fimilemrvaldc 
falfanrinueniri in litorc circa pctras> 
inearum angulis prscipuevbi aqu# 
marinae ab #ftu nonnihil rcli&um cf- 
fet;vidcric^emarisfpuma pctrisalli- 
fa,paulatimgigni. Hoc verb quidna 
rei fit>& quis eius vfus > nondum co- 
gnoui* ^f Ariftoteles libro 9.anima- 
liunvcap.14. alcyonum nidum fimi- 
lern cflcfcnbitpiixs maris 7 fiuc lulo- 

fach* 

DigitizedbyGoOgk 



COROLtuLMTVU. X 37 
fachnis dtdiSy&cqucro fr&pro acu- 
to diflecarecojxeriSjnon facile pjrocs 
dit;fi vero inter fecandurxx* manu etia 
confri es>m ox a t teret ur, tan q uam h a- 
k>fachne*Sicille ; Videturautem noni 
halofachnennoftramjfedquintu^l- 
cyonij genus inteiligere:quod in Pro 
potide haloiachnen vocafi diximus* 
Plinius tamen libJo,ca|>*32.hunclo- 
cum transferens , halofachnen vertit 
fpumam aridam maris^vnde eum n'6 
alcyonij genu&ftd njedicorum halo 
fachnenintellexifle apparet. Poflrc 
mo apud Nicandrum in Alexiphar- 
macislnter remedia aduerfus potam 
fairudinemlegimus; - 

Kosctyvlw 
lu7ricrcuz: tIw t cuy/ covu§ QcT&TTHyos #- 

K&off VCpi&Xt&MluJ, CTTQifvficCmp V&&7C& 

Vbi Gracus interpres; Quifalem,in* 
quitjconficiun^dulci aqu^ marinam 



yGoogle 



DJE H\ALOSUCHNE 

admifccnt>& fubigcndo confunduti 

itamarina: virus quodammodo elu- 

entcs^Dumvcroitafubigitur^ipuma 

exurgit, quam ^ylm x*k appellant* 

Alij quidemauthorcs aduerfus hiru^ 

dmcs nihii talc habentrnifi quod 

muriam,prafertim acida, 

& falfa omnia co~ 

mendant. 



FIN tS. 



yGoogle 



S ^€ N C T I 

PATRLS E* 

PIP HANII EPI* 

SCOPl CYPRI AD DIO- 
dorum Tyri epifcopum, De X I I # 
Gemmis,qu£ eranc in vefte Aaronis, 
Liber Gnecus , & e regione Latinus» 
lola Hierotarantino inrerprete; 
cumCoroIlario'"^ 




TIGVRl M.D.LXK 



yGoogle 



$# CLARISSIMO 

VIRO D. ADOLPHO OC- 

CONI" F.-INCL YTAE REIPVB. 

Auguftana? medieo doftifsimo>Conradu$ 

Gefnerus medxcus Tigun- 

nu§ S. £>♦ 

MITT (\ adte , -yir do&ifime&pi^ 
phanijde XILgemmis iibeUu Gr&- 
mm & Latihum^ab amico itidem rneo > opti 
mo &pererudito uiro conuerjum. u£udio 
quidem Luteii& Variforwmm^m euulgatu 
ejfeftdeo-o hatktnmnec Gt&cum neque La- 
tinumtypk edim -yidere potui. Quamobrem 
cimts quihoc codice contunEit Junt , amico* 
rum & metSjde metaUts ac lapidibm libeUis, 
hunc etiam adiungere -yoluvquem Epiphanij 
yenrisjanflifimi ac doBifimi illim epifio 
pi Cypri^enuinu ejfefoetunon dubito^etfin- 
terreliquas ekvs Grxce Latineq- y Baflez edi 
tas lucubrationes non haheatur. JFuit enim 
vir iUe^non piusfium &eruditu$ in iiteris 
ftcris epijcopw-ferdrerum etiam naturaiium 
JcietiJiimm:quod reiicxi ab eo libri declarat* 
in c^mbnsjkpe fmilitudines d naturalibm ri 

DigitizedbyGoOgk 



E P ISTOLJC 

Ipts^animantihuspr^frtim^adfacras ej>?*~ 
o-ie & eieganterfanejrahit atque accommo 
datSEt ego alium etiam ehflem authsm , m , 
editum haclenus* Phyfoioo-i tituh libru ma- » 
wfcriptum habeo : in yz/0 ?r profejfo duclas : 
ab animaiium numero XXXI Xnatmtsf \ 
miikudines explkat:quealio tempcre >f di- 
uinafauerint>ed,am.Tu tnprefeyitia^ amico* 
rumoptime & candidifimc^ exfauuhocmu . 
nufuium boni confdes : quod propter multa \ 
maximaqi henefcia in me tua : .quilu< fhith 
de &* obledare me^ &* iucubrationum mea- } 
rum labores promouere per<w > quaiecuncjue - 
gratitudinisfyecimen > aut potius pignus ac \ 
puhiicum cbiigationis rne& %&%Qy^ctcpcy tibi i 
offero : & rogo fqutd in Gr&co exemplari, ; 
cni ' emendationes quaflam ex coicclura dun : 
taxat mea marriritbus adiecijmutandum iu~ 
dicauertSppro tu&in Grzcarum litcrarum co \ 
gnttionk rerumq;naturalium omnium cxcel < 
ientia.de eo iibere candidecj, -ytfoies > me com ; 
monefacw. Videor quidem mihifntentUm ; 
faitem authomfmn -yerbasvbiq^ fere con- : 
fecutm^vno loco excepto :qui eft capiteduo- ! 

dccimo - 

DigitizedbyGOOgk 



EPI$TOL<jf 

Secimode onychegemm^t : quam aitaDqms 
putare tfyv&c&S- dim^ -m%7rnylai . rpbi .«- 
irothl* -voxccrrupta yidetur: quomodo.aute, 
emedari debeat^ne diuinare quidempoffum. 
ffabui autem -vnicum ftiwm exemplarma- 
mfcriptum,quoddnie anmsaUquot ~vir ge~> 
nere nobtlis & eruditioneprgftans Gafpa~ 
msaNydhruc^ /.C Ferdinandi Romanortt 
& Maximdiani Bohemi^regum a conjliijs, 
immatura monenobis ereptus^adme mifiu 
?etopr£terea^vtper cccafionemin Photijpa 
triarchsCatabgo authorum quoskgit Qjue 
jfymft& apud yos m generoft-viri D.IoJa- 
cobi Fmreri Mecoenatts meihenemerhi nooi 
^imaBibliothecaGr^emanufcriptum^i 
di) locum >ftmodo efl aliquu , de Epiphanio 
eiusjftriptis inquiras : yt anprzfens hic li- 
ber 3 & alterphyftobgus infbriptws^ ah ipfb 
quoque adhunc authorem referaniur y certio 
nsreddamur. InCorollarh addendoproli- 
xior ac dibgenttorfuiffem.fi per alias occupa 
lioms licuifftt. BeleBcr enim non parum in- 
dagandUHebraicurerum naturalium pro- 
prusnomenclaturis: yt aliquid hacfdtem in 

(*> 3 

DigitizedbyGoOgk 



partehck^quoniam inmelioribusnonpofi \ 

JimJacmetiamMtemadferamridq^ t 

noflm <jfnimaliu libm deckrauh ita in Stir i 

piumquoque hifloria non minus dihgenter* l 

T)eoiuuante>faciam. Valei/ir ornatifiime: > 

&meonomme rvenerando doBiJSimoq^fem J 

parenti tuojibi cognomini (cuius tu hc t^ ■ 

yoviccc icc7fc$,filitt5 es:auu$autem Maximk s 

liani Csjarkprmum medicusfuit 3 deindeiU ; 

js&flris Meipub.c4u^J}an£)pkrimam offU. i 

cioJamq;Jalutem dicito. Tiguri \$6^ 

$?onk Julij ^ ex tempore^ad 

' [••* fr&lum. 

*.♦ 



yGoogle 



Hlsfcriptis oflfcrturmihi locusdi 
ui*Hieronyini iiKp.Comtnenc. 
inEzechiele,cap.28.vbi inter alia qu£ 
delapidibus preciofis fcribit, itaiegt 
tar.Horu colorcs,at<$ naturas & effi « 
cientias finguloru,non eft huius tem <«; 
poris diflercrcfed proprium volume « 
defiderantrita vt in E£cchiele,& in E- « 
xodo,& Apocalypfi, & in Efaia,.fibi « 
oraneslapides & lapidu ordines co- « 
parati,magnam &legenti &duTeren <« 
tifaciant qujeftionem. Superquibus «; 
&virfandtus ^PIPH^mvs epi- « 
fcopus,proprium volumen mihi pre_ « 
fens tradidit. H«c ille ; quo locuple < 
tius teftimonium,hunc libru efle ger- 
manum Epiphanij,non eft quod defi 
dcremus.-prsfertim cum idemHiero 
nymus ad Fahiojam dc veftitufaccr- 
dotum, dc Lyncurio gemma , eadem 
planc qu£ Epiphantus hoc in Ii- 
belio fcribaL-vt inde tran- 
ftuhflccumfatisap- 
pareat, 
. '■*■ ' ". (*) 4 

. DigitizedbyG00gIe 



TQY EN ariOIS 

T A T P O 2 H U a N fcV I O AN I A OY 
iiBur^Tfoy KvTtfv tt&$ Mcficogoy Ww^i 

^&h$oAi<ru£2^Ac&<#y r 

y JSigAlOy, 

; Margmihm qu&dam exconieclura , 

ddfciripfimv,: id^monemm.nequisdi \ 

mrftmkciianem dliomCodicumexU \ 
jlimet. 

. T H 2 A 2(^* t^5)7J/tt«rt* i 
_f w* *3r2p s^^ Accgwy* mQ>(rrL- : 

Deeji ali^^ve^^a^^oixc^ccTfi^^f 
quid. & 7$t?cc$ <fi $ou$GTca rk hoyt6y y *$£ «v- : 
fenteptia ^nr^gcy^voy^ cuTtSvcpn? y> ftS*©-$ <$f& > 
ftndet. hyaiu$i 7v /^ vfmru sfyv 7ifm& A#©' \ 

DigitizedbyGoOgk 





SANCTI PATRIS 

2VlPHu€Ni I E P I SC OP I 

Cywi adTiiodorumTyn epijccpumde XI L 

Gemmis qu$ erant in ^esie *Aaronts y 

Liber^Iola Hkrotarantino 

interprete. 

( Vod petijftLvirpneftan- 
tifsime, de Gemmisquas 
in Rationalifiue Oraculo 
_ | didto Epomidis humera- 

lis facerdotis % fupra pe&us Aaronis 
Dominus iufsitt alligari:vtcum eoru ^infihuU 
nomina 5 colores liueformas locos 5 & ?h id eft, 
qu# faciune inde ad pietatem medi- fibula in- 
tationes 3 tum etiam ad quam indican^/. 
damqu^libetGemma pofita fuerit» 
quocj in loco & in qua patria inue- 
niatur, id paucis tibi exponam: Hoc 
qjuidemitafehabet. 

Quadrifariam diuiditur Rationa- 
le.Et lpfum quadratum t palmi longi idodrath 
tudinem aclatitudinem haber. Pri- 
mi quidem ordinis prima Gemma, 

(«> 5 

DigitizedbyGoOgk 



<EVIVH*ANIVS 

Tov A JM\jt£$ov siwy ^pfiSr®^*AfJ®*. 

*&<£)@TH2', U1X CCui$VS@ J . TOV T%TXf^\ 

*pv si%fv"7tg&T@r'i y^uao/ud®^': &tx J&x- 
fvMatp y &?x wv%ioy m Kou ov^pi t&iiiotjiw 



A. 



Vf 2b<r& hl3&' o&g Ji& 5 -Bae&Aww©*, ' 
pv?te H$tev{j$M&'. tsi Ji >mv§®7vo2 h$ o- : 

<$€* Mffl (£iyLCZ%€t</£H$ y <&>£<$& tssaT lyfabi T^ : 
VFX&xJbfjMoftoatws. Jio h&l <mgj}©' AfeVfc- i 
.TgX) && *3Pv «cfottf &ctG&p^-i f ir&vopof* $v \ 
Btft£vhd>vt J£ tu 7&$ A&zvfi&u/ yivtTZi. tsi , 
^JlcwyHSoiift©?. cPtwxuicss JllZh &$£- : 
wfwjj&s* k Li^lutfrcu ciixTpol *x$$o}(/lL ! 
fepttve > K9^ «&#£ *7shHyx$ ^cm mf^ovyi- \ 
yvoyStixe. Ist Ji xgi $&©* > cm?£cvv$ y h \ 

VJth&TtU £rtA9Jg&. IIXXKkLms>$ Jll <fa SU** i 

DigitizedbyGoOgk 



DE XlT. GEMMIS. ■■« 
$ardiu$,tumTopazius>dcin Smarag- 
dus. Secundus ordoprimagemcpa 
habetCarbunculum,fecundaSapphi 
rum>tertia Iafpidem. In tertio ordme 
furit,primatLigurius,fecunda Acha- f Lynctt^ 
tes,tertia Amethyflus. In qu^rto^pri rium. 
ma Chryfoiithus/ecudaBerylluSj ter - : 
tiafOnychiu. EtifkiquidefuntXIL \Onyx. 
Gemm^ ,.qu« in Humerali (Epomi^ 
* ae)facerdotisfuntan^x^quarutii 
difcrimiaa tum lo ci funt iflit 

. ,_ I, . . . ^ ; 

Prima gemnva> Sardius Babylonius 
4ida,Eftverdformaignea,&qfangui 
piscoloreTeferattSardiopifcifaleco TSard&- 
dito §c inueterato fimilis ; qua de cau 
faetia Sardius dicit> aforma (coiore) 
nomine defump to. Nafcii In Babyio- 
ac Aflyrioru.PclIucid4 e£t:& vim ha- 
betiiigdendi ad tumpres ac vulnera 
fcrroinflida. Effc & alia qu# Sardp- 
nyxvocat,&;tMolochkes 5 vim emoU iwtyit 
liendi fteatpm4tahabens*Eiufdeb*ec 
?oloris cfl; ciim fuperiore , fubuirjh 

DigitizedbyGOOgk 



SPIPH^NIVS 



B. 



/d§®*-A7m$0lf 3 tgvQglf 7& &<A& ^V 
*-- " lvj£&Sy\5G& ^ fcKQJTfc 9T3T& hwOVQ A#7S- 

yLWV?toytyn&g<Wz vztfov-friGw* oy ol A«&- 

fiyo-cwrtS ffc&<tt$*0t QtuJQpcpi H3& \&o<ftu \ 

iFortc ^fw^ t dAxSctsfofTtcnif^TriJbv^ cXiyw 

KAocgx- 7Jfc?fMCT©*. eHbcuoi & lAxrtwiyKM 7H 

$f>oy:-veL X&tw&vou Lufoy &cc<nXt&sn. >i " Ji tegov- 

yioii/. iikte&Gp. %%?£ o ktt®* fioKitdv -ntcu/M. 
?&&§&*& <p kcr&w h6vH j ovk \fv§fo$ 
i&J&ltoctiSR ** Jg%* ^^Ai^,-«Mt« y«- 
&XKT®<fty m lu.7iiirtM<n <M KgcciZgecs lativt & 
&bw£ kftr&StofrVi&tivv 7&>t£$ov &£$&$ 
cvk lAtf^Srbtf <n/c/l* 2a&# . ^mp<&& ck 

^&tsrAftS//. X2« vnvbl&Jt&Ji fiA/7i7f%$& W& 

pC^OUVOjf^lOlU 



yGoogle 



T>E XII. GEMMIS: ? 

dis. Grauifsima auccm eft fubinitiu 
veriSjCumhuiufmodi malaeaffe&io- 
ncs incipiunt, 

II. 
Topa^iusgemmacolore rubetma 
gis q Carbunculus. Nafcitur in To- 
paza vrbelndi«e>inuenta quondam xl 
licalapicidis incorde alcenus lapi- 
dis;qua cum fpiendidam vidifren^6c 
Thebanis quibufda oftcndifTcnt.par 
uoprecio vendidere. Thebani vero, 
tumtemporisregnum adminiftrantt 
Reginae attulerunt.Ilia vero diadema 
tifuoimpofuitinmediofrontis. Ha- 
bettaleexperimcntum h#c gemma. 
Attrita medica cbte reddit iuccum 
non pro fuo colore rubrum , fcd la- 
deum. Impletautemfuccoillius at- 
tnts quot cratercs voluerit is qui a£- 
fncat,idq$ abfq$ prions pondens vlla 
planeimminuuonc. Valiscft fuccus 
hicadmorbos oculortu Epotusad- 
ucrfaturhydropi 4 & mcdct cabefceix 
tibus ab vua marinafumpta* 



yGoogle 



r. ^ . ■ ^ 

Altf^ cr(to?fctyJ k @r>. cvr©* *wASto& j 

iffgcpogcd *ns y/ «^tf ♦ wfc? £&? ^ coJcJi i 
K%gOQVipa/w$ n&tevaiy. cc?&ci Ji &o[tmctt : 

f J&KPC2. V0V2. I&t {J&$ KtgWlCWOVS t TttXgk tS% %!* i 

<5w a Q> crcpo^x xhtoe/fcps &&£*$ H&. siA- : 
6w^. iwtsjk&taoi mgMio&oit hty6V<ny y i- ' 
^olt Aou&pj/oy, cfjgwicUJTLv cdricci/:o7i cptt : 
tri^ t?<cuoyntP covcc &rt &otj&7iza/oy <$ <rnM$ i 
<# &&h<ky IkcmqIq y xgu \k tov lov ^jsF ^pg j 
v?&fcu,n£cet "h Xhcuou. xgii \k tqvtcv iw 

7H l?0i&. £&<»/*: <£#<7X &££&?£ 77^7^ ' 

virQj-^ Trtchcuijj vnvctj>07&tc{?j&'row fo* I 
$w?yby\<p£jg&y nP ctMCcyKGuoTccky rrcryfr i 
fccycflw, t&t \k tovtzv &tywiowQyM$h&> \ 
Sccc : m di Ao^-nccA/cy, A AVs: ^cgu kfaQt&* < 
&lcri££PCtyJ x oi. o p^ ^£r1&.§v?illov$ou%, ■ 

y/ tk Aioi07nx> oy trgu $v ^sspT dx&os&vcc M* 
*?ccu& Ktyvr&L yk,ffin&ccc. Q&ovay <ft* ™ 
h ^^^^Hcnylvo^hm^v^&i^ x 

Digitized by VjOO^IC 



DE XII. GMMMIS, 4 
III. 
Smaragdusgema.Vocathec etiam 
Prafin-'.Eft^viridicolore, & differut 
tamealiquantuintcrfc. Quida enim 
illos vocat Neronianos, ali ) Domitia 
nos. EtNcronianus quide parua eft 
eftforma.valde viridiSjpeliucidus , & 
fplendes. Appellatu vero Neronianii 
fiueDomitianu huiufmodide caufa 
ferut.NeroneaiutfiueDomitianu o- 
leuiBmultavafainfudifTe.& interual 
loteporis.oleu viride colore contra- 
xifle , hocq$ oleo petra copiofius riga 
tafloridioris coloris euaufTe. Alij di- 
cuntNerone quenda antiquii artifi- 
ce,gemmaru fcalptore,Smaragdi pr§ 
cipuuvfum inucnifTej&gemma ifta 
abilk>Neronianadi<aa;alij vero Do- 
mitianaappeilarimalut. Suntaut& 
alij Smaragdi.-& pnmus qde nafcit in 
Iud«ea>Neroniano valde iimilis; alter 
vero inAethiopia,que ctiamPhifonc 
fiuuionafci dicunc.Phifon aiit apud 
yraco8lndus,apud Barbaros Gagc§ 



^Google 



EP IP HJINIV -S 

$Qgcci&$ outj^ yivt£vcc.\K& yccfQHoiy J : 
tw3fX§ r rJzoj\i§©r b^&nv^-n.JiApjx. - 
£&$ cp&cri tov j\i6cv 7 JlnXctJln tJv cr^xfk^ : 
yJiov^Tf^STO ^orf&fydfoxc 7TgOtrO07rt£?. Afe- 

Yc-nx Ji &*7&% tpls pv6o7ttioi2 y&ymsk i 






f $om- Ai6@* cw6?cc§. ovt®* 5/©* f §v$olvt~ < 
xvy fcrte, vsplyji. ywxrrvx S yj Kk?%hJIovi e^Aift/- 

-Jtf/ o|t/- K$ y XTiS j\&&KH X&K&ITU. <c,l£$Ql. Jll QCLQl \ 

<£omk%' Toy hi6o]f. rpxfpy ovtoos wgi<n&&xc. > ovx w J 

*mowta6yj JikLu *\cti&7nU i &* , « ccu6§xk& i 
c&iv§nfi[ovT@* > bcti ws {£XKgo§yv cpouvov* : 
*r(§K x«x *PvPv uBiyiviLcrv&vT&r t oi rOT? ! 
cJjtg&JVmvs&T* ^xj^cos wgicrH9V(K[j currij/, \ 
$x&t£o^*oy J^xcfh^x^Jl^Ax6m J 07^i* 

01$ JZf CCJJ iuXTlOiS V&TXKgvSn 3 H &MT&JJ* \ 

y&cc cw*pv tffodyt. <ti 7F&l£q/\h? cpodv^^m: ■ 

2?^ $ ^6fcc§ LkxZHTta. *OAiyop j (&$W : 

vi&Aio& cufis$ toiKc. Kxtevca A toj/ &* : 

f %£oyn^fcdjvtQ'jJ y oivto7roy. Effi </£ f y^KmJicvi^ \ 

£m@r: x&$v(j$Lst®'')d6©r ^cc^pai@r rpv?®,c~\ 

71 $&K T& WT& T07TV %Vgi<?K%T?U. 

DigitizedbyGoOgk 



23 B XII GBMMIS. S 

vocat.Aiunt etia Carbunculu inhoc 
fiiiuio gigni.lllic enimanquit Mofes, 
Carbuculus & gemaPrafinus.Ferunc 
aut Smaragdu fpcculi tnftarimagines 
reddere.Tradut etta fabulatores uim 
eii habere ad pr«edicedas res futuras. 
. HII; 
Carbuculus gema,puniceo colore 
atdet.Nafcit inCarthagine Ltbya:, q 
dicitur Africa.Surit q ita tnuenin hac 
gemma dicanclnterdiu quide no vi- 
deri>fed noctu inftar lampadis & car- 
bonis fcintiliatis eminus ac jpcui ap- 
parere.Hincagniti qeam qusrut,fa- 
cileinuenult.Geftata quibufcu^ve- 
' fhbustegatur,lateren6poteft. Splen 
dor enkn eius extra ycftes agparet: . 
vade etia Carbuculus appellat. Carr 
bunculo n6nihil,paru. quide, fimiiis 
eftgcmmaCeraunius.que^aliqui mm 
tay a vini nigricantis coldre cogno- 
niinant. Eft cciam gemma di&aCar- 
chedoniusnonabiimilis huic, quo- 
ntam & ibi dcra loci reperitur. r 

DigitizedbyGoOgk 



£* ^0 ^ ^> ^^ ^pvVv xz3ecg%ov<rty. <&yzfQ 
fro wter jg^^^ yguovstyfc* ov <mowv Jl cvt& , 

.- - . Kcu OVT&* Ji tey<,rri>U &v y/ m IvJiz ^ 

« u J m jr <riy S*v ^v Atovvwv t| &♦ ^czSxSllovs U ' 
yoy%K<m7rcpHfovhi3ov^ e $ ^ otM<>& i 

XZJKfXft d^tSVy. fcS* <$ Scajpxsk o ti$& i 
<& JI/&JH&T®', & yg&lsXT®', Jlo &y \ 
f TB& f »*>& ^hi^oa-i 6 hgt&crtQtf K#?cC7i8U<rt . 
C^if^QthL^oiBcta-iKHS. Ateft7svv®'Jll ' 
#h. r&gotrfb©' yxf .& 4>v&kxtoy i&l Qv~ \ 
p&rtoy ymyStictt 7shtyi$ cnw yctfMcL & 

c£ $ y ^sP w/x», ^ W MoiwS o^^S- ! 

.&t<rtcw % ^xi6ov&irQ^Qv-mtyvKtf&Ai- i 

DigitizedbyGOOgk 



DE XII. GEMMJS. 4 

- v. ;• ... 

Sapphirusgemapurp.urardt vtfpc 
ciesBlattavd eft,Purpura: nigrae.Mui 
ta funteiusgencra.Eft etisrn Rcg;us, 
aureis pundisvarius. Noeft vcrohic 
intataadmiraaone.quataiUe 3 prpr 
fuspurpurafcit. Ethic dicitur efle cu 
inlndiatum etiain Aethiopia. Quo- 
circa aiuntapudlndos tcmplu extru 
aumBacchoextare>quod gradusex 
Sap*phiro trecentos fexagmtaquinc^ 
habeat^uis multi fide no adhibeant. 
Eilvero gemmaadmirabilis, pulcher 
rima,gratifsima:proptcrea etiain ar- 
millis &monihbus reponicotueuit,. 
ida potifsimu a regibus. Locii etiam, 
interrcmediahabct. Attritaem & la 
&i gmixta plagis q fiut ex puftulis al 
bis & tuberCuhs medet, fiilhs ihinat. 
Scriptu eft & in lege,vifionem q MoU 
apparuitin monte.&legem datam,ia 
gemma Sapphiro fuifie cxpreflam. 

VI. 
Iafpisgemma.hscSmaragdu for- 

DigitizedbyGoOgk 



y£fay. ?r§K Jtt *rk x&Xy ^>{> etfpadJlw* ' 

w^rii y IouZtxq j ov a& yv KvTffco , «A\* *sa <\^@* , 
Kvtjj^. •sr$Ai> mtevf&voy ApxSovcnoy. to ljl<& Jti ' 
*>iovJk fa rPv-^iQov : ffi tU> cpigayjlip , 
#b fotogifyvQcj&MLCc ccp§hVTtfx <& cc{icuj+ 
fon$x. LqlL y/Jlo8yv yhtogoip %%& <p <r%* 

f fcjp©r."fc0i*yt /S) 1gtAw> f fcp^ra <£A4&tf Tfc7J<C- 

f 6 r<x4- &%vs • f faJtsafa h*®vok$&» «£ ^ w~ 
rtui&c&rccoriw ws oi^vdoAoyoi Alycvaiy. xT&y J& 
%w cpo&fx &i y7it)un»rtfec§xAetovH$ , JSx3vt$x h$ 
crucCT^y^ cw8& $ to jBtf^S. <ac&? c& 5* *>& tmnhoL \ 
clpvL w>yS k$ 2§& $i iJhts y/ th Qfvyi&^ti ; 

f TJTf ^V- pAl&loW* TU fc$ *PV CUyiCLT©' X%*W, <#- 

•rfJ «2/4. bf&dvsov tgccvdoiJfx.ovyccf Zs* (UScs w- ( 
f Jb&Qurivte j ov jtt fl «Jw Jiut&pws. kfo? ut$ i 
£#. %& ^ctjjvonfyx ? Lou. hJl^T^x^ovrt *®cwv \ 

Szh&vQz iovw TTKAitr fcgJlUvQc . ifav Jt% 
Hgvsxfcov vJlxTi\eycoix\ Atwrat Jtz v~ 
f Qowtctcr Tto *¥w [jiv3o7roiZy <xk©> tw f cpcwrxafy. : 
poCTOop. Wftdn /fc ^<z l£yfori r & raoiiiiarty YfKfr ! 
vtyr-K ffl-rluj wmicwylw. &2& 9 jtux- 
axttf} ovtscvJv K&ymvm yhtogx^ «w *jp ] 

DigitizedbyGoOgle 



JDZ Xth GMMMZ& 7 
ma (colore) refert. Inu m\m %& ripas 
Thermodontis nuuij, & circ^Ama- 
thunte oppidu Cypri, Haius vcrb. lar 
pidis Amathufi j di&l multafunt gene 
ra.QcFad colore,viretvtSmaragdus: 
fed eft obtuuor &hebetior.intus cor 
pus habex viridc,Gmili$«rugini,ha- 
bet^venas quatuor ordinii. H«cno 
Xiaphatafmataexpellit,v£quidafabu 
lant. Eft & alia magis glaucat| marc> 
fcturatior flore & tin&ura^Aliarepe 
rit in fpelucis montisldat in Phrygia* 
peliucidior purpuraq cocbleaj mari- 
nsfanguine tingit,& vininjgricantis 
colori fimilior*amethyfto faturatior. 
Neccnim vnius & ciufdc-coloris ac 
facultatis eft lafpisrSed h*c o^demoi- 
lior eft & albior,qu? ne^Trayenitc^ 
neq$ rurfus fpledore deftituit:alia ve- 
rbfimilis aqujc ^acicLTradut fabu- 
latores hac ipfa pclli phatafmata. Tn- 
uenit aut apud Ibcros &PatlorcsHyr 
canosqtcrraCafpiaaccolut. Eft& 
aliuslafpis»n6valdcfplendes,viridis. 

DigitizedbyGoOgk 



}$ct[t[ixe te&n & &K,<& teccufts a frkXtu^ 

vmdsfay epctirly ** IwQmttti o& dZgets c& 
yty&QofeSxij&rciqiKcriueTec.- 

tfonelvr A&©* iUyvmy.fw <fk M-tvg^. \ 

Hvfrsy. <rty ov^a^sjyvmy^. vti ^« Qvo-totL ■ 

I^OVTfc rzfy&TKr-ty xj>youots f>tS7I$£t W. I 

tpcurtc hotutrrx it€fas itiTtimHo-cwp', m 
&yo-tmf>a r y<Ny7[fk<rmy.(&Qnx$&syTH 
^ Td^yympy ovottcca-U^ovK yttfSl*. : 
■<r<M&fyKU§jivMxL*iyk.7&Q'7r[ov@ $<ji- ■ 
l»n&x@s*$a,.: $>si ZsvowJ u^xs hxSei/, \ 
Wtfoti to ZtyvQjLoy ftSpxarAS * Sa« w«- 

f JWvVt ^ojpow. J<r<» y^ ivficrxnm o A&i^f jte- 
?®* r &Sn%^*<nvw.eweiyxtue'i$is]fa'& ; 

t i \SBO- K&my. UlKlJtuKKtvS©' 7H$U, iH<M6* I 

vofcp-jgi- 7ro0'j S i(uy wo<r$ Sr M£k §&$ y%«QH% 

DigilizedbyGOOgk 



2)2 XII. GEMMIS. 8 

£ft& alius ite tantiquus vocatus fimi m&sut 
lis niui feu fpumaj tnarins. hunc tra- 
dunt fabulatores tumvenenatasbe- 
ftias^tum etiam fpedrametuere. 
VII. 
Ligyrius vel Lyncurius gema.De hu 
iusinuenonevelapudnaturaundaga 
tores,vel apud alios veteres.quiharii 
rerii meminerut,nihii cognouimus. 
Inuenimus tri Lancuriii gemma voca 
ta,quavulgarilinguaLaguriuappel- 
lant.Et forte puto hunc efleLyguriu, 
quandoquide diuinas litera; nomina 
tranfpofuerut:exepli gratia, Smarag- 
du,Prafinu appellates. Et inter nomi 
na gemmaru Hyacinthi,qui & pcipu» 
& preciofus eft lapis notusq* omhib. 
no memineriit.-vt in mente nobis ve- 
nerit.num forte ligyriu hanc gemma 
appellet fan&a fcnptura. Hyacinth 9 
igitdiuerfashabetformas.Qup enim 
repent colore jpfundior^eo ca:teris p 
ftatioreft^imihs eftcolorilan^qfup 
J> urpurafcit alicjuatenus. Qaa^ptec 

C&) 4 

DigitizedbyGoOgk 



ZPIPHUJVlVS 

VCCKivBoV (& TffOf$VfX$ TK hgxTlKci ^VcAj^t- - 

$<^*c#a£tbU SuAawTH? : i A <A<Al7ty&> t i 

fojivo$.o vfh@r % vicLg&. h Tt?XfT(& Am • 

f <?$&<& Txa ^ca/vicu&^. o <At -mtiv(&'> f 7^cch<ft+< 

K9$ ^^Hi<^^vfi<rfovTta^ ov*&i f£ th Xcrtoitf^ 

queticdj?. Jbgetgfe $\zxv§k$ 9 ov>pt </&<?* A/W^i 

w *fiv etv ttoAvt^i , tfgvpi&.wtgywut, 

•PUtXfTtw: ScCfaofjJboi €tf CwSgCtmS TffVfik, i 

wjtpI yStjt ov &?LCC7i[MTsa , c& </it ca/ifxm \ 
<rfyvvov<riy.wpwoy<(i*^ 
$mffTis- 7®y A&V $vWa/ax*- c&qvh, <& uft&i. , 
. W* (4$gaK#s issvfh) cy$* uvth h n&XvTrfa* ; 
& q§qv% $ A9>/fv7to > &}&%]&iu hrivj&kl- , 
yk,*mi<fli o Ai&©* TrccT^ Tixfavcrais yuvcu^ty \ 

Vto¥ec7T&<tew$$* 

H. 

&?^ ivgiVKvnu. btuitccsk £L<&h > r£ hH \ 
fUt<jw r %^Kymi<lcoy ; tjfc&y zf^^if €*#* A<ftx£tf . 

*©*. %^ , {£CCf{l3tjfQV TfMQg % f Ui^ziW. | 

K«* 

DigitizedbyGoOgk 



X)E Xll. QEMMIS. 9 

y.eftesfacerdotales hyacinthp & pur 
puracrnatasfuiflctradit diuina fcri- 
ptura. Et primus quide lapis>vocatur 
tMarinus: fecundus + Ro{eus:tertius> •&&**- 
Natiuus:quartus; Channiaeus : quin- vvns. ^ 
tus, Perileucus. Inueniutur hz gemae tf o Avos. 
in interiori Barbaria Scythiai: & ptcr 
quo d funt valde p ciofae > mira quo<£ 
e.fficacia habet. Nam in ignis carbo- 
neseoie&e.ipfae quide tantu abeft vt 
abfumantur>vt ipfos carbones extin- 
guatmecid tm 5 fed fi quis hac gemma 
panniculoinuoiutaincarbones igni 
tos c6iecerit,paniculus quoqjillefus 
conferuat.Dicit. etiahax gemacodu 
cercmulieribus parituris» vt facdius 
pariant.praeterea ftigat fpe&ra. 
VIH. 
GemmaAchatcs.Hanc gemmam 
fufpicati funt quida effe eam quae dici 
tur Perileucos,quae in Hyacinthi me- 
tioe di&a eft a noDi$.Mirabihs eft gc- 
nia coloris fub cccrulci , extrinfccus 
circufercntia habcns alba inftar mar- 

(*). S 

DigitizedbyGoOgk 



- ZVIP HjtNIVS 
IEcuwt®* y ^&Tii ^Kv§i&u^v§icrKiTtai 

(tctty&y xLovt©*: TQj£cu8M@r </£% n& u- 



e. 



AiS©* #^S'V£© > > OVT©' 55?? T&U XVT& 

#h A<rt/ k$t^'# ht t$ y^crov^oivm Troy h&7rip- * 

7T0I/& &&Q2.H jk&OfQH CUJT& <ftCC<pOg© rJ . T& 

yx <At 2$ cwto$ yr 7B& cptci yivvrcu $1 aj- 
f DoAcco'- ^*** * ^ yy ^^ ^W VXKlVti® Kg&&f® 

*6}(hoo:uel !♦ 

potius «2- Ajffo? jgywX&oc.i&Tvp Ttv£yyzvohqv}<+ 

to*?riju- Tta fa $v TZtygtctL J)f7rivf>oo> ^cc ** tS^ 
^i /^y?* ?l Ax&fcwirtflos ?>x$vhwo$. rfw yxf &x- 
xto IaJ?i- §v7«Svx $ £> tpgtxglKavo A^uwIti^xvjl* 
d*. tewtftjbrt cpxcny h TrttTng Kvfov *r& $x<ru 

tAj£U^fc- AW^tAjjx/^iWf iKflA^ # ?«j &y%voh7tU~ 

DigitizedbyGOOgk 



DE XIL GEMMIS. to 

tnoris vel eboris.Inuenimr cir-ca Scy- 
thia. Eft ctia inter Achatis fp.eci.cs, q 
leonis colore ha]>et.Si terat cu aqua> 
&illinaturmorfui venenatOjauertii: . 
venenum fcorpij , viperarum> & hu- 
iufmodi venenatarum beftiarum. 
IX, 
Amethyftus gemma.Hajccircufe- 
rennahabet^fundoceucolorefiam 
mxardentc.ipfa vero circuferetia m 
medioalbiorefl>&avmo Grscis di- 
ducolorevibrat. Forma eiuseftva- 
riaiorteaut & ipfa in montib 9 Liby^ 
nafat. Qu#da ex eis puro hyacintho 
eft fimilis 3 altera vero purpune.-nafci- 
turq$ilitore &pruptisloci$maris a- 
iufdeLiby^e. X. 

Gema Chryfolithus. Huncaliqui 
1"Chryfophyliu vocarut. Auru qde co t Chryfc 
lorefuo refertinueoitur aut in puico plryllua, 
duplicis petr^admoeniaAch^meni- authore. 
tidis Baby lonis. Babylon e em & pu - no habe 
teuillu^ch^menitidacognominat^Jc^ 
$ dic|t regis Cyri patre Achzmcnc foberylli 

DigitizedbyGoOgk 



W^n^S^H&gemm^colorepomfuc, 
Mrefert^uriinterttemeniibusgHttki ysde ; 
faiUter ab auro . -»t Chryfolithw mmn , 
accepit:non Chryfohthotamen.fed Beryllo, • 
dequamox4getur,cogn4ta.~] ovtws^ow' 1 

t . , I A. 

^s^s^^-nusHsgtusrlcp^a^ , 

I B. 

^&Vovvxsoy.ovr&atig&gcufQtii, 

, VfQ^wsvvttQtcsT&xmKwyJiUtTnXX' ; 



Google 



DE XIi: GEMMTS. u 

vocatum fuiflc. Inuenitur & Chryfo-^^i^ 

paftus i qu2c ftqmachicis & cceliacis hknic&z 

potavim medendi habct, : quodhmc 

-xt t hcoconue 

nit 
Bcryllus gemma glauca eft,colore 

maris 5 authyacinthi dilutioris. Nafci 

tur circa fincm montis Tauri. Si quis 

velithanceregioneSolis contempla 

n,Vidcbiturnon fecusacvitrum in- 

trinfccus grana mili j habere peliuci* 

da. Eft & alia Beryllus pupillis ocu- 

lorum fcrpcntum fimilis. item alia ce 

xz fimilis*qu£ circa Euphratis cxi- 

tumrcpcritur.[jB^i&y7yj>W/^)£t»/; 

&radijs Solis opponantur ,ignememittunt s 

vtJpecuL concaua.*j£noirymm. Sic & Cry* . 

JlaUi.l 

XIL 

OnyxvclOnychium,gemma. Eft 

hxc valdcfiauo colore.plunmum dc 
ledanhacgcmmaaiuntrcgum &di- 
uitum hommum fponfas,qushanc 
gemmam in poculorum vfum con- 



yGoogle 



onyche e- i&i k&qi ivv^Tcu o(x.tovvp.oos nsttevy&Mol ■«*■ 
nim pocwnvfo x*£» V ^A^oa, «rj ^a^alt^ 
lafacia/e nv\s <Jll cpcca-ty «vcsvlfy V(Aar& * xr ciL 

^ <n QvmokiyiKus , W« « <Wf -&&«*/«}. . 

' <o,a£f@-, 7? tPv cuuxt®- ic/lix. ^ot </2fe TWtf © <»; ! 
-velhuoix MSoyvi/ttctftutsmi? &*,<rf» foxtjd* > "M- 1 
{o^a*®-. JWjmw wvxiTbuH&xa t -J* * «*3».w I 

P £ P I T OY- a'a A M A M T O 2 A M 

rdtstfitxuTGa-qigi&r&is- 

Txccytcci^ayiosy. 

C^ * Xtf©- 5 K^xstiA^s 35i fjj/ vii , 
/%ucw V &l<U.?>'J7t>y Aicpiac-i odj-.' 
X**§W on wigfif, £ s -n lytx -ft ctyiooy. ; 

*"%«, ^l ^5vt»hs?«? , ^ vxlanmiyi. , 
*?. ^/ Jlkky$j<<§r £$ tw sj?cW -nv <$%%- . 



^Google 



VE X2I. CEMM2S, « 

qertunt* Sunt & alij onychits xquu 
yoce diciijqui cera^meiiis colore ha 
bentis,funt fimiles.Aiuntaute aliqui 
cos ex aqua* coire ac veluti congela- 
rLOnychitas appcilant anatiuo coru 
colore;quiaeiegantium virorumvn 
guis fit marmori fimilis > non fine co- 
iorefanguinis tamen. Alij vero fane 
<3dpfum marm^rabcxplofationcvn 
guisonychjtavocat^faifo nomine^p- 
ptcrtpuntate albedinis. [x/CUbajiri^^ex^uif^ 
tesqtiideUjma Dzojc.etia Onyx i>ocaturJ\ tu&po- 

titijfrffi& 
D£ ^fV^TMsANTE GEMMUA&mrenu 
<pam etiamgejlabatJummusPonti* 
fexAumterinannoin<rre&ere- 
tur Sa/jcrajartclorum* 

ADamas colorc fimilis cft aerL 
Huncgeftabatfummus Potifex 
mfancta fandlorum mgrediens, Tcr 
vero in anno ingrediebat > in Pafcha- 
teiPentccoflCj&TabernacuIoru fc- 
fto.Ponebaturautfu^pcdus fummi 



yGoogle 



vcwaitvTtv^ovs vnynAv&i jQ, t5ra . . 
l&Aa>wn.gcu.vi Jl * ^^s ohiyoy m ^ , 

Awepkfctyfoi. &s(£my £ ^iJ * | 
t *T« *<&**«*, ffc.^ 5 AxW«V Muccs^ : 

ASK JtfK S y&tUCfTfc itglfao-tu, tH&^yl 




*<*tegluc X cu SWt £e paxFfw&wesAi- 
#« V» «* Ai^; £^ S001 e* cuxiixhaxrica/ , &s 

*$5frlvtHrxy. hhtusfat Qvfictpov «^ 

*rict',<& 



^Google 



25 E Xlt. GEMMIS. ij 

facerdotis>vbiis talare vefte;& fuj> ta 
lareth umeraie induiflct. Defcedebat t 'EpomU 
verohumeralepaulo infrapc£t 9 . cratdem:D. 
emeius longitudo *dodrans cu dimi Hiercny. 
dio* A dextris & a finiftns **fupra majuperhu- 
s millas>vbi duo parua ceu fcuta cofu merale 
ta erat, pedebat duo Smaragdi.Fn mc-perrit. 
dio authoru eratt*Dcclarauo,<3 erat * can$zc- 
ia didusAdamaSjColoreaererefcres* t£x s pal- 
Sughumeros verb I2.ia indicats ge mi,DJe~ 
iBX.Ter vero>vt di£tu efl:>g atinu olte ronymus. 
debat (frcornat 9 potifexypopulo cu **inhn- 
lamina aureatt.Qc^ fi ift peccaco dep merk 
hederent,fiin pceptis q dederat De 9 , t*</W>- 
no ambulaflent^mutabat, vt ferut>co ms. 
lorlapid!S,& fiebat niger.hmcagno- if^iera 
fcebatqcf Drismortemiflurus stTci. addita* w 
* Cu vero eos gladto Ddere vellet,efii- ; ~ 
ciebat farigumei coloris/vt g Hiere. /v 
inqcBmif tc populu iplius,& egredia CQ 
■iur':^cuqjadinortc,admorcc: <jcuqj " 
adgladiUjad^ladiu.-qcuncg adfame,^ : 

* ad £ame: qcuq$ ad capauitate , ad ca- " • ■ c 
ptiuitate* Quodii vtnix fplcdcret a a- < 

0) 

DigitizedbyGOQgle 



<#©" ?ks %byg$ aot/ ; ^SAt Lvfi&* ?% <£. \ 

?n$ifr* eri $ \3fxAbovT&' 7vvzc%ct S M 

jktf. Koc^A^W©- «yw^« yvQVTtfo ■ 
W piy&AveMgH? irfcuricur \J^ #xy 9 1^ 

lcrfCtnh ol </lwckx& TiiSoT QVVSl T&fiTXvdu* ! 

tt^Jtf- <W f ; t>Wr«A % ^ZEWWi fc£ S&#* A&^ ■ 
XA««S2- ?&$ uica/ cpvhLxj n^<r^ky^\l^du^ ; 



yGoogle 



DM Xlf. G£MMl$* *4 

gnofcebat fe no peccaffe, & tuc feflu 
ceIebrabat.'C^admodtf^f^t^it; 
Celebrafeftatualuda;reddcv0tatua;<« 
AbftulitDns tuas ini^ut^s.Redemic < fi 
teemanibushoftiutuoru. Rcgnahk " 
.pnsin mcdip tui.No videbis.yixerius « 
mala.Idcircp-.ctia teporeZacharie pa " 
tris Ioanis>du ad eu viccs fpecbrewn « 
Pafchate, fpledidus fuit Iapis* Tu c!§. a 
ccepit hoc annofungi facerdoap.$£ ~ 
quetc autalius tunica talare fumpiit; 
qn ctia tardante Zacharia inSanctig 
fan&oru>anxius erat popuIus,ne fpr- 
tegema eos redargueretX^teru ipfo 
cgreflo agnofcentcs 3 ^ magnse glori^ 
vifione vidiifet/valde exhilarati funt. 
Nafciturus enim crat Ioannes pr^nu- 
cius Chrifti. quapropter. etiam lami^ 
naaureaglorificataapparuir. , 

Qm vero ifti I2.1apidcs itifsi fun t in- 
fenmRationalc,fecudu i2,trib 9 Ifrac 
liticaSjVtvnufafc^ lapis vnitribuirc- 
fponderet>vemaiuxtadiuifionepr^ 
ccdentemad fiixorum lacobo nato- 

Digitjzedby VjOOQlC 



- 2PIPH\ANIV S 

' Vcu<flfo B*fe& jj. h B*fo« srcu<ft<rty \ 

xuGwrlw ywcung 7&Q *> vreiJw-oc -zsjaS- 
* f&$.*ai Ji vtoi ; Acw 9 <rX7rq>$(g®' ; mcp$z* ; 

Vc&cAfo ZtA$£? JB. H 2t A<£<i wcu$<rty : 

Ouni^a-i^orSgi^^^oi^wA^fJSoi 
IE A O 2* 



yGoogle 



X>5 X II. CEMMIS. 






xx. _ 

biSE^^Iapl3cs)F(roheoorBmccwiuif^i» 

Filij Le« quatuor. RubenjSardius: 
Sytneon.TopaziusXeuijSmaragdus.* 
ludas,Carbunculus. 

FilijBdhaj.duo. Biihaancillaerat 
Rachelis.Rachelvero cuno pareret, 
dcdit eam lacobb in vxorem,vt filios 
eK ea fufciperet : nati aut funt ex ea: 
DanjSapphirusiNephthaliJafpis. 

fiiijfZiIp^duo.Zilpa ancillaerat 
Les,& dedit eam Lcalacobo in vxo- 
rem,vt ex ca filios procrearct.funt ve 
ro ifti: GadjLigynus : Afer, Achates. 

Filij Leas > duo : Ifafchar ,'Amethy- 
ftus:Zabulon,Chryfolithus. 

Filij Rachelis, duo: IofephJBeryl- 
lus:Beniamin,Onychium. . 

Ffefunt n^emm&vnicuicjtribui 
Ifraelis rcfpondentes. 

$ l N l S. 

\.;;\J-.._L........ <>); .1. ;.-... 

DigitizedbyGoOgk 



' inEpiphafmj dcXf^gcm- 
> mislibeliumt 




coloribusquinque : aureQ^h^acmthino^ur^ 
fureojCoccwo/^fiixQ, 



gardonyxia 
humero, _ 



Aftenin 
altero. 







IU L_ " ' 












c *< i *7 ^ 

fjpsf '^ §.?; 

£_r' j;- 1 -^* 


■ ' * . ■ - . 


■ *a 

'"'£.'■ 


re? 




j 


1 II ' 


■f.;->*- . 

Npco 




•' 5 ? 

. :;*■ i 


• O K M 

£. £ ' v 






S s 

SJ X M 

■ 2 * ? 
5* 


z; > 

fcJ' M 


- 


/ . ITJS. 5J r v 

3- ' * 

W 


g 3 

^r£~ 

C ' 





io has 



^Google 



f Nhac tabclla propofuigemas XI£ 

J^umenx, totidem Ifraelis tribubus 
accommodatas , iuxta Epiphaniuxru 
hoc ordiae,vt primagemma filiopri 
mogepiro, hoc eft, maximo natutrL* 
huatur 3 vMmardtimo &mmimana~ 
tu:fecanda fecundp,&reliqu« reli- 
quis>fecundum ^etatis ordmem:ficut 
euam in duabus humerorum maiori 
.bus gemmis y quas Sardonyche? mtct 
pretantur>dextr£ quidemf enamaw** 
rum natu filiorum Ifraeiis infculpta 
erantnomina, finiftne vero totidemi 
norum, Addidimus autem fiogulis 
literam maiufculam^ qu«matris cuv 
iufc^ nomen indicat ;llLc^^.ancil- 
kems. R.RacheHs. B.Bab^ancil- 
hecius. :. c 

Colores>fixuiaddeMlibeat,rotu^ 
dam au t quadratam figuramlin qut» 
quefpaciodefignet:& coloftresadda^ 
tur> vt hic fubiecimus. i^iiaiprimi 
loci figura»color Sardijjid eft><D^toe^ 
oke di&asgemms* qu«.apudaun£M 
, (y) 4 

DigitizedbyGoOgk 



? ? X>B?XIZ GETti MIS 

htoi &ib^rupIeaorcs facileinueiifci : 

turivtk&iequentiu plet^.Non pof- > 

funxautem verbis fatisre&e defcnbi i 

calores multi,qui ex rebusipfis infpe 

<?tis mehus pingentur, In fecundo i 

& tema ioco Topazius & Saurag- 

dus vulgo non funt. Simiiiterin 5, : 

£.&& 12. ;Sapphirus Jafpis, Achates, : 

■&.Onyxy omnibusfereijfdem nomi, : 

nibus perdiuerfaslinguas feruatis no 

faantur.Etcumpler^<^ plures hahe- 1 

antifpecies.deligipoflunt.quarum e- \ 

lepantiorin fuogenere color eft , aut ; 

quaJneadefrequentiorhabetur.Pro : 

Cki^che^^ didus, 

velChiEpedonius vuIgo^alcSonuT) i 

alhkani^ngatur.; :In quarto Joca 

pro Carbunculo,Rubinus, In feptr 

amprp Jbpcurio , Succinu aurei co- : 

loris. - Janono Amethyftus orienta : 

lis apral fiermanos cognominatus, 1 

- : la^cimco pro ChryfoIitho,Hya- j 

cracfcufcitfulgo di&us, aoroina enim : 

fimc|^rmut4ta, In vndecimo Be* i 

<- :.,■ jryllus I 

DigitizedbyGoOgk 



COROLL^RIVM. 17 

rfllus ef!,cui figurarylindri-, <Srcolos 
csruleus diiutus conucni$nt. De- 
cebit etiam fmgulas linea latiufcula 
aurei colorisambiri.auro enim m Ra 
tionaliinciufeerant. Poftremocu 
diftinda fint ipacia quin<$ tranfuer- 
fk,coloribus totide, vtin Sacns prs- 
cipiuntur,exornari potcrunt; Spacm 
primum fiu.e fuprcmum, purpurccii 
uerubro cui,aiiquidnigriadmixtum 
fit. Secundum.hyacinthinofiue ian- 
thino , quaiis in viola Martia eit, aut 
paulofaturatioradcamileumverges. 
Tertium,aureo, Q^artum , puniceo 
fiue cocci,id eft,fcarlati vulgo difii 
colore.Quintum, byfsino. eft autcrn. 
byfsicolor fplendidus, auroqj fow 
lis,fed dilutior. Deni^ gema? lj.in v- 
troque humero , cuca Onychcs fint, 
eodem cum duodecima gemma calo 
re pingentur. At fi quis Sardonychcs 
intcrpretarimalit,nigredo fit inimo, 
' candorinmedio J ruboriniiim.mo J 'm 
xta-IXAusuftinumin PfalmumSS. 
....-■■ (7) 5 



yGoogle 



GEMMARVM IN tA- 

uonali omniu,nominain diuer^ 

fislingaisjfecundu diuer- 

fosimerpretes. 

Hehraica nomina ex Biblijs jumpfimm. 
Gr£ca,ex traslatione L XXJnterprett 
Latina^ex diui Hieronymi interpretaih* 

ne:qui LXXMterpretesfiquitur ;ficut&t 

ghilo &*Iofephmferein Grxck 

i . ■ " - 

O boreiic di&us,vt videcur:vnde & 
Iud«inoftrifcculi vulgo Rubmu in. 
terpretatunChaldaicus interprcs Bi- 
bliorumSamkan s vcPauius Fagius an 
notauicxuiusCommencaria mExo- 
dum nos confuluitnus.Eft aucemad- 
fcibendafides Lxx.inccrprctibus Gre 
cis,eirca nomenclaturas rerum fake, 
potius quam Iudaeis: qui poftquam a 
Dsorcprobatifunt^vtcscitate erga 

filiura 

DigilizedbyGOOgk 



filium eius 3 ita fumda ignorantia fux 
etiam lingusB vocab ulorum> laborat, 
; lofephus hoc loco Sardonycherri 
interpretatun vndecimam vero gcm 
mam >qui' Schoham Hcbraice dici- 
tur,onychem:cum eodenomine ma* 
ximasinhumerispontificisgemmas, 
Sardonyches tnterpretetur. tanta cft 
inconftantia* Mihi hoc jn loco Sar- 
dium verti placet.Schoham vcro va- 
decimo loco Onychem interpreta- 
ri.inhumeris vero Sardonychcm .no 
eft abfurdum : cum dua? hz geipffls 
vnius generis fpedes fint.-Sardonyx 
autemOnychepreciofior.quareSar- 
dbnyches {Smdragdi Je€undum-LX^^\ 
duse magnx, tanquam nobilifsimSj 
aut lucidifiim» certe ' gemmx > fopra 
C£terasfeorfim in humcris poncbati 
tur. Excsteris cnim vt aliquseetiam 
maioris prccij forte fint^nonxquc ta 
men fplendcnt^aut ad camccrtc ma* 
gnitudinem non accedant* 



yGoogle 



«■ DE XII. GBMMIS 

.< II 

Topaiius- YoTmfait. Hebr. Pitdah, 
tvrea* Chaldaius vertit Iarkan.Iarok 
quidem Hebneis virorern iigmficac: 
&gemmamviridem cfledicunt: vn r i 
de quidam (lud^i) Smaragdum intcr i 
precantur. R^Ioaas ait hunc lapidem 
Arabice VQcari Smerad. Sed potius 
£ueruTopa2;iu$,ndmine etiam noa 
di(similt,fiprimam.fyllaba adijcias. < 
Epiphanius quidem Topaiiu.fupra ; 
Carbunculu rubere fcribit* ego fplcn I 
derepotius q uam rubere dixcrim. Mi 
rifice eniiji fulget:exit9 eiusfuigorin i 
colorem 4uro fimilem,\& curn inter- 
diunon facilepofsitvideri, quod ra? 
dij Solis ei fimiles circucjrea- refplen* 
dcant; xiQ&u confpicitur ab bxs qui 
eam colligunt. Scd neq$ virore caret: 
& cum fuccum porri fcrme referat, 
ficutabhocipfodidaprafitisgemma 
TheophraftQ^Prafius alijs : abhacta- i 
men differt>qu6d no tranfluccat mo i 
do/ed ctiammirificefulgeat,Duoe- 

iuS i 

DigitizedbyGoOgk 



COROLL^ARIVM 19 

ius <?enera faciunt, prafoidem > atgue 
thryfopteron, fimilem chryfoprafo. 
Videturautem eadem& Chryfolam- 
p'i$Plinij;qu£ pallidicoloris diceft> 
no£tuignei : qua ratione forfan Epi- 
phanium aiiquis dcfcnderit, quafi ad 
nocturnum eius colorem refpexerit. 
Pas, n^Hebneis aurum bonum 8c 
purum iohatretfi quidamgemmas in. 
terpretatur.Pfalmis 19.& 2i.pro quo 
Cantici Salomonis quinto Mupas, 
i^>fcribitur^vtcitatMunfterus ia 
HebraicoIatinoLexico :ac Bibha ab 
ipio edita,eo inloco fimpliciter pas, 
nonmupashabent.inuenio&Vpas* 
lanK , in Lexico trilingui Munfteri^nc 
fcioquamredera quolibetauteho- 
rumTopazij nomendeduci potuit, 
quoo aurum optimum fuo coiore ac 
ipiendore^mulatun AuthoreftPli 
nius circaThebaidis Alabaitrum na- 
fci Topazi um: vnde fu bit , corruptu 
eile Epipham} hunc locum deTopa- 



yGoogle 



DE XII GEMMIS 

III. 
Smaragdus* Hebr. BareKet > npnx: 
^kfxy</l& Lxx% cu fupra Schohami 
vertcrint Smaragdum,quam nos po- 1 
tiiis Onychem aut Sardonychem ck 
fe diximus. Synjmachus Ceraunium 
reddidit.Chald^us transfcrt Barkan; : 
Barak quidemfulgur &fulgorem fu i 
gmficat;quaorigmeindu£usFagius, 
.comludasrcccntioribuscarbuncu- 1 
jLumintcrprejtatur. DeCcrauniovcl 
Cerauniagemma(nam &iapis efte- i 
iufdemnominis)quae ipecieseflafte i 
rias.pluradicamin libro De figurisla i 
pidumcap.4. 

III I. 
CarbuncuIus.^^f.Hebraice No ' 
peLveiNophech, ^shl RabiDauid : 
Kimhiinlibro Radicu dicicdregem- 1 
mamnigrtcolons>vcFagius citat:n 
aliusquidam.colore fufco . &r'utila» 
te.Sunt qui rubinum vulgb dictu efTe 
putent>Munftcrus;huncfolum locu 
&E2cchicliS27-citans/ DiuusHie- 

ro- 



yGoogle 



CPMQ£L*ARIVM* zo 

ronymusComment.inEfaiam lib.3* 
cap*6. Calculus ifte(inquit)qui a folis 
Lxx.anthraXjideft/CarbuncuIus cft 
interpretatus , poteft non carbonem 
figmficare vel prumam,vt pleriq* exi- 
fhmant.fed Anthraca, id eft Carbun- 
culum lapidem, quiob coloris flara- 
mei fimilitudine igneus appellatur. 
Sicille;fed Hebraice legiturrizpah, 
fcarv IdemadDamafum in Epiftola 
cuius initium>Septuaginta ; Calculo^ 
inquit r Sephora filium circuncidit, 
\at UicMebr&kilegitur ^or^ncn nophof^cfr 
flkemjlpmjicat.'] & Iefus populum pur 
gata viujs, & in Apocalypfi Domi- 
nus pollicetur vincentibus>vt acci- 
piantcaiculum v &fcribat fupcreuta 
nomen nouura, Videntur autem mi- 
hi & Lxx # ineo quod anthraca traftu 
Ierunt,idem fentiffe quod c«eteri. an- 
thrax quippe quemnos Carbuncuiu 
interpretamur > genus eft lapidis ful- 
gidi atcj nitcntis 3 qucm ?tiaia inXIL 
lapidibuj inucpimus. 



yGoogle 



DE XII, GEMMIS 

Sapphirus. 2a5r<j>«p©'. Hebr." Sap- , 
pir, "»bo. EfTe quidem hanc Sapphiru . 
vel ipfumHebraicum nomenloqui- : 
tur:vcnonfintaudiendiIudei,quige- \ 
ms huic colorcm rubrumautcandi- ' 
duminbuunt: aliquitamen aerei,id i 
citjiubcceruiei coloris effe re&e fcri- : 
bunt.SuntquicryftaIlumvertant.R.. . 
Dauid Kimhi i,n radicibus tradit lapi , 
demefTequifuper incudenon rum- 
patur>fed incus potius:albi & puri co 
lons:qua:duoAdamanti,non Sap- i 
phiro conueniunt. 
VI. 

Iafpis. 'icccxTie. Hebraice Iahalom, 
nw.Munfterus & Fagius Adamante : 
reddut.Dehoc Abenezxa fic fcribit: : 
Magnus fapiens Hifparius dicit eura . 
e(Telap>dem, quialio nominealmas : 
[corruptumproadamas]vocemt: & fran • 
gat omn.es lapides,acc£ etiam bedel- 
lium [yniones alicjui interpretantur\ per- -i 
forct:aycrbohaiam,quodcft percu- : 

tcrcj i 

DigilizedbyGOOgk 



tOROttjtRlVM. ii 

tere,contundere,vuodinprincipio 
litera adie&itia fit; In medio Ra- 
tionalis Deiis ponere itifsit Vrim 6t 
Thummiin,Lxx.vertunt <MKwiy i&i 
&»4fe«r,id eft , do&rinam & veritatCj 
vt quidam interpretantur. Epipha- 
nius Adamantem> ficut & Suidas iri 
vocabulo 'e$>s<#. Non recte taaie huc: 
inmedio Sardonychi^m (Smaragdos 
ipfi interpretaritur)cdllocant; Sar- 
donyches enim in humeris locabari- 
tur,Vrim&Thurnmimin inedioRa 
tionalis fupra ip&m Cor.Porro de V- 
rim & Thummim fcqteritias authd- 
rum multas variascj , recitantjFagius 
ia Comm eritarijs in Exodum cap.28; 
& Munfterus inAnri6tationib 9 fuis; 
Ego iahaiom Hebrsis Adainaritem 
efie cenfco;nam fchainir Hebraica di 
ciio, quam Eiechielis $.& Zachariai 
7'.adamantem reddunt pieriqueorii- 
ries,no huriCjfed lapiderii fmiriri Gr*e 
cis dictum, abHebr^is niimrum fa- 
£to floraine, fignifica,reiriihi vidctufc 

DigitizedbyGoOgk 



£>E XIL CSMMIS 
Idem nomcn Germani fere fcruanf," 
«n <5mtrg<(. Ca;terum iafp i dis aliud 
nomen Hebraicu infra numero XII. 
proferemus. 

VI L 
Lyncurius. At^e^Lxx. etfi co- 
dex nofter perperam habet 'ttfyvgiqp. 
HebraiceLefchem,n\»V.Epiphanius> 
&fecutuseumHicronymus,eandem 
Hyacinthogemmam efle fuipicatur. 
IudajiTurcicam vulgo di&am cfTe pu 
tant. EgoLyncunumaSuccinonon 
differre video : & id quo<£ pro gem- 
mababitum olim,prefertim quod au 
reo colore pellucet acfplendet, mini 
medubito.EtforteLefchem vel Le- 
fem vox,ad GleiTum accedit: quo no 
mineveteresGermanosSuccinu ap- 
pellafTePliniusrefert.hodie quidem ■ 
exoleuit. 

VIII. 
Achates. A^rw. Hebraice Schebo^ 
w- R-DauidKimhitradithancgc- ; 
snam ad hyacinthinum colorem de- 

clina- , 

Digilizedb/GOOgk 



CORbtL<ARlVhi. £& 

clinarc.Chaid^^VertitTorkia,^^ 
Turcicamvulgo di&am nimirumin- 
teliigens. 

IX ; 
Amethyflus. hfAdvs©'. Hebraicfc 
Achlamah,velAhalamah>n^r<xVi- 
detur autem Grammaticis iuagortt 
ccrluarihocnomen£chalom>id eft> 
fomnio:qubdquigertat 3 femperrotu 
niavideat.Chaidaicevocst^Enegla^ 
^rKY#,i<i eft> ocuiu$vkuli>aiimi- 
litudme* 

X. . 
Ghryfolithus.x^t^^^Hebraic^ 
Tarfchifch, ^mtw. HancR.Damd 
Kimhi coloris rarulei facit. Videtur 
autema ma.ri>vnde prouenk(mquit 
Fag:us)nomen fuum accepiile. Qua- 
re&Paraphraftcs Chaldsus trabfem 
ten* x> vo,Karus iama 3 fi refte lego.Ma 
tim eius quad fphserul^ aure«e > ha- 
be:es mciufum Tarfchifch (Tharfis, 
Munfteru$,)Cantici y. Sunt exerudi 
osHabinis^qui Hyacinthura interpr* 

DigitizedbyGOOgk 



Z>£ XII. CSMMIS 

tentur,Munftero tcft«:diccnteshabe i 
reformamTckcletjntequod nomc 
procoiorc hyacinthino fcu csruleo i 
lanaeautferici,femperaccipi videoin : 
Sacris,nufquarn autempro gcmma. i 
Tharfisquide alijs inlocisailj mter- . 
pretanturmare,portum vci nauale, i 
infulam^Aphricam.iMihihocinloco 
Hyacjnthumvertcrepiacuerk- quo- i 
niamaIiudnuIIumhuiusgemroa*He i 
braicum nomcn inuenimus: & habcc : 

hscqaoq^raarisfubcoeruleum colo . 
rem:ea prafertim Hyacinthi fpccies, : 
quamVcncti autviolacei colorisef- i 
fclegimus,&imitarifapphiruro. Etfi 
cx nominis u*miIitudincThariis,Tur 
cicam vvlgd vocatam eflc aliqu is co« i 
iecenpqujeitidc coerulei colorisefl ; 
fedprior opinio magis arridct. 
XI. 

Onyx,velOnychinusvtD.Hicro- : 

nymiinterpretatio habet.-prarftatau- i 

temonychem,veionychium vocedi : 

mmutiua dicerc. Scptuaginta hoc in i 

loco 

DigilizedbyGOOgk 



COROLLJLRIVM. %% 

BcryIlium,jS^v^z^fcquentcautcm, 
&vinmo OnychiumjoVt/^^pofue- 
ruftt,ficuri & lofephus. Hebraice legi 
turSchoham,un^:ErantautemScho 
hamduomagnijetiam inhumerisE- 
pomidis,Lxx, Smaragdos verterunc, 
lofephus Sardonychcs , cu hoc in lo- 
coonychemvertatJegc fupraqusein 
Gemm^ prim# explicatione fcripfi- 
mus. IudsusquidamBibliorumpa- 
raphrafles,fere vbiq$ vertit xVvo, Bur 
la,qu£ voxad Beryllumaccedere vi- 
detur/mquitFagius. Phifon fluuius 
circuit totam tcrram Hauilah: in qua 
eftaurumbonum,& Bdolah,[Wi?<r- 
dokh : qt4od alij dliter intcrpretantur^ Sc 
Schoham > Gcnefcos 2. Auguftmus 
Sccuchus in recognirione in Vetus 
Teftametum:Variatur>inquit > in hoc 
lapide Schoham.-quem Ar?.'ula,Sym- 
machus & Thcodotion> Onychinu 
funt interpretati, quos fcquitur Pa^ 
gninus infuo Thefauro. Scptuaginta 
lapidem Prafinum. Schoham* inquit 

W 3 



& 



# " 



&n xjr. QEMMTS 

Agon Hebraus, lapis cfl prcciqfusj 
candidus & permixtus,(qucd Ony- 
chiconuenirevi>iecur 3 )vt citatAuen 
£zra,fe quidem ignorare profcllus. \ 
Vxde plura fuperius deHebraico hoc' 
yocabulo In prima geranw* 

xil. 

BeryIIus>velBeryIIium,Lxx v &lQ- I 
fephointerpredbus.Viceproximcre ! 
tro,nmnero XL Hebraicam nonie , 
cit lafchpheh^rjipN quod sd"!afpide'i 
Gr#ds &LatjmsvGratu vocabuium > 
iraacceditjvcmiaimedubicandu vi- 
deatar ■> quin h#c vere fit lafpis : non . 
qusfextolocolahalom Kebraicedi : 
citur > & iafpis a quibufdam yprtkiir, ; 
cumfitAdamas. 

Hscde duodecim GcmmisRatio . 
calis fiue potms Oraculi pontifici). \ 
Porrb Ezechiclis cap.28.in thefau- \ 
ns(velindiadcmat;e)principis Tyri» \ 
cx duodecimiamdidis^nominantur 
ncucayn Hebraico textu : aLxx.ve- 
rb §; D*Hieronymoijdem ojxmcs>y- : 



yGoogle 



COROZl<ARlVm *4 
jiacumauro&argento. Etfbrteof- 
^yvfioy in textu fcriptum fuit: Aiyvf »|» . 
vero inmargine adcmendationead- . 
fcriptum>irrepfitpofleaintextum.in 
Hebraicb cnim auri tantum mentio 
ficargentinulla. &Exodi etiam cap» 
tZ.ctfyvfuy P ro 'luyvgMH malelegi,iam 
monui. 

Poftremo Apocalypfeos cap.21.de 
Hierufalem cmitatc cceleiti fic legi- 
aias : Et lumen eius fimile lapidi pre- " 
ciouTsimo,tanqualapidi iafpidi cry-" 
ftallifanti.Ethabebat murum magnu" 
&aItum,cumportisduodecim,&c." 
Erat<$ ftru&uramuri eius exiafpide:" 
& ciuitas aurum purum>fimilis vitro " 
puro. Etfundamcnta-muriomnila-" ; 
pide preciofo ornata. Fundamcn- " 
tumprimumjafpis. Secundu,Sap-" 
phirus. Tertium,t Chalcedonius." tGo 
Quartum,Smaragdus. Quintum, " ched 
Sardonyx. Sextum,Sardius. Se-' f um, 
ptimum,ChryfoUthus. O&auum," 
Beryllus. Nonura>Topazius. D«-<« 

6f) 4 ' 

DigitizedbyGOOgk 



JD2 JCll. $EMMI$ 

■ Vj cimura>Chryfoprafus. Vndecimu 5 : 
p Hyacinthus. P-uodccimuip.-. Amc- ; 

> ? %ftuS; " " / 

Exhifce, o&p ncminantur eriam 
inter duodecim gemmas'R.atipnaiis 
AaroaisracChalcedonius.Sardonyx:, 
Ciiryfpprafus & Hyacinth us, hic no- : 
rninatUnRatipnali non inueniutur: : 
procjijs ponuturCarbunculusXyn- • < 
curiu$,Achates & Onychium.Ppteil : 
' autem pro Lyncurio intelligi Hyacin i 
thus,vti Epipnanius etiam&Hierp- i 
nymus cpnijciunt.Pro Carchedpnio ' 
l/Icenimlegerim %&fl(H£m©> 3 non )@Ui- . 
£&\!r»elCh<tlcedonius^>tnojlri Codices ha- ' 
bent,~\ Carbunculi fpecies, Granatus i 
yulgo di&us/proSardonyche, Onyx 
y el Onychium,cum fint congen.eres, 
&Sardonyxe Sardip &Onychemir i 
xtus. At<£ ita reliquu erit vt pro Sche : 
bp Hebraicum nomen in Rationali, i 
quod Achaten interprctantur, nos 
Chryfoprafumreddamus, gemmam i 
multo prcciouorem, & Aarpnis or- : 

natu i 

DigitizedbyGOOgk 



COROLLURIVM. a* 

$atu digniorem. Et ficijdem duodc 
f im vtriOKj lapides fuerint. 

Statueram in principio huius Co- 
rollarijiocos Sacra: fcriptura; de p6- 
tificali Aaronis ornatu (circa Ephod 
iiue epomide pr^fertim, & EfTen [Ho 
fchen,quod & pectorale iudicij, Ao- 
yup&LK&knHS interpretantur] fiusRa 
tionale in medio epomidis anteriore 
partefupraipfamcordisfedem>duo- 
decim gemmis difUnftum) recitare 
ad verbum:vt habentur Exodi capitt 
bus28.&39.&Leuiticicap.8. Dein- 
deEiechiclis 28.1ocum,in quo ca?de 
fcre gemma? nominantur; & ex nouo 
Teftameto Apocalypfe&>s cap.21.Sed 
cum hos locos quifcg in fuisBiblijs le 
gere pofsit,brcuitatis caufa omifi. 

Deincepsvero vtanguftum quod 
fupereft huius quatcrnionis fpacium 
vei in Typographi gratia expleatur, 
veterum quorundamlocaargumen. 
to pnefenti appnme conuenientia> 
adfcribam, 



1 ^' 

i 



dbyGoogle 



3>E XII GEMMIS 

Ephodem Iofephus Antiquitatuni 
ludaicarumhbro tercio capite o&a- 
uo » Grascanica; epomidi fimiiem fa- 
eit. In huius medto (circa pe&us mc- 
dium) lacuna quasdam relinqucba- 
tur,cuiinferebatur fruituijfdem co- 
loribus, quibus ephodes , vanegatu. 
Id vocabatur efTcn , ac fi dicas Ra tio- 
nale: & lacunam adamufsim cxplc- 
bat.In vttoque autcm humero fingu- 
lifardonychcs^ibuia-rum vicc epo- 
niidem annedebant. 

Ceterum de belio ludaico librofe- 
3tto capite fexto.-EpomisJnquit^ho 
racifimilisvidebatur:duabu$aurcis 
afpidum [yc«ro>-«w]fpeeie vincieba- 
tur: quibusinclufi erant optimi ma- 
ximic^ fardonyches. Rurfus Ant> 
quitatum hbro tertio capite nono; 
Sardoiiyches, inquit, quos pontifex 
in humcris geftabat , raire fplcndc- 
bant: is qui dextrum humerum oc- 
cupabat,quoties Iitacum cfTet, tan- 
to fulgore emilTojVtprocuI etiam in- 

tuen- 



^Google 



COROZZjtRlVM* U 

tuentibus confpxceretur > idq* pras- 
ternaturam fuam & confuetudinem.* 
\jjmfl & aiiis fnlgerefelithfed non ade&.~\ 
Per duodecim verb gemmas> quas ia 
tn pe<ftore pontifexinfutas efseni ge- 
ftatjin bello vi&oriampr^nunciare, 
DeusfolebaLnam priusquam sxer- " 
citus fe moueret> tantus fulgor exeis 
emicabat^yt toti populo faciie inno- 
tefteret 5 adefTe Deu> ope'mque & au- 
xilium fuum inuocantibus cflc alla- 
turum. quapropterGrecijquotquot 
areligipnenoilranonabhorret, cum 
hoc miraculum pro compertifsimo 
habeat,ita vtnegari nonpcfsit v efso- 
na vocant xlyioy^ hoc efl, oraculum. 
Sed defijt tam zStn quam fardonyx 
fulgpjrem emittcre^annis ducentis aa 
tequamhaec Gommentaremur^irato 
Deo prppter legumfuarumpraruari- 
cationem, Haecille, Piuraau- 
temdeEphodlcgesapud 
Suidam in vocabu- 
JpE$*A 



yGoogle 



Z>E XI r. GSMMIS 

EX C O M ME NTsARI ORVM 

dim Hieronymi Ubro is.wEfe- 

iam cdp.$^ 

DEnaturaduodecim Iapiduatq$ 
gemmarum aoaeft huius tem- 
porisdicere^cum&Grascorum piu- 
rimifcnpferint,&Latinorum:equi* 
bus duos tantum nominabo, virum 
fan<5t£ & venerabilis memoriae epi- 
fcopum Epiphanium;qui infigne no- 
bismgenij &eruditionis (iiq reliquit 
volumen, quod infcripfit w& Kii^. 
EtPlinmmSecundum, &c* Csterfi 
ex duodecim lapidum inRationali 
Aaronis pofitorum numero in qua- 
tuorordincsdiuifo,fecundushabet 
carbunculum 3 fapphirum &iafpide; 
qui tres itidem hoc in capite Efais 
54.fimul nominatur. Quare de tribus 
his tantum dicemus in pnefentia, 

Carbunculusigiturvidetmihiigni 
tus fermo dodrime , qui fugato erro- 
retenebrarum,iiluminat cordacrc- 

dcn- 

DigitizedbyGoOgle 



CORQLLjlRIVM. *7 

dcntiujt&c. Porrb Sapphirasqui 
pomtur in fundamcntis> coehhabet 
fimilitudinem,& fupra nos aeris. Eze 
chiciis quoc^ fcriptura coramemo- 
rat.-qubdlocus inquo thronus Dci 
fkjfapphiri habeat umilitudinem > & 
glona Domini in hoc Colore confi- 
ftat 3 qui portatimaginem fuperccelc- 
ftis.Sedpropugnacuiavrbis Domini 
c£,hoceft,murorum meenia,iaipide 
roborantur : qui poflbnt omnem alti 
tudinem eieuantcm fe contra fcien- 
tiam Dei dcftruere atr^ conuincerc, 
&mendaciumfubijcere veritati.Qui 
ergo in difputando fortifsimus eft,6t 
fanctarum fcripturarum teftimonijs 
roboratus,iftepropugnaculum Ec- 
clelia: eft. Iafpidum multafuntgenc 
ir.[yidstur h£c ex Epiphdnio trAnjlulijp, 
etfiparum bene, & in quibujEum ■variansf^ 
AhuseftenimSmaragdi habens llmi 
litudinem : qui repentur infontibus 
Thermodoontis numinis,& vocatur 
N.quo omnia phantafraata fugari au 



^Google 



£>£ XIL GEMMTS 

tu'mant.AIiusviridiormari,&tin<Sbl: 
quafifloribu$.huncinPhrygi£mon- i 
teIda,&inprofundifsimis fpecubus i 
eiusnafci refcrunt. Aiiumveroiuxta \ 
lberosHyrcanosa$ 5 & mareCafpium ; 
.reperirij&pr«cipueiuxtalocuNfcu- : 
fin. Eft & alius lafpis niui & fpumr i 
xnarinorum flu£uumfimilis>-&clc- I 
menter quafi mixto cruore- fiibruti- i 
lans. Hocdiximusvtvniuerfasgta- i 
ttas fpirituales in Ecciefias propugaa- : 
culiscpgnofcamusrquasquihabue- . 
ritjvanostimoresfugatj&poteitcu: 
fponfa dicercFratrueiis meus candi- s 
dus&rubicundus. Porueautemi- : 
ftius ciuitatis delapide funt cryftai- 
lo;qui fcalpiturvarijsmodis : quo !a- 
pidenihilpuriuseftDeniq$vchemea 
tifsimis alpium frigoribus.&inaccef- < 
fis Soii fpeluncis , cqncrefcere aquas i 
dicunrurin cryftallum,&tadu qui- i 
dem lapidem^vifu aquam effe ; &c. 

Quod ad colores, quibus vc vcla : 
Ucaplbita&PontificisEpomis&Ra 1 

tio- ; 

DigitizedbyGoOgk 



COROtZsARlVM. z% 

tionalc diftinguebantur* (aureu,by£ 

finumococcinum fcu puniceum,pur~ 

pureum 5 & hyacinthinum vcl ianthi- 

numO^eijshicquicquamadferrcjaii 

guilia temporis & lociexcludimur. 

Cui vacat & libet>lcgat Iofcphum An 

tiquitatum 3. 8. &PhiIoncmdevita 

Mofislibro tertio;&Originera 

Homilia nona in Ex- 

odunu 



JP / N 1 S. 



yGoogle 



f> £. GEMMIS 

ALI aVOT) II S 

1>M^£ES.E&TTM QVsARVM 

J)ium loanneSsApofiolm in fua sApocalypfi 

memintf :Dealys quoque > quarum -yfm hoc 

miapudomnesp^rcrebruit^Lihriduo : Theo 

low non mimsytiles quam PhHo/cphk * &*_ 

mninofeiicioribws in^entjsperiuctmdhenon 

yuigarihm ytriufqu^ philffophi& . g$g& 4s~* 

prompti: * auzhore Franctfco Ruea* 

Do&cre medko Ir/h- 

hmo. 



EditiO fecunda- ?iam prim a muti|;fc& i&- 
ivio authore ediufuera^. 




TlGV&t M.D.LJfF. 

DigitizedbyGoOgk 



UVTHORE S Iti HIS 

libmcitutu 



Aetius 

AlbertusMagnus 

Antonius Lodoicus 

Apuleius 

Anftoteles 

Arnoldus a Villa noua 

Auerrqis 

D.Auguftinus 

AulusGelhus 

CarolusBouilius 

CPlinius 

Diofcorides 

Galenus 

Georgius PicloriusVil» 

lingenfis 
Halyabbas 
Hermolaus 

Kieronymus Hunee* 

ftus 
lamblichus 



loannesJManardus 
Marbodeuspoeta Gdh 

lus 
MarfiiiusFkm.us 
Nicolaus Horentmus 
Numenius 
PauIusAegmeta 
Petrus Aponeniis 
Petarus Crinitus 
Plato 
Plotinus 
Rafes 
Solmus - 
^Tbeodoretus Cyrenfo 

epifcopus 
Theophraftus 
*Thornas A<juinas 
Vincentius in Spcculo 

Baturalis hifton« t 



yGoogle 



LIBRI $RIM1 CABITA. 



■I. laptd&J&Gem Gemmarumpro^ 

■ : mm otneratiank prietatesoccult^ 

Wifjs. 3.J De raiione et catt 

2. Quidfints&^vn fi$ yirium Gem* 

de^vimfiortiatur^ • mk* ^ W: ■- ■- .-- 



LIBRI SECVNDI .'.RARS 

prima^De Getnmls XI II. 
■ r inEUoan; Apecalyptl r 
memoratis. - 

7. DeClnpfilitU^ 
2. DeBeryMd. 
9. DeTopa^io. 
io. De Chyyfoprafi* 
ii. De \j£rnethyfio. 
\x> I)eHyacinrho* 



Cap.uDelafpidis dif 
feretus & -virik 
h De Sapphiyo* 
|. De Carchedowo. 
^DeSmdrajMo. 
f* DeSardo/ryche. 
6. DeSardio. 



ij* DeM&garitis* 

PARS IL DE CAETERIS A- 
1 1 quotGemmis&lapidibus. 
Cap.%4..Z)zCarbm- *<<. De^Achate. 

cuiis» 17. De<Ale&orie* 

*5« &? sAdammte* *?. De Torcoide* 



yGoogle 



*9* DeCoratiio. *s^ DeEtemattt^ 

20» DeCorneolo. i& D?Succino. ~ 

*K DeCyaneo. 27. De fitiitiarum 
zz. De Cheltdonio^ a-verisGemmk 

2$. De+Aetite. dtjferentia* 

*4* DeMagnete* 

His fubij citfnTur; 

£xccrptaqu&dam ex sAuthoru tpijiok 
apologetdca^qua defigurk, qu& injcalpumur 
GemmitiagituK 

' 2J£SCHj£SII Balduini Canonici 
Thalempihehfs adFr.Rueum Fpijiola eru- 
-dita ; quafupcr huduobm Ruei Hbris iudiciu 
cotiheturprimum:deindedeHebraici$ Gem 
* marumhominibm^de^earumadmU 
raiiohe^Ju^abufu &* yiri~ 
hss traiiatur. 

DE 



yGoogle 




DE GEMMARVM 

ORTV/UBE^ 
PRIMVS. 

pe lapidum ^Gemmarum^nera^ 
wnfrcaujis diuerjis. Ca- 

Numquenc^ lapidem ex 
altero niaxime duoru ele- 
mentorum , terra fcilicet 
vel aqua,conflari apud o- 
mnesrerumnaturaliumperitosjtam 
incpnfeflo^ r 

peruium,vt nuilus>ni velleberide cx 
cior*addubitark. Porro qui japides ^ T on p«*v 
nonperfpicmfunt,e^ te^a^ 

rc^ quadam fubfHtia^humido tena- cznttx. 
Cipcrfufa,generationi$ materiammu ** eIil £ ,da - 

* r /^ • ^" V, • i r *umGem~ 

tuatilunt, Qui vero pcllucidi vifun- ciamcat^ 
tu^exaqua prasfertitn confiftunt,cui *** 
fubtihs quaedam terrqa nec obfcura 
aateries ifaoiixpa eft i vt& in cryftal- 

t* l 

. DigitizedbyGoOgk 



h> acberyllo glacieiipecicm phnh m 
fcnnbu^Yxdereeft-Quanqua &h$c 
inteiligi vfeIim>n6quod ciuorcliqua 
rcrum principia, igncm dico acaere, 
ab illorum mixtura feparem. Aoud 
prineipes nanque phiiofophos eem- 
plures contfeaitvOmncmixtum ex 
quatuor clementis conftare. Vcruni- 
cnimucroira quardiximus accipien- 
da fqnt vt altcrum illorum, terram ni 
niirumvelaqua.mquouislapide pr^ 
ccllcreintelIigas,.ctia-rnOaIitcrPloti- 
aiusfentirevideripofsit.de quoalibi 
fufrus egimus. 
lapnior^ Qubd au tem ad eife&riccm vcca- 
dens-du- tam cauiiam attinet,duj>hccm eam 
|iek: *■ vtrmfque philofophias princjpes eu- 
i&erarun t; altera nan que fuprema,al- 
tera vero inferior* Princcps ca uffaeft 
.. pw$, Dcusipfc0ptimusMaximus>rcruia 
omniurxt crcator & feruator 3 in qtjo, 
eutn q'uo 3 & per quem funt omnb, & 
finequb (diuo Ioanne Apofrolo te- 
fle) --uihil-fa<5c um -e&Quem & Ariflo- 

teles 

DigitizedbyGoOgk 



®B GtMMlS ZIB. K i 
teles Ens entiuro , fupremamque vo- 
cabatmtelligejitiam > afTerens omne 
opus natur#, opys effe mtelligenti^ 
lilum itaque Deum , vt omniumre*- 
rumcreatorems ita fingulorum pri- 
mariam &fimpliciter neceffaria cau- 
fam , vt etiam lapillorum gemjna- 
riimque, Chriftiani oranes norunt. 
Quandoquidem fapientis cft oracu- 
lum; Qui viuitin £ternum,creauit o- u 
mmafimnl;quod equidem bifariam si *iui «« 
interpretatum inuenio ; Quibufdam ^u^ol^ 
quod dicitur fimul, non ad creatio- 
nis in(l:ansreferentibus>vcrumadin- 
ftas propofitidiuini^vtfcilicet fi tfea 
fus 5 quod 8 Dominus Dcus decreuit 
abseterno omnia creare. 

Ita cntm librum Diuo AugufH- 
norelatum, qui demirabilibus facnc 
fcriptune infcribitur , habere xcpc- 
rio. Simul itaquc Dcus vniuerfos 
lapides fingulifque Gemmas erea- 
uit , dum videlicet vnicafolaqu? fua 
voluntate muloformem quarumius 

DigitizedbyGOOgk 



&XmAWC'I $ CI JtVE I 
fpecierum ac indiuiduorum diuerfi. 
tacemfienvoluitrm^uavolunt^rev-. 
-fcica fimp Iicifsimaqj fingula fimul fe- 
cic 9 qaq ab eorum ortus pnocipio pcr 
tcmpus d fpenfarc non defiflit. Qua- 
uis & hicaccedere pofsit germamor 
forfan ifftelkfiqs,? urphilofojphi c6- 
plures &nonobfcun J ipfaquo^ ra- 
tiofubfcnbunt:iciIicet quodDeus 
omma fimul crcauit, dum omniuni 
fbrmarum ac rerunifuturarum rudi- 
mentum 5 pnncipium ac feminarium 
quoddam materis pnm^ante gene- 
rum-fpecierum atq$ indpjiduoru di- 
fcretK>nem ? mfudit. Illa fiquidem ma 
~ ter*e$ 5 diuifionis adhuc& produ&io 
m$ expers^molcserat qusdam mfor- 
niiSjOmniumtamenformarum femi- 
ttandcairfiwabipfocreatoreperfufa;vndetta- 
^uando -^em 5 quand 0> &i)s medijsquibusfu 
premus opifex abiterno pr^fcit& 
vult 5 perfeaa rerum produ&o & foe- 
turaextimukretur. Ideoqj & hiad- 
-mitwnz orania quidl fimui efle crea- 

ta/ 

DigitizedbyGOOgk 



DE GEMMJS. ZIB. Z z 
Ta>nan a&temfimul effefa&a^Confir- 
mat & idfententia: diuus ilk Augufti 
nus fopcr Genefim>adferens, $ qu<e a, 
natura gsneran tur , fecundum ratio- 
nes femmales in materia coniiftetes, 
producuntunquod & multo copio- 
fius differuit tertio deTrinitate cap* 
9, vt fcilicet inaudias matenam infe 
habere,& quafi fouerecundary for- 
marum rationes feminales fibia pri- 
m^ua conftitutione ingenitas infitas 
verexquibus tandem,agentis a&io- 
aem,pro modo>expertiS > educantur 
extimulenturc^ formenaturales,eIe- 
mentorum commixtionem eflentia- 
liter confcquentes v vt & hinc qu«e in 
potentiamatcrias tantummodo ine- 
rantvereACvtdicunt^madumaba- 
gentis a£Hone producanum Verum 
dehisahbifufius- Nuc vcxbhxc de 
principe illa caufTa &Gemraaru plaf- 
matorefufficiant. Quae tametfi cun- 
ftis fat eile queant ; quia tamen pul- 
chrum,decor um atq$ vtile eft horai- 

U 5 

DigitizedbyGoOgle 






FR.ANC1SCI RjrZl 

ttihaudvfquequaqueindo&o^noffc ! 
fe^sfe- ^"ibusfccundw medijscj cauflis>vn- : 
m&& vef decun&ade quibusdif£eptatur>on- i 
ginem capeflunt,nonpigebithoclo 1 
s ci aliarum quoque infenorum cauf- i 
farumcommeminifle. hocnanq^pa- < 
€to ficc vc abfblutior defeis nofira fic | 
traditio.Quanquamenim Deusom- i 
Biurafit cauffaimmediata,ou^dam i 
tamenfolus> & citra alicuius coagezi ! 
tis admifsioaem,effccic;ideaque (vc * 
aiuncTheologi) eorum caufla eft co- 
ta, Nonnunquam , fualiberalifsim* 
bonitate>cooperantes aiias fecu ad- 
fcifcicafFouetquccauffas>&hocpro 
pter cdnnexionem vniuerfi ; ita tame t 
■ vc nulla alteri aduerfetur. Proinde(vc , 
^ inquk Bonauentura Iihro fecundo, : 
„ quseflione fecunda>circa-finem)quia i 
yy diuina voluncasno cognofatur* nec \ 
*, ipfa ab a&ione excludic operatio- i 
„- nem cautT* creataj ; ntc etiam ab ea- f 
3> ruai cognitione hurrianam capacita- i 
& tcm arcetadcoque bojiom & peru ti- i 

DigitizedbyGoOgk 



h e{k>(cfeeticretrt m cognitione cau cc 
i^um^creatarum* Ante hunc kcm * 
inulbsfcci>IisPkadarus : a.fl€ruit,q-u6d 
quicquidmtrafe cerraoccultat>& vl 
tra coelumpofitum cft> homo con- 
templatur. Nec id infrucluofum pu- 
te$;quoniam, diuo Paulo autore>m- 
uifibtlia Dei a-creatura raundi per ca 
qus fa&a funt, intellecta cofpiciunt, 
fcmpiteriia-quoq* eius virtus<& diui- 
nitas* Vcru vnde cii2refsifumus 5 0cde Cc # &*% 

o n . .■ *> ,, *~i2.iu on- 

refcFrclibet. Pr^tcrmifsisita<^nuc^ c SiciS : 

%erioribus caufsis . in fequentium m quand* 
duorum capitum gratiam* non vut- oa€ jn.. 
garium philofophorum -placita nar- 
raturi dicimus* quod a primario il- 
loomniumprincipiojinferiorhumi- 
Itorquc Gcmmarum caulfa dici po- 
-teft, facuitisxoelcftis orbis moti , ab 
ipfo Deo transfufa> pro ipfius orbis 
diuerfarum partium varia pofkione, 
^quam aftrorum periti afpe£lum ap- 
pellan t. Porro c|uid fit cceii orbium , 
planctamm , iy^erum vs a{pcdtus> 

DigitizedbyGoOgk . . 



fitus fiuc configiiri^iQ ± non eft huiuj 

inlljcuti:quampbrem Macbea^ticcs; 
peritis relinquo. Hocvnum pr*fatu$ 
quod provanorumafpe<9:uumrati<> 
jic & materiei multnugaprsparatio- 
jie diuerfas in fubieda hxc corpora 
cqefurp crednur transfundere virtu- 
tcs.Qua derephilofophi illi propin* 
q u i or es fen fibi les q* ca uflas fcr u ta ti, 
xoel.oipfiextenfovimiilam mineralc 
lapidificam tnbuendam cenfuerunti 
mediatevelimmediate.ytdicut, hoc 
e/lmtercurrentealia cauffa vel non. 
MediatequKlem , qubd tametfi cor- 
pora ceelicaIocan6rarpmutent,ap- 
parcc tamen fedeseasiapidificas fa- 
xultate illam , fcmel ac tfihcacifsimo 
xoeli conatu conceptam.tam contu- 
waciter retinere, vt lapides permui- 
tqm aeuum gignendo, iam di&$ po- 
tcntia? fidem prppalam teflentur. 

Hinc ficrj arbitror quiddam mira^ 
bile & filentio minime premendum* 
Relatum 0iAiiampridemje|l^4pmi- 

na \ 

DigitizedbyG00gIe 



>ar«»- 



DZ GEHJMIS. LIB. L 4 
fta quadam fidc digna , qubd Domi- 
na Heuerenfis e Luxemburgorum il- Adamiw 
kftngenere onuda,duos habeatfer- f^ 1 imn * 
■uetqj- hasreditarios Adamantcs > qui 
alioscfebrojtantonaturcmiracuio» 
producantjVteosquicucjftatis tem- 
ponbus : mtutantur><rvyy^Hsd eft co- 
generem fibi pr olcm eniti,palam ludi 
cent.cuius cauffam>fiquidcm in natu 
r^tanvraroopcrcnobisphilofopha- 
rilicebkyputauerim efl^qubdvisii- 
lacoeleftis psrentibus tenaciter infi~ 
nuata(quamadamantificam quis no 
minauerit) aerem circum fufum in a* 
quam primum^congruam^ fubftan- 
tiam>demumin Adamantcm gemma 
duraucrit transformauentq$. Quod 
neiuftbplusadmh:eturqultpiam,au- 
tor eftTheophraftus efle lapides qui 
pariantmimirumqubd virtusilia coc 
lcftis tenaci matens, vti pneftruxi- 
mus,fcmci transfufa,fu bictta* contu- 
macius coh^ret fubftantias; qu# vi- 
dcltcct qub vchcmcatiorc cceli a&io 



yGoogle 



£u 



F.R<AN Cl S CI RVEI 

fiem experta cft, ed percinacius hang 
reDnereinceliigicur. 
3&SS. Vicinaaut&coiunaafeuinftru- 
maiicau-mentaiis lapidum eauiladuplex an- 
numerat. Vel enim ealiduquoddain 
eft 5 ((i cxelemencis eorpora fubftan- 
naliterfieriftatuamus:) aut caliditas, 
(iiiolasmmixtis qualitates afleruari 
fentiamus)in materla terrea perflfles, 
&humidu tenaxper terre^molis ce- 
nuifsimas quaftjpartes diducens/li- 
gcrens<$:hac ratione iingulorum ele- 
mentorujterr^.pr«fcrtim-i&aqu?por 
tiones tam apte & ad amufsim cofua 
dens atcj c6glutinans,fed & ab pmoi 
excrem entofa fasce defpumas, vt p ra 
lapidis Gemm&ve forma producen- 
da materiiipfam rede pngparet. Aut 
demumeacaufa frigiduquodda eft, 
fiuefrigiditas.in aquea fubftantiater 
reftris & iiecf materis adionem per- 
pefla confiftens,fua conitndione{fri 
gidi nan<j eft coftringere) omnem fn 
perabundantehumorem adso exprl 

DigitizedbyGOOgk 



2>F GEMMLS* ZLB. /• $ 

mcSjVcetiaimpendioindurcCjadco^ 
tantum eiusreimquat^quantu^d de- 
cencem partium connexionem fit ns 
cefTarium,vt & hinc inuitandj? form^ 
nuteria difponaturexcolatur<^Qaa 
dere non diffitentur philofophi illi, 
quod quamuis lapilli hi a frigido coa 
luerint>a caiido tamen , citra akerius 
humoris appulfumjiquari contunu 
citer recufant;quod videlicet tanta 
in illis humidi ficci q$ naturalis com- 
mixtiojgermanitas & neceftitudo, vt 
iuo omniexparte contrario affici re- 
nuantmecnon^nifi familiaris quaiita- 
tisillicio affetti^ad extern? qualicatis 
aflionemconniueant.Quanquanon 
deefie compertu habeamus qui duo 
tantumelementa recipiant; ac frigi- 
dumvtanatura, itaab omni a&ionc 
fecludantyqui dcbile calidum 
Gemmarum cauffam coa- 
ftituunt;de quibus 
alias. 



yGoogle 



f&JtNCISCl RVEl 

Qmdfint^ ynde -yimfirtUntur^ 

Gem marumproprietates oc* 

atlt£. Cnp> IL 



K 



Vtor eft Galenus nono fimplU 
__ _ciumph|rmacoru iibrOjquod 
Gemm&vircshabeantpammfecun- 
dum iubftantias totius proprietateai, 
partim fecundum quahtatesefFedri- 
ces 3 hoceft manifeftas:quas cum po-. 
tentijs hxc emanantibus ea medicmg 
pars>quam Gr*ci ^c^^xk^TukIw , La- 
tini medicaciuamappcllat»in primis. 
contempiatur/cuius confiderationi 
pr^fens inftitutum non ampie&itur* 
Curvirmsp orr 5 fubftantias totius proprietate 
cuur. philolaphi vocanc occuium > quod 
fubftantiavirium>quibusftupendail 
lamuniaabfoluuntur,human# racio 
m$ fugiart captum ; vt ne fummis qui- 
dem virisillarum ahquapemtius aifb 
q-ui contigerit ahter quam-multo v- 
fa.Nimirum quod omnis propneta- 
tis vera cx methodo cogaitio coili- 

genda 

DigitizedbyGoOgk 



DS GEMMIS. Z/-S. I. 6 
gtnda£tj abcius caufsis proximis c^- 
uidcntibuscj} quas bifariam difcnrai*- 
nanturrvelcBim cxmixtioni$ modo> 
velab ipfins f^rmas fpecific£ ratione. 
Porro commixtionis modusmifcibi Du f J x ^ 
1ium,mix£ura&c6glutinanoaeper^ ca£&£* ' 
ficiturjquiecxadcpcruciligari l%uma 
na diligentia nequeat,vel eo maxime 
nomine quodinfinita fit iilorum co- 
mifccndorumproporiio. Eius vero 
qusfpeciem adfertformasratioriem, 
Velideo imperfcrutabilem inteliige*- 
rc eft,quod ipfam prodire autumat, 
partim quidem(vti prsfhruximus) ex vide iiia- 
potentu materi^.formaru rudimen- ftnu ,5 uo * 
tis leuleminijs a pnmseua conihtu- iofophcri 
tione perfufe, partim autem(vt ma fent j n f^ 
gn$ philofophorum iliuflrium turbe r fi onomi 
placet)abideis in mentediuina coii- ^ mm }^ 
ftenribus(quas diuus Auguflinus pri f^ m " " 
mordiaies vocat) ideil,ah ipfo Dco $ 
hinc ab anima mundi(ii Platonicis 
confentimus) & alijsinfcrioriso^di- 
ni$ cadicis corponbus / in clemcn&s 

DigitizedbyGoOgle 



. Tmm mru< 



FRUNCISC! RVET 

primum influentibus : deinde & pct 
eamedia ad formam iamprldcm infe 
minatam & ceu inchoatam (canqua 
fcilicetmentisalicuius & voluntatis 
diuins miniftris)d]fponentibus: Cu- 
iuspr#paratiomsabfoIutam confide 
rati#nem s humana etiam quantuuis 
diiigens autfublimis fagaci tas no affe 
quatur.Cum itacj reconditarum llia 
rumfacultatum caufl^humanofcn- 
fu nequeantprehcndi^neminidubm 
efTe fufpicor> quinomnibus pertuu, 
quod nulla illarum proprietatum ra- 
tionabili>hoceft>perrationem huma 
namdedu&o inuentoq$ experimen- 
to^fed cafuah duntaxat euentu com- 
perta explorataq$ dici pofsit: vel om- 
nino-^aiiquo reuelationis modo > vti 
perfomnianonnunqualegimus con 
tigiffe. Quo modo fcitu eftfylueftris 
rofe radicem aduerfus canis rabidi 
morfum J >aqu£pauore omnisqjpo- 
tusmetu&graue faftidium adferen- 
tem,pr£ftare.Matrefcilicet, cuiusfi- 

lius 

DigitizedbyGoOgk 



T>£ GtMMIS. LIB. t $ 
liiis ia Lacetania Hifpam«e finitima 
bclligerans^ morruspericlitabat, pcr 
fomnum(vifain fruteto iliiusradics 
fibifuaukerapplaudente) pneoxoni- 
tarquam & dcinde qua potuit diiige- 
tia filio mifit,exla#c potandam , fihu 
obfecras vt religioni parens matri ob 
fecundaret b*beretq$. Quovnicofim 
plicic^ remedio, milcs illc pneter om 
nem expe&ationem feruatusi occa- 
fionem prabuit eognofecndsc eius ra 
dicisoccultae contraillum afFechim 
facukatis. Eft igi tur mixti latens oc- Quid xnu 
cultave proprietasjfacultas qu^dam xnrec6d * 
f propter ea,vndt ipfum efTentialiter tS"**' 
confifHt»infita:pcrq$ priuatas opera- 1 " ? cr 
tiones,multo vfu pcricuiovc foio,veI 
aIiquareueIatione 5 citra rationem co 
gnita; Quod dcmii mixtiomsac co- 
"glutinationis memimmus,illud obi^- 
terlucidiorisdoclnnajgratiahisqu^ 
que conederelibet (forikan em tan- 
t? diuerfi tatis occafionefcifciteris ac 
iibeter audus) quod tam difcrepatis 

DigitizedbyGOOgk 



FRUNCISCl RVEI 

mixtura? & coaptationis cauflam phi 
lofophi funtarbitrati efle, vim quan* 
dam coeleftem fubie&se materix par- 
tcs,varias licet>pro fua virtutc pcrmi 
fcentem;adeo<£ v velvariohuiusper* 
mixtionis tenore, eam matcriam ad 
nouamformam dcccntcr apparentc! 
inquamtandemadaGiufsimdifpofi* 
tam & excultam mirificae ilLaetranfc- 
fimduntur virtutes,formas confeque 
lesfpecificasJPorrohac dicendi con 
fcqnutione eo tande deuenimus>vn- 
de earum qus in Gcmmis funt pro- 
prietatumfacultatum<£ rcconditaru 
cauffs^ quasante pr£iiruximus,no- 
bisfefe vltroac pr#ter expe&ationc 
diligentiusperfcrutand£, acin con- 
fpeSumreuocand<e,infinuent* Cele- 
Omnium briscfl: itaq$philofophorum fenten- 
cau{&rum tia v qu6d omnis cauflarum turbaab 

vnicapnn ** j ' / • % * -. 

ceps. vnaeademq$ pnncipe pendet,dua- 
tur atq$ conferuatunad quam & pro 
pter quam > ccu ad communcm om- 
nium finem cauffe omncs fua munia 

tan* 

DigitizedbyGoOgk 



£>2 GEMMTS. LIB. I S 

tanquam comrauni quodara&infi* 
to confenfu dirigunt;Deinde& om* 
piaficri defuperafummobono>hoc 
efhDeoipfo: eademq* efTe& optima 
&ordinatif$ima.Proinde non iretin- 
ficias 5 Gemmas& earu virtutesaDo- 
mino Deo efie, eumq$ etiam folum 
cun&orum caufTam dici pofTevera, 
aliasautemcaufTas improprie &ceu 
per analogiam nominari non diffite- 
rentur.Veruntamenquanquam phi- 
lofophisilliscognitum id& optim^ 
perfpe&um cfIet,mhilotame magis 
conquieuit mira infatigabilis<$ illo- 
rum auiditas difcendi > & infuisopcri 
bus crcatorem admirandi contem- 
plandic^defiderium.Quinimb infito 
quodam coelcfti ardorc vigore^ ad 
propinquiores rerum cauflaSjCeu vi- 
delicet prim^illi ac vera vtcunq* in~ 
ftrumentarias>animbrum fuorum pc 
ne diijinam atcfc perfpicacifsimamfu 
blimitatem intenderunt. Hine ita- 
quc^cum b ono^mentem Jfioc cft, pri- 

DigitizedbyGOOgk 



TRUNC1$CI $y%] 

raam fapietiam > quam & boni ycr|^i| 
illorum quidam norninant; & curQ 
mente,iateIkdu,toEy Ytruc^ mundu 
f fenfibile (intelligibilem dico &tvi t*} flatuere 
funtopmati* Quu yero bonuipfum, 
xrieatem &inteMe&um vnu quid sfTe. 
#c vnica Gmplipfsim.a<jj fubliltia ^1] 
ftcreadi|ruunt,vnicumefrcrerumo- 
ranium & fingularum prmcipiu pro- 
v fitencur/emper omnib 9 adfians,cun ? 
<ftafbuens,Viuificans 5 excitans> com* 
plens & roborans* De quo iacer illc 
Qrpheusitacecinit^ 

I-Imc&diuinus ipfePkto diuino 
Soibcolluftratus ita in Sophifb ait; 
w Animalia cun#4 mortalia p!ai^asc| 
*> Sl quascunqj terra ex fenjinibus radi- 
"cibus vc nafcunturj&quscunqs ina- 
j» nim^ip terra confiftunt, fiue hque r 
» fieri pofsint fiue non, nunquid ab 4- 
» lip qiiodam opifire fabricata quaqxa 
*> Dco r fe#a efle 1 cum prius np fpiflcnri 

^4i^fnus?An &\&oxH9$n%i fam 

DigitizedbyGoOgle 



& 2 GEMM !S. I IB. Z 9 

nes^ fe&abimur dicentium ifbt, na- " 
tura rpfa, gigni a - ca.u0a quadam for-r " 
tuitaiiaemcatebaecagcnce;vclcum cc . 
rationc potius fcientiaq* diuina>quae « 
abipfoDeofitorta^ Nos enimuerp < 
Chniliaoafidc ac veritateedo^pri- 
mum hoc reru omniiim principiugi, 
fingulari fubftantia > & tribus pcrfo- 
niSjConformi.iimplicifsimac^volun- 
tatc.ynitateamaiclUtc^^qualitatc, ac , 
omnipotcnua coprchcndimus &ve 
neramurjPatrem^ vocamus, que illi 
honum fimplicicer;Filiuai & verEum 
patns,nos; mente, primam^ fapien- 
tiam,iIii.Spiritu quoq* ian&unosap 
pellamus, quem liioru diuiniores bo 
ntiateilettu ^camorem nuncupant, 
Vcianimam cunda viuificante & ani 
mante aii), De quo Plotinus libro d$ vidt *gre* 
iatpilcau ca,2at A infit : Qm^Mpof^^ 
tifsimu qui tradit>animo fapisniiarn? trntiam, 
Juc jpfe&q neceflariq cft intelledus; " 
InteiieCius (inquan)) quinon alias Q- " 
4m iai€ilc#us fit, $Y&$ verb expca cc * 

f & 4 

DigitizedbyGoOgk 



$R<AMC1$CI £rzi 

„ inteliigenti<rfed veruspotiirs intelle 

„ &yt$ 3 qui hanc ob caufTam feipfo fie 

5J p ulchcr.Sed nuquid in hoc velut pri* 

3 , mq;nobiscftquiefccndurn , an poti- 

„ us fupcrnicntem quoque progredi- 

w endum^nerape mens ipfa nobi$ in ak 

„ tum progredienubus prior occurrit 

» quam prjncipiqm omnium primum, 

„ quafi in ipfius boni veftibulo confti- 

5 , tutayomniainfcipfpnuncias&figni- 

3>, ficaas^ velut qu^dam ipfius bonifi- 

gura» Pemde&eiufdemlibri cap. 

>, j.Badem quoq$ (inquit) transferesad 

*> vaiucrfum , in co fimiliter perueniet 

3 > adHitcHe^umjCognofrenseumcfic- 

5? <3o rc m reu era tof i u «j$ artificcnu h a- 

<3cnusPlotinus. Porro in ineeUe&u 

mundum qucndam intelligibilem ha 

bcri volucruntsh oc eft omnium reru, 

idcaHimpIcnkudincm^fed &in mcn 

tcor^mum iuxta &fingurarum cre- 

" an4arum 5 gignendarumacproducen 

darum>ideft,futurarumrerum idcas, 

«tcrnajfimplici congcnca^ fiibftan- 

tia> 

DigitizedbyGoOgle 



£>£ GSMMIS LIB. L %o 

tia>foIis relattuis rationibus abinuicc 
difpefcitas , pcrfifterc iniellexerut.£- 
afdemq$ideasprincipesefTe rcruom 
nium caufTas arbitrati funt,ab eisq* 
ceuquofdama&us,pcndere&efrca- 
nimas omncs intelle&uales, intellige 
tias>corpora coeleftia, & quicquid in 
inferiorihocmundo eft vfpiam.Pro- 
inde proximam creati mundi cau£ 
fam,item & cun6tarum proprietatu, 
meti & intelle&ui, hoc efi verboDei 
& fpirkui fando detulerunt : quan- 
quam nc ipfum quidem bonum ab 
hac creatipne fcpararint> vt ex iocis 
iamiam citatis & alijs non raris phi- 
lofophorum autoritatibus patcre li- 
quido potefbquemadmodum facras 
etiam literaslegere eft Deo patriper 
verbum&infpiritu fan&o,tanquam 
vniprincipiomundi crcationcm tri* 
buere. Quifecifli(inquit Sapientia) 
omnia vcrbo tuo : & Pfaltes, Verbo 
Domini cceli firmati funt>& fpiritu 
oris eius omnis virtufc corum. Vcrum 

t* 5 

DigitizedbyGoOgk 



coimuero ommbus exploratu velim* 

Uexqmd Idcas illas in mencc diuina nihd elle 

abipfa Dei fubrtantia & pr^fcienua, 

ideftomniumprajcogniuone 6t yo- 

luntate#terna>difcretum # Quem/m- 

quamJDcum certum eftnon tantum 

iinguloru generu, verumetiam fpecie 

rum ac indiuiduoru omniu exactifsi- 

mam proprijfsimamq^ & coaftituere 

<5i absternpprsefcirefubftantia^com 

pofitione,formam acvires tumpro- 

prias tum communes, & fi quid pr#- 

tereaillismfit.Vt&hincaccipiasdi- 

pinin* i-uinasillasldeascuiufuisfpecici acia 

de^idcft, diuidui principesefrecau0as:n6mo 

omniuvc- do quod fint, verumetiam cuiuf^ ea 

rumcauift ^ujBpoteftatistam communis qu^rri 

piuueps. p rc jp r i e# Cm & id mihi pulchre arri- 

dere videtur quod plenfc^ philofo- 

phis placere inuenio;Nempecp virtu 

tibuscertiSjideib certam ftabilemt| 

rationem habentibus> non fortuins, 

fed efJicacibus>potennbus 5 indefici- 

€ ntibus^mhil frnftrainua»ut^ ex fefe 

mp* 

DigitizedbyGOOgk 



D E Q H MMIS. ZI& l « 
inoli<5ntibns 5 moueantur vires in reru 
natura confiffcentes, {cd de his in. alio 
noflro operc fufiusac fyncerius dijs D ! *sp* a 
fauentibusdmeremus.Porro amen- dumphiio 
teipfa&inteileduiliorupiunmivo- fep/.ospU 
lunteffufam creatarn veammam vna roi ^* 
intelle&ualem>vniu erfo orbicom u- 
nemjquamidcircomundianimavo- 
cant.Eandemq$ fubmpnteilia mun- 
di negina redtnce ve^toti mundo pr§ - 
effe> arq$ per eum totum diffundi : vt 
fci]icet tatiquam primg illi cauffe.mi 
m/Ms, cim$a per ea m & fu.b. eius im 
perio mau^ret^cogcretjfoueret.mo- 
derareI 5 e0iceret>pnmari$ illius ca.u_- 
fe>Dei videlicet ip£s us » pr^cepto pa- 
jrens obfecundansq$. Quapropter 6c 
inanimamiUam mentem imprefsiiTc 
fenferunt rerujn omnium primarias 
principefque ratiQnes femmales>taa 
tumabldeis diuinis nobilitate difsi- 
las,quantum ignobiliori fubic&o ad 
obfequiuminfufs h*rent,Quasfor- 
$tan mtellcxerit quifpiasaratioqfia 

■- DigitizedbyGOOgle 



FJtutNClSCI XVEI 

cfTeomnium producendarum reru^i 
ac mediorum , q uibus Deus ipfe eag 
producereacproferre voluenc con*i 
fiituentq$, cum facultatequamedia: 
illa promouere ipfa pofsit anima: fi i 
tamen fimilis qu«edam anima pioa* 1 
Iioqui Chnftiano admitti debeat. Ve 
rirmphilofophorum quorunda pla- : 
ckanarramus^non approbamus* Illa 
pr^tereaanimam fentiuntperomnia 
in omnibus difFundi: & omnia menti : 
obedientern,ei<$miniftrantem pro- ; 
mouereacvegetare,vt&hincn6ab » 
redicipofsitinftrumentumprimum i 
corum quse Deus ordinato commu* : 
mq$ euentu>hoc efLfecundum natu- 
ram efficit-qua de re hanc ammam l : 
mente <5c intelle&u primam vita nun i 
cuparunt.Cuiquoq^mentetB,fubfta* ! 
tiaim ac rationem : intelle&um vc- ' 
ro vt eiretintelledualis, impartiuifTc i 
Spirims in li teris fecerunt.Eam denia per oni : 

EfoptS"™* ? atum f P irare vitalcm rpiritua- 1 
^uid lemq; prodiderunt, dumfuo fcilicet i 

DigitizedbyGOOgk 



DE GBMMIS. LIB. i. w 

fciritu per omnia penetrans omnia 
videt>tangit fentitq$;& id quidc mo- 
do quodam fuo,noiiris fenfibus lon- 
ge imparUncognito & multis nomi- 
nibusdifcriminato. quo deniq* vni- 
coiktufpirituc^a&u lucido* vi cali- 
do & omnis generationis fomite;ccti 
fcilicetinterioris vitae quadam pro- 
pagine>atq$ verius tanquam diuinae 
yirtutis vehiculo> femper vbiq$ pulia 
lare animam illam vniuerCalem mun- 
diexiJlimarunt;quam Stforfitan in- 
tellexerut fub Deo ipfo , principium 
efreintrinfecumjquo formaruin ma- 
teria rationes feminales ad fui fcatu- 
riginem promotionemqj moueatur 
ac emergant* Sed h«c mifia fianr. 
Difcaueo nanq$ v longiu$ mc fortafsis . 
tpalatum>vela ventis pramature con tcua^ads 
cedere-Iam itaqj qus diximus paucis f ^i^ 
perilringentes addaraus,Deum Opr. DciexTx 
Max*tprudenairomnipotente 3 fum- f^f°^ : 
mumdeni<^bonum>teiementipIunT%^ 
nium aclibcraiiftimaCuabomcatcre f^.^ 

DigitizedbyGOOgk 



FKJtNCISCI R ^El 

bmcun&is pro fola fu a volucate,hac , 
nioniam,concentum ordirxemqp&a' 
£c & ad fefe pneflituifTe^q ucm ftabilel 
acincocuiTum eatenus eiFe vult>qua-| 
tenusaliternon difponeredecreuit* 
Harmonico prasterea illo confenfl^: 
fibiomniutn creatori miniftrare vo- 
luit:primumquidem(qu6dadhunci 
materiaiem inferioremqj mundtHp©-.! 
&at) fecundum philofophosillos>i- 
pfam mundianimam aceius fpiritm 
deind e ccsl um ipfu m ex tenf&m orbi- 1 
bus,figuns j aftris maximis , planetis, ; 
ftellis&luminibus conMens, Iilaml 
itaq^ animamjho c quqc^ coeluvprin-f 
cipij cauffkq$ fub coelo formatarum 
generacarumq* rcrum & transfufaru 
prdprietatu rattone quandam inijf 
fcideo philofophiilh putarut> qubd 
sdm^ndidifpenfatione>tam$tfinon 
ex necefsitate;vberrima tame Dei bo 
mtate> quadantenus admlttuntur. i 
Quod & Auicennas ipfein fuis Mc*i 
taphyiicis fenfiHe videtur;Qu£cw>i 

quc ; 

DigitizedbyGoOgle ^ 



D^ GEMM2S. IJB. t t? 

^u^(inquit) Mc fiunc, oportct pra- 
cxiftere m motibus & co n ceptionii 
busilcllarum & orbiura. Abijs enim 
ipfa etiam ciementa>nonnunquam & 
artes qu«dam,fimiliter& res artifici- 
of* accidentaJis faltem vcl externae 
caufis quandam fibi denominationc 
vendicanc Placetitacjphilofophis 
iilisfoHnam& exeavimoccultaom 
fiismixtieiTe^primum quidera abl- 

dcisillisdiuinisiid cil;a Deo ipfo oto 
nium creatore & plafm atore , mini- 
^rantibus eianimamundi (fi Platonr 
cis confentimus adfcrimus ve) dcin- 
dc&ipfis orbibus coeiicisq} corpori 
busjplanetis/yderibusjfiguris, lumi- Propwta- 
nibusAfiqurdprxterca cceio cxtcnS^^ 
10 fimilis rationis infit .: poft hax & c- *» v»d« 
lemetorum temperaturis ccelicis m- £m * 
fiuxibus aifeais, cauflis inquam pr«- 
paraDtibus,& matenam ad noua for- 
niam coaptantibus.Habent itac£(iu- 
Xiaphiiofophorum lEorum fenfura) 
vututcs iilae recondit* fuaorigmcab 

DigilizedbyGOOgk 



FR^NCISCI RVEI 

cxprefsis fpecificis dcterminatisque 
forrais,acoelo tamenmaterialipervi 
res pr£paratorias,in archetypoper L 
deasac formas exemplares, qu*e om- 
nes -cau&e adcuiufuis rei generatio- 
nemabfolutam{qubd ad communc 
ordinatamqj Dei conftitutione pcr- 
tinet)conuenirfe illis videntur. Vnde 
tandem id efleverum commonftre- 
tur, quodiamiam dicebamus,qu6d 
Deus fcilicet rebus omnibus pro ii- '. 
bera fua voluntate 5 altifsima ac pr#- 
ftabilifiitnabonitate>harmonia>con 
centnm & ordme itfe & ad fefe quen 
daminftituit>indeq$ rerum omnium 
cum prima cauiTa , Deo ipfo, fympa- 
thia,connexio,correfpcndentia con 
fcafusvc,Diumum defingulis decre- 
tuto natura fequens , non inepte fta- 
tuatunhoc cfhvt omnes vires creatu 
ris rebusq* artificioGs infitas, aSeo i- 
pfoXquiomnium eiladus primus^ & 
aciiqnis omnis principium creaturis 
impermifcibile} miniilrantibus eis ii 

di&is 

, DigitizedbyGoOgk 



2>£ &EMM1S. ZIB. 1; *4 

tl#is cauftis * quas idco fccunda vo- 
cahturvpcdcrc ac effc inteliigas. Qui 
tamra prolibcra & omnipotentilua 
Vo!untatc(omHsis quandoqj ijs ouo- ^ 
rum meminimusmedijs acmimuris) 
immediate ex (eipfb ea facit § vult* 
iqtfibus quo^ miraculis nomcn cfL ' 
Caterura cx his luce mcridiana cla- 
riuspaterc mihi pcrfuafi > diucrfbs in 
rcbus eife&us pcndcrc non folum a igc&w&k 
matcf i* Varia aiterationc fcu praspa - v *£^*^ 
rationeifcdldiucrfo cocUafflatu^mamateM^ 
xime autem a difcriminatis formis;di *> r *p*^ 

nminCjinquatnino lolumipeaemiceeio* 
conlcqucntc^ed & ciiiuis indiuiduo 
proprioiTamctfi matcris appafatu 
rebus gigncndis ac perficiendis iion 
obfcuri cfle mometi certum fit* Qua 
f atibne videre cft indiuidua eiuCHcm 
ctiamipeciei> aliialijs etiara eflc cla- 
rior||ycl viribus ignobiliora t pro vi- 
dclicct fymm etria* puritatc vci confu 
fione eorum fubftanti* JMcmini nan- 
<|ue tcrum aaturaliura gnaro dubiii 

- t> 

DigitizedbyGoOgk 



efle ftiipicor,calicosirifluxiis imp^ \ 
diripoffeyelommQ9|ninui,p F Qp^ j 

ioeptitudincmmatcriexuinquasfu- ! 

Jsexercerentpotentias.Cuiaciliui . 
lubfcribit Virgilianum; . [ r 

, . Semjmbus ftdnttmmncnQxh <mfpr* . 
tardaat. .: 

Cui ctiam pulchre & id Platoni- 

cumadftipulatur.fecundummeriu' i 

materis.infunduntur vire$ coeleftes* 

Proindeex cundis his diuinioribus 

meditatis » multis nominibus clarct 

£5J£.pgnpcciriaiius extottendamultum 

cSit«u fententia>qua dijs, 1 d eft diuinis^virtii 

tibusommaciTeplena^conitanteraf- 

-fcuerabat. Isiiquidcm coelcftiumvi- 

res culm inferioris huius mundi gene- 

rum,ipccierum ac indiuiduorum na 
turisacproprietatib us conferes. -fed 
&eorum eumfuperioribus, maxime' 
vero cum bono ipfo, connexibncm 
pcrpendens.afummo ipfo bono iin^ 
gula &. cflc , & propriorum munio- 



rum 



^Google 



fjjm exerccadorum poteftatem adi* 
pifa do&\x$^n ijs ipfis Dei vires aded 
queDcRm ipfum clarere cernebatv 
Quas virtutes nonulli diuinas illiees 
vel idcirco appellarunt^quod conte 
plantium ammos adDeum aliieiant 
tam infignem opificem>vel quodpo- 
tenti« ill& diuing omnem in omni^ 
b.us promoueant fun<5Honem> quod 
^ Ouid.per&nfifie videtur hoc car*; 
mine: 

lwftt'146 hic/acrafimina memhabtt* 
Porrojnefcio quo tandem fugge- 
renteMercuriOja propofito fcopo di 
lapfus quodammodo forfitan vide-v 
bor;pr#ftat itaq$ eb recurrere vnde d£ 
fcefsj. Inchoatam tamen iamdudumL 
hancdifputatione in medium comu 
ne^ theatrum adduframj prms libeC* 
ajbi^ilaerc* Quasda enim digitulo tan 
tuia tetigtmus qu^ dilucidiori enoda 
tione egcre fbr taisis vi de b unt, q u ara 
£ c accipias vciim. Vulgata multu e& 
-~^ ty a 

DigitizedbyGoOgle 



r' 

r 



FR*ANClS CT HVEI 



Ariflotelisfcntetia, quod ncceflcfijr : 
mundumhunccontiguumeflVfupe-| 
rioribuslationibus,hoceft ccelo ex- i 
tenfo>vtindevis omnis illiusguber- i 
nctur,vt &hincplurimis creditu con 
Ipiciam qu6d coelum omniu gigncn i 
dorum fit caufla effccliua. Quapro» : 
I>tervtpro philofophorum cclcbcr- i 
rimorumtantum non diuinis mcdita i 
tis rem hancomnem expliccmus , o- 
perajpreciumfa£urusvidcbor,fihis : 
quoq$ adijciam duplex philofbphis i 
Caifi «lu-fublimioribus cfTe ccelum,primariu ■ 
?'*• videlicet&princepsycceium ccelo- i 
rum 5 quod& fpiritualca quibufdam 
nuncupatur: idemcj illis efleintelligi 
tur>at<$ anima illa mundi, quaafcita 
fibi quadamfimpliciplurimum,fed : 
^ congenea confentancave fubftatia, i 

fpiritus euadit per omnia difrufibilis, 
. omnium poftDeum ipfura&a&eo 
fun&ionumprimarium minifteriunv i 
Ne<$ defunt qui fyncerius exiftiraac I 
ccelum illad efTe in mcatc diuina ccu 

omniunt : 

DigilizedbyGOOgk 



V S GSMMIS L IB. h t& 

©mniumrerum prototypum, quan- > 
quam & intclligentias quafdamefle 
creatas coelo extenfo mouendo at<$ 
dirigcndoJion inficicntur. Qupd & 
diuusilic Auguftinus fentire videtur 
fuper Oenefim dicens,qu6dDeus fic 
mundumordinauit,vtfpiritum om- 
nicrcaturaipraificeret. Cuictiam fub 
hrribere videtur Bonaucntura lib. 2. 
dift.i4.qu*ft.2.Art.5.his verbis.-Sicut « 
congruu eftangclos deputari ad mi- " 
niftcrium hominum , fi c etiam con- " 
^ruumeft ipfos deputari ad motum " 
& rcgimcncpelorum, cumin hocmi *' 
niftrcnthomini yiatori & diuinasfub " 
feruiantmaieftati. Ethaic ppCtio eft " 
magiftrorum tam intbcologia.guam " 
inphilofophia;quiaconcors pietati" 
*& fidci&rationiplurimum efle yide " 
tur.Haecillc. Ahcrum ccelum yelutCatom aj 
prioris vmbram quandam & inffcru- ** ""^ 
mcntum ftatuunt,&ineo fphaarasfi- 
mdifpontprocarumexcellentia,na- 2 
turi$&viriWi5micxuJ«..Quas on> 
- "" . ' ' t/ 5 ' 

DigitizedbyGOOgk 



muNCtsci svsi: 

nes&yicifsimimgulas ad primaco* 
*nunem<$ mundi illam animam , vc* 
rius autem ad fpiritualemillam intdU 
ligcntiam.'&iiincad Deum ipfum»in».i 
cffabili quodam ae obfequentifsimai 
confenfu cofpirare funt arbjtrati. Ite. 
figna, planetas , fydera, & quicquid| 
prscereaincocio hocextcnfo confuV 
tutum ei\vti fuperioribus fcruircjita: 
inferioribus &fubmifsispoterias Tur': 
as transfundere , vc & hinc fub terrai 
qusdam quaii ccciica gigni: cerncre: 
iit.-dum videiicet corporailla co?le^i 
itia proprijs lumine^radijsac viribus,: 
id"ett afflatibus,materiamformarum: 

- auulifsimam difpumant contempeH 

- rantq},& in eafeminariam introducl 

■ dx formajratione adfui prapagatioK 
ncm extimulan^at^adibrm» fufe*; 
ptionem plafmatori rite. pr*parac& ; 
. Sicu.ti nanc£ haec, illa, virtute pracel-i 
lun t,nobilif ate ac fitudta & in inferi® : 
ra vkes fuaiiipfartraWfiimierefuperia-i 
ra pi»flib0kra(|*3£aj»«rfijotdo po- 

DigitizedbyGoOgle 



fcere videtur,&l>enignitas crcatorif 
voiuifie pcE%icitur.Nimirum m qua 
ktmnejeftmQuens aliquodaoaino-. 
bfcfimliter & alterans $t quoddarn. 
nottalterabiic,ijfdem dico qualitati. 
bus.Nec^emm qubdvarios afflatitt- 
ftuxus,eft(vt picnc$ putarutt^quar 
HtatMucrfe participes fintifcd ^ii- 
iaviribusacreatare donatafintmuk 
i^ugis,Qiumnan<5 inftijtuta fintin-! 
corrupttbiUaiEa cocieftia,Yi yegetct» 
tcgant,&fubcreatQrc tucantur adfc^ 
iant(^infimab»c>muitimodsi tranCs 
mutationiobnoxia, «quMuitvt mul 
tiformes cis impartirentur yirtutcs^ 
quibuj fcdicet iuucnt cxtimulentq? 
fubie&« natur» vim/non profe&o, vc 
6bifimUc.quicquaproducant*fedvt 
Dcopareatat^ fubminii^rct. Quod 
rcucra|tr«^r« ccclicacorpojra phj* 
lofopbaiiputarunt cutn vi iuminis* 
tum vi«ujaiws proprijs i^cietotam 

c6feq^«tbtt$:fjadio$fto 
f?riorab«c4is^5^BuiJpiUcctc<5di 

"m: ■ " ?* 4 



yGoogle 



torum corporum radij ad terra (qnie ! 
ceu punftum ac centrumad cceltam \ 
bitum <&capacitate exHiimatur^traf, 
injftkaflumptaetiamnii forfitahqua i 
<km tenuiori &fibicQnfentaneaele i 
men^orUjper^uaepcnetran^fubftaa : 
tiaiar<ftantur:proindc<|! denfioresef- 
fe^ i& potentiores, materiam rite & 
adportionem ajquantcoaptantq$, & 
pr«infafasincam feminalcs rationes i 
ada#uminuitajit,donecad formaay i 
tandem materia iUa adam ufsim, hoe « 
ef| prodiuins ideas ratione, diipona* : 
tu&yt & hincnon paucis fenfualibus > 
philofophisCvti prffcripfimus) vifu i 
£* *f f| r eceptum,cpelum illud cxtcn- : 
&m cun&<?rumquae hocin infcriori : 
munddgcnerantur caufiamefie efle i 
ciricem : quod tam rationi profefio : 
alienumc|t, quam fi inftrumcntum» i 
aonautem artificis inteIligentiam,o* 
peris alicuius formaartificialem cffi- : 
cerc putarcnt.Quamobrem vt caelica 
p^corporamia^i^rias,yeifima- i 



^Google 



pmGZMMTS. 22B.J. rt 

pism&mmBtMXiCaiiGz fpecie qtifc 
<foniaf}co iai|fljb eorum qu^fbtana 
tursconfuemdineproducunturjpri 
inoribusHlis &fcre diuinis philofo- 
phis iudicentur, nunquam tam cn ve^ 
r2,hoc cft creatrieis aut plafrnatri- 
cis cauH? rationcm ilUs conceficrint* 
* C#tcrumpro Chrifliana noftra ve 
raq* philofophia hoc locinon pige- 
bitfubne&ereverba diui illius Augu 
ftini,fummi prpfe&6 & diuiniphilo- 
fophi & do&orisnomenmeri$i 5 qui* 
bu$peum|brmamm omnium fpeci- 
ficarum&proprictatum fingularum 
autprem efie §t caufam vsram princi« 
pemc£propp&» tcftatur; IniiifibiMc 
^nquit)i^«Hiiru^eator >ipfe crca- « 
tor eft ommum rerum^quoniam qiif « 
cunquenafeendo ad oculos aoftros « 
txcunt,ex occj^sihninibusacci « 
imt progrediendi primordia,-& incre «« 
mentadebitas magnitudinis ydiftin- 
^ionem^fbrmawim ab originalibus 
Uaq&am reguMg iumunt. £t mox 



CC 



yGoogle 



;, fubditclta^ apoftoius Pauhis difcei» 
9} nens interius Deum creante;at<$ fbr» 
„ mantem , ab operibus xreatune q u^ 
, 5 admouc tur extrinfeeus J <& dc agncui 
„ tura iimtlitudinem ailumens,ait; Bgas 
„ plantauj, Apoiio rigauitiedDcus in- 
M crementum dedit. Ha&enus Augu, 
ftinus. Atqui pro huius capitis fu- 
premaraanu fubne£endu duximus," 
quod propricutis efie&u& bifariatn 
difcriminatUDaut nanc^ vtilis eft, auc 
proprieta- nocuus. Vtilis cenfetur quo Eomint 
taifH" cf ^ippiam inuitaturadfertur ve emo,: 
lamenti,vt(vcrbigratia)ems fun&io^ 
nesautviresjconferuef,veg^tet,robo 
:Wt^eparet,abfbluat > &abinterneciof 
nc vindicet: Vel.eriam^dniaeliore fa- 
ciliorcmqj vitam quicquam adferat 
vriliEatis.|Nocuns autemHbicex dia- 
metro contrarius iudicatUK Deinde 
inutiiis^. vtilis inuriiisve:mciturpropijetasvei 
pueu$. toti corpori,vei priuatim cuida par« 
ti.Toti£quide corpori venenatOj fin? 
, gulisite figiUatim eiusp|tticaJiSi tfetf 

DigilizedbyGOOgk 



i>2 GMMM& LIB. I. tp 

r iaca.ex¥fu e&. fpeciatim verb Hya- 
cinthus i Granatus,Margarit3B>Auro J P^ri^ 
cor fedes££ virmtu.-CoraUium autem dx&retia. 
& Achates itomachu& ventrc fola- 
tur,&i noxijs caufsis-alFerunt. Simili 
modo Napeiii vis deleteria toti iuxta ' 
ac fingulis quibuiqjpartibusinimica 
cognofciLCeterum proprietatu qu? 
abadueriis dcfenduc, quajda hocmo 
liuntur noxiu,ad fe primju quide con 
.ueIlendo,deindeimmutado.Quara- . 
tioneAmethyilusvmbilicoadmotus 
vinivaporecuprimisallicit, & Scam 
moniubilemreueilit.Aliaverbquod • 
nagittofumeft deturbantjac tandem 
propellnt.vclutiia di&a: thcriacacu 
alijs medicamentis aduerfus venena 
^alentifsmmcotingit, quod &Sma- 
ragdo;*lapidi£yaneo, & aiijs nonul- 
Hsfamiliare eCe per-p«tuo euentu co- 
fpicit.Aliadcni9pr^feateeflevclim 
^naerecattffamaduerCam certo in- 
nicio comonitrat, vti Elccl:ro atcjj A- 
(flamati cora toxicojnadere c^aigit 



yGoogle 



PRsANCmCl Rvni 
& Torchois vel findi vel omnino rui- i 
»am aut maculam quindam efFerre i 
diciturappetentepericulo. Eorurur : 
£us quae viribus occultis nitunt,qu«- t 
dam ad a&ioncm corporis cxtimula* ; 
tioncegenkquemadmodumplcraqj s 
pharmaca in a&um(vtphyficis vulga 
tum ferrponc yfurpcmus) reduci ne- i 
cefFumeft>priufquaad opuspropriu i 
cmcrgant ? Alia vcrp citraomnc a cot : 
pore i mpautationem propria munia : 
cxercentjquibusexcrcend^sfola de- I 
bita appficatione ppus eft 3 qubd fci- i 
licctyircsfuasaftu^vclliabitufaltem : 
iblam accidentalem potentiam con- 
ftkuentcnadafuntadeo^ folacget \ 
conucnienti ad obic$ttm admotio- 
nc,vtq$ impcdiens nullum #c£Gt» Q ua ■ 
dc caufla Coraliiu etiamfi itorpaeho : 
diutiu»adhxrcatinihiIacorp0r«|e- I 
trimcntiadmittitrparitcr ncc Sapphi 
rusanthracemfanando vixes veltan- 
tillo pcrdit, quanquam &id ci quida i 
felio adfcribant* 

Dc : 

■ DigitizedbyGoOgk 



DM &MMMIS. LIX. I tm 
J)er4tiQne& caufii* yirium in Gem~ 
mis* Cap* 1 II. 

COgnationcm cettb nonobfcu- 
raro ca quae huic capiti infercu- 
dafuntjCumijsquasnouifsime difie-* 
ruimus habcrc videtur. vtriufqj cnim 
capitisidemfcre obicdum > cadcpc- 
nc ratio>idcni propemodum argume 
tu y vt & hic quoq* bonam corii quas 
prseftruxintuspartcmadicfiam intcl 




>;W>idcfl:>rcpcritionis accerfimctus 
fujfTetJnfUtutum itaqjadgrefsi dici- 
mus priclaras multu in Gemmis ex- 
cclicrc virtutes.Ideoq$& inmagnail* 
lasantiquitusfuiflcmaicflatc tacon- 
fpicuum c&vc eum nihilo confultius 
fa&urum exiftimcm , qui illarum di- 
gnitatem multis encomijs commcn- 
darc nitcrctur , qulm qui folis lumca 
lcuiculo quopiam fulgorc clarius e£- 
ficcrcjautluxuriantibui aliquot(loii 



yGoogle 



PX UNCIS CI Jtjrnt 
g^Umenimparibus)pid6rum mer6< 
colombusUlqdaffiquiconecur. Sed! 
cnim tantarum virtutu tamq$ vere ftu 
penddrum munioru cauilasperlequl < 
non omnibus ex squo facile fuerifc \ 
Quaderejpaucislibetdeillarupote-. i 
tiaruratipne qu^edam recenfere^noa i 
flpccipendenda.fuerutenimqux Ge~ ! 
mas viuere 3 & a fua anima fpeciales i 
adeoc^ fere diuinas fun&iones exer^ ; 
cere crediderunt>quoru iudicium re i 
ceptu ha&enus no eft. Aliter Alexan- ; 

Sr^cTot ^ er ^ ?iC Gr*€us"fenfit.nancj quodilk; 

mo* rom propristates elcmentis vndc co- \ 
ftituunturreferunturacceptaj, nimi- 1 
rum quod h^inmixto alia sdant.Q* ; 
peraquamextra ipfum>inquo quali ; 

Tempera- tateffl elementalem,id eilinnatu teni 

metu,cau- '■ n ''''*• " 

fa inftm- peramcntum,tanquam initrumentuj 
mcntaria. adopusmoueri ratus eft. Cuius fen- i 
tentia v etiamli pierif<^piaceat>mukis ! 
tamen no mediocrihus philofophis 
vel ideo abfurditatis expoftulatur, : 
quodiaftrumentanstantum caufix 

recor- ; 



yGoogle 



i^cordatus -,. c&dxiccm , qu« prin- , 
ceps efi> pr^ermififlc videri poteft t P^*p* 
xjuam perueftigare pnefentis eft nc- ca ** 
gocij, Hermesrautein ille Trifmc^- Hermeti$ 
ftus Coelum Gemmis occultas pro-dc Gema. 
prietates trasfundere perhibet;e qUQ:3£^ 
gigncndorum fcu producendorum 
omnium facultates tam fingularcs q 
yulgares in hxc inferiora tranfmitti 
$on dubitauit afleuerare r duplicl (vt 
ijiquit) mqdo* Au$ videlicet nobili- 
tcr & cx amufsi > quoties matcria m 
<|uam ccelurn vim fua excrcet,eius or 
%aciurqinis quiandafperieicu co- ^ 

ggatione refert : ad qua fcxlicct quo 
prdpius acccflcrit gigncdus lapillusj 
*%hunc felicius acabundantius prq- 
ptcrm atcri^ fy m metriam , conncxio 
?l>atqj confenfuxnjCoelu fuiiTe opera 
tum mteiligat.Sed & ideo multaaiJ- 
tairatione dignas Gremis eflc propric 
tatcs inditas aflcric , quod lumine j$C 
perfpicuitate coelo quadantcnus pa- 
tcnuorcs demonftraw^ cius adioni 



yGoogle 



rRUNciscr rvei 

pcrfefiius admiferuntconccperutcji 
Vndefcilicet tandemhpminis fpin- 
tusaffcifHfpecificispateant Gemma 
rumproprictatibuSjqua rationcTo- 
paiium>Carbunculum , Adamatem, 
occultis gratiaru proprietatibus prs 
ditas efle confirmant viri non pauei 
nec incclebrcsjvt non deuoratis taa« 
tum,fed & etiam geftatis fuas *ederc li 
ceat c^licas potentias; primum qui- 
dcm in hominis fpiritus, demii in hu- 
mores & folidiores eius partes , qui- 
busapefle acvenenis dcfendat. Scd 
a codoef- cniml coelo hocipfum,quicquid re- 
£^5?? coiiditavipoffunt 5 Gemmas accepik 
cftcndit. fc>vel hocargumento confirmant,^ 
magnos parua mole mirificoscjj pro- 
mant efFe&us^ Nulli nanqs elemenco 
coceflumvoluntparuo corporepiu 
rimum fubito pr£fUre>vti hecignem 
pufillum magnam vnico itnpetu li- 
gaorurn congeriem vrere , vel aqu£ 
pauxillum terneplurimum perfunde 
re. Qu«e vero coeiica vinituntur, cx 

h*ud 

DigitizedbyGOOgk 



hmd mtjlramateriaCceiu iciKcet vim 
eamin n& magnoper e/elu£aoua obt 
ieeta Jacili opera*dtf^daht)admira: 
tione etiamnuffl dignasiaas fun&io* 
nes abfolutim*Ntmirum <|bod con^ 
tratijS adus&fs&tibtlsVe caufis non^ 
gunt v &a1iralidi{sima coelc&i poten-» 
tia ia a&ione extimulantunQuo mo 
do im phyiiologis c^buJH^m non 
vulgattbu* placet^oralli^Catche^ 
doniu$>ChryfoIyf hu sq* Gemm#; ab 
Ioue praefef tini ac^Vtnere ld&ntin* 
deptas vimuikcjuQ ab.atne&ih? mc* 
kncholla^efymptomatis vel feren* 
tanadfef ere yaleanfcDeinde&Msri 
curio Ach^tenfacfaiierhib^nt.ideo* 
^e & £amndiam m^ 
ni contar&Vtqetra atnuletukn efEate^ 
ftantim Adue^fiiSiCjti^ etiam eCreta 
cdllc&am diiSamnnm aBhdebo (qui 
Pythonemirans£bdirefingitttr)idell f 
a S ole omnis ifitas & Ipropagims fomi 
tcymutuacatn efle^ofitentar£u:aita 
tem. Sed&hei^a^nt^bjdlon cce* 

: \ "- rf ■ 

'" DigitizedbyGoOgk 



lica vipalarn prxxtim crcditumo vea 
ncnatis modo*&uxiliari potens,fed vw 

&ko fblio diariam febremjfi bisin di- ; 

esiingiilosiiMBatuntcrnis 5 tcrtioquo : 

qucrccuiTcntcmrxjuatuorautcm foa I 

li|&quartanam febrcm pellere atque i 

couficprepo{fcIatrdata.Neo ; iniuria : 

profcSo^quumnempcfcbrcshxva^ ; 

lij^pugnenttum nat&ris tum intem* i 

pcs anti^iiaudfacilc fuerit (fi tn e n& i 

omniafaIlat)cxpMcai?cquamobcau ; 

iam^a$uralem,vnieo fimplicifsimo^ i 

quc hocremedio vPcniaphyUo i cilfc I 

cctytamxfc^miiis^donisa&iSusa^ ; 

I^iq^eam,fiilon^rtut^mh^tCGe < 

lum ; ipfum illi impeiidiilc taufierifc i 
Qn i d pmferca Ph oeb o faor^ P# o ni $ 

&cotmtiali morbo *V£l portante vin^ : 

dicare pplleypratei-cffilunii concefi j 

ferit naturalis fcnfualisque^philofo- : 

p hu sl Neqj enim pau ca rep erias me- i 

dkamenta qu* fimilis cal iditati $fic~ i 

citatisacmodic«adflri<ftioiiisc6fbr : 

ffiespromai^aa^ ; 

v; tionc i 

DigitizedbyGoOgle 



2> B, &MMM IS. 2 IS. I aj 
tione tametilgermanasadant opera* 
tioncsmanifettas^aduetfus tamea & 
lumaiFeg um tam prsftabilia eflfe mi 
nime cxpcriaris. Sed harc quor&ml ; 
nempevtmiru non&t, quod phslofo 
phiilli arbitrati fint^ cosium Gemmis . 
Qccultas profundere potentias : quu 
£?eXertim fimiies poteftates in o bfcu 
iiorisf»bftantishert»as palafit illud 
iafinuare crcdirum,. Quid prstereai 
Nonne a veteribus Qb&ruatu eit qm* 
rundam arbommiOleaiinqua^Poptt 
lialb*>,& SalicisfoJiafoIftiaaliiepo^ 
re conucrti ?. fieri etw vt ipfo brumaii 
dicfrondcs quaida reuirefcant? Vt & 
hec Marcus Varroftupenda difcrimt: 
na nominariti quibus videlicet anni 
tempus difcernatur , & ex foliorum. 
vcrfura foljftjtium , ex recens autem,; 
crumpepte quarundam hcrbarum vi 
ferc/ brum alis dtes in temofcaSv Qux 
ne iufte quis miretur, nonpigebk & 
hc quoque contcxere quas MXice* 
ro cxStoieorijm^iacifis xefcxt;Pro* 

DigitizedbyGoOgk 



- rxMcisci nvnr 

batom cft^inquit^ Scoicis in ipfa bra 
xna mufculorumiecufculaaugcri, pu 
lcgium aridum florere brumaii die, 
itcminflacasrumpiveficulas,& femi- 
namalorumqua? inijs medijsinclu- 
fa funt^in contrarias partes fe vcrtcrc: 
Oftrcis & conchylijs cotingere vt cw 
Luna pariter* crefcant & decrcfcant. 
Cociufio» Vndc manifeftum efTe puto (vtietia 
pj-#ftruximus)quod &philofophis 
dUigentcr probatum rcceptum^in- 
uenio,» qy 6d rebus fupernis vis q u#- 
dam infita eft vehemes, qu# maxima 
exparte cum infcrioribus conuenit: 
indeqj fympathia qusdam & ceu c6- 
fenfiis cmergit^quo animantium mo- 
tus tacitiqj concentus coelicis corpo 
ribus (in rebus qu&ftata natura fiut) 
concordarc vidcntur; Quo nominc 
haec quoq$ inferiora cceUcis fuisnu- 1 
minibus adfcripta reperio^ Apollmi 
nanq$ Aries* Leo, Galius , Cr ocodil- 
lu$,Cantharus,a Ch^remonePorphy 
xioqjtribuuntur. Ex arboribus vero 

Palma, 

DigitizedbyGOOgk 



Palma^LotuSjLauras Soli feruntur ac 
eepta»,N*mirum quodcoiram intuea 
ristLoti folia prius quara fol emergat Lotush» 
cqntrahi>& eo exorto fenfim expUea ^ b ^* 
ri.Mi tco q ux deHcliotropio , & alijs bo?. 
&on raris herbis>vtliteris proditu eft> 
itare ipfa quiuis non negligensexplo 
rator proprio obtutu ccrncre potefl* 

Porro dc lapidihus multanec tamcL 
difsimiliaaPhilo fophis Acgypti js ac 
Magis perhibentur,qui quofiiam la- 
pilios fydcrum ima^nes planc repr« 
fcntarcadftruuntjquos & idco abijs 
virtutesin fcfe cocepifle credideru^ 
& cxperimcnro comprobaffe teftati 
funLQuidnanq$ philofbpho natura 
limirum exiftimare fimilitudine Ge- 
marumq$ cum coclo cognatione ma* 
iorem,efSccrevtciusviribus obno- 
xiuspateant atqj hincvalenriorcs e- 
mergant, quum maximc fimilituda 
& extimukta tandem gcrmani tas ma 
teriel aptam pneparationem ; & coe- 
4o obaoxiumxonfenfum nonofcfcu 

: v U } 

DigitizedbyGoOgle 



th fubindicet. A cun&is £quide.ph£ 

&>&>gis teceptum eft quod agentiii 

:■■■•: ^usfiuntmpatientediipofito(li- 

;-,. betcni iacorumvulgatammultufcn- 

tentiam ad vcrbureferre)quod4fin- 

gul* fimilitudines fefe natiuo quoda 

*£%£*&* o W«unt.f Vcrum ne hec qui 

tipne obij dem abf urda iudicauerit, qui moni- 

ZfcuSt menz ?™ m magicorum aitrologico- 

iudicamr. tunx^noinuitus meminerit.hiquip- 

n?opcn £ pfiin rebus ^tudinem non medio 
■ -f a " cte ad efleclus naturales. habere ro- 
bur certa veluti hypothefi ftatucre. 
Sed vt magica omittamus,quibus vel 
folo nominem ulti terrentur, aftroio 
gicum aliquod adferemus exemplu. 
Interomnesaftrorum peritiotes con. 
uenit(quibus etiam medicorum non 
vulgariutn bona pars fa£to periculo^ 
iubfcribit)Leonis imagine aduerfus 
ealculum amulfitu efTc; fi tamenftata 
tempore> hoc eft , Sole Leonis primu 
gradum occupante in auro fculpta,a 
CXjUopprtewr. Cuiamtionenemo* 
/ '-. - crcdi- 

DigilizedbyGOOgk 



crediderim^liam&cilc attukritiaK> 
tcmnaturalem>quamconfcGfuma^ 
petitumq* quendam rcrum codeftifi 
cum congenca figuratione» inconuc 
nienti materia ab i£a iaitermharmor 
nia inuitatu pr ocuratum q*. Broptcr 
qucm virtusillacoeluqu^ confHtuto 
illius configurationistemporepolfc 
b#,& iam di&a parilitatc,& materi^ 
idcil auri*ad menfutam prasparatio^ • 
nc, in aururaiam di<3a iraagin^ figtfc» 
ratu allicitur, transfundkur y comm£~ 
at:quse proximfligcftatisicilicc^cor- 
piis fua viafficit*qua icalcuio ipfura 
tueatvtycruntamcnolim ccnforeno tHafltni^ 
ftruimitatu^intciligas , philafophos .<&*. oWj- 
illos,vcictiamc fcatircvirtutcm hac^ ta 
effeimagini,fedauro tali effigisfigut- 
rato & e&oraiato transfiifcm^ vtfcili 
cetfubaudiasiMa^cxijftimaiic^ pr*e- 
parauo^qua|^Efculpturajdid^dm4- 
^ni febricanda? rncce^rilj aurCi cos- 
hci&radi)$ $B influxihus caci|*i€8,d« 
ahumjleii^ 

* DigitizedbyGoOgk 



Ji^cpatcnciorreddatur coelicis.affl^ ' 
tibus admiEtendis^&Cvtak M. Vitrur : 
i33ijsiibr..j-de Archite&cap,6.) de la- : 
tentibus ccenrationibus, artificiofis i 
*etum inuentionibus , diuinitatis ex- 
primcreveritatem rerum peritus vir 
f^iTecredatur. Dequibus fufiusfu- 
pra diflemimus.Sedcnim ne philofo- 
phorufli iilorum placita abfurdiora i 
putes , qukta vt hnmanam apparea- < 
tem^ iaitem aliquam non habeaat ; 
rationem:Maximc aute quo felicio* 
ra,fubltmipra<$ ingeniaobie&eraus : 
WudG effe (non vero quodita effe ftatnamus) i 
iiSsV ^ootanda inprimis & htc npbasvi- 
yimo. dertor Platpnis illius releberrimi, & , 
^nuitQrumnonmediocfium pbilofo i 
phorum cclcbratayulgatacj fenten- i 
tia,qopd fcilicet munBus e|t animai : 
vnum ? vnaquadam animaintelle<Jrua 1 
-li(eaetl; de qua paoloante difceptaui i 
•mus)fubmenteprincipc omniucrea i 
mce vita-donatum^us (mcnti obfe- 
*«u4idatis)c6.geneotfttoigirituperom : 

nia i 



^Google 



1>&,GZMMTS.*ZJ&'& ** 

iita dififufo voiuerfum orbem alit> fo- 
uet,mo4eratur, Cui & id M^ronis e~ 
gregijiUius non minus pjulofophi % 
poec«fabrcribit: —-*-~Gmwa 

Sphkm intws abt* totamjue infufefer 

artm 9 . 
Mensagitatmolem. 
Quibus non ohicure oftendit natu- 
rambanc tranfmutationi obnoxiam 
Inaturailabili ordinatricecj regi : fin 
gdaetia artus & particulas effe qua£ 
dam mundani iilius ac magnianima- 
lis^eademqj faltcm communi vita vi~ ^^ 
uere^dde&communi quodam fpi- ra,oxnma 
ritu in ^ppriamuniaextimulanJdeo- ££^ c | 
que & lliorum eil confilium^vnam in compafsi 
z omnibus vitamfub mcnte efleac vi n * v**& 
gere ? qux cuncta eius vi <X impeno £- C arc- 
agat. Ita tamen vt ad fuas fundiones 
obeundas tum coelicis^ tum nonnun 
quam ctiam rudioribus inftrumen- 
tis vtatur.Quapropter & in hac com 
muni bmnium vitafentiunt fingulas 
fo rmas cum inuiccm, t u m per animi 

ti 1 5 

DigitizedbyGoOgle 



^RaMCrsCTRVEr^ 

illam vniuerfalen? ad omnium vltlmS 

finem, hoceft fuprcmum ipfiim bo- 

lium* tandem confpirarc,vi: & qu$* 

cunque fian t mundi opera, figillatia| 

m undi partes fin t velad eas fpe<5knt> 

vt & ad totum. Quod &ipfePytha- 

^ytbagor^ goras fuis numeris demonftrare con 

a* Jnn" a cendebatjdum vnitatem omnem nu* 

tc per nu- mcrumconiiituere^aualem pnmum» 

mcx &o£t atc £ ex ¥n * taCe & fri Qar *° tcrnarium 
&m<?uh. lid eftTrinitatem quandam) copre- 
hendijdcinde & in fimplicem vnkatc 
alium omnemnumerum refolui,mul 
taingenijdexteritatcdiflerebat. Ve 
rum vndedigreflus eft noiier tandera 
rcdcat fermo.Senferunt item & philo 
fophiilli,qubd citrafubftantiale pro 
ximamcjj caufFam non pofsitin hoc 
\inferiori mundo naturalk er pro duci 
fubfiantia,nec fine viucate caufla vi- 
uens quippiamgenerarudeindc &du 
cc quodam communi diuerfa quaeq* 
conciEarLProindc & per fubftantia- 
Jcm iilummundan*animae vbi^pri 

fentem 



dbyGoogle 



D* Q&&Mf& ZF& -% %7 

fcntem fpiiritum >orania co^n&rBj 
cuius nurie comeminimus; particip* 
xevoIun^Ad^e^quod^rinterpiiilo- 
fophos conueni t, qtrod lum en intel- 
ligenti<e cft a&us; inteMigetias quoqj 
*& foperidra iumitse & fpiritu no mo 
* db eomunbfcd & i pprio agcfe.Quid 
igitur illis arduu fui t opiaari fpiritu il 
iumvniuerfale> ceeli vimmaterias ad 
cariteparat#admouere*vnderatio- 
ins eius femrkalis virtus ad opus pri- 
de a creatore infeminatii exfiifcitet. 
Pr^ftattamea Gfaimericam illama^i 
mam> Ghriflianis incognita;phiiofb- 
phisin hauc perfuafione^u&is relia 
quere;& attendcre ijsqu* ratio diui 
nisoraculis fubnixa fbadet*& quoti- 
diananaturaeconfiietudo common- 
ftratNaturam aute fic opcrari vide- 
nmswcoeMum^ 

num feminaiium in elemeivtisyid efc 
in ipft materia ;latetitiutn per id ex- 
tritetU4? foecusditas^ Qoemadmo- 
dtfo^quippe ptaidjs agnctjla temim 

DigitizedbyGoOgk 



,' v: FR*4N CIS CZ\RJ?,E Z - 

•|>r«paratqu^fpeciemreicuiusmfc, I 

miae rudimcntum aliquod a natura i 
dehccfcere fcit>coelum ommbus nu» 
mcrisfcliciusabfoluat:lta & folertif- 

fimamprouidifsimamcjnaturam.vel i 

hominem artificiofum aurum lapil- i 

lum vc fic aptare pofle putat » vt qu«e : 

in ijs per creationem coepta eft vir- i 

tusjvelinfitajpernaturam.velartcra i 
cius quamproximesmulamjad pcr- 

fedionem tandem extimuletur.Pro- : 
mde^nulliiam^mirumfit^quodphi- 

lofoplii illi fenferut, cgelum & artetn i 

* Qgm% fe&inuiccm non raro iu uare; tO u 6d > 
emm pro coelicis concipiendis viri^ 

busj&materijsdecenteradparandis, ; 

coeleftiummotiones&fitusobfcrua i 
re docuerint > vel ideo fakem, quod 

b«cadmateriampertineat»alitcrvei : 

aliter.aptatida.Ncmpe qubdelemea i 

taproillorummotUjpoutionejpro? i 

pinquitate.autdiftantiaqualitates er \ 

iralium i 

DigilizedbyGOOgk 



V t G E MM 1 S. ZIB.Z ig 

rafium proximas effedkices ve cauC* 
(ascxiftimantiVclfakcmin hocfupc- 
rioribus miniftrarequod pro eorum 
mixtura & temperamento formam 
quandam ^dant qua» ad fpecificam 
quamplurimum drfponat; Vt & id fi t f 
euidens,quod fuperiore capite prxtc 
xuimus^Dcum ordinem quenda con 
ftituiffe omnium rerum & a fe & ad 
fe. Quem Deum credi non abre po-c U r ^pn* 
teftXupraea qu2 ab vniuerfali rerum tatrs f ca ^ 
naturalium connuxu qu#q$ Ipecies d*o indi« 
& quoduis indiuiduum recepit,pro- ** fuau 
pnctatem quandam humanocaptui, 
nonrationeyfed folo cxperimento 5* 
uiam,adhominis vfum, liberalifsima 
fua pietate infudifTe atq$ impartiuif* 
fe.Vt <3c vcilitatem inde horao capef- 
feretv&tanti tamqjreconditi operis 
admirationcilie<Sus,adDci& Domi 
nifuiomnium crcatoris contempia- 
tronem atnorem q$ ra peretur con u o* 
lare tq^Hic niq$ ordo vniuerfi, & h^c 
rcr um pf opnetatu m <$ admiranda ya 



yGoogle 



rletas > dum ab intclle&u diIigentiuS\ 
auidiusquemtrofpicitur,il]uminatki 
tandem mentis ocuIis> principi.fi fu- 
um,quod eft henumipfum;id cftDs-s C 
um J referj:,incQmprehenfamIuhn 
tatem>ac maieftatem fimplicifsimai i 
fapientifsimam^potentilsicnam» beni j 
gnifsimamque virtutem atque boni-; 
tatem eile. Sed mftitutum tandem 
abibluamus-fcrfitan enim longius pa : 
latidifccfsimuSf Itaque tametfiTri£% 
megiftusillenonabfurde videnpof- 
fitfenfifte, qpod caslum lapiliis vires 
abditasimpertiatur, proxims tAmea : 
carumcaufenonmemini^quamin-*, 
tefpbiiofophos conuenit in materia-: 
confiftere 3 & indefuas promere fun-;; 
diones. Qua ratione patet , coelum i- 1 
pfum materiale ac cxtenfum non eile ■: 
principemproximamque, vcl fi ma-j 
uis,coniun<5hm cauflam earum qu? 
in Gemmis ktent potentiaru. Qua- i 
obrem quumfapeniis oftendcrimus, . 
reconditarum virium cauflCas anulia 

fieii 



yGoogle 



gtri c6pIexionali qualitatel fcd nec* 
ib «^liqu o elem ento aut forma ele- 
me^torum temperiem primari& atq$ 
clfeiitialker confequente , voiuit Al- 
bertus ilk Magnus cum numerofa AlbertiMa 
non mediocris literatur» ac iudici)|^e ta ru^ 
virorum turlyajqudd fpecies feu fub- feiaaitcao 
ftantialiiGemmarum formafit deli- ^ £m ^ 4 
f efcp ntium,qu z ex i j s experi mur , fa- 
euhatum cauffa efFcftrix atque im- 
mcdfiata. Qaaaquam necilii fortc 
Begarint fabflaritiali illi form* vim 
aliqtiamr adijd coelefteor, qu«e velfe- 
ipla,iiorinunquam autem Gemma- 
rum adiuta tempcraturis elcmenta- 
libus, pnecipuae illi caufx fuffrage- 
tur, Hisautcm nondenihilofubtc- 
xendum vidctur v qubd quae Gcramx 
natura puri&im* naftruntufi, & ab 
omni forde defccatae \ nullam artis 
pr^parationcm ambiunt, mfi vt ri- 
te cprpon admoucantur & nihxl ob- 
ftct.QW vcrb terraaut crufta obdu- 
&Z1 preciofum intrb condunt* thc- 



yGoogle 



FR^NCISCI RVEI 

faurum &^gratam pulchricudincraij 
mangonum officio, abiecta crufta,& 
virtutibus & ilicccbris difJundcndis 
idone*redduntur/Nequeetiamtibi 
perfuafum velimGcmmas asqualiter 
fuisfun&ionibus corpora qu*uis_e- 
tiam humana afficerc. Quandoqui- 
N5 inqusdcmpro corporumcum coeiicisor- 
rTG^rbibus & afflatibus.vndc vim lapilli 
aquaiucr mutuati funt non modicam , maiori 
•p«vi.. vc i m i nor i confenfu, aut eor.um cor- 
porum conuenicnte vei aducrfantc 
tepcramcnto & innata propric- 
tatejefticacius aut fegnius 
Gcmmas operari 
contingit. . 



PRIMI LIBRt 
FINlS. 



,GoogIe 




^j3 ^ 43 EM M I S 

, Afiis infUtuti noftri furi* 
damentis>ai> ipfo fecundi 
|MiuS libri limind prite^ 
j ^jcndum videtuf , qnad di 
uus lilie ioannes Apofiolus ATjrtgtAv- 
^^id^li^euciafionis libri capitc 
,peijultiffld 3 dum ciuitatisfaniftaHic- 
itufakmdeccjeto defcendctiSi ac Dei 
claritatciiluftri^uduram defcrihe 
rctjtrcdecim Gemmaf um no tine ma 
gno {acramcnxo ( quod ne iri 4icna 
mclFemctamu^mpraicntiarum pr# 
termittimu$)commcmiiiit, Quasno 
p^cbit>cx^rdinc eo lo cl fer uato, hic 
quo^recefcre-Kec^ emmvrdeo qua 
ineliort rationc, Dojninus omntuni 
&eu$ jn^ 
'-> ■. '" \*~ • 1* 

DigitizedbyGoOgk 



FJt^fNCISCI &VEI 

9 n^stii^fHai^Getomisincflc ftaturas 
&L jpprictates^uam ijs ipfis ccch mu 
tqs> hoc eft^ eius virtutes, vel{ fi ma- 
uis)Chnfti I^fucum 4updccim eius 
Apoftohs, Ecclefi^ videlicet capitis 
& columnarum amphtudinem,maie 
ftatem , cumulatam deniq$ nobilita- 
tem & inuincibilem virtute per Gcr# 
mas defignado.Suntitaq$ omne$ea*? 
IafpiiySapphiruSjCarchcdonius^Sm* 
ragdus>Sardoayx > Sardius J Chryfol^ 
thus^BeryiluSjTopaziuSjChry&pra^ 
fuSjHyacinthus^AmcthyftusMiomfti 
raasvero fecit Margantas. Dc fingu** 
lisautem his Jiochbro primum xxm 
dine:diflercrc confilij e(L ^ , > 

Jielajpidkj^eciebtis^iifiribm^ 

IAfpidis plura ab autoribus ..eriuaw 
ranturfaftigia.Eatameji quaapud 
Indos nata Grammauas , ali)s JRoly^ 
grammos vocata eil;qu£<|vires,$ma x 

ragdo 

DigitizedbyGoOgle , 



i 

r*g$p ^^daptenus fimilis pcllucet 
(yt&hffW^ 

hocicCci^re; fereyideri pofsit ) fu- 
pr<?|iiam^btifiuk nuiefiatc. Ab hac 
wo 4*ucM* mtiltum Cypria vifitur^ 
colorcglaucOjfubfVantia pinguvGal 
Ii$ : IaQ>is,aIba dida.Pcrfica am fimil i? t 
Aei^u&nqminata^co^^ 
ifcodon tia^a autem lafpii, ca*rulcari| 
optimaefL Cappadox ^x*purpurca 
foerulcuro re&jt ia ma teria q|>a£a r W 
dco9npii|uIgct«Phrygia rtskqrifn& 
£ mhil admifir^ Thracica Indioe ^mu- 
J^Chalcid ica tur buleta ac yariag mul 
Wmftib^ari ti#, x> m n i um m inim e i*k 
cunda. T ^uu&arutn yulgo prsftan- 
ufcrgiaeilj qu^e purpura quippiani 
gompl^i|uiv Sccundu m habet loeu 
q.u* rqfeum quiddam na£a eft. Ter- 
Uaaiobriiiet dignitatem;qu^Smara 
gdum:qu£!-um,^u£AutumnaIe ^ 
tudnum ifrenumc^ oxlum imitatur f 
£ft & quasdam lafpachatcs ceu lafpU 
dcoa & Achaten quocj c5plexa>v^c« 

l^y . * l t** 2 : 



yGoogle 



FR^toClSCI RVEl 

vtrarumq$ perftringere credita. $vm& i 
& ali^(autore Vincentio)percgria3e; i 
TheteL lafpidis fpecies ex Tlietci enumeila» i 
ti.Naminuenitur(ait)inIafpide fcu^ : : 
tum habens in colio , & cufpidem m 
inanuj&fubpcdibusfcrpentemyqui | 
habeatcotftraomnesinimieos virtu* : 
temJtem & alius in quo fit hromo h# 
bensfafciculum herbein colloycu- : 
ius virtus fit omnes difcernehdi mof 
bos,acfanguinemreflrihgedirquenr : 
©alenumindigito gcftafle referunr. ; i 
Deinde & eruce fignatum viridem re 
perireeftynequis fubmergatur effiear ! 
cem^HaSenusilIe,Hicita^fereiii^^ ■; 
faf is quk gi^itnus optimam principcm^^^ la- I 
optjma. ^>idem 5 virentem illam & Indatn qu£ 
(quodpr^csterisamuletumeilccre : 
datur)P6lygrammosnuncupataexi~ ! 
flimatur^qu^tamencelebcrrimaafle 3 
ritur/fi cxviridipurpureum quidda 
c6plexa,alba prascingaturlinea. Vn- 
cijs vndecimmagnam vidificPlinius 
t e#atur,inde($ arte confculptam Ne 

ronir : 

' DigitizedbyGoOgk 



^is thoracajtaeil&gie, Porro quod 
ad vtmammuomnes pro finguian fefrjfi» 
^uerfus$>erniciouXsinaa qui?$ vene 
*a amuleto to to Qriete deferri, idera 
flinius in&rjptis reuquit. Verumc- 
ftimuertom qu<£ Grammatias dici- 
fur.albaiafigaemjineapr^ferucqu^ 
% gcminata candidaro eff erac cruceJi 
^onttuiiissfirroiier prajdicatut feren- 
'4emadejocori:tra aqu* iniurias adfe- 
rere>vt & hunc k mbmerfione viadi- 
carequeat.Galenus medicin* vfuiil 
Ias cflc cori£tmat,qubd fucradhasfu 
Admachum firm«nt J quem ventricu- 
JiQScfleidemautordixit*^ ' 

•fe periculuro Jcciukptofitctur., tor- 
que vi^elicet exlaipidea colloitafu- 
ipcnfo yt#oniacho e dirc&o rdpon 
deret. Afftrmat^ 6H corara expiora- 
tum eflfe fculpturas expertcs. jnihilo- 
aamujSt prodeflc , quam fi disacone ra- 
&ato fi^at?iuiu^t:qualc5 Neche- 
pi^uirexiniculpi inftituit , vtide Ga- 
icnus refcrtAdde «juod Iafpismulie- 

DigitizedbyGOOgk 



«bus mcnfcs cohi bec^rach m poj *; 
dere deuoratus, fangui^ ftidorcra^ 
^omp e fci C ,hydropc & &4>r C sarc*fe 
oculoru-aciemfub virore reficu , V&. 

ncreorum pctukntemiappctendam 
-retundu : partum' prqpriccaaeouadl 
•occuitxon moderari cred*tur.Suntr f 

ab aduerfis cafibus geitancem lioera! 

- re.phantafma pellerc s c6ccptioni ad- 

ncriari,:& o cuios ab onmi forde pta 

^arelafpidemdicant. : h V 

« v.-T^4 i ^^^^9V^£i8Tac^8falfc. , 

dSS'*? biruni in duo pamucur pracipua 

& noaimaOifcnmina.Sunt nanque qu* Orieni» 

• taksfcu Ind^Tunt & quePodis^a lo 

< co fciiice{ fuat generanonis.appeHan 

%rtit«. tur.ln.uenio quo<£ iilam & Syrtirem, 

-ab inuerjtioms loco ,^ocari. Quaw- 

*quam^o^eam p^aaerim cfrc 5 ^ius 
-Winiusmeminiriibroi57.fei# ; o aEUr al. 
capao.his verbis ; Syrtic^«iqtiit.])itt 
iitcereSymum, iam qwidem &ini,a 



Digitized by 



cama 

Google 



eania inucniutur>e m elleb ^olore re- 
fclgentes > intus autem ftellas conti- 
nent languidas. Tamctfi rianq* nomi 
ne&originis loco conuenire vkieart 
tur>coior tamen huius fynitis^mck 
ieo crocorefb Igens^mantfeftitis recla 
s&t quitm ve a quoquam fufpicari dc 
eeat hancfyrtite.meirefapphiru.Sap- 
phiri nanqj ceelefti coiore confpicui 
fimt. l^rroearumqu^apudMedosSapphiri 
reperiuntur^premam 61>imit#at4 dctv;i:i P £1Qfc 
vendicarun^qu^^ 
codicolorem e0ercntes,c«rulcc eo- 
fpiciuntur*& ceu transfuias nubecu- 
las (immixta ctiamaum leui quadam 
purpura)repr«fentat : ve videlicct ful 
phyrisprimumaccenficolorem ref« 
rant>a u reis i nfu per pun&is colluceat 
icintiUent^ita tamevtvifufaciema 
teriei craferticretundant, vt 6f admo 
tarurerum knaginc fpecuiunftarmi- 
nimereddat.funt kaq$ h* optim^ fap 
phiriMult^ tame ali? vifunt qu$ quo 
aaagij akhi$ vclfubftantia vcl^y^- 

r- ■ t* 4 " - 

DigitizedbyGoOgk 



redefciucrinc,ep V mprer«nfebui,t, 
Jnter quas qu* tanqua fubcandican- 

tes quafdam nubcculas pllend^pr^ 
feruntur, yc ab opnmis primum Jj> j 
lofum pccupauerinc, Suprcmaolim 
$apphirum autpricatem habuijle^t 
&#R«4 ^iups gratiam , ipfa pernibct 
antiquitas,Tam quippedijs, j?hcebo 
maximejgratam hanc Gcin tnamcau 
Ja«tur,y t tum precipuefya huic facra 
. pIacui|ecre4itumGt,cum intcrhsc 
fapphirum(tanqu#m yidelicetcocor 
diz fign^acuium^ctiamij non citrafa- 
ftumfuperftitionemqt , pftentarent. 

'QuadecauiraPontiijcibus !» primis, 

«fcm etiajn rcgij?us , fummjs denique 

Viris,pr* c^teris dignam , 6b propc- 

tnp^unidiuinasilliusfacukatesjphi- 

sapphiri lpfaphjiudicarunt,Vcnereoscompe 

' kereafeaus freditur, io^ep^ caftis 

superftm- P^^P^oyXui efle perhibetundeinr 

ofe credjta dea^imim Deumpropeni}pn4deuo 

tipncm,pietatcm > cpni|antiam",pa.cis 

asafeiftpnema &prusj %«uttcwi opt- 

maq; 

DigilizedbrGOOgle 



ma<^qti0<lad haoc vitaro fpc&at}b« 
ucfici* imiitat e conciiiare<$ feigufttt 
yclbiocccckfiafticis pr*fulib«s oqa 

niuro maxime dignamrudc etiam vul 
gusprofiteaturJlddunt &coatra»ra 
cundiaro,inuidiara> fraudes &trifti- 
tiam poiiere.Adco fcilicejt contra e£- 
frcnesanimi morcs efficax eft credi- 
ta. Verum h*c ad aniroam pcrtinenc* 
Corporis praterea incrementu mo 
Hrhfolidas principesc| fouere & aJQejr 
uarepartes,cordis ocuiorumq} vircs 
reficereV^orura excrefcenpas ckp% 
ftmas inhibere,«ruptas quoqueraem- 
hranas cogere Galenus & I>iofcori- 
des autores funt. Addunt .& aduerfus 
fcorpionura i<Sus & intc&nas exul- 
eerationes bibi»venenis etiara pe&fe 
. ris refiftef e*& cotravenefim omma, 
adde etiam & incantamenia pre&iio 
euc,fcbrientes cordis vcnis pulfanti- 
hus admota iuuare, fudorero arcere, 
fanguinem eotinere: carbunculisab- 
fcefsibus^caHdiSjpefliferis |>x*fe«- 

DigitizedbyGoOgk 



dkfytmrurriinmodutn aduerfaritr^ 
^iuiiti; Gommentitium puso quod k 
j>krifq$ dicitur Sapphirum Carbun* 
€uio extm&o viribus deftkui. Sunt 
& qui falsb ia<Sent feafifle Diofcori? 
dem quod Sapphirus arancam xn py- 
stidcrepofitam occidat^fidiutiusfu- 
pra animatem pcndula adraou eatur. 
Mittopraterea qu^ dc hoclapilio 
fuperflitiofofum Magorumpr^ffigi- 
ouvanitas nugatur* 

_ J>tCdtchedonm. Caf>* III* 

/^ Archcdonium e Carbunculom 
\^/effe gcneribusPlinius interLari 
^o^philoibphos locupietifsimus tc^ 
ilatur» Quanquam & hic pramonitu 
ts veUm fere omnia tam Grf ca quam 
Jtatina Apocalypfis cxemplaria Cat- 
«cdonium Kaberc/quu tamen dehoc 
flbmincvocatoIapidenihTlapudau^ 
thores clafeicosinuenerim : deCatv 
clicdonio aiitem multa^ Vt ■& hinc 
^nc^a^^i^utfmicriptor^m .incuria 

vtra<| 

- ' DigitizedbyGoOgk 



^aqpfcl^ariiiaffi ofita vitkta&ile> : - 
^a^ra^iticr^ vifCim eft nciacri te- 
xtcrs^eritateia^c dignitatcm neglc- 
^&^ctdmm. Porr&Carchedoni- 
c<^|*at4ixtii^bre diukio generari JLu- 
^aaplen&m^i^ 

moai^^anu^ mfgejicm 

^pudTHebas in , Aigypioi wru-quaio tio. 
ipi^di^i^bfcuriores'3^ 
|cs,ven^&morietis earbonisfaaud 
mbiimilc&Me^ria^ 
£ace|2bf es%ui tuxtaBafileamiArgcn- 
^te^rk^ mukfi & inBgnes Ger 
imoiaNmsisates quofilam^Garidiedo 
aiosrep&iri^dfb^ 
*TO^%mphorianusJ<3amp^itis ia 
io^rkgkquocj G«<%jdonios o* 
iririmii^ iiiagnit^^ 
cudani^ibnoi^§>qu^s *& m^txdu 
tosioriiitadaerfus raxsc^c&nen^o^ 
cc^ cb^ilkare.Ego ver o aSfoiutifsi- 
^^C^rcipedonio cM^a&mm^p col 
Iato^unc3u>a putauerim^taiut viri 
^ace di^^Lfit) efletvema^<2af cbc* 



yGoogle 






4^ Hyacinthtim jacccctenEeetianjIc. i 
uicuiaquadani &fubarde»te^ttrpii : 
ra,vt & proinde facilisfiti&fpicio co 
i;ffcBeryHuajcumHy3.ciQ£bocIdc4 i 
queCaxbuncuIispalHdioJT&^ott- ; 
fcurioryifirur ) guanquam.&Solcfcl : 
igneiacriorexcijetur. Bicunt etiara i 
Carchedonios vmbra pucp^eosm- i 
ftenderejfubdJo.veroflamjiiSQSiyijdc i 
ri>#:fo.li esjpoittas fcintillafe«jQtnau 
% em Ijiotbaringis pafsim4ircuolbrfc i 

t«riml»aiempef«quaBrefcoQ^^ : 
tur,*atu&miabeffcvt pradi#os gratia 
& proj^«aBb.us adfeqqafn^tiQul- ; 
obremij^^i^mpotiusLo.tljuringcm 1 
Carc^eoojimm efTeiudicajB erim^ v.d \ 
ommnaignofcikoremeius^tiandam i 
fgea&mz Kcasfcerea eommuh* x>mni* 
bus Cacciedonijs in uenna^ iquod cc- : 
ram fign^dasmfuo co ntafiu ka ; q ut- : 
dem fiqs^fecknt , yt eiusradhapxnte i 
parteoa>cojKi«ttaat. CaEckedonij<yt 

i» ; 



^Google 



io omn» G4mmar«micnefe)Mafcttli;^ fa " 
arr itiHfopnaiaat laguidius iuigct; Sc al 
ptur* cobtumaces effe Carcheddni- 
osmucoio. Gaetcrum facukates ei? Carchedo 
tjribuunt nonobfcuras contraCaco- »> vim - 
dssionas ; r& atraebills fymptomata, 
hoe-eft cri&uam timoremqj. Neque 
defurit qui vi&oria eipromittere au- 
deant qui iilum fecum geftauerit. Fer 
tur&ieftucas calfactus trahere.Prae- 
cipusaute d^nitatisfuntmares qui -^ 
ftellas intus ardenteis oftentant , yel 

t coeletti hocfchematecliuinas fer^e- 

I iwsvtresatteltante. - ; 

|* . .,.- ■-. ■- ■-'. ,"....■ ■■■■:.- ;■■■■■■-■ 

| he Smaragdo.' Cap. HJL 

I T Tlridium Gemmarum iucundi£ 
V « ra3 primaque habita Smara- 

1 gdus.Nullusna9 colps oculisaeque 
piacuitjquodh^rumacieivirore ma 
ximedemulceatuT^vt &capropter vi 

ridaria vifus ot animi recreandorum 
gratia petantur,Ideo<$ fit v^t nuUis lu- 
mina no^alapiilis quam Smaragdts 



yGoogle 



hd qilipp^ cu«i herbk de viriditatc 

meliQri r^ tionc eertauerijt,quum etii 

quarundam viroremnan rarbSma- 

ragdu^ fupcrct* Porro optima apud 

Sntaragdi %ph3s inaltifsimis njq£tibu$ acin 

gencfis. metallts aureis : . nafci tur > ynde non fi~ 

nemagnodilcrimine aeaegociofcK 

let adipiicri : Qryphis alkibusferoeift 

limisin \j$ auro nidtfteantibus , & ih 

Arima^L I^t^tAntihus ab Anmafprs^nica \n, 

fyon te media © culo inilgnieis^iris ar 

matisic^a^ 

ditate nimia contuetis accedere. C% 
terum quantu reliquas vjrentes Geor 
mas Smaragdi fuperan t, Scytbics cu 
fubftanuaepuritatctumyinditatb 
lecehra reliquas fui gencris fpecjcs 
anteccHunt. Secundam ver4 fibi di^ 
gnitatemBa&rian&vendicat. Abhis 
antemAegyptia^Q^ 
tannia maiore (quam nm c Angliam 
vocabt)reperin non ignobilfSjajutoF 
cilAlbertusMagnu3,Poflgcnerofiisi 

mas 



yGoogle 



>mia<$*<^ 

xom conftat i p«cinaj:iaJfep^riiQrattli 
infcrior xftimandaiixcriiuPwr^ pr«- 
ckrifsima Smaragdus yiren ti ip^iinrgp^t £ 
4itatcamoeni£sima piata proxime rc 
nraefcntat^fola^prx omiiibtt$ alijab 
mtuitum vbertim cxplct, & multo la 
feorc hebctatam oculorum ackmrc- 
icit:vt ycI hincapud fealpiorcs msxi 
mam imcritgratiam.Q^«tiam eid- ,._ 
ginc^oicfccftcruntSmaragdlq * 

vieinum circum£bfum vc aercm fuo: 
inficianttin^u. Tamctfivc^aduo^ 
dccim cius ^aumcrantur omni* fa* 
ftigiayprincipis tamen & abfoluti£i^ 
mx defcripuonem Mc adnotafle fa£ 
nofiis fucrit* e& fiquidsm cogniw* 
rcliquas pro fuis meriti& metiri ac 
«ftiro.arc baud djfficilejfujerit. Sclc- 
lcftifeima kaque Smaragdus ea e$ 
q\xz viridif&ma> lucidiiiima^c pg* 
rifsima , cxifte&s , fuo q«idcm yico~ 
re oculos iconftantcr expkt > iaci^ 
<tve ♦• ata yiclaum aerem pr^pao 



dbyGoogle 



tin&tf iafipen& Vt aeq^ £afe mcgxxM 
bris feu lucernis cedat : qum potius ^ 
pefp^tuoxontumaciqj virenti fulgo , 
S v refknperirradiat,fuilemper praebet; 
confpe<5tum,fubftantia pertinaci ac 
durifsima. Porro Smar&gdorum qu£: 
planse ac Iseues funt,fpccuh fpeciemi 
referunt,& imagines rerum admota^: 
rum fupinae repr<efentant. Ideoq$ia: 
fcriptis cft>Neronem gladiatoru ccr^ i 
smaragdi tamina Smaragdo ronfpexifTe. Vircs 
Vires * huic adfcribunt praeilantifsimas adr 
ucrfus^enena orrmia tvtdi hinc oBlq \ 
granof um hordei pondereiapollmfi i 
deuorata,veaehatos a morte vindica : 
£e potens i&mpridem explorata £t* 
Affirmat etiam ferp en tis oculos dif? 
flyerejfi optimam Smaragdum diud-f i 
us intueatur^Comitiali prastereamor : 
bo vel a collo pcndulam vel annulo 
■. geftatam,ceuamuletum generofhm 
pf odefie,I^mitritxuffi^ fenare, coa 
fismant*lam vero apuckomnes conuc 
©kllpidcmhuncrerumVenerearam : 

impa-i 

DigitizedbyGOOgle 



£>E GEMM7S. LIB. Jl 3$ 
impatientem efTe, Vt etiam Albertus 
illeMagnus adfeuerare non dubita- 
rit,regi Hungari^e cum vxore rem hz 
bentCSmaragdum quamannulo por 
tabatjin treS duiulfum fuifTe parteis. 
Proindepalam effe creditum comps 
j rio,adcafl:itatem non mediocre huc 
| lapillumhabere proprietatem. Ad~ 
{ dunt deniq$ & ipfum memoriam fo- 
uere,vifum rccreare>opes augere.Mit 
I to qua: delapilld hoc fuperftitioforu 
1 magoru nugacifsiina impoftura men 
I titur. Porro qui non vftjueadeo vi- 
j rent>vino & oleo abluti (autore Pli- 
| hio)emendantur. 

| t>e Sardonyche. Caf.V. 

SArdonychasoIimRomanisinms 
gno fuiile precio au tor eft D-emo 
I ftratus^ PorrbnumerofafpecieviT 
! funtunquarum India parens efUcele- 
j berrimse habentur. Pofthas Arabicis 
I laudem detulerunt? circuli pneclaro 
1 Candore^nectamenmmisgracil^ve^ 

I * • ' ^ 

I DigitizedbyGoOgk 



fnjfNcrsci r¥et 

rum in vmbonibus nitido. Optim$ 
autem iudicantur ..qu* colore con- 
ilant vciucicarmbus humanis vnguc 
interfufo (quale audio vulgus incar* 
i5atumvocarc)vtfoquenihiIo fecius 
colorcvtcunc^pcllucidoat<^Iangui 
do^ccufcilicecquis rubncarn vifam 
tranfmitterc mtdligat affuio ctiam* 
Jium colore vtctmcg glauco icaq^ In- 
dk#pradlant,GoIoFum quocj varie- 
tatefuam ofientat dignitatcm , vt vix 
inalia Gem ma dcpingendanaturf di 
uinafagacitas magis reiuceat. Exhk 
Optimx xianq$ generofiorcs , radice tanquam 
dduuaup. £ b a £ quadamiiigricantc (quatn quis 
non imuria,e nigro ad coeruleum de- 
fcifcerc crediderk) Onychas primu 
quadantenusreprsfentantchinciou* 
tantcSardiumfubrubcntcfconaprz-T 
cinguntur^aquadcinde Itneaalbain 
gynmodum ambiuntunTandemve 
roiata atq$ diuerfa intcrcapcdine in 
ampiiorsm , ncc minus amficiofum 
accandidum circulum meant.Poftra 



yGoogle 



DS &EMM1S. LIB. Tl 9f 

maommb.ijs2onis,vcluti bafisqu^- 
dam altera fub£iernitur:qu# vt Arahi 
bas nigerrima c{fc,italndi$ccfieavcl 
cornea confpiciturquafi videlicet ia 
cadido pinguivnguis humanustraC- 
fandi, accedente ctiam fubobfcura 
quada nubccula^cxiftiractur. Idcoqj 
nemini mirum cfle debeat,fi quis Sar- 
donychas cx Sardij^Sard^ &Onychia 
coitu fierifufpicetur,quum Sardony 
chaspalam fit triumillarum Gcmma 
ru referre colorcs ac fubiiantias JPr£-^ 
feruntur quibus candid^ vcl purpu- 
rea2,onaefefeexordine>citraalteriu$ 
rciintcrmixtioncm^rccipiunt, & albi 
cantts circulijimmixtaicui purpura>Prc£>atio* 
cceleftis arcus anhclationem quanda 
rcferunt; Mcllcx vcrb & feculentas rc 
ijciuarur, cum ijs ctiam quibus cir- 
culus aliquis fefequidem diffundit, 
non autem recipit. Aducrfus venc-PorendaR, 
rea po!krc,& animi faftum,tOny- tOnycWL 
charum itcm nccuos e£Fe&u$ arcerc 
crcditur t 

K 2 

DigitizedbyGOOgle 



FXUNCISCl RVSI 

I>eSardio. Caput V I. 

SArdiumaPiinioSarda vocariin- 
uenio-tametfi non defint viri non i 
incelebres qui ab hac Sardium m ultu 
difcriminariiudicet, quod videlicet 
hicruber,illa vero alba vifitun Forfi- 
tan vocum vicinitas Plinio impofuit. 
i uit autem Sardius apud antiquos no 
infiminominisrnucautem nullusauo 
minimus eius vfus.Porro colore con 
fpiciturrubro^verum fubobfcuro.vt 

^| j deli fi quis imaginetur terram rubricam 
pellucere quidem 5 fed fubobfcuraof 
fundi nubecula. Adeoc^ is fui generis 
optimus cefetur,.& quolatius ab hac 

Frobatio. perfe&ionereliquiabibunt, kocmi- 
nusnobilesiudicabuntur.Timorem 
pellere, audaciam pr^efhre, a venefi- 
virtutcs.cijsmaleficijsc^ geflantem adferere, 
fanguinem enanbus fiuentem com- 
pefcere>animol#titia,ingenio quo- 

tOnychu. queacumeinuitare 3 perhibetur.tO-* 
nycharumpraterearetundereiniuri- 
as creditur: vt ■ vcl hinc Sardonychas 

inno- 

DigitizedbyGOOgk 



£>£ GEMMTS. ZTS. IL 4© 

innocuas efle co-n£rment>qubd Sar- , 
dium complcduntisr.Sardij itemma 
res acriiis fulgent,ideoq$ pneftantio- 
res habentur,quod &alijs fereGem- 
piscpmmuneeft. 

DeChryfolitho. Cap. VII. 

CHryfolithos mukiplici di ^ cr i mi ^7^ s 
ne pamutur 3 quarumignobilio~ & gcK! 
res Arabicsedicunturjquod vario co 
lore ac turbulento cofpe&u funt. Re 
perio etiam & Chryfolithos inGer- 
mania nafci,in iugis fcilicet Myfina- 
cis &locis conterminis,fp!endore ta 
tnen ad candidum languido^quam a- 
li$ magis fragiles. Scle&fsim&rum In- 
dia nutrix, qux quadantenus .'coeru- Optimx ^ 
les funt, maruuc aquas virore ita pras 
fe fercntes,vt auruin collatiorie qua- 
^amyeiuttargenti facie cogant albi- 
care.Porrb partibus refpirationis > a- Facultates* 
deoqj afthmaticisChryfolithum co 
ferre tradunt. Aduerfus pufilianimita 
tem,& contra mclanchoiicos mctus 

DigitizedbyGOOgle 



FRUNClSCI JtVSi 
f!ultitiam<5 P ro aranleto defert. D*. 
monasprauos peliere, fapientiam,a- 
nimiquoqsconftantiam promouere 
creditur.No&urnis item pauoribus, 
&moIeftisinterfomnijsaduerfaricre 
brofumexpertus.Addit^cThetellu 
, • dsusphilofophusChryfoIithosrepc 
ririinfignitas fcemina,vna manu aue, 
alteravsropiiccm^continent^merca 
toribus vtiles quodftultitiam peilat, 
inuitentautemfolertiamjquaillifuis 
negocijs bene abfolucndis raaximc I 
egenr.Quanquam & id fuam abunde 
redoleatvanitatem, 

TteBcpUo, Cap, VI II. 

BEryllorum India parens eft,ita vt 
raro alibi oriantur. Eft aute Beryl 
s *°°* lusvnaexvirentibusiucidisdGem- 
mis. Probatifsimx funt quas iimpidi 
marisviroremproximereferunt. Ab 
his Chryfoberyilipaulolaguidiorcs, 
fulgorcinaurumvergentc,Iaudatur. 
Scu Jp untur fingul* forma fexangu- 



T>t GtMMlS. ZTB. tl 4* 
U qubcoloralioqui hcbcs&langui 
dus angulorum exeitetur repercuflu; 
vix nane$ aliter pohta: fulgcn:.Porro 
Quamutsdeceai cius faciant gencra, 
fat tamen nobis efie putamus princi- 
pcm mdicaiTe 3 vei hoc przfertim no- 
tninc quod hac cognita, faCile cuiuis 
faent reliquasfpeciesadiam indige- 
tatsBefyUifaciem metiri. OcuUshu 
ffleniihusjru&ibus/ufpirijs , iocine- 
ris quo<£ maiis, iUjus ex aquadilqtu vl«s 
(infufionem noftri Seplafiar.j vocit) 
non mediocriter auxihatur. Inucnio 
&hancGemmamaducrfus hoftium 
iniurias,,& contra fegniticm poliere, 
ingenioprodcflc &coniugatos inui * 
cemconciliare. 

DeTof>d3&. Cap. IX. 

QVx deTopafcij inuentionc va- 
ria adferuntur, tanquara a nq* 
itro mftituto aliena (quod &in fin- 
gulisfcrccapitibus obferuarc .adniti 

rnur) omittimus. Porro Topaziuni 
aemmarumamplifeimao» «* dic Eli 3 

DigitizedbyGoOgk 



mus, vt etiam Arfinos Philadclphi 
vxonftatuam prabuerit quatuorcu 
bitorum m delubro aureo facra Du- 

?^ e 5 9 ?-? eius , diiJercntia eft/priorem Pra 

ims. s wiacn,io eft porraceam,akeram au- 

tem Chryfopceron;re<aiusauteChry 

i opterm(boc cil ad filicis hcrbs viro 

reminclinantem)nuncupant.Neque 
cnim e vo ce Qxsca •$%& Latinis a- 

lam iigmficante autpennam > verum 

a voce rftfls filicem herbam indican 

te ^ c % fo pterindcriuari putauerim; 

eft nanqj filicis viror quam porri dilu 

tior.VtfitChryfopteroSjVel fimauis 

CnryfopterisTopazius aureo colo- 

' rejtransfufa infuper blanda quadaai 

vinditateadglaucuacccdente.Qua* 

lem Topazium mihi «ftate fuperiore 

comonftratamfuiflercminifcor, fub 

itantia quidcm non mediocrker te- 

miijmultum autem pellucida, colore 

tame exfiauo in paljidum languido, 

ammixto ctiamnum aqueo quodam 

f irDre^adeo^ filicis fpliorum viridi- 

r iv " tatera 

DigilizedbyGOOgk 



D2 GEMM2S. ZIS. II * 4* 
jatem reprasfcntante. Solasautemh^ 
prscellentium Gemmaru limam ad- 
mittunt vfuq* atteruntur. Topa^ij 
lausnonvulgarisprofe&o: quando- 
quidem vires ei aduerfus languinis e- Facuitates 
rupuones tnbuuntur;ideoq$ vujneri 
admotafanguinem e veftigio compe 
fcere;iracundiam prsterea ac vene- 
reacohibere creditur. Nec defunt q, 
(sl&o periculo audeant afHrmarc,g> 
manusTopaziuhaben^abaquabul 
liente citra ia&uram eripi pofsit ; vt 
qusaquseferuorem vfqueaded tem- 
peretytabeaomnebullamrnoxpel- 
Jat & calorem nocuum. Jvlirum vero 
quod vires pro Luns augmento aut 
decremento euariet;vt & hinclunati 
cosiuuare perhibeatur, Snnt quihuc 
lapillum ftultitiam pellere > delirium 
auertere>& amomentanea morte fe- 
, rentemvendicare^&phrenitidi 
obnqxijsamulctumef- 
fcprodant. 

n 5 



dbyGoogle 



tRJNClSCt RVII 

DeChiyforxfi, Caf. X. 

CHryfoprafum&Chryfoprafiura 
Phmus fcnberc vidctur. namli- 
bro 37.cap.8.Top4£ij genera diferi- 
niinatim narraturus ih h unc moduoi 
fcnbit.- Duo cius gcncra faciunc Pra- 
foidcatqs Chryfopteron fimileChry 
iopraiio. Nec ita multo poftfubdit: 
VilioristurbzeftPrailuSjCuiusake. 
?um genus fanguineis pun£is obhor 
rer.Tertium vjrguhs tribus diftindu, 
eftcandidum. Prafertur his Chryfo- 
prafius porn fuccum & ipfa referen- 
-tejfedhicpaululum declmansiTo- 
pazio in aurum. Eiufde vero libri ca- 
pire 5.Beryllorum difcritmna d*fcri- 
pcurus:Vicinum(infit)genushuiccft 
pallidius,& a quibufdamproprijge- 
Berisexiftimatur,vocatur<£ Chryfo- 
prafus.itcm & ciuslibricap.n.CoIos 
Onquit)appellauit Chryfolithum au 
rcuSjChryfoprafum herbaceus. Puto 
tamevelfcriptorum vel typographo 
rum ofciuiia Chryfoprafio, jp Chry- 

fopra* 

DigilizedbyGOOgk 



VE GtUMlS. IIS. r£ 4* 

foprafo.&prafius pro prafus fubftt- 
tutuefic>vclhacratione quod vtran- 
que afleritporri fuccumreferre,cui 
Chryfoprafi& prafivoeeslonge pie- 
liusrefpondent: ficuti & ibidera his 
prois,& Chryfopterin pro Chryfo- 
pteronreponendum cenfeo > vt fcili- 
cetinhuc modumPiiniana ledio ca Emedaoii 
fhgetur. Et duo ciusgenera taciunt ai0 u 37 
Prafoidem at<£ Chryfopterin fimilecap,s. 
Chryfoprafo» & demum vilioris tur- 
\>z eft prafus(nifi tamen prafius voce 
adie&iuu quoddam eflfc cenfcas) cu- 
ius altcrum genus fanguineis pun&is 
obhorrct.Tertium virgulistnbus di 
ftindum eft candidum.Praefertur his 
Chryfoprafusporrifuccum & ipfare 
ferente.Palam enimeftPlinium eblo 
ci Chryfoprafum tribus Prafi generi- 
bus conferre, eundemq$ praeftantio- 
rem haberi velie.Sed haxmhTa. 

Chryfoprafus ita<£ lapis porrt vi- Defcripi 
riditate ad aurum inclinante confpi- 
pitur;idco<$hcrbaccum colow U»i* 



yGoogle 



|/ rn^tNcisci RVSl 

tat. Optimusitaqjeflquiaureisgut,, i 
tisconfpergitur. Mirum quodlumi- i 
ni tamimportunum fcribut quidam, 
vtgenuinum decoremperfolastcne 
bras oitentet. Vires ei tribuunt con- i 
virmt<-s.trafacramaurifitim:Cordisviresre- : 

ficere,&ocu!orumimbeciliitatemfi i 
nirecreditur. 

T>c uCmethyfto. Cap. XI. 

PRxcipua inter violaceas Gem- : 
mas Amethyfto laus &autoritas: i 
eiusautem plura enumerantur fafti- : 
gia.Porro Indjcs fupremam fibi ven- : 
dicarunt maieftatem : Poft has ver6 
Arabic£,Armeniacaj,Acgyptia?&q « 
Deiineatiom Galatiareperiuntur.Infima; omniu 

qu£ m Thafo aut Cypro gignuntur. i 
Singuls tame yiolas vtcunct} referut, 
fulgentquoc^^fcalpcursvtfiqusa- , 
lias facjles, Abfolutifsimam purpura ; 
Prohatio. Indica? reprcfentantunter quas earq- 
dempriecelluntquajvelutiexcarbu- 
culoirradiatisinmuricerofei cuiuf. • 
dam nitoris iucudam anhelationem i 

efFun- ■ 

DigilizedbyGOOgk 



DE GEMMIS. LIB. II, 44 
dunt.Quarum, qu* blando quodam 
afpe&u tanquam ignitam eiaculatur 
fcintillam generofifsima; atqj effica- 
cifsimajputantur.Necj etiamhicad- 
notarepigebit qubd accedunt quide 
Amethyfhomnes ad vini rubore,ve- 
rum eonon adepto inviolaceum fi- 
niuntur, vt purpuras videlicet fulgor 
vfqueadeo igneus non fit:fedin vini 
coiorem euariet.Quanquammuenia 
& Amethyftos quofdam ad Hyacin- 
thosdencere,alios veroad vinuma- 
gis.-nuUs tamen vinofi colcris exper 
tesomninoiaudantur. Qu« vero ad 
cryftalium ceu fubaibida quadatn ac 
leui purpura defcifcunt,cunc>is igno 
biliores habentur. Veneris gemmaro, 
coloris luxus & iliecebra vocari fe- 
cit.Ariftoteies autor eft amcthyftum potentis. 
vmbilico admotum vim vapore pri- 
Kum ad fe trahercdeinde eum diicu 
tere:proindeqj a crapula & ebrietatc 
ferentem vindicare. homini pneterea, 
contra topicaamuletum eilc compc 



^Google 



TR^NCISCl JtVSJ 

rio. Addunc <Sc alij malas illum arccrc 

cogicationes>&pnecox feclixq$ inge 

niu efficere. Ad hxe vigiiante & pria 

cipibus gratum reddere eurn a quo 

porcecur.Suncquigrandinem auerce 

re & ornniaprofpcrainuirareillu cra* 

dant.Mittohicquajdehoc rapiliofti 

perflicioliimpollorescredaiisnimm 

aunhus ioiiifurrancicanquam videli- 

cec Chrifliano inilicu to mdignai qua 

iia fere func etiam qusdam exijs 3 quq 

partim paulo ance^partim eciam &in 

aiijs huius libri capitibus > e certis :a- 

men autonbus,retudimus, cuiuste 

velideo monicum cupimus * ne qua 

egregio ilii cenforUut alij fimilis far 

ragiaishommi calumniandi anfa reli 

£u videatur;qu# ea vema a nobis ^p* 

dipoifeiudicauimus,quaabalijs jp« 

ditafuiiTevidimus^quanquamea om 

nino prstergrefsi fimus qu# pndli- 

giofam illam Magiam pius redolere 

ccrnebanturjquam Chntlianam eru- 

ditionejm decerec admittere. 



yGoogle 



2)£ GEMAtlS. ZIB. TZ jtf 

T>z Hydantho. Cap. 2CIL 
•rvjYadnrhus a fui nominis flor* 
J^jjiomtn habet;eius nancj colorc Delineafio 
quarnproximcrepraefencat. Eft itaqi 
Hyacuithus colorc quidcm fuluo,ao 
Amethyfto (Plinio ccftc) diftercns cp 
qus in hoc emicac viola > in illo dilu- 
porcofpicitur, vtquis fcihcet ab A- 
mcchyftoadaurumimmixca eciamle 
ui quadam fcd fubobfcura purpura, 
dtfcifccre dixentHyacmthum. Tri- 
plicem eius inuenio diiFerenriam. cft Oener^ 
cnim qui ad rubrum plus inclinat , i- 
gniqj purpurafcit magis, cui nonnui* 
li pnmam adiudicarut autoritatem. 
Eft& alius>e fuluo croccu repnefcn- 
jtans>qmq$ ignc obfcurior reddicur* 
Tertium c fuiuo ad coerulcum no in- 
gracampr^(efcrtanhciationcm,inde 
iapphirini nomchabctjcui alij fuprc- 
tnam maieftatem adiudicant, vcl hoc 
fiomine quod Hyacinthi , Sapphiri^ 
mturas comple£ti, cx vtnufq* iin&a 
li videatur.Hie pr* ommbus abjs ae- 



yGoogle 



FRiANCisct rvet 

rafentire perhibetur, fereno fcilicet : 
coeloceu gratulabundus>impen/iiis 
fuperbiens 3 nubilo autemautomni- i 
no obfcuroiniucundior> humiliorcj i 

probatio. adparens* Probantur qui nec obfcu 
riores nec clariores fun t> quique igni j 
admotivtcunqgpurpurafcunt. Mirii i 
quodtemporuconilitutionibus (jcg ; 
affici videantur,vt coelo placido pel- 
lucdant.-ingrato vero>tanquam eius i 
iniurias£egreferetes 3 triinafped:uc6- : 
pareant,vt velhinc coeleftis illum ef- 
fenatur£>nS ab re quis afTeueret.Pro ' 
batifsimusquifque frigidifsimus ore : 
fenritur > & fcalpturas contumax -vix \ 

Propricu$ tandem cedit* Porro quod adfacul 
tates fpe&at^pertinaci frigiditate cor 
pora deniare atq$ reficere 3 £brnnu co- 
ciliare,virtutes(cordispr^fertim)tue 
ri>apopulatim feuietepefte^ cum ma 
nifefla fua qualitate,tum recondiu 
quadam proprietate> geftantem adfe 
rere^crediturideoqj pro amuieto col 
lo fufpenditur e regione cordis^vtcu 

tem 



yGoogle 



xinthum confirment diukia5 4Ug^ 
r ?> & animi akcjritaccm efficere s pr«- 
lcfea & a fulgiiribus portatitem der 
fejidere, \, , :J \ : :.";... : *' , 

V VeMargaritk Cap. XIIJ. 

OMnib 9 certe notiores funt M&? 
garit^ quam vtearum d$l!aea- 
jione op u§ efle fufpicer* Pojrro qixod 
adearudriginemattinet^Yaria^ft aiir Genefis 
jtpmm fententia> cuius tamen diuerfi ^^f* 
tatem difsimili earum genefl accepta 
tulerim>nonautemillorum autigna- 
w^autofcitati^iiec enim v|deo cur 
cuiquam mirum videri debeat, fi pro * 
$uer&cp£li confiitutione illarum ge 
neratio variet* Quid nan<^ prohibet 
aliter liafci eas quae ab Erytbneo ma- 
rijquseue a Taprobane & Toidis* vel 
|tiamab Arabi^ petunturlittoribus? 
fccus autem qu« a Paria viciniscj Aa 
ftrinis vel etiam occiduis Septentrio 
nahbusqj Oceanis ab edofiis yrina^ 



f* 



yGoogle 



«;s folcrtifsima pctunturarte.Prdhi* 

dePIinium rcru naturaiium pcritifsi» 

intim nullius infciti* aut ncgligcntif 

infimujandum cenfco,qu6d de Mar* 

garitarum natalitijs aliter fcripfcrit 

«juam Auftrinarum , Occiduarum<j 

nuper inucntarumregionum luftra^ 

tores literis prodidere» quorum mo- 

siimcnta pra tcrco n c prplixi or fianu 

Sat nanc^ nobis in pr«fentiarum fuc* 

ritapud omncs conuenire, Conchas 

pro fua #tateac magnitudine maio* 

res,pro roris vcr6(appctente genita- 

li tcmporc)conccpti puritatc vel ob- 

icuritatcgeneroflpres vel ignobilio- 

res eniti. Quaratione vbcriorcm haf 

cum coelica natura,quam cum «quo 

rca confenfum & cognatipnem oori* 

nuiflc manif eftum pu to. Flaucfcere 

deinde has vcl igne, vclomnino fene* 

&a 3 atq$ctiam cralIcfccrc,laeuorcm4 

fcnflm dcponcre omnibus in confe& 

|p cft f nucnio pneterea & concham 

pr«uifamanuapprchcflifura>fefc con 

tinu6 



yGoogle 



emu&comprimere>vtpotc fuasoperit 
tur am diuitias*gnaram fcilicet quod 
Jjarfi caufla impetaturjinimica quo<j 
manum fi forte comprehenderit, atm 
putare; iuftifsima (vel Plmio autore) 
titz temcritatis,luxus & auaritbe pce 
fia.Eft & praterea apud Vogefum ift 
totharingiamontem atnnis Margart 
tarum fcrax; verum non vfqueadeo 
fplendidefunt* ^Miruni tamen oubd 
qu& per gcncfim gratia in eis delyde^ 
ratur >per columbas refcrcitur :qa& 
fcilicet deuoratas puriorcs tande^as 
cumfecibusredduttt reiHtuutqj.Pr^ 
fcrunturquajcandidifsimae^iucidifM 
m«>rotundifsim«>leuifsim« & mini 
miponderis funt , maxime au te fi na^ 
tura perfbratas fint. Porro pneciptwt 
Baargaritis laus eft j qubd ficcitatc itv* 
natacorporis redundatias abfiimua 
vt vel fainc vires^ipirituSjCor & princi 
pes corporis partes recrecnt. Ideo<g 
contra cardiacos & melancholicos 
Afiedusplurimi&m ctltbrantur^m*^ 

' * DigitizedbyGoOgk 



> FRtANCISCl Jt VZI 

|no<£vfu c6mcndantur.Addequb# ! 
a vulgaribus pefhfen$q$ morbis de- : 
fendunt,& drarrfaoeis magnopereco 
ferunc>haccamcratione,vicvelinpol i 
line vel alio quouis modo infuman* i 
tur.OcuIorum pr^tereaabudantem \ 
' humorcmfinirci ideoq^ &Vifuipro* ,'■ 
deirejoculisfcilicctquamtenuifsimo i 
carum puluere immiiTo>traduntirr. i 
Neq^ enim foio geftatu quippiam iU 
las poffe reperio, quim mexpiebili i 
bu.mano luxui arridere, 

De Carbunculk Caf< XHIL * 

POfteaquam de tredecim illis>qua 
rum facra Apocalypfis mcmmir, i 
Gemmis>fermom coromdem impo- 
fuimus>pro no.ft.ri abfolt|tione infti- : 
tutij de alijs qui nunc pafsim in vfu f 
funtIapiilisoperiBprcciumfucntdi& 
ferere 5 apreciofi{simis(^Carbunculis 
£?m n dT- 9rdin - CarbuncuiositacjCabigm- 
fcripno- ti carbonis colore ka vocatos)intcr 
^*5«'ardenfCB igneas^ Genu&a* fbpreml 
:^ iibi 



yGoogle 



2?i GtMMJS. ZIX. II 4? 
$biv«ndicaflc maieftatem,apud om- 
t»es Conuenii.Porro in numerofas di- 
uaricanturfpecies.'funtnanq$quiGa 
ramanticijlndici.Aethiopici.Abban 
dici nomrnantur^finguli fcilicet a fuae 
generacionis loco. Perfuafum autem 
habeoprajfentihuicnoftro argumea ' 
to abundefaauru me fatis, fi Carbun 
«ulorumquatu.or genera explicaue- 
ro. Itacjj vcrifsimo generofifsimoqj? 
imb & lmperatoribus dignifsimo jp- 
prie vocato Carbuncuio , Balagium, 
.Uubinum, ac Granatu Gemraas vul- 
gatifsimasannumerabimus.-haB fiqui- 
teminter ardentes ignem a certifsi- 
mo Carbunculo propius reprsfen- 
tant,Porro fclcdiisimorum carbun- 
xutorum multipliceminuenio difre- 
rentiam. Quidam enim colore yehe- 
menterigneo inmodu ardentis pru- 
ris tranflucent, ita tame vt. extrer^us. 
carum igniculus in Araethyfti viol| 
definere videaturifed 6tper teiiebr|? 
tetncn diSandroattton Mueuridum: 

' DigitizedbyGoOgk 



/tmt &alij quipinnato fulgore pelfc 
cent.AIij albapr^cinaivenula^qni 
colons preftantia atc^ illecebra nul- 
Ju?a%ccdant,quibus etiara familia. 
re efTe perhibent inter ignitas prunw 
ccu mortuos knguidosd compare- 
rerluperefrufaautcm aqua, carboni, 
bus extmais , e veftigio priorigratia 

ceurediuiuocoloregloriabudos re- 
ipIendere;tanto natur* miracuIo,vt 
Junc Carbuculi genus hoc prajcipuu 
nonnullireputent. HuncCarbuncu 
Amotw. lum Apyrorum nuncopari compc- 
*io,quodignem nonvjdeaturfenti.' 
rc.Demum & huncfequiturqui faa* 
draftos quibufdam^aUjs Garamantt- 
tes vocatus cft. Hic ex Iridia vel Ara, 
t>w,quameridiem fpeaat,petitusfu- 
penorum fpiendore at<$ igneo colo. 
re nobiIis,aureas infuper guttas con- 
tmet velu ti ftelkmcs :intro quidem 
'ft?P e ?£W«Juajn tamcn in facie con 
ipcetas,hoc etiam ordine diflemina- 
*as>yt#yades c\m guttarum nume 



i 
i 

W! i 



yGoogle 



b*&MMMl$*Z?&*£ *f 

^tum fericiudicrari valcant. Ia>o& 
& hoc Carbunculi gcnus viri qiuda 
aon incclebres «eteros albis(quooV 
4iunt) equis pr*irc confirmat, quod 
prsaiijs longe vbcrius ccelefles cooi ; 
ple&aturvirtutes,fyderum<$ conce- 
mflefimilitudincmvideatur. Quade 
r C & Cbaldais ^CTum qmbufdam ?* 
ftimatum eft.Gemmarum omniu ca- 
I lifsims funt Carbunculi, vt eadem fi* 
| arum cum reliquis coraparatio quei 
j auria4metallaqu2uis f analogia. lu- 
* cundiores taracn exiftiraantur qu* 
Ametbyftiiontes dicuntur; quarum 

dsfinitacpurpur» quandaeflfcrt aa- 
ficlationcra. f orxo inomnjtcarbua^ 
cuiorumgencrc»marcs fceminis cxc* 
iatiJisfulget»fecmin« autem ceu pin- 
guiorcscrafsiusnitentQuod autcro 
ad vircs attinct, Carbunculi &*g»& SS£* 
quibus Qemmae omncs ali* prawtje 
funtvirtutibus comendantur , vt ycl 
J^comaiujanQbilifcion Guthabio* 
■■■"•'• " "" '■*• 4 ' " 



yGoogle 



^Hliqmdem ciaculato igne fulgorl i 

^Mepalamcoiipducu^vytachittc: 
pras caiteris Phoebb dicari creditam i 

ijt,qaemcun&s fyderibpstanquam 
regeipra^ilea^ftruuntphilofophi. : 

Ideo^&rfolum hunc lapil|um fuam 

inreliquospofTefiguram imprimcre, : 

quumtamenaltusnujlusiniilam ide . 

5 prafhndo fit, Ariftoteles autor eft. i 

- QsterumCarbuncuIisproximam', 

i E?Ja S. ; i d? fibrgratiam<dignitate<& Balagius co-": 

| xmeaao. iariFiucuntote&illecebrafecitrLa >: 




<^bN3kmfuIgore cramefinumvulgo;! 
diclum colorem quadantenus refe- ! : 
|^W de^tV Sequitur deindeRubinuslapis' 
' itavocatusjaudatusmaximefiperte : 
. . jtiepras infpcciem biandas cuiufdams; 
.. „ \ jCcintille micare-yideatur &fimplicif-": 
I fimaconfiftatfubftantia, Illisdeni^; 

I Granati ^ 3 ^ 21 } foccedunt lohge/qbfcurib- 1 
jr deiuicatio r<fa*c "minus grato colore$ tSnqua-vi-^ 
r "' deli- : 

DigilizedbyGOOgk 



X>E G&MMIS L1&. It $o 
fldicet opaca quadam vm bra vel ni 
beculaRubmum offundi iudices. Ia 
piscerte riori rarus, proinde & hoc 
sui in minimp precio habitus. Porrb 
Jiarum Gemmarum vt quajqucma- Probati*. 
gisminiisveadverum carbunculum 
accedit.ita cbmmendatior aut igno- 
bilior& ciarioribus aut obfcuriori- 
bus proprietatibus donata cenfetur. 
JJalagio itaqj fimiles ac Carbunculo£ a i agi j 
facuttatesi fed imbecilliores tribu^t. vk^s. 

Eubinum aduerfus peftilentem aere Rubinn 
proinfigni amuleto portat & eontra 
ttrreritiaibmnia. Granatum prster- g™W 
camclancholi* aduerfari & cor refi- 
cere eredunt. - Adultcrantur autem 
omnesvitro rubbre infe&o : fed & e- 
languilosfolrysbracleis^ quibufda : * 
riibicundifsrmis fubftratisexcitatio- 
rfesreddimt>vtnon fitfacile*a fpurijs 
veras fecernere. Scajptur* f certifti- ^^ 
m&contumaces funt. Adultera cote 
depreheriduntur,qubdfragilioreac .-..: 
riiolliorefint compareantqjmateria.* 
i ; — . U 5 

)igitizedbyG00gIe 



MS 



lcd &centrofafcohe dinofcunt $ nc£ 
nunquam etiam puftulis argeatci*i$ 
tusnitcatibus. 

De^damapte* Cap. XVI 

f Aximam in rebus humanis fibi 
^. ^loriamafciuitAdamas,multa 
quidem #uo folisregibus& ijs pau- 
cis agoitus. Nunc autem tam crebc? 
vt omnibus pcne in dclicijs fit & lu- 
3cu. EfiautcgencrofifsimusAdamai 
coiore ferro candenti haud abfimt- 
^damatis lis*Fatifeit hircino fanguinc, maximi 
*#«»? fialiquot ante dtes hircus pstrofeii- 
nOjfileremontaao &vinofitc4^C4^ 
tuSrplumboitemdiflblui reperio. 

Porro in fex Adamantem partiun- 
tutgenera. Indicusnon m mm nafci 
tudfed quada cum CryiUlio cogna- 
tioney candpre placido tranflacctt 
Huicproximuseii Arabicus * minot 
tantum^necalibitjuamin fyncerifsi^ 
^robatio* n*o *ttro generatus Jncudibus & fcr^ 
xci*m|ilf 4 vtercj dcp rehcnditur ;m 

oanc^ 

DigitizedbyGoOgle 



I 



pg 0MMMIS. im M * 

»ao(5 ijs yter<$ refiftit vt indotnitu* 
citra omncm ia&uranj , a ferro & w» 
cudc fefe explicet. Quiaimo pufiil* 
tametfi mole, ignibus etiam vaftifst^ 
mis inieclus mcdius,pertinax af.9 il- 
Izfus ita permanet,vt nullam prorfus 
ignis afiionem admififle(etiam finaul 
tos dies ibi perfeueret) palam often- 
dat,vnde &mdomitam antiquis vor 
cari Geramam inuenire eft. Eft & a- 
iius Adamas Cencnros nominatus, 
miiio magnitudinc rcfpondens. A» 
lius deinde Macedonicus cucumeris 
femen arquans. Hunc fecjuitur Cy- 
nrius in lulphureum defeifce,ns> qui 
Hcet ipripribus fulgoris laguore de- 
£ciat>pr«cip«i tamenin mcdicina v- 
fuscftPUnio. Poftremus vero Side- 
rites ferreo fulger nitorc» Huncab aa 
tiqua pciitum niiney a palsim dici aa 
dio,at$idcoabinertivulgo reliquis 
praferri.Sic vulgus ignauum fup $*? 
citur fenfu, vt crcbro viuXsima qu*qj 
pro optimi*repona;^cwB9.fid«T 



dbyGoogle 



ritesictjbus cedit& malleis, adebvk 

dehcecabadamacisnacurapalamde- 
generans,vc velhinc folam apud eos 
nominis gratiam vfurpafle credarur> 
qui rebus exrernis concenti ad omne 
veritacemofcitareconfueuere. Nec& 
^ r r a n fff P^gebit eciamfecundo recenfere,nd 
}sirc.aiian^ ner nagno nacurs miraculofieri, vt 
ISST V1S lila Adamantis itidemita, qua fci 
c licetfuarumparciumincegramcon* 
traferri ignisq} mxurias conexionera 
pcrtmacicertuecur,ab hircifangume 
cahdo quidem & recenti ica afficiat; 
vctandcm conniueat & atceri pacia- 
tur. Indec^ fepofico omni fuperbo, 
quo antea glonabarur, faftu, malleis 
&incudibus cedac,vc fefein minimas 
eciam parresfrangi, mangonum vfuii 
permictacqui ijs poftea rragmcncis 
auliam duricicm non fuperarit. Por- 
ro maxima Adamancis quariticas a- 
ttellana:nueis magnicudinem &for« 
?r©batio. P»am xquare perhibecur.Generofifsi 
muji^q^^fci^ifsimu&iudicabitut 

Ada- • 



yGoogle 



JVdamaSj qui iam narrata defcripta<|| 
iaui^aaatura pr?ditus,cryftallopaa 
la obfcurior,ferrum candcns nitore 
refert,coerulco<£ quodam interfufo 
fplendorcita quidcm refulget vt fla- 
meum folaremque quendam radium 
tranfmitrcrc videatur ; quaii fcilicec 
variotranflucenti^fuofulgore qua- 
dam coeleftis arcus anhelationem re- 
pnefentet, Porrb vires Adamanti fe* Proprie- 
re diuinas tribuunt philofophi > effi- uie ^ 
caciores tamen inauro,quanquaqui 
bufdamplaccreinucniafcrreaquan- 
dam tenuifsimam bra&eam fubfter- 
nidebereXontravenena&incanta- 
HicntaamuletumeiiC pnsfentaneum 
teftantur > qui Adamantem praefente 
toxico madere confirmant.ldeo<£ pc 
. ftiferis cauiis refiftcre crcdit ;negaiq$ 
fercntcmfafcinarrpoire^adebfciUccc 
cacod*emonibus inuifus effe perhibe 
turJnfaniam^metus quoq* vanos , ac 
terrcntiaintcrfomnia arcerefert.Ge- 
^na rccbciiktionis prasdicatur qubd 



yGoogle 



?R*XNCl$Cl RVMt 

hoftilcm demulceasfurorem ,& vitl ' 

Gumvxoreneccfsitudincfoueat Ab ! 

incubis&fuccubis eumadferunt qui ; 

adamantemportat. Vanum omnino : 

& prsfHgij quandam pr<e fe feres ima ; 

ginem eorum nugametum putoj qui : 
I adamantem dicunt vxotis infcias ac 

I dormientiscapitifuppofitura ftatim i 

I prodere fit pudica,necne. Vel hacra : 

| tione quod ipfa a nyariti confortio i 

I quafifugibundaflatimexcidatjfiqui \ 

| dera fideli toro iniuriam impudicafc i 

| cerit? Adamante fcilicet marito ca- : 

fto^ toro indignam muliercula hoc i 
| fcheraate palam oficndente Jiuic Ia- I 

I mtsidium pillo natura rerum omnium parens 
j xalc cum Magnete difsidium ingenu- 

it 5 vtillopr^fenteomntmvimtra<3:ri i 
I cemamagnete direptam plane con- 

I ipicias. Quin magis tra&um ab hoc : 

I ferrum feroci quadam vi ab admoto : 

| Adamante reuelii cernerc efUVt & 

I hincmultis vifum efle fufpicer Ada- ' 

mantem alijs Gcmmis iuadum ipfa- ; 

rum 

* 

■*"* 

DigitizedbyGOOgk 



pim ad fc virtutcm omnem traherc* 
oubdnoncredidcrim. Castcriim au 
rcconditas illas vcrcq* admirandas p 
prictates ad d£tx}onum impofturas 
dcmandabimus^quod earum caufam 
naturalem nemo(vt puto)adfcrat ex* 
a&am*vti ccnforinoftroacfimilibttf 
viris paruincircumfpcclis>nibil<^fu§ 
ignorantis coccderc volentibus foc 
fitan videtur? abfit nonab hoc tantu 
vno >£d & a quoais alio vere do&a 
& pi£ Chriftiano r Quinimb capro- 
pterin Dei & Dor&ini noftri omniu 
creatoris propcn£| orcm admiratione 
fcfamur, eiusqj magnificcntiam ar- 
dentiori 0udio ac ncee&itudinc c£> 
feramus. 
U jye^ichare. Caf>. XVL 

MAximan* tempus autoritatem 
ademit Ac^at^c, non qubd vi- 
^bus minfequira antiquiius pollc* 
at,fed qubd copipfior fit: qua enim 
pccafione iblet in rebus humanis ela 
^acmfetftum^ raricasadfcrrcicado 



yGoogle 



■ .X *n y*wv a s ci R vni * 

etiam multitudq> & crebrior f^mili^ 
ritascontemptum parere confueuy; 
Plinius autor eft Pyrrhum Epirotaru 
, regemAchatenhabuifre>nouemMu 
fis cum Apolline citharam manu te- 
nente infignem;nuilaarte>fed folana 
tursfolertiaac virtutcfponte macu 
lis ita difcurrentibus> vt Mufis quocj 
fingulis fua redderentur infignia. 
. Porro tam eft vulgaris Achatcs v$ 
delineationetn eius&generafcribere 
omnino fuperuacaneu arbitrer. Pro- 
batifsimas vero funt perfpicus, qiisr 
queleonin^ pelli fimiles funt>vel etia 
nigre aibis interfe6is lineis.Mercurio 
Probatio. facramAchaten rudis nimiumanti* 
quitascredidit.eamprsfertimquea- 
pud Indos nata eft , vbi varib colore, 
guttis etiam phceniceis confperfa vi- 
virtmes^fitur. C^terum omnem Achatem ve- 
nenis pe/Hferis ; araneorum atq$ fcor^ 
pionum i^hbus, aduerfari, prudenna 
acfacundiam pra^arc,abaduer.fafct 
tuna. t u tari, vifu m fo uere> co r re cr ea~ 

re> 



bE GEMMIS. Llfyll. & 

*rc>fitim ore cotentam arcere adftrir- 
unt.Nec defunt quitum maximeeffi x 
caccm fcribut>cumfetis leoninis in- 
uoluta dcfertur 3 qu6d cjuama vanita 
tequoq$abfit,iudex efto, 

. ■ TktAk&orio-. Caj>. XV II. 

ALeQ:oriusIapisinventriculo caGe^Cs & 
pireperitur.obfcun cryftalli fi, deImeaao 
mihs&colore&fubftatia >nifi quod 
paulo crafsioradparet, non excedes 
hbx magnitudinem. Probatur qti^e p ro bad6* 
intus velu t ftagnatem ingefti cibi mi- 
carri 3 modicam nec vfqiieadeo obfcu 
ramoftentat; Suntquoq$quiaudeat 
affirniare caponem m quo Aledori- 
usfitabfoiutus,bibere nunquam;i- 
deoque firenuis militibus ex vfu efTe 
creditur.Proinde Milonem Crotoni- 
enfemeiusGemm^more cdntentse 
pnefidib>nullo vnquam certaminefu 
peratumpr^dicant.Porro Aledorio virmtci* 
vircs tribuunt ndn incelebres contra 
f>ericula qusuisf Pneterea ' Vencrcm 

DigitizedbyGoOgk 



TRiANCrsCl RVtT 

cierc,homini conftatiam, mulieribm 
virorum gratiam conciliarcjfcrcnti 
quoqjfacnndiam pr«ftare,potes cre 
ditur.Sed&fitimaccordis aiftumar- 
cere oreinclufa cxperimentonon ra 
ro conftat. 

"DeTormde. Ca}>. XVUl. 

TOrcojden tarainmagno precio 
efle fcre apud omncs confpieuu 
eft,vt multi fuo tunc dem um luxui ali 
qua cx partc fatisfa&um putcnt cum 
prcclaram quandam na£i fuerinr. 
^^..^"^"^««^«^faftigiMfu» 
fcilicct propagationis loco nuncupa 
ta.InferiorfiquidcmHifpanica:Akc- 
ra Indica fcu Oricntalis nuncupatur. 
Vtrac^ tamcn confimili , crafla & mi- 
nimeperfpicua fubftantia.Porrb Hi- 
fpanica colore vtcuntj virente,fub- 
obfcuro adeo^ingrato confpicitur: 
ideoq$ refpuitur ccu vilifsima. Indica 
autemexnerbaceo,cyaneo quodam 
U&efccntcnitoregratiaminit no vul 

garcnv 

DigilizedbyGOOgk 



B t GEMH IS, L TS. / K f* 

garem.Coloremigiturprabctceuin 
cccruleum cx viridi , la&eum quidda 
perfafum imagineris: Raro citra rima 
Ycnulamuereperta. Probatifsima ta« P«Urio* 
mcn cft qu* fimpUcifsima, & pcrfimi 
li fubftantia,purifsimoq$ & citra om- 
ncro labcm colorc fuam commcndat 
jueunditatem. Mirum quid dc diui- 
niscius virtutibus canflantur. Noui 
reucra virum qucndam infuianu» mi- 
hiquide multa nccefsitudincdcuin- 
&utn>qui dum viuerct Torcoidcn in, 
delicijs habebat annulocjj aurco pcr- 
pecuo geftabat. I* cum fortc , ex faeua 
«gritudinc in fata conccderct cunde 
quoc&rctinucrat.Tumqj natur^quo 
dam vcluti miraculo contigit,vtToc 
coisiHa,quefuperftiteetiamnunifuo 
domino cum numerofis fui gcncris • . 
mynadibusdc pulchritudincacintc 
grapuritate ccrtarc potuiflct,tanqua 
Kcri fui neccm lugens, longe tum ob- 
fc nor adpareret , adeoqj continud 
ruium pcr mcdium.porraceam ciFer- 

^ ^ Digitizedby LfC 



JFIt iANCISCI RVni 
ret,vtr& hinc tum maximam fuk ma* 
ieftatis partem depofuiffe videretur, 
Proindedeeamihi aliquando copa- 
randaauiditatem abegLEgo nanque 
cum ob periucudas lapilli illecebras, 
tum ob ingentes vires quibus idem 
vir,fa$o periculo, Gemma eam pol- 
lere conftanter aireuerare folebat; §a 
fiquandoliceret,quauisdtiamrario- 
ne comparare coftitueram/ Sedenim 
meus me fefclierit error> nam dumin 
au&ione venui expofitam , eandemil 
larnlitura & vicijs confperfam con* 
temnojhancalter ciuisvili coempta 
e veftigio mihi oftendit.Atcumillam 
egopriftina, cetf poftlimimorediui" 
ua fynceri tate & maieftate(renbuato 
domirio)perfpicio>occoepi mecu vc- 
hemeatermirari/mopinatum naturz 
ac admiratione dignifsimum porten 
tum>deinde & e re nata , meam dam- 
nare infclicitatep- Vel hoc euentu co. 
ram edo&usdmina quadam lapillu il 
lum facukate donatum efTe* Porrb 

' often- 

DigitizedbyGoOgk 



m GEMMIS. LIB, II. tf 
oftcndendis prodigijsiUuftris pluri-virw. 

. mum cftToreois , v.t & vix credibUi 
vircute ferentem ab imminenti peri- 
C ulo(tanquam videlicetinnato coa- 
tra aduerfa quajc^ quodamamuleto 
m edicameto(|)fortitervindicarece- 
lcbretur. Addequod cor&oculos 

■ recreare,& huaritate profperitatecg 
adfcifcerecreditur, 

PeCoraUm: Caj>. XIJC. • 

COralEum&Lithodendrum ap- Gtnefi*. 
peUariinuenio > quod arboreus 
kpisadpare^aUn manmoUiusprimu 
crefcit, in devero duratur. Cumc^ fub 
aqua quidem mreatiftatim at<£ hanc 
fuperaritiCU fefcit. Adftruunt candi- 
das iUud inira aquam proferre bac- 
cas, quae extraeam in iauguineas dc- 
generentf eas<$& forma & magnitu^ 
dineadhec & colore cornafatiua rc- 
pr2fenjca?«.Mirum quod tactura lapi 
, defcit fi VLuitjpEoinde reftibus primu 
. reueilunt } aut ferramento acriprarci- 
dunt;quftde EeCaralUumThcophra 

DigitizedbyGOOgk 



TRsA$ClSCI RVMT 
ftus.aradendo, Grsae vocialludefc 

illud appcilauicPorro arboreum effe 
Corailium vcl ipfius rami palam ofte- 
dennt.Diuerfara pr*tereaaferroigni 
_ to naturam Coraliium cxhibet : illud 
nan<5 vt *qua,ita <Sc hoc mollioreae- 
Probado. re iiiico duratur. Commendatifsi. 

mum cftquodrubicundifsimura,vei 
albifsimum, «quabili vfquequaquc 
concremeto,forma fruticis, ac teren 
tifacilecedens. Quod auteminlapi. 
dis exactam duriciem coijt,fcrupulo 
fum,inane,lacunofumq{ cft,damna- 
tur.In magna antiquitus, apud Indoj 
prasjfcrtim , fuiflc autoritate Coralliu 
inliteriscomperio. Hinanc^proeo 
fuos olira confucuifle Vniones pcr- 
mutare tradutur. Nunc autcm qu6d 
crebnus cfl , in magno adeo noneft 
V*"*.precio. Da»monas infcnfos arcere 
perhibetur. Vt & hinc fufpicandutn 
iit prudcntem vetufiatem.Coralliog 
druerfas fbrmas ( non fine licct faftu 
«jupdam aut Uieccbra nunc vfurpc- 

tur) 

DigilizedbyGOOgk 



X)E GEMMIS. LIB. IT. ff 

turteffigiatoA cx ordinc infilato.prc 
ce s Marianas docuificnumerarcMa 
«nus illiui in mcdtcina vfus percre- 
buit. Quandoquidem refngcrat fic- 
catq, mcdiocriier; idcoq* fangumig 
rcic&iombus & cruptiombus pro- 
deft. Albumvcrb coralhuma coilo 
fufocnfum vt ftomachumvcl pccluf 
contmgat, c aaribus confuetura fluo 
refanguincm non rarb compeicmi- 
fc.vtdimus.Cor pr*terca & vcnmcu 
lu{n,velingeftum,vdextra,vt adn*- 
rcat admotum» roborat, Surculos c„ 
ius pro amuietis infantnlorum colhi 
appcndunt;fulminibus &manms *- 
ftibus tempeftaubuscft refifterc *ffa- 
matur. Proinde ioui Phaebo<$ focru 
putatum cft.Religjofum pmcrea ge- 
ftatncn effeamohcndis periculis co- 
rario.vtdecorcacrcligionegaudeat. 

Ad h*c &contravcfic* torraina « 
calculi mala,in pulucrcm yftos furca 
los&cx aquapotos auxtharifertur.- 
itcm& Ucn«»abtoi ? fi w mcmca- 

t« 4 



yGoogle 



FRUNCISCI RVEl 

mentum fepiuspotetur: Oculis dein 
deprodefle^vlcerum caua explercei 
catnces teniiare.denique &furculos 

cx ymo potos vel ex aq ua(fi febris vr- 
geat) fomnum conciliare Plini u s au- 

tprefl.Nec defuntquiaffirmet illius 
pollinem erofis dentibus infar&um, 
«gros ^ientes radicituseruere,demii 
&gmgiuasfirmare. Commentitium 
omnmo puto quQdGoralli puluere 
fruges euadantyberiores. Quanqua 
. & Coralii puluerem inuenia amaras 
aquasdulcesefEcere, 

■ pe Cormolp^ C4p. XX. 

/^lOrneoIus Gemma eit vulgaris 

Delineatip V^minij colore, fublaguido tame, ■ 

ceu yidelicetin numanam carneper- 

fpicuitasperfpfafit. Rheno frequen- 

Probatio.tifiimaeft. Prpbaturqua? purifsima 

mxta ac nitidifsima confiftit fubftan- 

na ? colore carneo translucido. San- 

vires. guinem propalam cohibet, liuentes 

dentesfuopolline emendat omnem 

ab 

Digitizedby VjOOQlC 



D2 GEMMIS. LIB: II ys 
aVeis detergens fordem. Iracundum 
animum placare creditur». 

J)e Cyaneo Gr&cU)CaeruleoLatini$fwl~ 

gctribm autem La^uli i>ocato 

lapide. Cap. XXI. 

MAgnam profe&p autoribus pe 
perit obfcuritatem,legentibus 
yero perplexioriem , cperuieifeu cya- 
nei nomiois diucrfafignificatio: alijs 
fcilicetfubhacvocecperuleamhare- 
nam cum cyanea Gemma cofunden- 
tibusralijs autem folam eadem di&io 
ne metallicam arenam comple&enti 
*bus. Plinius nanq$ naturalis Hiftorias 
lib.jj.capite vltimo ita infit; Coeruleu 
arena eft 5 huius tria genera fuere anti- i€ 
quitiis;Aegyptium quodmaximejp- a 
batur;Scythicum,hoc diluiturfacile, u 
cumqjteriturin quatuar coloresmu « 
tatur^candidioremynigtioremjCraf- " 
fioreffljtcnuiorem vc. Pr#ferturhuic « 
ctiamnum Cyprium.Accefsit his Pu- " 

U 5 

DigitizedbyGOOgk 



FR*4NCtSCl Jtp-El 
„ tcolanu &Hiipanienfe, arenaibi co- 
#> fici 5SP ta * Diofcorides itcm h bro 5. 
9» cap.9%fic habcc ad vcrbum: Ccerulei 
w ongoexajrarijs raetallis eft.In Cypro 
„ copiofus exarena litorali,fecundum 
„ quofdam fub cauatos fpecus maris 
,', inuenitur,quod & magis probatur. 
Galcnus vero Simplicium pharmaco 
rum libro nono,inter metalla Cccru- 
leumreponit.DcindePaulus Aegine 
ta de cccruleo, Diofcoridis fentcntia 
pene ad vcrbum refcrt: quam ctiam 
Piinius,eoquodiximuscapite,imJta 
tuspalam oftenditnode Gcmma fcr 
monem fc facere,fed de metalhco cqp 
fkrad nilco;quod farrofa q uadam fu bftan* " 
tia,non taraeniapidea,confiftere ad 
oculu videreefl-vt vclhincincofefTo 
efledcbeat,ijsloci$autaresillos Dio 
fcoridem,Galenum,Paulumc$(dico) 
«6 deCcerulcolapideCyaneauc Ge« 
madilTeruifie, vcrum dcmetallico il- 
loCceruleoquoadgenerofasimagi* 
nespi&orcs vti cofucuerc, Galli azu- 

ruia 

DigilizedbyGOOgk 



0W GEMMIS. ZIB. tl 99 

rumvocant. SedenimPiiniusidcmil 
leliV.ro 57.quem Gcmmisdicauit ita 
habs^Reddetur & perfeCyan'osac- 
comodato paulo antclafpidis nomi- 
iss coiore cocrulep. OptimaScythi- 
cs,dein Cypria , poftremb Aegyptia* 
Adukeratur maxime tinc"rura,id9 ia 
giona regis Aegypti afcribitfquipri- 
ffius eam tinxit.Diuiditur autc hec irt - 
inafesfoeminas^» Ineft ahquando & 
. aureuspuluis>non qualisin Sapphiri 
nis : Sapphirus enim & aureis pun&is 
collucetjCceruleae & Sapphiri raro<$ 
cumpurpura.Optim« apud Medos» 
nufquam tamcn pellucid*. Quibu» 
verbis ftatim ab ipfo limine videtur 
Pliniusvtru^ confunderc, Cceruleu 
feiiicet metallicu Gemma coerulea, 
Primu quide vcl hocmaximc, 9/ Scy- 
thicae,Cypriae & Aegypti* ratione ha 
bucnt > qucmadmodu ctia fuperiore 
libro 55.dc arenofo Cyaneo fingulari 
ter agcns Cyanei Aegyptij , Scythici 
& Cyprij mcmimt. Hincreueranon 

DigitizedbyGOOgk 



1 ' 

I FRiANCISCI XVET 

I SBe&ocremhosloeosvideoimpofu, 

| Hledifncuitatem virisenamdo&ifsi- 

| «»is,alijsvidelieetdevtn(9coniuse 

Plinium intelligentibus, ahjs de folo 
I arenofo cceruleo hos torquentibus 

r fermones, autorem infimulantibus 

i ^mnantibus9,tanquamhanc inter 

Gemmas arenam male collocarit.ln- 
• $erquosHermoIausilIeBarbarus>vir 
alioqui peritifsimus ac de re medica 
- &Pliniooptimemeritus(pacetanti 
f viri, pro veritate tamen, dixenm)nc- 

fcio qua ludici; adumbratione per- 
cuIfus,non verctur Plinium negligcn 
; si*caIumniari.Mihiver6(abfitom- 

nis arrogantia)Plinianale£io re&ius 
confultius^hocloco,ideftlibro57. 
cap. 9 . caftigandayidetur, &in hunc 
modum fuo autorireponenda. Red- 
SS dcc « r & Per fe Cyanos nomine, acco 
&oiib.37. modato paulo ante Iafpidi eolore c? 
"**- ruIeo.ythisfcihcetverbis&Iafpidi.s 
& Cyane^ Gemmx fubftantias con- 
ijenire quidem,fed colore alrerum ab 

: ^ai- 

DigitizedbyGoOgk 



25 £ GMMMIS. LIB. Tt 4® 

altcro difcriminari declaret oftedac-* 
que,vc&quis ex Iafpide Cyaneum k 
piUum ementiri pdfle intelligat fi illi 
colorcm caeruleumaddat. Cui&id 
optimeadftipulatur quod mox fub- 
nexuit; Adulteratur(inquit)maximc % 
tinfiura. Quod demum hoclociPii- 
niusnon decaeruleaharena diflerat* 
inanifeftant hxc eius fubie&averba: 
Incft aliquando &aureus puluis^cum 
ijs qu^fequuncurqu^^fupra retuii 
rous, Nam & ca non arrofailli hare- 
na^led Cyanei ( vulgato nomine La- 
iuli vocats ) Gemmae ita adamufsim 
confentanea efle coftatj vt nemini da 
bium(meo tara«udicio)effe debeat 
Plimum hocloci de foiaCyaneageta 
ma agere; neque etiam facile crcdea- 
dum fuerit tam cclcbrcm autorem> 
ac rcrum riaturalium tam indefeffum 
acremac peritum indagatorem fcri- 
ptoremq$, vulgaufsimahancgemam 
Iatuifle.Nequectiamvclleuiterfufpi 
candum puto quod agnits nufquam 



i 



yGoogle 



fXjtNCISCI JtVST 

fficminerit>quum prsfertim diligen-i 

tifsimumfcfcnatur«mirabilium pcr 

fcrutatorem, prasconcm , prom ulga* 

torem<£fempcrcxhibuerit. Scd neq$ 

huic noftne opimoni rcfragatur gua; 

•ckatis iocis Aegyptij^Scythicu Cy. 

prijq$ Cocrulci memment*Quidnan*i 

qucimpedtt vtramqfccoemleamare-; 

nam dico ac Gemmam Cyancam , tri 

busiam indigetaus locis orin ?Sede- 

nimlibri 35*cap.vitimo Acgyptiu ma 

ximc probari (cnbit,fcciido ioco Cy 

pnu> nouifsimo vcro Scythicu repo- 1 

nicquibusacccfsiffcadnotauit &Pu 

tcolanum & Hifpanienfe. Vbi vero < 

dcCyanca gema(qu2 ciCyanos pcr| 

ie vocatur) hoc eft Iibri tf.cap^Scru ; 

bit>omnibus Scythicam prsferri di* 

cit.Dem Cypriam comcndat, nouifsi i 

raam autem Aegyptiam ^ftimat. Ec- : 

cc quam hic vkimam facit, illicpri~.i 

mam efFerc: Vt & hinc non dc ijfdcm « 
Pimium diuerlls his locis fcnbetem i 
iauUigere debeas.Quinimo Sapphi- 

rum i 

DigitizedbyGoOgk 



DE GSMMTS LIB* 21 & 
rum hoc capite cum Cyaneo Iapillo 
poftcacomplexus,itainfit: Cocrulc* 
& Sapphiri rarb ( vbi etiam coniun- 
&onemqu*fcmouendam puto)cu 
purpura,&c. Hisego certe raooni- 
bus co fum addudus , vt Plinium iUi« 
locisnondcarcna CyaneaautGcm- 
ma tantum,fed libro tngefimotcrtio 
de arenofo Coeruleo.hbro autemm- 
gefimofeptimo dcCyaneaGcraa ca- 
piendum exiftimcm.Quis enim(ob- 
fecro) tam incrti»aut in Plinium alio- 
qui grauifsimumautorem tam infen- 
fo ingcnio fuerit, vt ea qu* Cyaneat 
Gemme.(eraendata licet lc&ione)PIi 
mus propalam tribuit, arrofeilli a- 
rcna quadrare inaudiat ; quam nc- 
molapideafubftantiavclpuluercau- 

rco gloriari rcdc quidem dixcnt?Po 
tiiis itaque Lazuli vulgo riuncupa- 
t« Gemmae confentire hxc profe- 
&bvidebuntur:cum eafubftantiafit 
lapidea.Iafpldi fcilicet germana,au- 
rcumque pulucrcrn coram oftcntct. 



^Google 



FRUNCJSCI RVEI 

Qua dere fubindc vehementer miri; 
ri fubiit, hoclocoPIinij fenfum tot i 
tamcjceleberrimosauthoresPlinia- i 
n« le&ionis etiam itudiofifsimos ha- I 
cT:enus(quodlegerimJitafughTe,vtv- ! 
trum<j confuderint,magno humans 
conditionis detrimento:dum nerape i 
apud orrines fere feplafiariosharena : 
pro Gemmain medicandis corpdri- i 
busquamineptifsime vfurpatur. Sed ! 

eo aempe hxc quorfurrif Nanqj vt melioris do- 1 
dtrirtigratiaomnem demediotoUe > 
remus implicationem,&aliquam Pli I 
niano fenfui adferremus reftituere- i 

Defcriptio mufuelucem. Eft itaqj Cyanos,Ca- : 
ruleaue Gemma lapiiius fubftantia i 
quidem Iafpidi haudabfimilis, col,o- 
re Cajruleo. Probatur aureo puluere : 
. cofpcrfa. Vnde & ftella tum lapidem : 
; diciinuenio,qu6dflellis finiiliteriu- 
miniexpofitusaureopuluerefciritil- i 
let. Prsfcrtur qu2 Ca^ruleumfuirio- i 
minispr*ftaritifsimum(quemnoftri i 
Azurumvocat)coloremaffequiunv : 

con- • 

DigilizedbyGOOgk 



t$9$mi& ^ridequ aque fubftantla& 
concremento.Lapis eft fculpturas no 
vfqueade¥ ^iitumax^Vidi ego cx eo 
Garitharidem tarn aiflabfe tamtjjgrar 
pMce conflacam, vt eminris veram iu 
dicarem^p uliiere nimirum atireb tam 
appofite** qriodin animante fuluom 
natura feci&itnitante, vt eum lapiM 
adid muneris procreatum quiuis fa- 
^ m mentjs riori irrimeritd iudicaffet; 
■■- £orro*qtiod ad vires attineh Ad- .^ 
tierfus melaricHolicos afle&us eius t ™J™* 
polien totiesablutus, dum eius dilu* 
tumperegrinumnullum pras fe ferat 
{apbrerri , ef&caofiime ingerhliteris , 
& experientia corifirmatun' Meiari- 
chblicum eriim liumorem pef infer- 
riadeponitnonlbtu? verOjCpminfer 
iiisiupertbr^jrio citratnagnum lab o- 
^eai > cbiBmbaet.Nec defuritqui pae 
mi collo geilatum no&ufnos arcc- 
i&pauoresteftentur* 0culofum acie 
^fidtat(juedemulcet # Coiioappen- 
^sp^rtantesababotiii adferere^- 

DigitizedbyCoOgle 



p 1 



Fnuttcisei mvsi 

Bibctuf«yolunt4ucemappetcntepar | 
tufemoucri. 

T>€Chelidonio. Cap. JCJCII. , 
(Helidonius vel Chelidonia(vtro i 
^/quecnim generc dicitur) lapil- : 
lus eft paruus ,perfpicuus mimnie^ ! 
iuuencuIarumHirundinuventreexs ; 
Ccncratio & a s.Menfe Augufio ,LunacrciTccntc;' i 

mslocus. , *? • ■ ■■■■■-., ■■■ > 

rcpenunturoptimi^magnacjex par« > 

tcbini>aliquando antctn ;.£ngulyn <$- i 

rum fcilicetventriculis aut iecafcu- ; 

Hs.Dicuturnanq$(autorcFlinio)m&» i 

tresexclufis pulhs hucdarclapiilum i 

Natuw ad deuorandum Jnuenio & hic quoque ] 

^ raa<i ^ m foIerti{simsnatur^non fupprimen- I 

^ "** u * dummiraculumrnempequod illaru '; 

pulli per coni un&a roftra in fefe rcc6 : 

ditas hasgemmasprodant.Dicunte- i 

tiam 6c has deberc crui priufqua pri-? i 

migemus pullus terram contingaf* ; 

Quanquamnehocquidemfuavani- , 

x>iffcrc$. * 2CC carcrc putcm* Hanc bifariam di- 

-fcrimmari tradit Plinius: aut enim efl 

ruff a, au t nigra, vcl po uus cx pullo u : 

s ri -i 



yGoogle 



gneas,hirondinum ve! pauonum eo- 
lore> minimc<£peliucet>fedafpe£tt 
ingrata vifitur. funt & earum aiiqujc, 
parte quidcn%vna nigricantes > altera 
?er6 purpurafecntes>nigris intcrcur- 
rentibus macuiis. Probatifsimas efle Probatie» 
compcrio qu« fubftantia purifsima 
acfimpiicifsima,&aureisguttis infi- 
goiuntur. Porrb fingulauamctfi in- vire*. 
iucundaefint &pufiU«magnis tame 
Vututibus pr*dit« adftruuntur, vt & 
deipfis re&e id occini pofsit: 

Rejmatw exiouopr&cellens eorpore -pir* 



tus. 



Rufxam fiquide fub ala finiftra gefta- 
tam lunaticos » boc eft , comitiales» 
infanos, & languidos fanare perhU 
bent*Prjeterca & facundjam, & apud 
homtnes gratiam, promouere confir 
roant.Nigcieantem verb fimiiitcr por 
tatam tcftantur reges & principes co 
ciliare , & ccepta nego cia pro ani- 
mi fententia abfoiqere, omniumquc 
gratiam inuitarc Exus vcro cx aqua 

DigitizedbyGoOglC 



I FR^iNCISCI R VZT 

dilutiimjoculorumaciem reficeredii 
cunt. Neq$ fuperftttione vacarepute 
quodrufjam lnpanno Imeo mundo>,( 
nigram autem in croceo tantum m- 
uolutas fub prasftare poteilaubus nu i 
gantur>cui& id acceditquc>dparen* < 
tibus pr^fentibus erutis vires cffiuat i 

Cotra Am Hiemagna.mihipfofeCto inccfsit ; 

mxuxL aamirano ae vin cuiuidam de lirens < 
alioqui bene meriti> non leui cfcitaa 
tiaqui in fcholijs fuis in Marbodeum 
vbiagit de Ghelidonia> autorem ciu ; 
turus quoChelidoniam Gemma ocu ; 
lis oftendereproficeret^PIiniumad- 
duxitlibri8.cap.27.& libri25.capi> ; 
<3c i2.quibu$inlocisnon deGemma, i 
fed de eius nominis herba palam eft 
Plinium differuifle, Siquidem, vcrem / 
per capitaex ordinerecenfeamus, ira ( 
habetdi&i ia.capitis27.tituIus-;Qu* \ 
anknanua quas herbas oftendermf : 
cerui>lacert2>&c. Demum in conte- 1 
Xtu dcChelidoniaages itainfmChe- 
*hdoniam vfuifaluberrimam hirundi i 

neJi 

DigitizedbyGOOgle 



nes monftrauercvexatis pulloru ocu 
lisiHamedentes. Deinde Ubro 25-vbi 
coftacPiiniura de herbarurn vinbus 
difeeptationemex profcfto inftitui£ 
fe,capLte ocfcauo uchabet; Anima? 
lia quocg in juen ere h erbas , in primis 
Cheiidoniam.-bacenim hirudmeso^ 
culis pullorum in nido reftituunt vU 
fum, vc quidam volunt crutis etiam. 
oculis, Captte deni<$ ciufdemiib.J2. 
poiteaquam £cntaurium vtranquc, 
maioremfcUicet & minorem osuios 
itiuaretradidifjitafubnedipIamGhe 
hdQniaiupradi^is Qmnibusmire jp- 
defti£xjquibu$lftce meridiana darit 
useffecoiat Rlmij locos,hos,ab.Am 
ftelredamo n.oftro cttatoaJioa poffc 
ad^heli^majm Gemmamtorqueri, 
verumidcJtmilis nomexiclatuKe her? 
bata^«mdeb«eintelligi.Qu« idco 
aaaojcau:imMSnequ*^ eiusautQ- 
rkate falfus.in fimilcm 

crrorem impia-5 ; ^ 

« gac :- - ■;• -•'■••• 

't« 3 

. DigitizedbyGoOgk 




De^Cctite. Cap. «X"__///. 

Etits quatuorgencra refertPik 

__ _v niusjvulgato tamen nominc fii 

guh, Aquihe lapidesyocatur. Vidie- 

Genera, go rinereo colore Aetiten, alteru aU 

.fxQbado. bo»tcrtiumpullo. Sonitu dignofcun 

tur il quatiantuntum enim in feCs co* 

ccptumlapiilum manifefte prodtmt 

PcUneatio Lapjs eflcortice duro 5 fcabro & minj 

melcui.Suntquiaquilamin nldoma 

rem &foemraamhaberc adftruut,nfli 

gant^iliam _neei_ ouaparereridcQ- 

queiblisijsqusee nidis eiusalitis eru 

tafncrint vim medicam concedunt, 

Nihil ignehiclapis depcrdcrc crcdit. 

Yirtutcs. PormAetitcs grauidis ,quasob vteri 

imbccillitatem foetfi jegrfc continet, 

brachio finiftro aUigatur magnoea- 

, rumvfui,partufientibusautem bra- 

chio amoueri debet.-foeminibus itera 

alligata citra dolore ( notatu dignu) 

foetum dicitur cxtrahcwNccdefunt 

qui hanc velint ftatim a partu auferri> 

m vser_sfcqu__parturavitict. Miru 

• • DigilizedbyGOOgle 



1)2 G&MMIS* 119, H 4$ 

Ittbdfafe^ prodwrcferturf ^tfis m 
panecoaditum«fferat.-neque caim 
matt&m,vcie£iam cumea decoctum 
caicquam,furcm deuorare poifc co- 

firmant. Tritum & ceratoexceptum 
comirialesibenueiuuarc comperio* 
Mitto qu« de hoc lapidc praiftigioa 
iUiactoto ccetbaberrantcs maginu* 
^aturmcquccnimvxorurafurtadc- 
pre&enderc, velfutura praaagirc hfic 
eiira -incantameta poffe credidcrim* 
Qubego qu?dcturisproditionepr$ 
notaui^efcrrcm^nonautorumt^a **%£* 
totas&fidcsreclamarer. • gnafide 

i: WieM^me. <ty. XXttm &***** 
V^TAturajVcfaxisvoce hominiob- 
|\|rloquentem*immo & Echo re- 
fpnantemdediffc vidcripotcft.- ita & 
Magncti fenfunvmattusquc tnbuiiib 
quodammodo nonincptecxiitimc- 
tur. Fcrri nanque indomita propc- 
modum pugnacifsimaqj natura tra- 
hetiillicxtcmplo cedit>vt<$ propius 
acce&t ab co continetur & qaogam 
;■. t« 4 

DigitizedbyGoOgle 



3m&mv$A& vocato inlndia pa&*l 
r^abmmclaturjeillius rationgQi a<J- 
fcraBtjqaitefdanlauEemSiicrites.a^ 
lij&Hercaleusnominac.Hic tametfi 
G<ne& ialdapjdmum repertus fi& pafsim ta- 

msn;apudHiipanos & in 3% quoa i 
loas nafcitair.Qui vero > a ^Troadepl i 
tmn^gui&aibus pumicihaud ahk : 
xmli£cooatparet,fGemineus eft, & noa 
wgueadeocfficacispotentix,ideoa : 
reQ)mtur«iAethiopicis laus&prscJ 
■ p^acommendatio,ijspr$fertim qui : 
.. . ;>acoeruleumm3gisincIinant,qual<!i 
-. max^iir^n^ethiopiaZimiri regione ', 
mp^X^vm inuenio. Aethiopiri 
as paientu e&quod Magnete quo <j : 
ghum^it-Inmetallisferceisoritur; 1 
l&ncQ ermani at<£ ftali aabent, fer- : 
^egiiieiS tamenfeu puHo magis colp. 
f 901 Eeftt^uod qua parte ccerulcum pro? 
pin^ii&fe^ ( 

eftEa.SBenDio,genianns*proBati{sima : 
Ma^nctem argenikde^ fitnilem^efle ( 

DigilizedbyGOOgk 



Mft incautos farile faliaCyquem & ad 
cuafefickfrca^ntimcm efic. seftat. 
Porro omnHjus^KEfertar^» nbaxi- Probauo. 
c^trahit } 6t^tii¥fl^srHia?m^eiifc- " ' ' 

rereprafehtat, Quod autcm ad vircs virtutes. 
attiaetjEotus triobolorumpondere 
«xfucco fo^cuirhydaa^teis aquam 
detrahitifemiike^ 
iatisprasfenti cemedio: fiifc>tiemt» oc& 
brum mcdicamcrids im^mt*ix;pzi£ 
terea,6ta(^piphoxas , .a<&[la^ver6crc 
•mataisJiisQSttfanat^ Gca33Aa»atitiu 
putbrqmxidc Magncte J^tiidam mu- 
gantar^cmpc quodirafomaisigno- 
lantMcemJn^apiti iuhditbs^adut- 
teraan ^^i^o^turbat^idcie-vccojp»- 
batnq$ vxijrcm ^;ni«ii»ti^amp})exus> _ . _ 
ctiam d6rmientem>ipKolciSetv ■'■ Vs-*""" 
imimsb^permcccrc paiblica «ffe iu> 
^cosquoidquidam .MagSECtetR furi- 
ijusiuo fumoatqj nidore vfuieffcnar 
ra&fcquafii<:ilicet adfuttalapisnatus 
£tz Micfubkv^ehemcnicrmirari,ad- 
mi ratiojiici aon ^gatadj^amfeiiius 

- DigitizedbyGoOgk 



iapidk tra&ricem virtutem » qua 0» 

dcli cctfcrr umn-Qn folamguoci con» 
; -..-.v^ tmgitcoramtr^Jcre>vcrumetiam& 

restra^catcsjvndc&aliudquodcua 
que c&ttgeoeum ferrum conueilerfl 
fM?isiti vtviderim non ramplures a- 
cmhmTmonc&{&Mp«nd<imtm^ 
qulfcilicet matuis fefe manifaus inui 

-CemcoraprenendiCcnt;Quinim6n6 

deiuut qui jfe&o pericuta afSrmare 

audeltjfcmim aMagncreinlibrapo- 

^toira^umniMl Magncti pondcrii 

adijcere* ceu nempe ferri grauitasvi 

lapidkabibrbeatur. Eorro trac^rice 

4*anxvirttttem.abvr{a ccelcfti M^gne 

* kta %emmmmmm d&coMc8&nt ) xg\i' 

T ^ ,Cte mento9u6dacushoctanreaaIibcre 

■m iokrifeus:norok)gi)s pendcns ad 

-¥rfam faltem minorem fere nioueat, 

■^lagnctis poteutijsacumfequacetra 

jJient&as^r&vcrb vcrucj acum &la^ 

pilliinea virxutem,ceu fibi affinc con 

geneamve^conuiiknte at^allicicn- 



yGoogle 



S) S GBM Mll. ZI& ItL^ 

t?>eadem4 vifito*ocapj>etente. > ■■■■---• 
Quod fi ita e£,fecultas illa Magneti 
cum abinitiQ pcrfufa efctura pcrpe* 
tuaVrforadijs&influxuvegfitatur, j 

Proinde fi quis eor um qus M lapilli j 

huius trahentepoteftatediximus>ra ] 

tionem*xpetat>non infcite refpon- 
dcri pofsit virtutis eius taufamfefle 
cumlapUUfpcdficam formam * tum 
eiusgermanitatem cutn ferrinatura, 
& corwm quidem vtriufq* cofenfum 
cum Vxfe.illa caelcfti, cui & obnp^ 
jdor fit kpulos ipfo ferro, Quibns 
& id adfiipuiati video » qubd folum 
fcrru MagnfBlviribus p^tcre palaoi 
confpidatur,eas(£Contumaciusrett 
nere perpendaturrAd h*c s qubd (au- 
torePlmio)vulncr3 afperiora fint fer 
roMagnewcotac^o^oirbniiicJapi- 
dicomrariainuenio Tbcamcdl Ge-? Thean*» 
ma,omne afcfcrru refpueatc profii^ desiap*** 
gantc^. Efl & Plinio genus abquod 
MagnetiSvVkri liquorcaliicicnSv ka- 
|ii|o kc uiicumaiiio^ difcoisikeftao DiTcenQ^ 



,GoogIe 



tmSri "obfcura;is fiquidem aliio illitust coir 
uuitricem omnem facultate perdere 
- fcrtutv Di fri det etiam eum Adamaa* 
te,qui & iuxtapofitus illum trahere 
non finit>quinimo couulfum iam fer- 
rum admotus ilico reuellit» An au 
tem vires ha? occulta? mirificajcj Ca- 
codajmonum impofturis adfcnbi dc 
beant:an potius indeauidius admira* 
dus at<^ laudandus Oominus .omniu 
creatorDeUs,acpercaqu«cinhocla* 
pidefa&a funt } fempiteroa eius virtus 
& diuinitas-magis cognofcenda,& in 
inirabilibus fuisopenbus benedicea 
da^tuum ert o 1 udicium Leclor» 

QeH&maitte,, Cap. XXK 

QiVando fuperiore capite.Hema 
tttismeminimus,n6 ab re qu<e 
.- <iam<&hjedeeoreccnfcrc operjcpre 
- " : ct ®™ vidcxur.DuoitaqncH<cmatitis 
gcneraPiinius facitrAIteru i Magne- 
te cognom|natum,fanguineo exteri- 
us coiore,tdeo9 tritus i& fanguine re 

fert 

DigilizedbyGOOgk 



2>T GEMMTS. Z m fl. 6$ 

iert >ferrum tam en Magnetis m^)do 
mimme trahic.Hunc pro veroMagnc 
teanon paucis pharmacopolis dam- 
nofo errore venundari vidimus- Alcc 
rumautcm H^macitcn dicitidemPli 
nius venis rubentibus diicernijhoc >■ 
cilaboptimo dcfciuifrciudicaririta 
enim Plm.jum.mtelJigo.Hic fiquidem 
Diofcoridiprobatifsimus e^.npqui 
intcrmifl:ashabc{vcnasrubentes>(cciprobatio # 
quipurocolore (vr eius verbts vtar) 
ruger efhduruSjin fe #q ualis, & nulla 
infe&us fbrdenulloq* zonaruexcur- 
fu.Ica.qj duae nobis prag.cipaas hemati 
tisfpccics relinquuntur; Altera extc- 
riusrubens.inrcrius aucem nigricas ? 
vtMagnetis colorequadantenus imi 
tarivideacunaltera veroomni ex pac 
tenigra. Quanquam necmefugiaca- 
lia etiam a Bhnio numerari illius fafti 
gia, verum duo hzc noftro inflituto 
fuflecennt. Neqjemqi defingulisGc 
mis.fed de felechfsums vulgatiisimiC- 
qucdiirerendum fufcepioias. Porr.o 

.DigitizedbyGoOgle 



TS^tNCIS Cl R fEI 
rirtutcs. quddad-vires attinct;oculi$ cruort 
fuff ufis mir& prodeft > muliebre pro- 
fluulura fiftir>&cum rmii punicifuc- 
co i)s qui fanguinem reijciunt con* 
Fert*\ r efic^ prsterea vtilis eft > & fer* 
pentiumi&rbusJSx Ia&e oculdsll*- 
chrymis vindicatirno <k ipfpsproci* 
dentesingenita vi cohunct cohibit* 
que* Caifadtoh^ & extenaatoris cft 
facuitatis. 

DeSucctno. Cap. XXVL 

VAriiemultum dc Succini o.rta 
autof ura iententi^ funt.Pr^ter- 
mifsistamen de eius origiae&natu* 
faopinionibus diuerfis/fed &de eo 
GcncCs. ridiculis Poetarnm fabulis , in India 
pliaiuslib at^GermaniaPiinius traditnafcide- 
$7*L. 3.^ ftwntc tmedulla arboris e pinearum 
mcduiu gcncre.-queraadraodura eCerafo.gu- 
Srymauci m *>& ex Piceajrefina redditur*Erutn- 
xcfka. pcrc nanqj huraoris abundantiajfuc- 
* cofuraqjprimum cire^deinyeroveiri 
gorc vel tepore autumni denfari at$ 
durari coafirmant , & intum efcenti- 

bus 

DigitizedbyGoOgle 



\m tandem marinis arfUbus rapi, ac 
iaJittora nonnunquam tran(portan 
aduerfe indcq$ fuccino nomcn>qued 
piniarborisfuccuiefie credatur^rgtt 
mento quodattritum pineum rcfert 
pdorcm>acccnium^ tcdsBmodoni- 
dore fiagrct* At liquidum prfmoiliL 
lare indicio quidcm funt quaedam in 
tus tranfluccntia, Porro fuccinoru o^m^ 
tria elfcprscipua gcncra litcris pro- 
ditcm cfl.Pamum , quodmelleo co* 
lorc^n^iatur;lccundE> xjiiodPfaa 
lcrnum vinum:tcrtium 5 quod candi* 
dum referjt, quod& odore prsftan* probati©; 
tifsimumcfl:* Pr^feruntquidamPIia- 
krm m/ulu um fciiicct ac tranfluces 
confimHi vndequaq^fubftantia & co 
crcmcfito^ca tamcn lege vt ji6 ninatio 
$rdore jlagret r fcd ieuemtantuignis 
oftentet at>beiationem , non autem / 1 
igncum fulgorem adfequatur. Apud 
multos autcm album odoris iHecc- 
fera commedat*Rudc quidem primit 
&aufier«ialegicur > tandcvcr6 adips 



yGoogle 



EJUtNXISVI \RVMt 
la&entis foikincoquioir, deindeexi 
polrtinv Porro qu od ad fbccmivhu i 
vircs.£ute$ ipefiat^nfaatibuspi^oamulewi 
ligari^lyn^hationifaus^pdefle ., ac lo- 
tij di£Eailtatibus,inuenio. Pr5Bterea 
in polline exhibitum aibos.menfes, I 
ftomachifiuxiones> ventu$q$ proflu* f 
uia fiftere, crebro didicimus experi- 1 
mento; Cor &cerebrum velodoris : 
pneftantia propalam recreat.Ex mel- s 
le tentur ad oculorum finiendas hii- 1 
midkates. Attritum & calfa£um fc- 
/ ftucas^quirquili^s&leuifsimaqu^ ; 

_:. • alhcit&attrahit 5 pr^terOcimitame 
furculos, quos autore Piutarcho , re- 
ijcitrepeliit^jvnaetiamcumijsquf : 
cuncj oieo perfufa fuerint. S&ccinu i 
feplaiiariorum officinis charabe bar^ i 
baraArabumvocedicitur.Hocgene : 

Lyngurius te& Lyngurium vel (vt alijs piacet) : 
Lyncurium continerijColoris^ fubfti i 
im & proprietatum congenea germa 
nitas , multis perfuafit ; forfitan enim i 
f uerit fecundi generij > hoc '-cfti ?h4- i 

lerni \ 

1 * 

DigitizedbyGoOgk 



HE-GtMMlL LIB, IZ fo 

lerni ruborcm referejitis fpecies qu# 
damardencior. Fabulofum ommno 
^ffefufpicioeftvquod pIen%Gem- 
taaru per^erutacoribus videturj Lyn- 
turiurrt ex Lyncis animalitbus vrina 
harenimoxa deie&u coMe£ii> Soiis 
deinde arddre concreta ac duradi 
confiiiere* ; 

jfreji&itiarum a -yemGemmh iifferentidy 
■* & dignojcendiratione. Cap.^CJCVJh 

~ •■- , &-yhimumi 

%JT&n medidcrerivfidei ac tnarefti 
jLNtisparte^jemmis ademitdere- 
publica ^efsime meritorum hominu 
pertihax auaritia & luxus. Quando- 
quidem iiide fa&utri eft> vt tam (ubti 
lidrofofereomnis generisOems ad- 
ultercnttir , a vt a fi&is veras dignofce- - 
f e vix€t*akquis modusv Sunt quippe 
qui ex veri§5ac vilioribus , alterius ge- 
neris lapillos ementiuntt3r:vti iam v- 
fus ^^ pererebuicmukacontum^cique 

t* 

DigitizedbyGoOgk 



FRvJNCrsCI £VET 
tgxxt Sapphiro Adamatem fingere, dc : 

tancaarteimitarijytmultis hicfucus I 

nonrardimpofturamfaciat;vocat4 i 
albamSapphirum.Quibuslongeper: 
2iiciofioresfunt i qui nkro^vitro^aca* : 
lijsvilifsimis materij$ s adieSo colo* i 
rismendacipjpptimas ita <emqlan^ 3 
vtfuanequitianatur^opus^fagacjfsi i 
rnamq* <& inuinabilemarte, tantum ! 
aonalfcqiiantur,, qui vtmam arepu- : 
blicaamandarentunfuis nanq$ id ge- ; 
nus fallacijs tam huic quam autori- ' 
busqui fo]ertiiludio&*diligentiade 
verarum Gemmarum na.tura & viri* 
bus dociifsime di{rerucrunt y ita qui* 1 
dem imponunc * vt dum qui emcnti* 
ta^decepti.pfo Germanis^ cmcrunti 
cafque jjsnon efle pneditas faculta- 1 
tibus deprehendunr 5 quibusphilofo 
phi naturales donatas ciTc confirma- 
runt,<& Gemmas & de iptis definien* : 
tcs autoresvel vilitatisvcl mendacij 1 
at<5temeritatisdamnentyveletiaplc 1 
runqj male aadiant qui certifsimas 

ab- I 



yGoogle 



abfolatifsimascj commcndant. Vc 
itaqjimpoftorum vitari queantfcelc 
fhfsimifuci^paucisGcmmarumpro- 
bandarum rationcm pcrfcqui hbet, G<? «jma« 
vdi pnmum tc monuenmus & has ncfcerc. 
iQultoajuo fenefcerc , proindeque & £°p pro- 
gratiam & viresfenfim mulus feculis misopp^ 
deponere* Pellucentesigiturlapil- £l *n^ 
lifereno acmatutino cado; ommno 
autemin 'horam quartam proban dc 
bcnt*Renaac^ compertum cftijs ho- 
ris acaeris conftitutioncpenitius 16- 
.geintrofpicipofie quicquid vicij ha- 
beaLPorrb&pondercinternofci co?ond«& 
periOi.quanq &bicdiuerfas mukum 
authorumeuc fcntentias animaduer 
tam.nonnullis enim placet geoerofas 
grauiores efTe ; alijs contra fentienti— 
.bas, easfcihcet leuifsimas minimi<% 
ponderis cfie^quod & fado periculo 
deprehedunecid citrarationeiuerir. 
vel hoc prefertim notnine Qubdfi&i- Genero& 
tias cum ab lgnobihori adeoc^ & mi- pcad«i». 
nus efficaci agent^tu cxlonge obfcu 

DigitizedbyGOOgle 



FR^NCTSCl RVE2 

riori acmagisterreftri fubflantia fie- 1 
ripalam fit, quibus etiam Piinius ad- 1 
ftipulaturlib.37.cap.vlt. Experimen- < 
ta(inquit)plunbusmodis conflanr. ; 
Primumpondere grauiorcs fentiunt, 1 
Pofthsccorporecfi&icijs puftuhcia : 
profundo apparenr , fcabritia in cute 1 
&capiIlamento,fulgoris inconfhn- ; 
tia^&c. Quibuscoram oftenderevi- 
det 3 qudd afal/is inteliigat veraspori 
derefuperari.Cui&idmfFragatur,(£ . 
Margaritaspraifcrt } queminusgraucs . 
funt.Examinanturdeniqj&corpore: 1 
Ementitisquippebullzin profundfo 
^^^comparent^quas&fcabracute &ca 
dunt° ten pUIanicncis> ftaminum tenuifsimOru : 
Fuigorisin infiar intercurfantibus 3 cofpicias:ful : 
nm * goreiteminconftanteat^iniUcudo, : 
nrtorevidelicetpriufquam aciem co 
plectaturelanguido. Certifsimaru fi- 
quidem fplendor colorve nonirtfa- I 
cietantum(vtinadulterinis)fed & £ : 
omnecorpus.quibufuisetiamforma : 
&6tugratifsimasiucundifsimaJ9 vi- \ 

iun- . 

DigitizedbyGOOgk 



DE GEMMIS LIS. II. ?z 

funtur,ceu fcilicet ad fui dccoris fpe- 
4ftaculum blanda quadam oculos alli 
ci^nt pomitatc.quo nanc^ diutius in- 
fpiciuntur,hoc magis dele&at, acgra 
ti#non inefficaci illicio obtutus ex- 
plcntXaudatcC item limam non capi- Argumen- 
UR^vtyclhocfolovcrasafalfisdifpc^^ 
fcere niangonum magna pars norit. 
Sunt tamen qui Smaragdum & Topa 
fcium excipiant,D?indc&ignibus jp- Hxperime 
pinquse non fpuri^ > ill^efe euadunt: tu a l£nc 
excepto tamcn Chryfole&ro ignium 
rapacifsimp. Ad hsecduriores maxi- 
me commendantur > nimirum quod 
lapidi propria fit duritics.Quod aute Laudatom 
ad optlmarum dcle<9:um pcrtincLs- ekai °* 
qualibuscauas vel extuberltes poft- 
ponunt.Oblongasquadratis pnetu~ 
Iitantiquitas:verumnuncanteponut 
quadratas>vt quibus angulofisjnini- 
maolim fuerit autontas, nunc verfa 
vice clarior fit gratia Jllas fcquuntur 
qus lenticuke fbrma 3 deinde qu# tri- 
angul^Omniu vcrb nouifsim^ aefti- 

tx 5 

DigitizedbyGoOgle 



TRjtNClSCl ' RVMJ 

manturrotunde>quamuisforfitano.i 
mnibus pneferri deberent fi figunera ; 
tionemfpe£es. 
Epilosur. Noftrisvero his lucubratiunculis 
ad vmbiiicum tandem perductis,po- 
ftrembte quo^beneuoleleclor^d- i 
monere vifum eft, nii tibi mirara cffc 
dcbere, quod Gemmas quandoque i 
. mafculino,aiiquando autera fcemini i 
Ko genere fcripferira ,nimirum cunj : 
Vtroqjgenere acpromifcueiilas col- 1 
locan apud ciafsicos autores crebra 
lcgercfitvCuiusquidemrcivelvnicus ; 
mjhi teftis &autor eft idoneus Gaie* 
«usilleMedicorumabHippo- i 
cratcabunde princeps,li- 
bro ^.fimpliciu phar- 
macorum. 

T INI S, 



dbyGoogle 



|P L E C t O RIM. 

HOrumlibrorum author Rueus, 
prasmifcrat benelongam Purga 
tKHVem fi ue Apologiam , qua Anony 
micuiufdam cenfuris m hos libros re 
fpandet,& in hoc plurimus eft *Eigu , 
ns eertis lapidum feu Gemmaru cer - 
to teporciafculptis,pecutiares quaf- 
dam vircs c<3eieftes influcre.Eam nos 
propter proiixitatem fimul , &qub& 
fynceriori reiigioni non cofentanea, 
fedMagica potius videretur» amifi- 
mus,Excerpfimus tamen pauca qu£- 
dam,qua; necfupecuacanea necindU 
gna cognitu videban tur>Theologo* 
rum praefertim quor undam; tcftimo» 
nia:qu2 hic fubiecimus. 
. Quje de auro Lconiseffigie cofcul 
pto narraueram,Genfor mcus(ittpri- 
ma*ditionc)obiiterauit: tamctfi cgo 
me narratorem prsbueram folufcn- 
tenti* quorundamphilofbphoru n .°- 
vqtgariUjiie vkibUuro leonis effigi* 



^Google 



\4I> LECTOREM 

ritc infigmto a coelo transfufiV coru 

yero opiriibnem probaueram tnink 

me. Ec multisinterpofitis;Bonauen- 

ture verba recitakex iibro ^Diftm^ 

M 12. Qu*J.%. Arr.vit. Dicunt philofo- 

„ phi, qaodcorpus cceleitemedJante 

„ luo lumine influit vfcj ati profundti 

,, tcrr*,vbiraineraliacorporageneraii 

, habent.-& quantumadbocverumdi 

cunt. .... Ejjoc teftimonio Rueus putat 

infcrripolTe^eliarum radios fimiii- 

terinmetaliolapiUostt varijs figuris 

confculpta ,cum allatis fecum pote- 

ftatibus^poflc transfundi : quas vires 

diuinitus(inquit) aprima conftituth 

Qne.totamipeciem confequentes,il- 

lisiniitaseiTecoelicis corporibus vul- 

tibus^idemBonaueturadicitlibro 
eodcm,diftin<aionc 14, qu^ftione 2. 
ad.fiaem*SicE.ueus, Sedi. ccelo <% 
a&ni <vim corporibusinferiorib.u$ ia 
fiuere tum rebus alijs omnibus^tum 
iu b tcrrancis q uoc^ nonopus erat eu: 
multis probare^cumid Bcmofortaf, 
: ~ -■'' ' fis 

DigitizedbyGOOgk 



fisneget>veluti ijatura^confentaneu. 
lafiguraswjrQcertas,. abhomine fa- 
#as > coeleft eqa vim aliam at<$ aliam, 
prout figur* difTerunt ., & alijs atqj a- 
lijstemporibusjin^ conuenientema 

teriafculp tariiint, infiuere > hommes 
pij & Chnftiani vix conceiTcrint, 

Et moXfSingulis ftelli^(ingtRue- 
us) fua: infunt facultates totam fpe- 
cictnconfequentes: (quas elfentiales 
ac fpecificas nominaueris) per quas 
proprijS:fanguBturmu.niiSrCui & id 
eiufdcm 8 onaue tur« :#iftn#.4* Art. 
vlt,qu«ft.2.in hunc modum dicentis 
ad^iptpt|tBC Ratio vero qua diuerfa 
impriwu®t(fubaudiluminaria coeli- 
ca)no-jie^ytputant aliqui, propter 
diuerfitatem qualitatum:fed cx parte 
dieerfitatis virtutum.Quia «nim con 
cBtDrmundicorporacceiefiia incor- 
ruptihapofuit ad regulandum & re- 
gendum corruptihilia>.qua; funt di- 
iierfa &multiformia> dedit cis virtu- 
tesconfequentes fuasipecics>jfe,cun- 

DigitizedbyGoOgk 



dum quas diuerfa luminaria afpeclfi 
habent ad diucrfa elementa, & ad di- 
ucrfa corpora mineraHarha&enus Bo 
naucntura. Sed hoc ctiam concciTo 
non fequitur, ad figuras & res artifi. 
ciofas quoc^ {tellis lta fuum effe refpc 
c^um.vtad naturalcs. Minimeetia 
firmumeftad hocquod intenditpro 
bandum^argumetiim a fpeeub: vni-. 
cum (inquir) necrarum aut incopcr- 
tum exemplum his anne&cre confi- 
h) efUpecuIum fcilicet roturidu , Ic« 
ue,cauum aitidifsimum^ (folis orbc 
vel hacratione referens) quodob ta- 
lemfiguram & coacinnam pra^para- 
tione,arte tamcn hominis folkckata 
Phccbi in fe radios tam amplitcr e£E- 
caeiterq* comprehenderc palam eft, 
vt nom tantum abunde incaleat, vcru 
fuam vfqucadco in propinquum cor 
J>us caHdkatem transfundatvtid ctil 
adurerequeat. 

Etmox.-Philofophoru illorufente 
ti*Tkomas Aquinas doclor &n&u$ 

VOCSr 

DigilizedbyGOOgk 



l4J> ZEGfOREM. 79 

vocatus, iib.de fat<£fuffragari tidet;, 
vbi diat,veftes,ardificia & cpfcunqj 
arcis opera certamafyderibusfufcipe 
re vim qualitatem ve. Quamuis non 
eaaiiilis admiferimefficaciam v quara 
legere eftnon paucos fuperftitidfos 
impollores(magisid eft ver#philo- 
fophiae nomine indignifsimos Sophi 
fb$)eis tribuere;Sedillas ex arte figu- 
racas rem cum eodemThoma lib.co 
tra Gentiles non negarinuijs perfun- 
dipofle facultatibus, quas euides efi 
ccelum.herbis rebusx^ ali)s<5 infun- 
dere. Atapudnosnon tanta eftA- 
quinatis authoTitaSjVttantuin tribua 
rDUsimaginibuSjVtveluti idololatria 
quanda magica ineis committamus. 
Etrurfus;Sinan9(inquit) vel A- 
quinateautore^per efiriguratione^vis 
qusdam coelica fimilis ci qu# a ccelo 
herbisimpartiturhauriripoteft^mul- 
tas autem herbas calculo tu prseuer^ 
tendo tja deturbado acfanado effica- 
cgj cfle apud omncs rcc^ptu cft aacdi 

DigitizedbyGoOgk 



co$ y adde & loijgo vfu firmatum exv 
ploratumcj, ndnne fequitur aurunv 
Jconis figura rite infignitu,arteq$ con 
fiatum^contra calculum remedio ef, 
fepofTe.ProindePetrus ille Aponen, 
fis conciliator di&us, adftruit medi- 
cu morbos figuris pellere poffe. De- 

niqueAIbertusille multa eruditione 
magni nomen meritus, Theologis 
philofophiscj profcflbr fpe&atifsi- 
fimusin libro que Speculum vocat, 
vbi a licitis lilicita fe difcreturum poi 
licetur, adfirmat, figurationes ab a, 
ftroru peritis conftruclas^cslica vir- 
tute cfficaces fieri,quinimofiguras, 
diaiones,literas,im3ginibusinfculpi 
permittit,ad hoc duntaxat, vtaithe- 
rea qusdara in eis hauriatur: tametfi 
profuoofficio abufum damnet: ma- 
gis autem orationes,fuffitus,carmina 
&id genus fuper/litiofasac vanifsi- 
mas impofturas quibus non pauci eo 
rum q ui fe magorum nomine, maxi- 
ma. virorum fapientium Uluftrium no 



aai- 

,GoogIe 



J£D LECTORBM. 76 

iiis ia&urayvenditat, d#monibus pra 
uisfiguris adhibendis vti confueuc- 
re. H#cRueus. Nos interAqui- 
natiSj Aponenfts & Aiberti authori- 
tatem non magnuffi difcrimcn faci- 
mus:& ad facrarum literarum tefti- 
monia,piorumc£ hominum iudicia 
prouocamus* 

Poft hsc.-His (inqtut)impofituro 
ccronidem fubijt his quoq$ anne&s- 
re $ Phiioftratum referre, Hyafcha pti- 
mum inter Indorum fapientes, feptc 
conftruxiiTe annulos>feptem plane- 
tarumnominibus infignitos &fcul- 
ptos: eofdemqj Apollonio Tyaneo 
dedifre^fingulis fcilicct proprijs 'fta- 
tisq$diebus(prodieru&pereos do- 
minantium planetarum difcrimine) 
partiendos deferendosq*. deinde <Sc 
affirmafTe ipfum Hyarcham Apollo- 
nio,auum fuum phiiofophum>ccntu 
atQjtriginta annos fimili fretum coe- 
lefti beneficio vixiire.Indeqj Apollo- 
niuijs annulis magnavtilitatevfum* 

DigitizedbyGoOgk 



^D ZECTORSM 

, centefimo ctiamnumanno/iuuencRi i 
retuiilTe* Nos Apoilonium Tyaneu i 
hominem magumfuifTe,&hisinre~ ' 
bus authoritate eius cotra piu Ecclc- 
£ae cofenfum yti,nefas exiftimamus. i 

Deinde HermetemTnfmegiftura 
quoq$ fu*e fen tentie a u th orem facere 
.videtur. Ad quodreipondeo;ini)S i 
qus extantTnfqaegiflijGrscis, nihil : 
talereperirirreferri autem adallum au ; 
thorefpqria qiueda & 4>&<&7tty?K$&* \ 

Etinferius:Quidergo(inquu)cun : 

&a qu£ humana ratio non compledi ! 

tur,aptfacraeioquia non confirmat, i 

dasmonum impoiturisdicanda rcle- < 

gantur, vt ne ipfi quidem perfpicus i 

coram experieati^ credendum ille . 

(meus Cefor) au deat affirmarerNon- : 

neP^oni^radiX fingulari proprieta- ; 

te comitiaies arcet accefsiones?hu- . 

ius tamen facultatis ne fapietifsimus ; 

quidem philofophus(puto)ratione i 

reddideritex^ctam.An proptereavi- 

tio danciufucrit medicajilli affedui 'i 

/ fanan- 



yGoogle 



*AD LECTORSM 77 

fkandp»P#oniavti? Exduobushrg 

argumentis^prius diiuitur* fi rcprobc 

mus omnia qu£ vellacris htcris pro- 

hibentur apcrtejVcl qu# optimi && 

pientifeimi fiuc pijfsimi piurimi rc- 

probarint>vt omne inamuletis r ima- 

ginibus &huiufmodi rebuscuriofis 

fuper&tionem , ne dicam , impietate 

&&<AtoA(tT&ct£ fpccienhP^onia fiiu~ 

uat.naturali quadam vijaut fi libctc- 

tiam coelelti , iuucrit; fed hoc 

nihil^tdimagincs ccrtag 

&cunofas. 



yGoogle 



CLARISSIMO AC ERVJ 

PITISSIMO V.IRO FRaNCK 

fco Rueo Medico,Infulis artem Apollirieain pro* 

fitcnt^fraterPafchafiusSalduinusca-. 

nonicus Phalempinenfis 

S* P. £>* 

Hac Epiftolafuper Vu duobmlluei lihrk 
iuiicium contineturprimum : deinie de He- 
braick Gemmarum nominibus^ deque ea^ 
rum admiratione >yfu> ahufu^ <& -yiribm 
iraclaturi 

PErIe£o libello quem de viribus; 
acnaturaGemmarum nuper ela" 
borafti,nonpotui tibinon gratulari,! 
optimeFrancifce^hocat^ argumen-i 
tigenus effe tra&atutn ac illuilratu: ; 
tum quod tuam profefsionem no de- 
deceret eiufniodi ftudiorum inquifi- 
tio y tum quod nos quibus potifsimu 
facris oper nauare opus ei\permole- : 
#a animi anxietudme atqj labore ie- 
uaueris-Ea enim nonihil ad facra per- : 
tinerenullus>reor 5 znnciasibit,quuai 
tamfedulo acferio illis interferatur, : 

ac or- 1 

DigitizedbyGoOgk 



tttSTOLjt. 7% 

t cordinedifponantur. Atqui peniti* 
usifta exquirere, quia per variapro- 
phanorum fcripta diiperguntur , atq* 
eamente ab eis cxplanantur vtad te- 
porale comffiodumproficiat, pero- 
ciurn nobis non conceditur. Sed Sc 
pontificijs decretis plus nimio eiftle 
incumberevetamur 5 cogimur quoq* 
prafcriptis diuinis facras euoluere li 
teras^ScrutaminifcripturaSiinquit i- 
pfe facrofan&orum oraculorum co- 
ditor, quiavos putatis inipfisvkani 
eternam habere>&c Quod vero Io- 
anriis Amm^^®" locum tibi potif- 
fimum delegerisiibiqj traditum ordi 
nem tehueris>ac deinceps csteraruni 
Geaimarum qu#celebrioreshaben- 
tur 5 nonomiferis elucidationem, ma- 
xime probo. Cerafsimum enim ae 
foiidifsimum locum quiin diuinisli- 
teris habetur , & qui t uo congrueret 
inftitutofekgifti 3 vtpotccuiusinter^ 
pres& autoridem ellet de quo ambi 
gcrc nepharium fit.IIla autemn<£me~ 

DigitizedbyGoOgk 



¥sASCHj£SIl B<ALD. 

clatio qu$ inExodilibro digcrkumi 
pite 284ncertiorobvariammtcrprc-; 
tum tranflatione,& diucr&s fcripto*: 
rum opiniones habctur. SivoccsHci 

no^na kraic^pcrindc compcrta eflent at^; 

Gemmaia Graoe nullafuiflet eligcndiratioj ni-j 
fiforte quiaha» ad facerdotalium or- 
nametorum fplendorem , ills autem i 
ad duitatis diuin# cultum & ornatu i 
pertinet.Nunc quiaHebraicus fermo 
pauciisimisfuitagnitus quiexterna- 
rumiinguarumhabuereperitiam,tu 
ob vetuftaterri > tum ob (olitaria He~ : 
btsorum vitam qui ab alijs gentibug I 
fegregati, earum commercijs rarius : 
vterentur. Gra?cus autem tam nobis \ 
familiaris vtin quotidianu vfum no* i 
firum tranfierit, meritb quod fic vfi- ' 
tatumhabetur,pr«altero tibi in cx- 1 
planationismateriafumpfiAHne am- 1 
biguis fundametisia&istotumquod i 
fupcrftrucrcturivacillaret- Hcbm fi- 
quidem, maximehuius£tatis>ranta - 
caliginein horumnptitia oecutiunt, i 

vt 

DigitizedbyGoOgk 



r ■■XPISTOLuL 79 

n plufquam talpas cxoculatos crede 
rctasfit:niGfort£ quorundam lapi!* 
lorumHcbraicavox m extcmam liai 
guam dcriuata antiqu* veritatis vefti 
giactiamcateris nationibus relique* 
rk,ac indc aprimis auisad nos vtc$ 
permanarit illoru incolu mis n o men- 
clatura. Quprum praeter Sapphirum Sapptirm* 
quiipfisvniuoccquocjdicitur, &Ia 
fpidem iafpeh nominatum , nullum Ia ?1 *' 
crediderim hac rationecognitu.tam- 
etfi etiam inlafpide aliud interpretes 
nonnulli fentiant } eundem in Beryllu 
vertentcs.csteroruro nominaad lin- 
guamnoftram tranflata variant, alijs 
aliafufpicantibus.Vnde nonfatis co 
pcrtum habeturan idera diuus Ioan- 
nesfacris iliis gemmis antiquitus per 
Mofcn proditis alludere vclconueni 
re volueritjquandoquidem in nomi- 
num defcriptione cum interpretibus 
antiquis non plurimum diiTentit,hoe 
eft tantUtnin carbuncuio,achate, Li- 
gurio & Onychino,quaru viceChal* 

DigitizedbyGoOgk 



" ' PutS CHj£Sll B\AL D. 

cedonium fiue Carchedonium, Sari ; : 

donychen,Hyacinthum & Chryfo-i 

prafum confcicuic, vt non facis iiqui- ] 

dum fit de interpretum fide, quu iatn i 

omnis illorum verfio in dubiu a non- : 

nullisvocatafic. Arbicror tameniliu i 

noneofdemlapiilos adijcere voluifi i 

fe } quumonycnis 3 quiapud Mofenia : 

ter duodecim Gemmas memoratur 

nuliam mentionem fecent,quem ple \ 

riq$ omnes eo nomine ab Hebraica 

vocefcoham tralatum vocitanc.-nifi : 

forteSardonychem idemloanneSjp ; 

iilo ftacueric, quod Iofephus facerc i 

videtur.Cuius onychmi iapilli in cuo 

opufculo vixrecordatus es, quum.ta i 

men prx csceris in veceri inftrumen- : 

toeiusmenciofrequecius repecatur. i 

Arbitrorid confuko ribi acciduTe,^ 

maIigniorisfitnatur«,necinter cele- I 

£>riores Gemmas fupputetur,ncque i 

tanc« fic dignicacis & vfus, vc curs ci- 1 

bifueric ilium enucleatius exphcare. ■ 

Quod idem in Lyncurio , <juem no- < 

ftra- , 

DigitizedbyGOOgk 



£P7 STOLiA^ . 80 

ftrates tbeologi aut phyfiologi LigUr 
riura appellitant efficere vifus cs , ni(j Probad« 
quod fuccini naturam demonftrans 
cius aliquantulum memineris. Porro 
csterorum quifacris libris continen, 
tur,quostamenApocaIypfis nonha 
bet,gaudeo te non fuifle oblitu,qua- 
tenusnonminuseretheologicafue- 
rit, hos npfcere quam illos.Carbun- 
culum & Achaten Exodus liber cap. 
aR.at^ET.echifilnpbisexhibcnt, ada 
mas quoqjabeodem Ezeehiele cap, 
^ & a Zacharia vfurpakquamuis hoc 
potius ktcrprettljimo quam.vcriu 
m ribuerim^Ncqus enim Hebraicus 
ffirmo ibi permirat Qemmam omaiji 
Mbil^ima,m mtelhgw quum duriti- 
cs indi.dem taotumjion pr« %nis c- virmtes. 
.tmnentiapetatur,vt etiamfite fihceil 
lic memorato. Intellexerim itaq* pro 
illp aliquo.d faxi genus: quod etiam- 
jiurn Qr$cusinterpres..oftendit,inpe. ,„ 
c tram eam vocemvertendo. Sunrqui 
inExodo ac Ez.cc)ueic loco iajpicus 
«.:•., * ■ ■ tA j ' • 

DigitizedbyGoOgk 



adamantem collocent , tanta cft Hei 1 

braroru ocuiis ofFufa caligo.Nccnon : 
funtalij quipro vkrcquodlob cap. : 
28.abinterprete pofitumefhvocem : 
Hebraicam Zecuchh in adamantem : 
yertcndam autument. Idipfum pcne < 
inomnibusGemmis reliquis vfuue- 
iiitHebrais, vt fubindenouam vcla- : 
liam pro alia excogkent: fic funt csci 
errorum magiftri ., quibus illse dir« a 
■ . facroPfakeprofufatiraputantur. Ob i 
fcurentur,inquit, oculieorum nevi- : 
deant.Eftquocjcodemcap. Iob vo- i 
rabuIUjquodineorailiii trahiit qutt : 
nufquam in facris-habeatur.-id autem ' 
eft pro quo , excelfa , traduxit intcr- : 
pres LatmuSjminus eorifiderate voce : 
Hebraicara pro alterafumens. Inueni 
musquo^aiteravoce,ineminentia, i 
in eodem capite verfam, quam etiam , 
volunt efie cuiufda Gemma: fymbo- : 
aab;,. lum,Gabis ea di&io fcnbit. Hxc au : 
tcn ? dixcrim vt tuu confilm approbe, 
- qui diui Ioannis Gemis explanandis, : 



^Google 



reliquas etiam vfu & dignitatc celc- 
briores non omittcndas eenfucris, in 
queis eas qua: fparfim in diumis fite- 
risiegunt.tametficlarumnonfitquae 
fint > vcrifimilcfueritc0tineri.Nonab ^ 

nucrim tamcn illud primu feculum, 
quo facrecodita: funt fcriptura:, hoe 
eft Mofis ajtatc, non vfqucadeo fuifla 
cdoclru vt omnium Gemmaru pcrno 
ucrit naturas & vircs , quum inficiari 
a6 queamus ilktd tunc primuomne 
fuditatem cxuiuc, & perfpicuu fit,ah 
ictatc Plinij non parum iramutatam 
efie carum Gemmaru aeftimationcm, Geiunaru 
&quibufdam non parum precij ac-P teciuaj * 
c-cfsilTe, quum co tcmpore primum, 
vclfecundu dignitatis locuobtincrct 
vniones,nuc aut vix quartu fortiant, 
H-s, id eft feftertiu centies vnaClco* 
patra; Aegypti reginas Margarita;qu$ 
fummanaminuseftimatut duccntis 
& triginta quatuor milibus^rcccntis 
quoc^ & lcptuaginta quinqj ducatis* 
Botuerutitaqs eorudiicculoAdama^ 

tA 4 

DigitizedbyGoOgk 



tesjk nonnulli alij lapilli prim* nfic . 
lndicatune fuuTe ignoti ; & qui maxi- 1 

mftuncclignitatisfuere.tcmporisae ' 
cefsione,nobilioribus cedere ccepe, i 
g^-S rqnt, fepquQmeproiraxittuusde ! 
10t 9mm & kp* operofas.Iabor; 
^ernis-quis tandem Epi$^finise- i 
nt,fi cuncla examulTatim pergam edj i 
cerequ^foecundumhoctuum areu • 
mentuparere pofsit, fi mytticas a fin- i 

gu,is Gernmis %n^cationes eruere : 
prem^Cduodccimrfundamentahis : 
^P^HSornata.portasaiingulisMar ! 
: — i g^tJS.extruc^as^heoiogorummo- 
^- ..re.admorurofabricam ^facramen- i 
tornm expreisionem traher? velim. : 
S^ueni fi^ccontemplatio, atqj ta de- 
cor^l^itaculi adumbratio , ad vir» ! 
putiooffplendorem non pertrahat* 
quisprauos moresad reclitudinis Ii- 
neamhu] us ciuitatis tam fpeciofa: de i 
fidenononcorrigatrquis tamobefa: 
mentis & hebetis ingenij, qui non ex 

Wsperpendat,quantamundiciepr?- : 

* "■ poi- i 



yGoogle 



/ £ PlSTOLiA. te 

pollered^cant ciuitatem tantis or^ 
satam miraculis ingredi cupientes* 
quumnihil coinquinatum > vt palam 
^iwsjpf<flpanne$ afTeritjin illam re- 
cimendum fit« Iara paulifper no pi CStra iu- 
gffeS^miiattendere m eos qui ho- mi$ „&& 
Igg^^illprum geftaminibus gaudct dis. 
^^l^vel yt fe ad exercitia fpiritalia 
iijiepromoueant^quodin illis mirifi 
cisyeftibus quas facerdoti magno ap 
pafatasle^mus,fa<9:u credimus: vel 
n corum fulgoribus fefe venditent a- 
pudjsilgusigriobile gipriolam qui- 
piamexhis eaptantes 5 <& quiddam di 
uinum fibi arrogantes > quod Tyrio 
regi impiiigit prophetaBiechieI 3 que 
inmcdio ignitorura lapidumambu- 
lafle fuggilJat:<lequopaulo ante di- 
xcrat>E6 quod eleuatum cor tuum 
quafi cor Dei. Et pbft,Omnis lapis 
preciofus operimentum tiium* Eiuf- 
modi homines quis non fatcatur de- 
gcneris efle animL qui propri js orna- 
tibu§priuatLhoceftvirt:utibus dcnu 

tA 5 

DigitizedbyGOOgk 



datUexoticos&externos cultus afci 
fcunt.tiarasjdigitaliajcingulos, &^d 
non,frequetifsimis lapillis infaf cifit? 
perindeac fi in illos vertetidi clleml 
animinatiuaornamenta faftidien^ 
Kishominibus fi velmentis mieiiEg 
effet,cura diuerfa,eaaimlra ; ^feoifi 
nefadicium &commentitium iftJ^ 
natur>in primis appetcretur , qq#io- 
neflosmoresiilisipfislapillisdefigna 
tosinduere (atagerent.Excellens qui 

Admiratio fc m natur ^ DUS& HO exigUUm mU 

fus,&gdb raculumeit Gemmaru naturad: vis, 

$*o iiau fifpcdeturmaterieeteiiDperamentum 

& quaedam lucis cuclementaricrafsi 

tie copulatio > & eo prxcclletius quo 

durabilius:& tam cffc mirabilc, vt ipfa 

* naturam fuam totam vim in earu opi 

ficium*collegifle ac eflfudiffe videal 

Quamobre hasgeftaturis^ quia fum- 

mopercintuentium oculosaliiciunt> 

expedit,vt in cuiufdam infignioris o- 

peris fymbolum aut fignum adfuma- 

cur>quo mens haud in paueis ijatura: 

% gradi- 

DigitizedbyGoOgle. 



2PISTOL<A # 

gradibus iilas anteceliens vcgetior, 

& ad fuar operationis promptitudi- 

ncmaceommodatiorreddatur: &ad 

jeternam beatitatem, ad quarn beni-* 

gnus conditor illara deftinauit>com- 

pendiofius pcrucniat. Hoc praecipu- 

um horum lapillorum munus credi- 

derim,quodfi defuerit , indignum 

prorfus ceifitudini humanx geftame 

poterit iudicari, ne vndc corpus qcK 

corrumpiturornatumaucupatur>m.- 

de maius difpendium animus ccelc- 
ftibus natus mcurrat, & ne nimib la- 
piliorum fulgetris addi&usjapideus 
etiam ipfcammuseuadat,ac proin- 
dea fua conditione decidat : necab 
ijs honoris fubfidium quarat , qui- 
bus ipfe opinioncm honoris elargi- 
tur. Hac ratione agnofcant reges & 
pontifices>& quicunquehorum ge- 
iliunt adiacenti luce gloriofiores ap- 
parere,eorunde vires,iiiasq} ad animi 
vegetatione transferant>vt in Sapphi- 
ro fitcaHitas&cceie^ium amor,iu 

DigilizedbyGOOgk 



Carbunculo ardens charitasjn Ada* 

mantc iuftiti« conftantiaj in Smara r 
gdo facilis h umanitas > & in c^teris fi t 
milealiquidquod mentivirtutemtri 
buat:ne quiddam fimiaticum referat, 
hoc eft>ne ficut fimiain purpura faftu 
quendaoftentcnt &fendendos pr« 
2« «« beant, Nolim tamen falubres Gem r 
marum vires attenuare, corponbus 
humanis oppido quam profuturas, 
fi commodeillis applicentur. Q^uas 
vires & proprietates vt reliquarum re 
rum,corporihumano conducibiles, 
fuerit phyficorum veftigarc: illa vero 
figna qu<e mentem moueant,theola> 
gorum:vtin cadem rc traftciit mcdi- 
caphyfici,& diuinathcologi^atc^ fic 
vnumquodqj membrum in myftico 
Chnfti corpore.fuo muneredigneg- 
fungatur. Vides optime Francifce, 
tuilibelliledionemcnon parum fu* 
ifTe dele6tatum s qui tot verbisgaudiu 
tcftatum reljquerim > & afFe<5ius hos 
Vfiut oeftro percitus vdpotius numi 

nc 

DigitizedbyGoOgk 



lieafHatus ediderim,neprorfu$ perdi 
tumlaborem tuum autumes* Nam.fi- 
ciufmodifrudus neutiquam fequan- 
tur 5 fruftrafueratafacri$ tuum argu- 
mentumpetifle. quandoquidem lu~ 
ceclariuscftin his Gcmmas eflfe mc- 
inoratas non vt corpori decorando 
feruircnt/ed animi virtutibus vel co- 
quirendis vcl conferuandis proficc- 
rent.fed ncq$alioqui plurimum de- 
cuiiretcundcmhbellum cuiuis *$$/- 
yzvrmy dicare> quibus facra tra<ftarc 
fempetincumbinfed neq* mc cenfo- 
rem ftatui oportuiflet, cuius vires tan 
xz rei cxpediend^ impares funt. Non 
pauca eccnim e philofophorum ady- 
tis> nonnullae theologorum piacitis 
inmediumdeduxifti> dequibuscer- 
tumferrciudiciudifficilcfucritiqu^- 
do nec fummus phiiofophus pofsit 
ommbus his fufficere>& theologus 
interdum conniuebit,nonnunquam 
difsimulabit, modonihil fit oraculis 
codeftibus ac eccleiiafticis dogmati- 



yGoogle 



EPfSTOL iAl 
feus rcpugnans, Eiufmodi fentimcn-: 
~*orum nonnunquaouiarratorem no: 
afFcrtoremfu{picio,qu6d habeasno: 
infimos autores quibus acceptumfe-i 
ras quod expromis & quibus te tuea: 
ris>quumliperunifltinplerifc^vtraa( 
quepartcmfouere,De quibusnunc 
cllet longius quicquam diiTerercpr^ 
fertim quu prob£ calleas quid intus: 
habeam.Relmquo fua aftrologis apo \ 
telefmata>theologorum turbam non : 
mod6refragantem> £cd manibus pe- 
dibusqjillo adrepentem interim dit 
fimulo, de quib 9 mhil mihi libet nuc i 
fcribere>quado proiixior ipfe fuerim ; 
quamputaueramjpr^fertim tibioc- < 
eupatifsimo, cuius feria intcr- 
pcllare, piaculi quid- 

damrefert.W 
Ic- 



yGoogle 



ALARDVS RVEVS ETIAM- 

num pucr,Patris obferuandifsi- 

milibcllum,Lc£ori com- 

mcndat hoc Elc- 

giaco. 

QmkguinmficonmuUcruid Thyefi*, 

Dijcnptum^vdgii curribm Hippolytum^ 
$edifodemjL ochUs cdpttmfimBdm^ vemm 

Mededm^regumkelld^ fi&4 Ugit: 
£w legts Harpyids^Centduros^GorgondS.Hydrdm^ 

Qmdmfimonfird^frecor^prodt^ofd vides? 
TaIm anttcmctdnt dntmum mdle fdndfdcejftnt 9 

j^avimmJdptdntperlegeJcriptdPdtru: 
J&cvimgemmdmm trd&dt,qu4 cognitd longe 

llUmm vincit commoditdte decm. 

Eiufdcm ad patrcm intcgcrri- 
mum^ Epigramma* 

tccefdter vohtdnt tetum tMfiriptdper orlem % 
mthdper ttermsfmptdlegendddici: 

Nemfe tao exempU me nofimmnomen m dur*& 
Spargert vk:tHtnm pwc mihi f&ndkiter* 



^Google 






DE RERVM 

FOSSILIVM5 LA* 

PIDVM ET GEMMARVM 

maxime,figuris & fimilitudmibus Li- 

ber;nonfolumMedicis>fed o^nnibus 

rerum Natune ac Philologias 

£ludiofis>vtilis & iucun- 

dusfuturus. : 




Cum Gratia & Prmilcgio S,Ca?C Maic* 
- ftatis ad annos V 1 1. 

TIGVRL MiD.LXV. 



yGoogle 



D. ANDREAE SCHADCO- 
uio, Salinarum Cracouicnfium No- 
tari^ gatri g dccori^ 

^ " " >Heluctius 




%A R ssfE &finguLtres tu& 
-yirtutessvirhobilifiime &pa 
trone ohferuande>maxime~i>e*« 
j ro pietam Jyncerioris ferueni 
ftudwm, &*do£lrina inter tui ordinis *yiros 
exce!lensji>tiampridemtejujpiciendtim co- 
lendumqi mihi deligeremffacile induxerunt. 
Pojiquam -yero te quoq$ amore acheneuolen- 
ita rne dignari hominem tibi defacie i^notu, 
Iwubratwiibiisfortenieisqualibufcunq; de~ 
le&atum^ex <Antonij Snebergeri(ciuis ac di~ 
fcipuli quondam mei charif&mi , nuncin cla-* 
fifiima Megni -yefiri yrhe Cracouia dcflifii- 
mi celeberrimiq; medicuj) literis intellexi:&* 
henefcentU infuper tugfrucium aiiqueper- 
cepi ; quopafio animum ohferuantijiimumfi 
mul amantiflimumqi tui^ non ingratum tihi 

*s£a % 

DigitizedbyGOOgk 



jEPrsToj:*A - , 

meum^^^^^ m (quodfacere/vtpar erai 9 i 

cupiebam,) dubitaui aliquandiu. Nunc itero • 

tande edituro mihi hunc delapidibm acgem \ 

nm-Mkdk^^ n P r0 mcre patronum ei qu& i 

rojuomniumprimm mt00)if~__ %iueni- : 

Jii.tumpr^diBasobcaups^tum^idinter ' 

^/?*# -yirtutes^qmbm patriam ornasjummt ; 

->//<e modejlia &benigna erga omnes pro- - 

£0 j 4 c literarumfiudiofos pnzfertim^ huma* 1 

mtasperpetubinteehcefctmt.lisi>erb mihi < 

^0^; adhanc lucubrationem opmed^ -ytpo- : 

remdiorem & imperfeBtorem quam cupie^ \ 

bammuko. Perfciendi autemocium nonin \ 

prefentiafo&mdeeratifedneqi intrai>mm \ 

aherumq> annumf-yita modbfuperft* inti \ 

(irum mihi idfuturuuidebam. Itaque malui 

*tibi optirno & humanifimo patrono 5 quod 1 

&cc temporepoterampr^flare^ quam differ* \ 

rediutim. Quantum ladlibri ordineminohi \ 

alphabeticum fequi 3 ~i>tpote nimis ~»ulgatum \ 

& triuialemmeque adfuas claffes fecundum \ 

fubfiantU cuiufpy rationem fnmla referre. ■ 

hoc enim infcundo libro (in quo lapidum ac 

metaUorum omnegenm yim naturamq; c£* 1 

philo* ' 

DigitizedbyGOOgk 



VEDJCsATQ R A>f. 

philologiamquoque copiofi expltcabo)fi qua- 
do iUum huic adijcere^aut feorfm &de?e dabi 
tur^bferuarefdtuL Hocveroin Ubro y (qui 
rtmmfofiiiiumJ}QC efi^metalk^M^y^Upi- 
duminpri0^iguras exhibet)fmilitudinu 
&ima&inum> quas ipja genitrix Natura in 
rebmtam *Vdrijs -yelutl pingendo expref&t y 
confideratione obletlatus> ipfos etiam Natu- 
*& vradws ac ordines,fequi -yolui : hoc eft^ # 
fmpiicibmdimenfionum acfigurarumprin- 
cipijs,& Uneamentu priwisOpus ayfjpicari: 
inde -yero adipja corpora fimpUcia primum, 
yt coelum ac elementa y abhifce rurfus adco- 
pojita ex eis , Meteora > Plantas y xAnimall^ 
tranfire:(& infngulis qu£ ab ets denominan- 
tur^aut aliquam eorumjir^ilitudine habent, 
fofilia enumerare : atque a ccelo &* ccelefli- 
buspaulatim adterram &?* qu& in ipfa alun- 
turmuuntq^aut yigent corpora defcendere: 
idquodphyficorumeHidttmratione&fenfu 
interiore omnifcrutantur Naturam: Theoh 
gorum -yerdyimopiorum hominum quorum- 
uisjntelligentia melior^quam mentem &fpi 
ntum appeUamm ^ nein hocdefcenfuanima 

DigitizedbyGoOgk 



immoretur nimium^meliore 0* altiore qulm 
Natura es%princit?io reticio>efficit. Itaq; ~»i 
ce~perja abhoc ueluti infimo mundi centro 
afiendit^msf^ipfis^-yt c£teras resnaturales 
omnes^veluti refilues cogit^TH^artesfim^ 
pliciores>adJlmpUcifiima ifijf;pergitfiddd~ 
huc corpora^imo dmm corporis , quodMm- 
dum appellamw>membra:ex quorum Vmn 
harmonia^motu^ordine^pulchritudineyo^ 
mnibns admirandis &* injuogenere opiimk 
maximisq^nonpojfetantum hpccorpips fme 
mente meliore &perfe£liore j quam qu& no~ 
Jlro corpori inejl ,Juam -yitam uiuere y regi, 
v mouerijconjermri & durare,facile cogitdt; 
inq> hoc ipfo fummoprincipio optimo maxi- 
moq; acquiefiit , & reliciu infirioribm Nfr 
tur^gradibm^cumfimmo hccbono coniun- 
giperpetuojnejfabili defiderio auet tfedinfr 
mitatis fizac indignitatis fibi confiia quod 
amat & cupit>eoJepoiiripoJfe nonjfteratfo 
retq; in hac defperatione &* repulfa plane 
-zpelipfisbeUuisinfielicior (&mtfirior hwh 
nififvocem &* ^erbum ~vocantu nos adfie Fi 
Itj Dei, (is ipfie enim Dei yerbum ejt) audiret: 
g? confilanm Spiritusfincli i>im incrediH 

DigitizedbyGOOgk 



tam^efummi bom exardefcens Jentjret: 
fjocipfi aufeyelttti gnevitte»fisfidei 9 qu* 
Peo&veritaticreditpropterjrratia&mt 
fericordiam eiminfilio mirifict -declarata, 
abomni indgnitatejua exptata. kflrataqs* 
{nviui&verilieiconfre&um , ~Pteo £ter- 
plmfruatur/venire iam andet : -vbi Gemas 
gdsfitperccelefles, qu&non ierrenas modo no 
firasjedip/asetiam cceliflellas, &SoltsLu- 
rt&q; iubar,puritate, luce &> pulchritudine^ 
hweexcedutjerpetua&inejfabilidulcedi 
ptcotepLturXalibwenimfmarardisshry- 

'folithisjteryllisfyacinth^alijsq;^ 

port£. } moenia 3 fundamentatotaj;JlruBur4 

mrn&Mwjytrituah&<&kfli*&erufar 

ism conjiat: iji cuius meditatione &ft>e t om- 
mnoflrAfliicit^thicincipit:itap^fici^ 
tur breuiper ijkm optimuiv^maximuyineff^ 
bilemreruomnium:opiJjce,motorem,paren- 
tm:fti idcirco ardentifitnum hoc deftderitt 
fmanimts noflm inferutt^t amare ipfum 
nondefinentes immortalem aliquando huitts 
amorts&defiderijjruftumcaperemtts. Sed 
hmmsmihi abripior:& nimio cce^flium 



yGoogle 



MP I STOL\Jf 

■* > ,y^^^ 
prtyemQdumWliuifiitur. \Ad eas hitur & 

injtitutum anobisearum quakmcunq;p?6iu* 

ramredea. Ficiuracertears homini pro~ 

*pria&l^ & oble- 

Batmnephrunq';Jpsclantes ajficerefolet ; J[ 

natura iierorebu* imprejjk ima&ines acfio-u 

r£> ceu reuera 'quMam hierogiyphic& nou, 

yeriusquidem quam iU& <Aeoyptioru facrifi 

ciscelehrat^ maiejiaw etiam aliquidpmfi 

feruntfrsjertim qu£nofcrtuit£juerintjei 

^plane naturaks &(yt ita dkam)jfiecific^ 

"acgeneri alicuifimper ceuproprU inhdtrere 

-yidetur\ -pt in Stirpium genere ac Fofiilium. 

Namdt raiioiUojerribilium n&raro contin- 

gentium imagimgenere, qu£-vel in aerefih 

Itmi^elmonfrofispartubm^ altjsue oftentis 

yontinguhi^nunc mihifermo noneft. Erw 

'ddmirationis huim caufa, & -yt adcopnitio- 

nem rerum quarundam ? qu£ uerbis defiribi 

nonita clare pojjunt^facilitis perueniant ha- 

fum rerumftudiofhfigurte quotquot ferehoc 

tempore habere potui, adijcere -vijum efu 

^ccipeigitur^clartfiimeSchadcouiyhc 

quic~ 

DigitizedbyGOOgle 



DEVIC^fTORI^t. 

mandoWxfoiuta Stirpium hifiorU^ in^uf/n- 

nunc totus incumbo ^ idem hoc ar&%menfum< 

dtero libro 5 quem poUiceor^addito^Jidiubu 

fauerint^amplius excoLm : In quo de Sale e- 

tiam,pluribus a<ram :quod tibieoiucundim 

futurum fpero:quoniam Cracouienfum Sali- 

'mrum^per omnem Europam celeberrimaru^ 

ferenifimus Rex p yt eximi£ yirmtes tu£ % 

frobitas &fdesmi>rirm merebantur^ No- 

urium te conjihuit» Vale> yir amplifiimc, 

hrwrumdoBorumqyOmnium^ &piorum m 

frimis^atrone optime : &* yiue quamfoeli- 

ctfimldiutifimeq{tncolumh Ecclefi£ Chri- 

fii 9 toti<j$pdtri&) & amicu^ actuisomnibus. 

Timri Heluetiorum* M.D* L XV* 

quintoKdLxAugufti. 

*sfa $ 



yGoogle 




mm^ju^ i n zYls rv m ds 

Lapidum^Gemmarum ac Metallorum '&&>) 
risyPr&fatib : qux ordink rationered- I 
dit^Captum XKayjrumen- 
ta emmerat. 

E Lapidibus & Gcmmis: 
alij aliter fiios ediderunt 
iibros; mihi huc ordincm i 
- _— _ fequi vifum cft j quem (vt 
%cro)lcek>resnonimprcbabunt>ab . 
ipfafcrenatura dedu&um* Primo c- : 
nim loco lapidcs iIIos>in quibus li* i 
bc# duntaxat & punda > & ad figura 
pertinetia magisquamad corpus co 
fiderantur,enuinera. Secundo,eos i 
quivelfimilealiquidcorporibusfim I 
plicibus, vt CGeieftibus & elemcntis \ 
habcnt;velfaltemab cis denominan- ; 
tur aut cognominatur. Tertio, qui i 
meteoris aliqua fimilitudine compa- : 
rantur. Quarto, qui rebus terreftii ! 
businanimatig* QuintOj quirebus s 

artiS* 



yGoogle 



artificiofis natura fimiles funt. Se- 
xto 5 i jfdem no natura qui dem,fed ar- 
tcfimiles. . Septimo/herbis. G£ta- 
uo > fruticibus. Nono > arboribus. 

DecimOjdeCorallio^tanquaplan- 
tamarinaagitur. Vndecimo, de a- 
Bjsquibufdammarinisautmaritimis 
plantis lapidcis,aut ad lapidum natu- 
ram accedentibus. X I LDc ijs qui 
animalibus .quadrupcdibus Cmiles 
funt.fiuc figura tantum, fiuefubftan- 
tia&corpore:&qui exeispromun- 
tur^vel quomodocunq^ ab eis deno- 
minantur. X 1 1 L De ijs qui ab aui- 
busfumunturautnominantur.. De- 
cimoquarto,abaquatilibus animan- 
tibus. Decimoquinto, a ferpenti- 
bus&infedlis. 

De his autem potifsimum hoc li- 
bro agere volui^qubd eorum forte o- 
mniu figurae exprimi ac depingi pot- 
fintrquzadrcrum cognitionem adi- 
pifcendam plurimumiuuant. Cogno 
fciautcm rcs prius,quam dc ipfaru na 

DigitizedbyGOOgk 



PRUS F\A Tl O 

cura,viribus acfacultatibus fermonf 
inflituLoperaprecium efi, Pofui aut 
-figuras non omniunufed quotquot* 
&octemporehaberepotui,pierafque 
-exillis quos domi ipfe fcruo lapidi- 
hus tc&h & graphice depi£os ;ali- 
quas vero ab amicis miffas > lohanne 
Kentmano prx{ertim 5 non medico fo 
lum doCtrinapr^ftanti> fed omnium 
naturalium rerum confuitifsimo o- 
pomo<|yiro:cuimaximam huiusco 
gnitionispartem accepta refero* Ab 
eo enim &res ipfas quampIurimaSi 
& defcnptiones figurasq* multas ac- 
cepi : quod vtvirum ingenuu decet> 
tamIiberefatcor,quamIibenter 3 cum 
illum & maximifacia, & fummoin- 
ter fummos amicos ioco habeam. 

Scripfi autem primum hunc iibru 
extempor^nea quadamfeftinatione, 
feifiori^ fiirpiem nofine iamdudum 
inchoafce,hoc tepus velutiadiufum 
'& recreationem fuiJuratus , vt homi- 
-nejharumrerufiudiofos ia diuerfis 

re- 

DigitizedbyGOQgle 



rcgionibus ad aliaquibus adhuccar 
reocx illoru q u i re&epingi polTunt, 
&memoriadignifunt > genere lapidu, 
mihicommunicacU,excitare. Qubd 
fi fecerint viri boni natur^q* fiudiofi* 
aeinfuper ficubi forte emendandum 
aliquidin hoc libro videatur admo* 
nucrint,vt alias(Hiftoria ftirpiu prius 
abfoluta>Deo iuuante)hunc rurfus 
emendatioremau&ioremc^ ^dam,& 
fecundum etiam librura (inquo co- 
piosedelapidum^gcmmarum^metaL- 
lorum acfofsilium omnium nomca- 
claturisin diuerfislingui$*& viribus 
eorum facultatibusq* tum medicis 
tum reliquis , & vniuerfe eorum natu 
ra>agere decreui,)huic primo vt adda 
mc promouebunt* Quantum vero 
•ad delincatas figuras attinet 3 cum ego 
primuslapides pi&os valumineijs di 
cato exhibere tcntauer im , boni con- 
fulentle&orcsqualemcunq^diligen- 
tiam hanc nofiram: &fifortealiquas 
nonfacile dignofcent>aonnobis,fed 



yGoogle 



FRJttFsATTO. 

rei difficultati imputent. perdifficilc 
enimett iapidcs aiiquositapingedo 
repra?fentare vt facile fuis lineamen? 
it$ fuatj figura cognofcantur^praifer- 
tim liae coloribus 3 cum ne aues qui* 
dem & pifces plen<^fiae ijsfacilea- 
gnofcantur. Quamobrem Typogra- 
phurn hortatusfumiVt in eorumgra* 
liamjqui forte defiderarint> exempla 
ribus aiiquot colores addendos cu- 
ret. Suntqu^perfcpingino queat* 
fcd aliquo addito,vt Magnes maifa 
informis adpi&o acu quem ad fe tra- 
hat 5 autfcobefeniqu# lima appofita 
inteHigatur.IrisverOjfiad pariete ar- 
cus coeieftis ei adpingatur ; & vnio ia 
fua concha.Sedhuiufrnodig accideji 
pi&uras,vtitadicam,nuIIasegocxhi 
bui, pter Magnete fpeciminis gratia, 
Suatetiaquaefuo colore, queipfadc 
U reddunpingi & rcpfen.tari queant; 
quoru tabeila fub fine iibri ,interuai- 
lis a!iquot>quorum fuo quodq$ coio 
rerei fofsilis diuerfaepingitur,autpitt 
gi potcft> diftin&amfubiecimus. 

DigitizedbyGOOgk 




CAPVT I» 

tfrlapidibns iUk in quibas line& potifiirmm 
conjMeranturydutpun&ay&fimra inju 
ferficie magu t ^mcor^u$foudumaut 
cimforma* 

j Hilofbphus quarta Qua* 
I litatis fpeciem facit figu- 
| ram, & fua cuiufqjrei for- 
_ __ J mam,externam fcilicet 6c 
lofuperficicapparentc. Huic & cur* 
pitatem &reciitudincm > & fi quid hu 
iufmodi(inquit) eft, adnumerat. Fi- 
guramcruditidefiniunt, quahtatem 
ieu difFcrcntiam quandam fuperficiei 
iecundum angulos, quosvel habct, 
vel eis caret. Figurs autem dificren- 
ciaevidetur propri^rotundum & aa 
gulofum.angulofi vero, triangulum, 
quadratumjpentagonon, hexagonu/ 
&c.H#c rurfus aut in fuperficie tan- 
t£im,aut in folidis corporibus fpeda- 
iar»Yidetur autcm figur^ nomeniua 



yGoogle 



plicius aliquid fignificare, vt qu# ve^ 
cx vna linea conftare pofsit, vt circu- 
lus; vel fuperficie vna , vt fphsera ; vel 
paucis ccrtelineis>tribus>aut quatu- 
or. Quad filines du# fint, angulus & 
curuitas accedut in fuperficie mathe 
matica:infoIida autern> tribus mini- 
mum opus eft. Fornu vero e multis 
varijsq? lineis> angulis,& fuperficie- 
buscoil;at,necvno nomine commu^ 
ni appeilari folet.vtfigura; qu# nulll 
materiam fibi propriam habet> vt ma 
thematicsfigura* omnes. quare cogi 
tation e etiam abftrahi a materia,& fi. 
neilla definiriac confideraripofTunt. 
Forma vero fua cuiq$ eft,vt interior & 
eITentialis s qu£ratione foia cognofd 
tur;fic etiam externa > qux epiuribus 
figuris (vttotum e partibus) earumqj. 
diiFerentijs conftat; & certo partium 
fingularum ordine.fitu.ac proportio 
nefeu inter fe mutuo comparatione 
conftat:qu£fiprobefehabeant>£or- 
mofa.,pulchra, aut bene formata & 

modc- 

DigitizedbyGoOgk 



imoderata,(Grace ^o^x^-rtcKTcc^ 
dKrvwx^x dicimus.-)fin contra,de- 
formia,informia.Fjguraveroabfolu- 
te dici foIet.Eadem vt fimplicior eft, 
irafuumnomenhabet.&aquouisfa 
cilepingitur. Forma nomen non ha- 
bet,nec£ interna,nifi fingamiis,vt wk- 

iW<jT*tf,ficut Platonici fingebant: ne- 
queexterna,nifi circumloquamur,vc 
forma bouis,forma equi ; quam & fi- 
garam aliqui nominant, fiue impro- 
prie,fiuegenerrsnome profpeciepo 
nerites,vtfierifolet.Rguramver6 pri 
moproprieq} dicta,nemoformxno- 
mins vocitatin fuperficie prsfertim 
vna folac^ ; cum formam rotundam, 
teretem,triangulamautfimilicerdice 
renonficvfitatum.Erranc } Simplicio 
tefte,qui forma animahbuspropria 
iaciunc:figuraminanimatis. Suncqui 
formamrebus nacuralibus omnibus 
a«nbuanc:figuram machematicis fo- 
lum.Nos in hifce figuram primo dici 

Bb 

DigitizedbyGOOgk 



putamus>no tamen folis : vt formam 
aon naturalibus tantum,etfi id magit 
proprie,fed artificioiis quoty tribui- 
mus:v t cum ftacua hominis , eiufdem 
forma dicitur. Ergoqu2figurata& 
formatafunt^pingi poiTant; qux figu 
ra formaqj carentmon poilunt, vt eie 
menta&fimiIariafeufimp!icia(-jrao- 
fto;s^»)ccrporatum mundi huius, 
tum finguiorum etiam mixtoru: quo 
rufuacuiqj proxima propriac£ iunt 
elementa : vthominifanguis , pituita 
&vtraq$biiis. 

Nos toto hoc in libro figuras for- 
masq^lapidumc3crerumfoisiiium ae 
fimiiium,aliquotpic"tas dabimusu- 
liasquideminaiijs capitibus* prout 
ali§aiijsrebusfimilesfunt,autexalijs 
atqj alijs rebus forma difTerentibuS 
fumuntur. In prsefenti vcro capite 
delineisprimtim, ceu figurarumini- 
tijs agcmus : poftea etiam de angulis, 
qui ex lincis duabus^aut duarum fu- 
perficierum coeuntibusfiunt. Quod 

fiquae 

DigilizedbyGOOgk 



- - --' v - ■■■■■/■ <■/■■*<- .. * 

fi qu* occurrercnt , figune aut for- 
m^reinaturaliakerinullifiniiles, e^e 
-etiam huc refcrri pofient. Sed Vix 
vilas huiufmodi reperiri puto. Ob- 
fcuriores enim plerunque hx firni- 
litudines funt ; nec certum & con- 
ftmsaliquid inhis habemus. Quare 
Iiberum eilo veihuc velalio talia r^- 
fcrre. Antelineas pun&a locum ha 
berecfoletauten} vd poteftpun&o- 
rum&macularumdifcurfus acvarie 
tas/erpentium corporibus coparari. 

Gnychipun&a iafpis a Plimo co- 
gnominaturlafponyx gemma;qui& 
aliam lafpidis fpeciem celebrat > ruti- 
lisftdlatam pun&is. Idem de San- 
dafrroiCommendatio eiusfumma.ia 
quit , quod vciut in tranflucido fl&i- 
lantesmtusfulgentaure^gucts. In 
S:deropceciiovanantguttar>Fliniu5* 

Puntra quidem in iuperfiae varie 
fparfa.ilcllarum riominc quandoque 
Ciegaocervocantur.vcapparebit cria 
Capitc 2.inter lapides attcilis dcco- 

Bb 2 ' 



yGoogle 



Ttefivum Lpidum* & c. 

minatos. Acopis gema aureis gut- 
tisfteliata eftPiinio:& Prafij akerum 
genus fanguineis pun&is abhorret* 

Ophites quidam cinerei coloris & 
pundis vanus eft> «gwsiyfdtf©^ Dio- 
fcoridi* Epiphanius Sapphiri fpecie 
ftvobsiyn facit 3 hoceft, punctisafper- 
famaureis. Pun&ismaioresfuntbul 
te & verruoe. OftracitinPiinij coeru- 
IcasintcrdumbuIlacinguntjMyrmc* 
ciam vcrruca? exafperant. 

In lapidum genere 5 faxis > rupibus, 
fcopuiis>marmonbus 5 nuIla certa fi- 
guraeft-quanqiciam cnim indiuiduis 
omnibus interfoiidacorpora 5 figura 
autformaaiiquafit 5 propria tameeis 
&vniuerfaiisnoneft.Gemmarumve 
ro & minorum lapidum y quorum ali- 
quavis <5cadmiratio eft, plurimi cer- 
tam figuram autforma habent:quod 
perfe<5Hor magisc^ definita earum na 
turafit,&amateneconditioneremo 
tior. Aform<e fimiiitudine lapidum 
multi denominantur 5 id9iuftius 5 qui 

vidc- 



yGoogle 



videlicetreialicuinaturalifimilesfut: 
vcglofTopetra^Iithodendrum.hiera- 
cres,enorchis;alij a figura s aut figur^ 
pnncipijs^vtlineis^quod probarino 

debetjVtmefoIeucuSjpolygrammos, 
&c.qu£ nomina adie&iua cum fint, 
& figurapropria,maletribuunturijs 
ceupropria,cum alijs ctiam conue- 
nirepofiint/fifigura eadem, esdem 
velineann cis reperiantur. fic & a co- 
lore & aiijs accidentibus faclanomi- 
na,non funt laudanda. Increfccnti- 
bus quidem varie in gemmis , macu- 
lis>atq$ verrucis linearum , qua? mui- 
tiplici ducftu & colore gemmam affi- 
ciuntjfepenumero in eadem materia, 
nomina variari } Erafmus Stella tradit, n 
virdiligens &eruditus, qui primus' 
noftro feculo gemmarum hiftoriam 
literis illuitrauit. Hier.Cardanus li- 
bro 7.De fubtilitate,in quo de lapidi 
busfcribit,gcnusiliud figurarum & 
imaginuin lapidibus miratur, quod 
laeifdem femperapparet, velut a na- 

Bb 5 

DigitizedbyGOOgk 



t)efimmLpidufft,&€. 

turaproueniens 3 qu£ non iecus,m- 
quit s acmpIantisfo!iorum& frufiu- 
um numerutn feruat & rationem. Et 
hoc ipfum vim aliquam peculiarem i 
habere, & aliquid ilgnificare exiili- 
mat. Erpaulo pofbEarum(ira^ginu) ; 
QuasproponitnaturasQuardatn imt \ 
velut hgntx fub&mtias ac forms:a% 
quanpidur^.Qo^cun<^vcTbform$ ; 
loco funccafu ttiatn fiunt,fed non ia 
omnibus. Iiis ergoqug non femper : 
in eifdem lapidibus inueniuntur, fed 
raro 3 fortuito nofecusac innubibu* : 
generant,nullius^virtutisfunfcqua- ; 
les in Alabandico lapide Simiaynue- i 
to Fnbergi; & qui ex eodcm genere i 
fcutuiumTiabuitrubrum,quodqua- 
tuo.r line# circumambiebant , quaru i 
primatertiaq* albas,fecunda '& quar- 
tarubre.EtAnn$bergiAlabandicus i 
^lius formam habuit crucis ; fed hxc i 
potiusfuitformaquam imago. Hzc ; 
jllc . ex Ge. Agricolg libris nimirum \ 

Ciutuatu^ 

Nunc. i 

DigitizedbyGoOgk 



n . ■>:.>!% ■^ ,i '/ jt y~ \-\ w '; ■ \' ' ^ 

Nunc ad particularia defcenda- 
mus* 

Pun&is etiammaculas funt maio- 
re$;Ophitcnlegimusmarmorefle vi- 
ridCj maculis totum plerunq$ albis, 
tum verb alterius coloris dilHndtu: 
porphyritcnverb rubris acquafl caa 
didis maculis varium > feu pouus ru- 
brum cum maculis internitentibu^ 
&C£ti*ra, 

LineamPImiesvideturetiam limi 
tcm appellarem lapidibus : item lilu, 
v"!rguIam i 2:onam > venam>vt in ligno 
ferepe<Siaem> Grsci ypcc^lw^ quidi 

Sed linesali^ coloris tantum ra- 
$ione confpicu^e funt : in folidis vcrb 
%isci vocantur, id eft , fcifsilia> quoru 
corpus totum veluti cx lineis conti- 
guis compofitum videtur,vt in alumt 
xus St hasmatitae gcncribus,& amian- 
tOjftibio^faleAmmoniacojalijs^no 
nuilisjrfematitas quidcm fpecies vna 
abhocipfo yisos perexcellentia ao- 

Bb 4 

■ DigitizedbyGoOgk 



minatur. Amianti vjzn e Cypro quem 

Francifcus Calceolarius , pharmaco* i 

polaVeronenfisvt artisfu^peritifsi- I 

mus,ita ornnium fimplicium mcdica i 

mentorum indagator acerrimus^ ad ; 
memifit.fruftulumdelineatu bicex- 

hibeo: quod fila molliufcula nerite- : 

xiq$ apuremittk , & ab aiumine fcif- i 
fili tum vero & aluminis vim fapo- 

remc^ referente* tum falfo &infipi- : 

do 5 quodalumenplum$ hacienusvo < 

care foliti funt Medici , non parum t 
differt.' 

t ^Amidntm e \ 
Cypro. 

z Smdrapdus \ 

o 

Breftiicm^cy . 

lindri fftecie. : 

2 Hdmmites \ 

-vel^Ammonites^minor^ minimu pifciumo- \ 

tm yeUraneorumJImiHs^elutiq; ex arenth \ 
lis codgmentdtw. 

- "Bic & alijs aliquot in locis, optime Le&or^non : 
Vnam folum,veIpIurcs/cd inftituto crdini con- i 
- * ucnicji- 




yGoogle 



uenientes figuras pofuimus : fed alias interdu pr- 
dinis d;uerG*quoniama principio cum fculpere- 
tur , non ecfciem ciuos nunc fecuimur , Ordine# 
propofucramus. intenmte vbicuqueopuseft ad 
Konem ahbi pofitamremittimus^vtfaciUor fit 
yenia. 

Omnia tamen hqc gencra antequa 
in filarncnta fua refoiuatur, fcifsiiem 
compagem pr#feferunt:Sicut& En- 
talium a quibufdam pharmacopolis 
dicluslapisin SabaudiaAmentii dul 
cc: Amcntinomincnimirum corru- 
pco ab Amianto;non quod verus A- 
miantus hic fit 5 fed fimilis eilapis,ebo 
risinftarcandidus>fplcndcns & fria- 
bilis/mq$ fiia folubilis > fcd fragiiiora. 
vidcturautemres gypfo cognata. In 
eo^certoquodam modoprsparato> 
facies & imagines cxprimi pofTunt, 
qusecumeboreaut ipfaniue cando- 
recertet; qualcs Petrus Coldebergus 
Antuerpienfis pharmacopoeus do- 
&ifsimus celeberrimusq$ mihi dona- 
uit. Amiantum Agricola Germani- 
ce interprctatur Alumen plumae vul- 

Bb s 

DigitizedbyGoOgk 



manh£7%ax:5£ Amentum atnarum acj- 
buiHamrecenGioribusdi&um adait,. 
Budem vcro kpidem Asheiton ; lim\ 
asbeflmom vmum> aut Caryftiunj ;k 
tem Poliam , Sparropoliam , Corfoi-i 
dcm ) Boilrychii'em>&: aQuadrigario; 
Alumen vocari cenfeu Encelius A-i 
-imianti fpeciern ^a^ctifilkninterpre 
tatnr: quod vocabulom IVkgnetidi 
&MtC£melius tnhuit Agricola. Idi 
refertinHiideshemio tra<5hi lapidemi 
inueniri fufci coloris>plaaUj Ammo-i 
2iiaciialisinftar£ciilum;quituberca-' 
la fuperius habeat clauorum capki-i 
bus fimilia.& ad Hafdam pagum^aliu; 
huic non difsimilem, candidum ta- 
men * & finc tuberculis. A fcifsili-i 
bus differunt fifsilia , qu# non in fila 
fibrasve/fedlaminas quafda fcu cru-: 
ftas,vclignainfcandulas & tabellas! 
fecilefindunt;iicut lapisfifsilis 0$ij 
fcr vulgo di&us. la Affb Troadis i 
SarcophagusJapis fifsili vena fcindi-i 
. " tiuii 

DigitizedbyGoOgk 



turjPiinius. 

Circulus figurarum folus ex vnica 
lineamfefereilexaconftat > & angulis 
caret. Horminodes Plinio ex argu- 
,mcntovindi€ans>in candida gemma 
vclnigra>& aliquando pallida 5 ambi- 
cnte circuloaurei colorisappeilac. 

Totusoriens pro amuletisdicitur 
gcftarccam,qu£exijs(iafpidumge- 
ncnbus)fmaragdo fimilis eft: &per 
tranfuerfum linea alba pnecingitur, 
& Gramatiasvocatur: quspiuribus, 
polygrammos>Plinius. Mefoleucos 
cft mcdiam gemmam candida diftin- 
guentelinea:Mefomelas,nigra vena 
qucmlibet coloremfecante per mc- 
dium:Nafamonites eftfanguinea ni- 
gris vcnis , Idem. Sunt ci & Leuco- 
chryfi inter Chryfolithos , interucni- 
cnte candida vena. Vcicntana Ita- 
licagemma eft> Veijsreperta, nigram 
materiam diftinguente lirjiitc albo J- 
dem # ^ Ophicardelon barbari vo- 
cant>nigrum colorcm binis lincis al* 



yGoogle 



feis includentibus, Plinius. Ophites 
ternusDiofcoridilineashabctaibas. 

Prafij genus tertium virgulis tribus 
diftindtum > eft candidum> Piinius* 

^fPeriieucosdiciturfiloab orege- 
m#adradicemvfq$ candido defcen- 
dente^PIinius. Interiafpidis fpecies 
Vna ^cpvcr&fl^eiJjfil&KvS Hgufa$si?i§i~ 
flwapudDiofcoridem* Poly^onos» 
nigra.muids zonis candicat, Plinius. 

Iafplspoiygrammos iamdi&a eli 
Resfofsiles quaedam lineis diuerfi co 
loris ornat^ funt^fed qu# effigies re- 
rumnonexprimuntjAgrlcok. Saxa 
pr^dura&Iineis cinericeis conuolu 
ta efifodiuntur prope Suarcebergum 
oppiduminter Snebergum & vallem 
diuiloachimi* 

FIuor(ideftIapisinmagnoigneIi- 
quefcens)in candido fubrutiius, An- 
nebergiin metallo argentario reper- 
tus eft,crucis figura; cuius reda pars 
longa fukfefquipalmum, tranfuerfa 
palmum yaum, &c. Agricola. Cru- 

ctm 

DigitizedbyGOOgk 



-: v ' . 8 

cem autem Iineas duaslat^fe decufiaa 
tesefficiunt. 

Ad lineae re£t% rationem pertinet 
ftris ac ftriges di&x, quibus voces 
Cermanioe flrimen & (frtc^ accedut: 
itaautemditterunivtinagro fulci& 
porc£.h*e prominent, illi fofsi cauicj 
funt. In columna ftriata, vt Vitru-. 
uius tradit>pars eminula dicitur ftria: 
pars caua^ftnx. Videntur autemftri- 
gesaftrigilum fimilitudine d\ttz><g 
fimiliterfulcats&canaliculats finc, 
feu carinatse. Strigiles vero quod eis 
corpora ftringantur feu deftringan- 
tur-Strix a fimilitudinc ftri^a qua par 
tiu fitu folo diftert. Columnaru ftri 
ges(in q t alibi Vitruuius)facieds fun t 
xxiiij.itaexcauat£,vt normaincauo 
ftrigis quum fucrit conie£a 5 circum- 
a&a,itaanconibusftriarumdextraac 
finiftraangulostangat. Etalibi:Co 
lumnas autem ftnari viginti ftri js o- 
portet. Plinius ftnam nmofam di- 
xit;& alibi folia ftriata, fcapum moly 



yGoogle 



berb*ftriatum,conchasftriatas. Ita ' 
Dorica columna lui generis ftrlaturas i 
habebit perfeCtionem, Vitruuius. 

Strias Gr*ci#*fc** dicunt:ftriges ; 
vero \crnyh, Germani §o!f $Ctt » quod ; 
cauaqu£dam,ceucanalic'uii,&fulca 
timfaCtaimt. Lmesquidem propne i 
diclaBlautudinccarcntjftriaftriges^ i 
al:quam>perextguamtamenfepeha- i 
bet. Resfofsilespartimplanaefunr, 
vtlapis fpecularis &magneti$;par- ; 
tim conucxa^vtaetites^Agricola. 

Curuitas & rectitudo|differentia \ 
figur^e proprxa eft. Lapides quidaoL i 
inter Ofteocoiios a nobis dictos, cur 
uinaturamueniuntur/vt & inter Be- ! 
lemnitas fiuc naturafiue iniuria nos 
latentc. Curao&re&o etiam aiiqui \ 
adfcribunt.T^ fe-Ai^Q^S y&LK&vo&fe m ; 

gvsfoMdiol y+QF^MQ^** Simplicio ; 
tefte. TalesautemSgurstuminalijs . 
qaibu(damiapidibus 5 tum conchis ; 
\ & 

DigitizedbyGOOgk 



&in fumma tefbceis di&isjapideis 
pnecipuejinueniuntur. Ktow&J&s eft 
Belemnites: Strombus laDideus/tA*- 
*&sJW. $aw&(ftex vero fant Muiculi 
coch^ &Teilin^aiis^ huiufinodi. 
Rara ; fc^4 vt idem SiiTipliciusdo- 
cet>dicu tur corpora , quorum partes 
adco irjuicem d;frant>vt_aliud quod- 
p!acorpusC^>^^^)ilIabiautinfc 
x\{7§wm<&l&y) queat; ficuti Spongia> 
Pumex:&alia emfmodiqus forami- 
nulenta,&pori$feumeadbusconfpi 
euisplena funt, Denfa vero 5 wvkvk* 
hiscontrariafuntmaurum, ferrurn. 
Quareduoh^cnontamad figuram, 
quam ^d partium fitum > & mutuam 
earum diflantiam pcrtincm;vt figur^ 
difcrirqen ab his non propne/ed pcr 
accidenspetatunquemadmodum e- 
tiamabafpero&l^ui.L^uis enim di 
titur iuperficies, proprie ac primo> 
cujjus partes ^qualiicr &recta linea 
diipofiisfuntjVtmpoIito marmcre» 
■&ci«uitas,quaiitasautpoiitiGparu- 



yGoogle 



Ve fi&urh &£><(#&. &*c. 
um fuerit> media inter Xo^Ljj & %. 
yLu m Afperum vero, ^Vj dicitiny 
cuius in fuperficie partes^in^quali-; 
ter fit£ funt,cum ali£ promineant, a^ 
li# deficiant. Porrb crafTum > mtyy, 1 
(quodindo&imukicum denfocon-: 
fundunt^nonadpartiumfiturajfed. 
corporis profunditatem refertur: cui: 
aduerfatur tenue^Tzf^ Caui etiam, 
de quibus iam dicetur, rotundi fe-i 
re funt. 

Cauiintus ^j gg Ura m etiam cauitas pertinet, 
Caui aute funt lapides nonnulli^ pr^; 
fertim quiceu foetu grauidi , corpusi 
aliud in fe contincnt, vt aetites ;» geo-; 
des>& enhydros.Cuius reicaufa eft )p 
docente Ge.Agricola^& materiasva 
rictas;&qu6deademmagna expar-| 
te ad figura globofam aut quampro-: 
xirnamaccedat. Sunt & Smaragdi; 
quidam concaui^eodem tefte. 

Hotuadn fo Cuba infula orbis alterius Iapi-: 
des exacle fphasrici naturas folius bc-i 
neficio abunda»t,Cardanus« Tales 

etiam; 

DigitizedbyGOOgle 



■***■ C 10 



ctiapi&ostres IoJCentmanus ad mc 
mifk,aptos>quiproplumbeispilisad ' 
bombardas fiue bcllica tormcnta in 
vfum recipiantur, colorisfufci, pun- 
fiis refcrti partim albis,partim nigris; 
eorum maximo dimetiens eft tnum 
digitorum, minimo pollicaris,Repe- 
riuntur autcm in ditionc Comitum 
Mansfeldenfium, duriores & grauio- 
res quam vulgareslapides. Icone po- 
nemuspaulopoft. 

Rotundifsimi funtt Ale&oria? > & fcon «ft ca 
alij fab* comparati, de quibus in- pire 6% 
fra. 

Actit*ctia ab aquilis di&i, quod AgtittK 
itt corum nidis reperiri credantur, ro 
tundipleriquefunt/magnitudine^co 
lore & fub&antia, difierentes : quo- 
rumhicdiiieretias trcs exmeis>quos 
domi habco^cxprefTaSaCxhibco» 

Cc 



dbyGoogle 



wurts 




.2. 



i. Maionrotundus fcrc, oui magnH 
tudine>fedrotundior,cum anfaqua- 
dam ccu vmbilico; cqua enatus , ca- 
dcmq$faxoalicuiadnatus fuifTe vide 
ripotefL 2. Aliusrotundus^minor 
multo 3 3c ipfe vmbilicatus. 3. La- 
tus & planus.fuperficie nigra> afpera, 
&velutiarcnisq 
bufdam , quaru 
aliqu^fplendck 
obfefla* Appofi 
tas icones duas 
a Chriflophoro 
Encclio mutua- 
tui fum ; qui de 
prirna fcribit:fe. 
hanc 







yGoogle 



kncActitsfpccicinucniirealiquan- 
do folam (nudam)extra matricem,pi 
leifercforma. Dcaltcra verb; Aeti- 
tsfpcciesfcxta(inquir)inuenta ame 
ad Albim i prsegnans eil candido fiii- 
C€.'cuiu§matricem cum aperirem,in-- 
uenifilicem tah forma,candidu>iub- 
rotundum in Iongum 3 durifsimum,- 
quafi adcaput alicuius animaiisad- 
bfcfifTerrerantqjin cius fuperficiecel- 
h\x, quafi apumin fauis. Geodes 
hiciapis proprie dicituncumtcrram 
continet:Aetitcs>cumlapidemauta- 
renam:etfih'oc nominumdifcrimcn 
nonfemperferuatur,Aquam ficonti 
neatJEnhydros vocabitun Reperitur 
in aliquot Germani* locis > & in Gar 
gano Apuli^e monte;vndc etiam alla- 
tasfpccieseius trcs Valer*Cordus in 
Sylua Variarurn obferuationu>(qua 
curcliquis eius openbus edidimu$>) // 
defcnbit* Quimfuntlapillifi fort& 
adh£r£fcaat>non fonant; fed foluti 
duntaxatJToIuumurautem statis ^p- 

Cc 2 

DigitizedbyGoOgk 



T>efguri$Lfidum,&>c. 
grcflu,vbimterioramagis ficcatafue i 
rint,& lapidesveluti maturuerint. i 
Adulteranturinterdum&fingun, i 
tur artcnos lapidem fictitium, cui e* 
piftola inclufa erat ab eo qui finxc- ' 
rat,vidimus. Lapis(inquitAgrico- \ 
la)quem Taphiufius Aetitesin fe con 
Callimus. tmet,vocaturCallimus:necquicqua i 
lnquitPlinius^tenerius.NecveroP^ ; 
anndes, Gemonides etiam vocats, i 
ncc Cifsites.nec Gafidane, alij funt h 
pidesquamAetit«ecandidi,&c.Pk- 
raapudAgricolamlegeslibro quin- : 
todenaturafofsiiium. Callimusin 
Geodemuentus, tres fere facies hu- 
manasreferens,ponetur infra capite ■ 
vndeomojinclufusannulo. 

». Glohiisiiaturaiis 3 pyobonihardk i deam i 
Juperihjcripfimus. 

x. Geodesrefenansjuhrotundus. 

^. ^iimnonfomnsyterrAcrocectplenus. 

4- QiL^mcumferrAmentoignUrioctdmn ■ 

w/dexigniarwJiuepritesJierUiseJ}. ! 

-' - Geodes i 

DigitizedbyGOOgk 




G«odes Mifnenfis oblongus , con 
tinens harenam induratam : inuentus 
cft in Ludo illufbri Mimenfi,cum efio 
dereturvinaria. Impofitus aqujeftri- 
dorem varium emifit. Huius quidem 
pi&uramKentmanusad raededicdi 
gitos quatuorlatam> longayero fex: 
colore rubiginis quae radi cpeperit, 
&c. Enhydros eftrotunditatis ab- 
foluta?>in candoreleuis; fed ad motu 
flu&uat intus in ea veluti in ouis li- 
quor,Plinius. Vi# ego lapides pla- 

Cc $ 



yGoogle 



DefigurhUj)idunt,&e. 
nejotudos, magnitudinc & figura a- 
tiiuquarundaouis^fimiles,n)aculo- 
fos (ni Iabat memoria) vt CoturnicS 
oua:quos qui habebat 5 ad facile red- 
dendum partum conducerc pcrfua- 
fuserat. 

Eft&Iudaicus vulgodi&us lapis, 
oliua; pene fpecie fubrotundus:de 
quo vide infracapite IX. Item Bc- 
2arvelBeZoarIapis,e capiteautven- 
triculo Indici cuiufdem animaliSjVt 
|>utant:& Lachryma cerui crcdit3,de 
quibus etiam fuo loco agemus inter 
lapides eos, qui ex Quadrupedibus 
animantium petuntur. \g Enorchis 
quoquerotunduseft,Agricola S)& 
fe«lff«n(quodnomenetiam pyritero 
tundo ahqui tribuunt,) interpreta- 
tur. Videturautemlapis maior&in- 
fcrmis s qui alium rotundum ac tefii 
fimilem in fc contineat,Jinorchis po- 
tius appellandus: orchis autem.qui 
continctur. Sic Entrochus etiam & 
1f fochites diftinguuntutw 

Lapi- 

DigilizedbyGOOgk - 



Lapide cuius 
hscfiguracftjo 
annes Kcntma- 
nusmifitjduru, 
fplendidum,pai 
lidum,lxue,gra 
ucm. Enorchis 




Agricolas candi „. / ... 

dus cft,& fragmcntis teftmm fimihs: 
(hoc eft, fragmcntisfuis inquxfran- 
mturvcldimditur,tcftium fpcciem 
prsfeferens:) fednecfulget,nccpul- 
chro colore nitct. 4 Non procul 
Rotuilia oppido Hciuetijs finitimo 
& confoederato,lapis rotundus,& pa 
mcibariotufticovc maximo fimilli- 
mus reperitur,ambitu ferc,fi bcne mc 
mini,dodrantum quinquc,in medio 
protuberans partc fuperiorc, Z&f* 
fefeUi&,hoceft,Da;monis panem nua 
cupant incolae agreftes:& fi equus de 
jioc lapide impofitum falem lingat, 
lumbricos pellicrcdunt. £ Pyritcs 
aenco colorc. £ Pyritcs amei colo* 



Cc 4 

Google 




"DefigurkUptdum&c. 
ris,alius informis eft, alius rotundus, 
&ipfeateftium fimilitudine J^oben^ 
ffei» quibufdam diftus :aliusquadra 
vT -^«sgv tus,is($velcu- 

bicus,velake- 
ra part.elo.ngi- 
*$j^ ^^^ «2^ or^&c.vtini- 
conibus adiu- 
#is apparet. 
Quartusexeis 
incerts eft fi- 
gura?,veluti mixtus ex figuris diuerfis 
inuicem confertis. Primi & rotun- 
difuperficies inatquabilis cft, angulis 
multis prominentibus. Pyritcn re- 
centioresMarchaiitam vocat,nofoi 
corruptonomineC0?a«$em. AdPy 
ntasforte rcferri poteftOihonnadi- 
«SusquibufdamlapisinAegypto.exi 
guamagnitudine,sreo colore, &c. 
- t ^ Um & Tn y ite s mortarijs aptus 
ab Agncolarotundus efle fcribitur. 
- Rotundi quodammodo vel fubro 
tundi funt ctiam iilices multi, (mul- 

tis 

DigitizedbyGOOgk 



tis enim nuila certa figura eft>) prajct 
pue quiinfluuijs & ripis inueniutur. 
qui etiam ex aqua; volutatione angu- 
lisamifsisrotunditatem acquirere vi 
dentur.Scio filicis nomen latiiispatc 
re,& fimpliciter pro faxo & marmo- 
re quandoqj ponLEgo hic de vero fi- 
lice loquor, quem £ifci vel ®$Utl& 
noftri vocant,tranfpofitis litcris : ahj 
S)0M$tinM eft, corneum lapidem, 
fiueaduntie, fiue acolore cornu. Is 
plerunq* durior eftmarmore, vtdo- 
cet Ge. Agricola, & non raro cius in- 
ftarfplendet.fed,quia ferro tra&atus 
difsilit, ad fcalpturas aptari non po- 
teft.quoniaveroduruseft,exeo i<ftu 
ferrifacile ignis elicitur.Tam in venis 
metallicis quam proprijs nafcitur. E- 
ius fpccies coloribus diftinguuntur. 
eft enim vcl cornei coloris,vel candi- 
dus.vei cinereus, velfufcus, vclater, 
velrutilusjveliecoris colore, vel cce- 
xuleus. qualis Langouicij vtnnc^ iafpt 
dis venamcomplcclitur. Omnisaute 

Cc s 

DigitizedbyGoOgk 



'DefgurisUpiium^c. 
Blcx igneliquefcit,fed iriardentifsi- 
rais fornacibus , (quare&ftuorpotiu$ % 
qmm Iaj?%fimptic?terftierit y ) aiitcr ignern 
j>atitur:fed &p!uuias>&hyemcs*quo 
circa fiferro facile tra6bripofFet,vti- 
Iifsimus eflct /Iru&urs, in fternendis 
vcrb vijs & igne vfumpntbct.H£cil- 
■lc. Videturautcmvno filicumnomi 
ne appellarc, tum illosquorum frc- 
qucntior adigne elidendum vfusno* 
bis sft,$dtrffetn,(qui proprie filicc* 
dicantun) tumaliosquibus vix fter- 
nwzur 3 &i$lin&^ft%$ttn. quosEncc 
lius etiam vno Silicis communi nomi 
necomprehcndit: fpccics vero duas 
facit 3 Hbro j.operis de rc metaliica.ca 

futc 77. Calculus,inquit,feufcrupu- 
us>[fed itaforteminutiorcs tantum 
huiusgeneris lapidcs vocari debet^] 
qui vere filex eft>repcritur ad flumina 
& inter arenas ad torrentes , intcrdu 
coloris candidi: cuius vfus etiam eft 
ad aliaquamad ignem excitanduffl. 
interduio coloris iiaui > impurhnon- 

nun- 

DigitizedbyGoOgk 



nunquam crocei. interdum coloris 
nigri.nonnunqualincis candidis pul 
chcrrimeinfignitus. Ab hoc differt 
faxum cornutum Germanis di&um, 
j&aatfWmaut $eflrft«n, quiaillo po- 
tiisimumignisexcutiturxuius partcs 
interdumfuntcontinuataSjVtvna ab 
alteravifus difccrncre ncqueat : inter 
dumpartes eius funt cofpicua aliqua 
interfectioncRep critur in fo dinis: i- 
tead flumina,vt ad Albira ,in agris in 
Saxonia * in cuniculis calculoru. Eft 
verb variaru fpecierum.- coloris cadi- 
di,nigri,coerulei, ruffi, purpurei,cor- 
pu coloris, flaui, crocci , liuidi : foris 
caadidi,intus nigri-variarum propor 
tionum •• funt enim longUati,magni, 
parui,ramofiin modura corallioru; 
reperiuntur &in modum cornu, [ra- 
mojinimtrum.'] 

Siiices qnibus vici fternuntur per 
oppida,cum pluula abluti funt,fufci, 
nigri,viridcs, rubri, otalijs coloribus t piut* a» 
pulchre diftin&iapparentt» Viuum to kp"** 



/Google 



"DefiguYK kpidum } &*c. 

tlXbt- ! a P idem (Silicem nimiru) aliqui cofc ; 
Bem buius 1« Quadrupedum anne&unt, pro a- < 

STfjuo* mu ! cto aduerfus «bicm, vt Gratius i 
nv diftis po«ta tcftatur. Pyritaj vulgares fte- : 
a^tnr. riles,quorum pracipuus ad ignem e- i 
lidendum apud nos vfus eft } colore 
inrufFo pallefcente, adduasaut tres i 
librasmedicasmagnitudine fere ac- 
ceduncaliqui certa figura fubrotun- 
daaliavejfunt;aliquibus aliquidpro- 1 
minet>alijs nihil,aut minimum. Dc- i 
betautemcrufta eorum extcriormal \ 
leo aliterve decuti. intenor em pars i 
aptioreftigniexcutiendo. Calculi ; 
albi in ripis fluuiorum & torrentiu, \ 
in polline triti, pila magna vt figulo- . 
rum } autinmolis,optimum dentifri- 
cium prasbent. Iidem poliri poffunt, i 
& perforarijadglobulos precibus nu 
merandisdeftinatos. ^Oritcs ipc- j 
cieglobofa eft 3 Plinio.:egogIebofam, i 
id eft,glebajfimilem legerim. ^jRe- ; 
rumfofsilium (inquit Agricola) alix 
funtrotun^$globiinftar, fedmodo 

abfo- 1 

DigilizedbyGOOgk 



abfoluti,vt Thyitcs,qui mter Syenen 
&Philasinuenitur:modocompre£- 
fi:nunc vcro aliquid habetis emines., 
aliquidlacunofum. quales lapillos e 
venis ereptos aquaruvisadripasde- 
ferre folct. alijs dimidiatiglobifigu- 
racft,vt Callai & Aftroita?. qusdam 
inmetas figuram,qua:daminturbinis 
formattc.illam cxprimunt lapides & 
fucci cocreti flirjjs fimiles » qui ftant 
in fpeiucis:hanc qui ex earum came- 
rispeadent. Hsecille. Sunt&Che 
lidonis ceu globuli dimidiati,vellen 
ticul<jhemifpha2ric?:& his multo raa 
iores Chelohitidcs Ombria?4, Bufo- 
numlapidesvulgodicliihisqsrurfuin 
maiores Echinit*, & Ouum angui- 
nurn Plinij, fi re&e nomino. Iudai- 
civerolapidisfpeciesquajdaad glan 
dis formam accedunt:vide infra capi 
te ^Lapis Iudaicus probatur metas 
^riataj forma,tener & friabilis,.Sylui- 
us. Belemnit» & Lyncis lapidiquo- 
tuadamj&Ceraunio apud quofdam 



^Google 



T>cjjo-uris lapiduffl) &c. 
ii€xo fcu Aftrapi<e> pyramidis figura 

strombi. c (^ Scrombi Concharum genensla- 
pideLinfra non omitccntun 

CyiindrL Cylindri modo. tcretcs funtBeryl- 
li & Syenitcs, Agricola. Sunt quiBc- 
ryllos fexangulos faciant ; fcd ea figu 
raarris & fcalpturae videtur. In Si- 
pylo monte nafciturlapis fimiliscy- 
lmdro:quetB fiiij pijin deiubroMa- 
tris deum fl rcpofuerint,fuam erga pa 
rentes pietatem, & in cognatos beni 
gnitatem perpctub retinent 3 Plutar- 
chus de fiuuijs. Smaragdus Brefili- 
cus.cylmdri fpecie, ftriatus > vitro fi- 
milis , porracei coloris > perfpicuus> 
cxhibituseftfupricum Amianto Cy 

prio. 

Txianguli. Gemms quaeda triangula nafcuft 
turfigura s Agricola. 

QuadratL Sazum durum, magnas rupes fa- 
ciens ; eftcircaThcrmas Caroh quar- 
ti 5 & propeElnbogenoppiduncb can- 
didis veluti teffeilis immixtis variutn, 
VaLCordus. Sal gemmeus plerun- 

qae 

DigitizedbyGoOgk 



:C. ?US* 



quetcffemauccubos refert. Qua- 
drati etiamalij<$angulofifeuangula 
tilapidcs rcpcriuntur: in quibus £gu 
rsfimpliciterfimilitudo potiusintel 
ligitur» q u * m rci alicuius naturalij 
autartificiofs.-etfi quadratoslapides 
tcffcUis quidam comparsnt, cum no 
fols teflcilae tales fint» Amphitane 
alio nominc appellaturChryfocolla, 
inlndispartc^vbi formics cruunt au 
ram,in qua inucniturauro fimilis ge- 
tBaquadrata figuraAc.Plmius. Pyri 
tje quo<$ quadrati mueniuntur in flu 
uijs & nuis>autlapidibus quibufdam 
inclufi. Androdamasquadrataefl* v 
& femn teflellis finuiis Plinio. Qua- 
drangulam ver6 figuram oblon^am* 
quam Grsci W#9jt»x* voeantjndme 
miniin lapidum gencre aliquoinue- 
niflc, cni propria & natiua-dici pof- 
fct.-nifi quod Cotes quafdam hac figu 
rareperiri,alias emaioribus faxis cx- 
cifasin candem rcdigi Agricola fcrW 
bit, ... , ■ ',.--■ 



^Google 



T)efigwri6 htpidum,&c. 

*™u g °~ In Hiidesilcmio tracl;u,&c.in lapi, 
dicinismarmoruinuenkur lapispcn 
tagonus,a quincf anguiis q uos habct 

Kexago-appellatus.Similiter hexagonus.cui 

nos. fexfuntanguli.vtercjverb eftcandi- 
dus : plerunq^latus ifefcunciam , pla- 
nus,fedin rnedio habens alueolum: 
cuius margo s vtintabulaiuforia 3 vn« 
diqueeftakior.Atin medio alueolo 
eftpunfiumra quo radij ad extimam 
partem,flcut in trochitis procedunt, 
Agricolalibro ?.de natura fofsilium. 
PentexochefeuMefpileusapudme 
eft (inquit Cardanus in libro de Gem 
mis) colorefufco.-durus, magnitudi- 
ne mefpili, dicas mefpilum in lapide 
tranfifie. Vbi ftria» e vertice defcen- 
dut,lapis buxeo eft colore , qubdpar 

Morion. "siUaeattriw fint. De Morio fexan 
gulo, dicemusinferius interFluores 
hocincapite. 
Cryflaiii. Mira praxipuefua cryftallis figu- 
raeft. Interdumvni cryftaIIo(inquit 
Georg. Agricola) magnas & perfecte, 

agna- 

DigitizedbyGoOgk 



agnafcuntur plures paru^ & imper- 
k&z ac quafi dimidiatse, quib us tria- 
guialatera videncur efTe,cumalioqut 
cryftallisfexangulafinty fed maxima 
cxparte insquaiia. etenim exeisfs- 
pius binatantum lata funt, quaterna 
ftri&arrarius quaterna lata, bma ftri- 
&a.quodq$verolatusftri&umeftere 
gioncftri&6>quodc£latumlato. O- 
mnisinfuper cryftalii mucro 3 fimili- 
terac reliquum corpus eft fexahgu- 
lus;fed ih hoc difjert quod latus ftri- 
$um>non femper eft aduerfumftri- 
&o:fed interdum iatum eft contrariu 
ftri&o. Actnucro plerunqj exiguani 
partem habet cryftalli:magtiam> reli- 
quum corpus angulatutri. Verunta- 
men quibufdam ciryftallis , qu# Blo- 
chebergiinueniunturrupibus adha: 
rcntesjcontra magnus eft mucro 5 cor 
pus exiguum.Latenbus pr^terea tam 
mucronis quam reliqui corporis^nifi 
fcabricie mfeftantur, ferme tantus eft 
l«uor,vtvixartepofsit ^equari. H#c 

Dd 

DigitizedbyGoOgk 




illc, Extribusiconibushicadtc&is^ 

prima <3c ma» 
xima,fimplici 
ter Cryftalli 
eft, cui figura 
omnino fua 
natiuaqueeft; 
tertia Pango- 
nij cognomi- 
ne, cuiartificis manus angulos duo- 
dccim addidit. TeaSr&i & minimam 
Guiliclmus Gratarolus Bergomen- 
fis> philofophus & mcdicus cl^rifsi- 
musmihi donauiccft autcm tantilla, 
quantahicpingitur>vtnnq$ex ^quo 
mucronata^fiue natura^fiucarteide 
quo dubito. oetene cnim cryftalli o- 
mncs,ni fallor^ ab vna folum parte ia 
mucronecxeunt; bafis crafeior& in- 
formiorcft^quaccu radiccTaxi^ &ru 
pibusmontiumfiuc enafcifiueinna- 
fcifoIent.HancGratarolus in Baldo 
monte qui prope Vcronam eft:>rcpc 
to. riri monuit;& iridcm potius fibi vidc 

ri 



yGoogle 






ri quam cryftallum, etfi cognatam ge 
ncri Cryftallorum, Scxangulam qui- 
dcm cfle Iridem > vt CryftaiIum>con- 
ftare fcnbit Plinius. Plura dc Iridc 
adfercmus infra Capitc tertio* Cry- 
ftallorumquidcmfragmeta apud mc 
funt,exquibus vnum fuperfici<rfca- 
bram & ftriatam habetjridis forte gc 
nus.namCryftaIIi leuifsime cfTe folet. 
Aliudrimamintuslatentemhabct, 
cxcafuautidu aliquommirum> (no 
ftri vocant crfctff >)& ea partc iridem, 
id.eft arcumcoeleftemcoloribus re- 
prsfentat, quod & alijs puris acpel- 
lucidis corporibus accidit* Aliud 
intusvclutiniucmhabet; Aliud co 
lorc infumato & fubfufco in rufFum 
tendit. Piures interdu cryftalli par- 
uxfimuinafcunturchoeradufcuftra 
xnaruminftarjmagmtudinc inaequa- 
ies. Anguhs,& fecundum cos figu- 
ra Cryftailus a Cryftallo plunmura 
diftert* Radix feu baiis in quibufda 
aibicat, non peilucida vt pars fupe* 

Di a 

* DigitizedbyGoOgle 



Defigurls Idftiidmgzpc* 
rior. Ignis ex omrnhus ehdi poteflv 
£ Indi mire gaudcnt longitudinc 
■*«jiii. Beryllbrum;folosc£ gemmarumefle 
prsdicant^qui carerc auro malint,<Sc 
ob id perforatos elephantorum fetis 
religant.Etalios conuenit nonopor- 
tereperforarijqucruilt abfoluta bo- 
xiitas;ideoq$ cylmdros ex ijs facere 
maluntquam gemmas. quoniam cft 
fumma commendatio in longitudi- 
ne.Quidam&anguIofosputantfta- 
tim nafci,& perforatos gratiores fic- 
ri,medulla candoris exempta>&c.Pli 
nius.qui etiamBerylli fpeciem quin- 
tam Cryftallisfere fimilem elle tradit: 
&Indos cumaliasgemmasCryftallo 
adulterare , tum pr^cipue Beryllos* 
Ex recentioribus Marbod^us Bc- 
ryllum hexagonam facit: Francifcus 
Rueus forma fexagula eas fculpi fcri- 
bit 5 qub color alioquin hebes & lan- 
guidus.angulorum excitetur reper- 
cufTu. Alberto MagnoBerylluscan 
didaeft > & tranfparct inilaraqu^qd^ 

forrc 

DigitizedbyGoOgk 



tt> 



forte de feptima fpecieCryftallis ferc 
fimili apudPiinium accipi popeft. na 
prima fpecies viriditatemCyMus***** 
ponus,ideft,gIaucumvcl c^leuni 
dilutum colorem) puri maris imitat, 
Secunda paulo pallidior eflyinaureu 
colorem exeunte fulgore: vnde Chry 
foberyllus dicitur. Tertia Chryfopra 
fus,pallidior efl. Quarta Hyacinthu 
«roulatur.Quinra aeroidem vocant> 
[color^ninvirum alpicante cum par- 
cifsimp Co^Rleo^^ui dilutior fort^ 

cft quam glaucus.] Sextam cennam, 
acere colpre vt conijcjo. Sic pmnis 
Beryllus velpalUdi ,14 eft,lutei colo - 
risfueri?,vel ccerulei , plus minus ve, 
skimASxccpta* i £ Quibufdam etia 
mucro fexangulus cft>vt,plcrunquc 
cryftaUo,intcr(iuAdamltyVgricpla. 

' a^gulis-c^itat,miriimum quatu- 
7; orVplurtmutnfcptem. 

„ I lapides aH^ubJtphiresce^tetttatijBa-- 

DigilizedbyGOOgk 



Defi^urislapidum^c. 
falten reprtfentant: cuim hanc figuram /^ 
annes Kentmanm miht communicauit. £ 
fuhieftis *vero duohmparms.minor ^Adamt 
tis Cyprif nomine ex Italia ad me mifJUs <?& 
ciiautem uiHs lapillm^aut fluor potuis^^ 
dmanti -pel CryftaUo perfimilis, dlhmfchci 
dm^puru^Maiorismethfiet inframoxpcsl 
finitam de Bafalte traBationem. 

Plinius lib. j^cap./.intcr marrna* 
ra Jnuenit (inquit) Aegyptus in Ac- 
thiopiaquem vocant Bafalten,ferrei 
colorisatcj ; duriti#-vnde& nome ci 
dedit.Nunquam hicmaior rcpcrtus 
c&quam in templo Pacis,ab impera 
tore Vefpafiano Augufto dicatusrar* 
gumentoNih xvj Jiberis circa ludea 
tibus, per quos totidem cubiti fum- 
mi incremeti augentis fe amnis cius 
int^liguntqnNpniAbfimilis il|i aar- 
raf in Thebis delubro Serapis, vt pu- 
tantMemnonis ftatua clicatus: quem 
quotidiano Solis ortu conta&u So- 
Jis radi;s f repare dicunt, Mzc^lcl 
^ * " Quin^ 

DigitizedbyGoOgle 



w. 



«1 




Dd 4 



yGoogle 



Quinc$ anguiis cpnftat etiamBafal 
tes Mifenus,[alij Stolpenfem,autAn 
nebergium cognominant,] fed is va- 
riat numero angulqrum : minimum 
cnimquatuor,fummiim feptem ha- 
bet,Agricola. Idemabinitiolibri<S. 
denat.fofsilmm, (vbiparuos quofda 
lapideSj&gemmis fere adnumeratos, 
a magnis quibufdam fola magnitudi 
ne diiJerre fcribit,) Sideriten (de quo 
nos-plurainferiuscapite 4.) eundem 
Bafalt£facit.Etalibi,Bafaltenvixvul 
nerari; vt Adamantem omninonon, 

f.TC EPlSTOl^f lQy£N-. 

1^1 '' nh Kentmani aime. 

HicBafaltes e&quiStolpa: [stolpa 
eslarxEle&oris Saxonif ^ugufiiinfinibm 
Bohemi&jribtts miliaribfts ahrefdadifias\ 
crefcit,forma &crafsitudine tigni mc 
diocrisjfingularis quidem, fed copio 
fus,at<£ ita iundtus coaptatus<j,velu- 
ti ab arculario arte commifTus ciTet. 
- z - - Scptcai 



^Google 



±* 



Scptem/ex.quin^ nonunquam ,fed 
rarius quacuor angulorum , omnmo 
fjoura trabis erede/oris leuis & ta&U 
mlnime afper,ferrugineus, pondero- 
fus, duri tie velut Adamantis. His lapi 
dibus fic coagmentatis e terra vlnas 
dccem & feptem extantibus,arxStoi 
pacum adiun&is «dificijsinfiftit, ae- 
rivndicj libere expofita. Inde frufta 
decutiuntur majma vi, quibus fabri 
ferrarij,bracl:eanj ,(qui aurum cudut, 
adeius extenuationem,) &Iibrorum 
cplligatores, ad artificia fua incudis 
vice vtuntur.Verum ea prius fic ad v- 
fumaptari.necefteeft. Poftquam de- 
cuuafunt,refecantur ferra non dcnta 
VlM hebeti & obtufa. intex fcrwa- 
dumarena continue interfentur, Ur 
quore defuper ftiliant^ Vnec ^ffeca^ 
riliocmodoo<ai;duo auuspoffunt, 
«ec-minoriquam trium aureoruno- 
ftratium precio. Porro quanto fpa- 
eio intra tcrram condantur ,ncmin; 
adhuceft expioratum* Quod adno 
"'" ■ 'V Dd 5 

DigitizedbyGoOgk 



mcn ,^vir quidam cruditus Bifalten 
hunc lapidem nominandum conij- 
cit,(non Bafalten,)a Bifaltia regione 
Thraciaj aut Macedoniae: cuius Pli- 
nius,Suidas & Stephanus Gramnaati 
cusmemincrunt.-itavtLydiusaLydia 
&alijab alijsrcgionibus nomcnha- 
bent.Scd obftat, quod vcterumnul- 
Ius,hoc aut aliud marmoris genusin 
hacregionc inueniri tradiderit * cfi ic 
porcs in ca gemino iecinorc capi non 
tacucrint,ne Bifalten quidem lapide, 
qui magno olim in precio fuit praste- 
nturi,fi illic cxtaret, Vcrum eft quide" 
hancMacedoniaj partem metail» cla 
ruifle;At non ijfdem in locis metallo 
rum & marmorum copia efle foict. 
Ego yer6 cxiftimo noflrum Stolpen- 
femlapidem, multum referrc ipfum 
Lydiumlapide coloris ferrei* habeo 
cnim dc iflo lapide partioulam quan 
dam politam,(de qua & tibi nonnihil 
tranfmitto,}quem politumcxperior 
'©mnia mctaUa, non minus acnoftru 
■ - ty»: 

DigitizedbyGoOgk 



lapidem Indicem > vt vocat recipere: 
irx quo fimul gradus &difcrimina mc 
tallorum quantum altcrum aiteri pr$ 
ftet,xqufc ac in pcregrino Bafano, per 
fpicuecognofcipoflunt. Hisomni- 
bus confideratis, non immerito Mifc 
nus &faiup&vt\ BafaltesMifenus di~ 
cipoteft ,ttn SDJdfmtfdjcr fno&tcrffdn/ 
mt ctn SRdNfc^r |«rtcr «^^ J^l& 
KCT $%atmoi* ^ Non dubram cft aute mcm . 
quin vocabulu ipfum Bafaltes fit cor 
ruptum nomen Aegyptiacum> idq$ 
coijcio ex verbis Plini j,vbi dicit;Quc 
Aegyptij vocant Bafaltem* fcrrei co- 
loris atqjduriciei , vnde & nomen ei 
dederunt.& fine dubio illud nomea 
a JicW/^fumpferunt > quod eftlapis 
Lydius>qui eftcoleris & duricicifcr- 
reae>in quo aurum &argcntum artifi- 
ccs explorat, a verbo £*&**$*> quod 
explorarc fignificatmifi contraTpoti- 
xxs verbum hoc a lapidefa&um fit. 

HaecKentmanus adme^qui huiui 
lapidis etiaffi fragmenta mifit >& po- 



yGoogle 



Defijmm Upidum,&*c. 
Iitam cxco coticulam,in qua dudiia 
coauri,argenti,&aliorum metallo* 
rumindicia tam clare apparent* vta- 
lio quam Coticuta Bafaniue nominc 
hunc lapidcm nominareindignuvi- 
deatur: pnefertim cum nomenaliud 
eiusnullum,vlla in lingua cultiore, 
quod fciam,extet, Nam apudGne- 
cos nemo prorfus eius meminit, ni 
fallornnterLatinos vero folus Plini- 
us femel , non Latino , fed Aegyptio 
autActhiopico potiusBafalt^nomi 
ne vfus, Et ne Germani quidem illi; 
apud quosnafcitur>peculiari aliquo 
nomjneindigetant. Eoqs amplius do 
^ifsi^iKentmani induuris debern 9 , 
quilapidis huius naturam, & aliaa- 
lijsin linguis oomina, quibusvocari 
meritapotsil ac debet^nobisomniu 
primusofl;e|idit»Cuius equidem co? 
ie<Sfcura tatofacilius fubfcribo> quod 
Aethiopicamlinguapa Hebraica&fini 
timam .^fle^prim. Barfel autcm Hc- 
kneis ferxum Cgnificat :i B arfcji, ferre- 

us: 

DigitizedbyGoOgle 



os:vndc &Bafaltae &BafaniIapidum 
nomina dctorta fufpicor: & Bafano 
minori lapidi arte fa&o politoq},(no 
Sidcrita vt Agricola putabat,) eunde 
efleBafaltcn. Etfi vero Siderites Pii- 
nijjAdamanti cognatus , non fit , nifi 
cgo fallor.-eodem tamen nomine vo- 
canpoterit>quod ferrum colore ac 
duritie zmuletnr: & Germanice etia 
«n Wmfkin.nam ®ottt fldtt & pJO* 
Merftcitbtum demum re&e appcllabi- 
tur>cum iam ad aurii argentumq^ pro 
bandaincQticulam formatus&po- 
litus fuerit. Videtur autemrecte a 
Plinio marmoribus adnumerari , & 
marmorpotiusquam faxu efle.Mar- 
mor€nim(quodin omniferelingua 
fuam appcllationem retinct> ) omne 
durumeiTe debet, & poliri aptum ad 
fplendorcm:vnde ei nome apudGra: 
■cos,fu*fp«f>©' ^a^pue^alpsj/.Hebrei 
Schaifch vocat,nominc adfaxum ac- 
cedente. Cxteris tamen marmoribus 
nullaccrtafiguracft, qualis eft Bafai- 



^Google 



T>e figurk Upidum^c. 
tsmeo nominc>fi quis lapidis g&. 
nuspcculiare huacfacerc>autCGm* 
nwniori nominc pctra potius quam 
marmor faxum ve appcllare velit, liti- 
garc nolim. Galenus quidcm librqp. 
de fimplicibus medicamentis,m^« 
nomea in gcnerc duris minusq? duris 
lapidih 9 tnbuit, quod veteres m?jw 
<t<r.iiw dixennt, & e petra vila caiccm 
ficri/Tarantinum vcro & alios quof- j 
damreprehendit,quipetra:nomcad \ 
vnafolum lapidis dunfsimi, & cqua ; 
folacalxfutjfpeciemaftringunt* 

His fcnptis mcidi in Agncolas Io- : 

cum hbro 7.dc nat.fofsiIium,quehie i 

adfcnhedum cenfuK-Natura^inquit, i 

pilas gignit,modo teretes,cuiufmodi i 

Syemtasfa-lunt^ycaitaclapidisinThcbaidcin- \ 

pxdcs. ter Sy encn &Philas:modo angula- i 

tas^cuiufmodiinMifenaBafalne. V- , 

tnec$ autcm funt arctius intcr fe iun- : 

ftx.in Thcbaidetamcnintcrdum fo- : 
licari^qu^dam.Vtrobic^aiter^mal 

teras videntur eITeimpoiU£,& quide : 

mnio- ( 

DigitizedbyGoOgk 



minorcs inraaiorcs. Scd ex Mifcnis 
maximajfefquipcdcmcraiEe funt, al- 
tae pedet quatuordecim : exThebai- 
cismaxim*duodccim pedcs crafTa^ 
aks interdum pedcs centum,aut am- 
pliiiSjVt cxobciUcis^quos ftatucrunt 
regesAegyptipoteftintclligi. Hascii 
lcquialibi etiam,Mifcnum Bafakera 
Acthiopico nc<£ colore, ne<$ duritie 
ccdcrc ait. Coticulas crgo , vt dixi- Cotical* 
muSjCBafaltcfiuntaut ficripofTunt: 
inucniunturtamen cedcmftatimfue;, 
jnfluuijs.-oliminTmolo ©mncs: ho- 
diein riuis Htldcshcimijs & Gofcla- 
rianis,&c.Vide Agricoiam libro J.de 
nat.fofsihum. 

Pyritse o&acdri & dodecaedri in- 
ucniunturquida. InProuinciaGal- 
lia montcm altum cfle uudio Mari- 
nauxnommcin quo Cryftalliaut fi- 
miles eis hexagoni , vel hexaedri po- 
tius lapiili inueniantur,alij aibipcllu 
Cidi,ahjfubuirides>&c. Taiem fere- 
rufHcolons, opacum , aueilanae pro- 

DigilizedbyGOOgk 



Bejwurts Ltpidum&c. 

pemagnitudinis 3 durifsimum,Petrui 
Coldebergus egregius pharmacopo 
laAntuerpiaadme mifit,cuiusico- 
acm paulo ante exhibito Bafalt* fub 
■ 9 lecimus.-cftautemefubie&isduobus 

Pansom . maior> ^p angonius nQn \ Qn ^ QX& 

gito > nc cryftallus videatur, numero 
pluriumangulorum cauetur,Plinius 
hb.57.cap.10. Agricola dodecagonfi 
Cryitallum mterpretatur,^m^d{ff« 
<cf«%tflrCriflatt.NosPangoniumfu. 
pra^nonnatiuum/ed aruficialem cx 
hibuimuspictum. Cryftalii fuccum 
naturaCmqui.tAgricoIa)interdumiii 
plures quam fexangulos formas , effi 

citgemmam,quameadecaufa Grz- 
ciPangoniumvocant.quaifi reperit, 
rcpcnr ur autem perraro>in i jfdem lo 
cism quibus Cryftallus,ei fimillima 
cileiolet colore, facilitate tranfiuci- 
da,l2uore;fininproprijs, plerunque 
obicura,& vndique paruis caucrms, 
quafi fauuli s> plena.qualem Allera & 
Ochra fluuij deferunt, duodenis na- 

tura 



dbyGoogle 



|umUtcribus,^jqueac Cryftalli^cf^ 

aentibus in mucroacm. Etfi vero Plt- 

>mte traditeara non iongiorern digi- 

to eile,tamen rwnnunquam longior 

«ft;fcd brcuior ftepiuSi 

Z>£ FLVQMIBVS, QVO $ 
Germani *pttko $&c4nt-'flii6 : "vndz &, 
L^tmumnommpnximm. 

: Be fluorihuscthmdi&ishoc ca- 

piteagere vo 

iuitjquoniam 

ilhfigura qui 

4cm habcnitf 

qu*tpirigi re-f 

$epoteft,£e<i 

incertam p&L : V . 

ne&in«qualcm.hocplcrifc^ comu- 
ne,vt plures fimul inxqualiter coh$- 
rcntes % & congiomcrati proueniant, 
cboeritdum feu ftrumarum quadafi- 
miiitudine, (fropf^i»C^ vt h^ftri io- 
qauntur:) qua ,f orma tameri rion foii 
-:- v Ee 

■ ■ * ^ 

DigitizedbvGoOgk 




fluorcsifcd & lapidcs quidam aut g«i 

m&> vt Cryftalli interdum, ttafcutut; 

& alio quodam modo $Baf!f$tftt&-fer ; 

ruminandi&ofsibus a chirurgis Ger- \ 

manis didi lapides»: in quibus vnu$ 

plcrunq} lapis connnuus in^quali^ 

tcrprotubcrans <$t buliatushanc ipc 

cicm repr«efentat;in Fluoribus vero 

multiinuicem iun$i > &quifeparari i 

facile pofTcvideantunetfiqua fctan i 

guntfcrte connati^ftrumofam hanc i 

fuam m ole implenL Quare de vtrifij i 

hocinloco dicam :fed de Fluorihus : 

prius, 

Flaor cuiushic figura apporitmv i 
candiduseft^ranilucidus^fplcndida "i 
ad lucem fuperficie , mollis & facile : 
dcntibusccdeSjfimorfumimprimas, . 
infipidus ferc.fubftantiam qualcm la 
pis angularis in ore mandentis rclin* : 
quit. Ad igncm rnodicum au tfcande- I 
lam fi vras, albefcit Icntefcit^jcalcis i 
fimilitudincnon iiqucfcit. Quod ad \ 
€ompagcm>portioncs eius plures vi- ; 

dcn* i 

DigitizedbyGoOgk 



^okv&v^ '•■i'±y>ts*~- , %& 



^ntqrabvnoceu ccntro oriri. Hi& 
fiuor e Mifcua ad me miiTus eft,vt &a- 
iijdiuerfi. Hujc autcm fimihs aibus 
ad Aquas feuThermas Heiuetiorumj 
qusLimagoflauioiioftro a4i3centi 
infaxis verfusflumerepertrur; qui gu 
ftu primum infipidus videtur.deind* 
acrimoniam quandam m ore excitac 
cun^esccatipnc, & leuis cuiufdam 
ftrangulatioiusfcnfuv'vt gyptfere na 
turam ci effe coni jciam,neque Carere 
venenorquod fiueita fe habet,fiucie- 
cusjvalde rcprehedendi funt exphar 
macopolis , impoftorej iili qui ftuo- 
rej diuerfbs pro gummis -diuerfis in 
medicamenta coijciuntrquodita fie- 
riab iiiis Agricola fcribit,fub finemli 
bri 5.dc natura fofctlium; It ibide» . 
Rcftat (inquit) vt de hisiapidibus di- 
eam,quos noftriabeo,quod in arde- 
tcsfornaces conie&i fluunc, (faciie c» 
nimliqujefcuntigni^nominauerunti 
Eorum triafunt gcncra. : Vnum, gem- 
miifimilUmum .irajQilucidisdiucrJS?» 

DigitizedbyGOOgk 



"DcfigurhiUpi&um&c. 
Altcrum cis non mukutn fimile. nani : 
plcruncj non peliucet, raro partinv 
rarius totum.Illud fere fparfum repe- : 
ritur inargetanjs & citeris metallis: ... 
hoc in proprijs vcnis fepc copiofum^ i 
Tertium eft,ex quo conficitur vitru^ 
[qtianquaetiam cx alijs duobus po- 
teft confici,] arcna potifsimum,^ 
I*©- ttrtiwj&c, Hiclapisfilice minus 
durus eft *quare exeoignis clici non : 
potefLnon tranflucet yfed ipfi muhi 
infidentcolorcs.- candidusjfublute- ; 
us,cincrcus,fufcus,niger,viridis,cocT: 
ruleus,rutUus>ruber* Reperiuntur au i 
tem montanislocis ad ripas fluminu, i 
&ittagrisquibufdam pafsim. Rarior i 
res,intusforisq$nigri. Vtcunq$colo- 1 
ratos fepcnumero alterius coloris vc i 
najinterfecant,&c. Hic lapis varium 
vfumprajbct:eo,cuius tandem fuerit , 
coloris, fternuntur vi*> [@affdtftdll i 
& $8fit}$cin noftri vocant:]cceruleus 
adijcituradcitterem abiegnum,cum 
cxipfo fit altcr cinis, quo infcdores i 

vcun-. 

Digftized by V3OOQIC 



^.y^^ierus. 



vtuntur. Candidus vritur, tunditur, 
cnbroicccrnitunat^ ex eo conficiu 
turarcn«,c5?quibusvitraconflantur, 
nuantocandidiorcsrtantovtiliores.. 
Atfccundrgcneris lapides , tot eolo- 
rcs V t prinn non habcnt ,& * aro fua- 
ucsictcnim plerun^incandido pai- 
lent. aut nigricant, aut fuUutci &nt 
hos quonia ceicriterigm Uqucicunt, 
ad vcnas adijciunt <jm ex e» exco- 
quuntmetaliavPrimigencrisproptci 

moilitudinem polinquidem no poi- 
funcuquos tamenexcisnatura teat 
teues, , & quibus aptam fonnatndc- 
dit,in annuios fcfundum mcludunt 
aurificostanquam gemmas. |l*c il- 
lc Germanicuquidemnome Jyttlf?, 
primo tantum gcncri & fecim4oat- 
ttibui video.nam inGennanicamtet 
pretationeMetaUicorum aominuny 




igm uqueicuBi p«u" gww«»^v 
ncPfi<:fecnna,#(t#liimf^ttl^J' 



Ee 

izedbyGoOgk 



ffcirt. DetertijquidemgeneHjlapil 
^dibus.quibus vix fternutur, pluraat, i 
tulifuperius inter res fofsiles rotun- 
das. AdFIuoresabeodemAgrico- 
w««on.i arc f crri yideturetiamMorion lapiy, j 
Germanice cnim inquit comuni no' i 
jninc gtii$ appellari. Morion (inquit j 
Jibro 6.de.natura fofsilium) fola exni : 
gris [gemmis] tranilucet.Nafciturm 
"Mnena,fub Alpibus.in Cypro, in Ty 
ro,in Galatia, in India. Color ei aut ni 
Fra|smiongerrim« } qus vocaturPramnion;aut , 
Cum nigro mixtus eftalius color: ne- i 
pe vel Carbunculiyvcl Sarda:;veiHya- '. 
dnthi,qualis in MifenaValcoeftewi : 
erToditur.Vidcturautem Morion efr 
• feradix iftarum gemmaru : acexcraf- i 
: fiorc fucco,qui fubfidit, fieri, attame 
ea^quaPramniumvocari dixi,apud > 
_ nos inuenta cft habens Cryftallmai» . 
radicemjcum ipfaeirctnigerrima.-fi- , 
militereiusmucrQ.cratenim ei fgu- ; 
ra,vtCryftallo,fcxangula.qualiseua i 
cft Volchcftcini j cper^jn quaHya? ; 
.; ■ ' cia* '. 

DigilizedbyGOOgle 



cinthus dcfinit.H« |emm? nonalitcr 
qoamCryftalius fcalpuntur.; Aiibi 
eiiam Morion facile fcalpi dixerat. 

Framnion forte a Pramnij vini in 
Ephefia regione colore nafcctisdiclu. 
fucrit. Eodein loco Agricolapaulo 
ante;Vidi,inquit,glebam e noftris me. 
tallis crutam,quas conftabatexChry 
foiithis amplius fexaginta, quibus o- 
mnibus cratfigura quadrata, fed ma- 
»ma cratlatavnciamvnam,iongadi 
gitos duos:omnesverb adeb molIes> 
vt poHri nonpoflent.Sic ipfe.Fuerint 
autem nimirum hi quoque Fiuores, 
quodtumcxpluribus coniundis, tu 
cx moHicie-coiHgo. Pc Fiuoribus 
piura Enccliuslib.3. cap.i. 

Vo& Fluorcs pauca dica delapidi- 
bus illis,qui cxaquis ortumhabet, & 
pauiatim exijs lapidefccntibus con- 
crcfcunt^fiuc 0iriae5c pyramidis ai^ 
quafpecie,vbi dcnucnai locum agu* 
habet.[Lapidesqmdam &fucciTcoa 
cretiftirijs fijcaiksinipelunci&fianV 

DigitizedbyGoOgle" 



' T>cpguwLpiium><&c. 

velinearum cameris pendent , Agri- ; 
cola, Etalibi.-Marmorcandidumvi 
quodinGermaniareperitur>aliquari;i 
dq in ftirias concreuit.] Siue latiore : 
quadam & cruftaceaformainhxrenr- i 
te:ficut & lebetibus,vt in balneorum I 
vaiis maxime apparet, & canalibus : 
Thermarum, in quipus aqua calida i 
coquilongo temporeaut feruarifo- : 
let>cru{ta;qu£damlapideainfident.. 
Grajcequidemlapides huiufmodi v- . 
'^oyovovs cognomiriarim are&o v- 
&ojo*& proparoxytono,cuiusfigni ; 
ficatio palsiua eft , & ex aqua genitu ; 
Cgnifieat.Aquas vero,qu$ resfibiin- i 
iefias yeiimmerfas,in Japide vertcn- : 
tendivimhabent^^^av^Ta dixe i 
ritBjparoxytona voce , fignificatiqne i 
ac*tiua,quodlapides gignant,-s«cesA* j 
6ooSaK.De huiufmodi aquis lege Sene : 
cam Naturalium O^eftionum libro i 
3ieap / i7.& StrabonemIib.ij.de aqua ' 
inlapidem durefcente. & Chriftoph. : 
Eacelium dc lapidibus ac gemmis 1U 

bro 



^Google 



bro j.cap-j* Sic&ThermarumCa- 
rolinarum in Boemia gattzm calcis 
qypfiiie fubftantiam vertuntur* Chi 
rurgi Germanorum huiuftnodi lapi- 
des,ftirijs prsfertim fimiles > aut.cru- 
ftaceos quidem, fed bullis quibufda 
eminend^usjnasquaie^^^Qllietnap 
peilat>quafi ofteocollosdicas;qubd 
ijsin emplaftraadditis vim ofFa,infan 
tium pr^fertim , ferruminandi ineffe 
exiftiment*Merainit coru in fua Chi- 
rurgia GermanicaHi^ronymus^Brua 
fuicenfis,Horum fpecies duas hic de- 
lioeatas fubijcio. 



.r. 




\*+ 



i. MoUrisLtpis. ■, 

3U QfteocoUus crt$dceu6:qui C& #?M0©AJ~ 
^f6lonominedkl^mdl 

Ec 5 

DigitizedbyGoOgle 



T}efigumUftium> &c* 




1. Stiria lapidca; quam Gcrmani tffi\ 
3S«Kf?dtt vocant, priuatim vcro effli 
^opf(fcm»idefl,ftiIIatitium lapide.; 
Haci]gura>(pyramidc mutila,& mu* : 
crone fra&o,)lapidem album, graye, i 
durum &fplcndcntem intus, exmi- 
rabili quodara fubtcrranco Gcrma- 1 
nias antroyquod 23aumatt6§ct *ppel- 1 
lantjvirgencrc nobilis,do<5frina&vir ! 
tute nobiliQr, foannes Rcif&ftenius: 
admemifit. 

2. Silex pcrtufus foraminibus ali- 
quot,natura, vel cafu aliquo nos la- 
tentc* Haiufmodi autcm lapides mu- 1 
licrcula? 'quaedam fuperfti ti ofe qu#- i 
runtjdr^tQrreiites&luuios^ ftoli- 1 

li d& 



yGoogle 



de perfttaife curatum iri vaccas qu# 
fanguinem cum la&ereddunt > fi pa~ 
pillis in hsc foramina immifsis mu|- 

gcantur. - 

j. LapilUquidamalbifsimi^pcrcxi- 

gubdurifsimi^;quos PetrusColde- . 
bergius pharmacopoeus Antuerpia 
tnifit,GypfelIifi&itia voce diminuti- 
ua*agypfi colore,dicipoterunt. 

Hmufmodilapides ^o^V^Thco 
phraftus fentire vidctur generari «c 
<r^fe>hoc cft> paulatim ex aquaru 
&guttarum confluxu- Vidialiquan- 
do ftrumaru quadam fpecie craflbs 
admodum , fplendidas intus & fub*- 
rufios>& foetcntcs; quaies ad Andcl- 
fingam pagum agriTigurini inucniu- 
tun Sunt qux ab huiufmodi aquis to 
fos&lapidcs gignentibus,broncho- 
celas etiam» id eft > gutturum ftrumas 
cxcitariputentXege IuLCa£Scalige 
r um Exercit,6a par te z. An vcrb rcnu 
quoq$ & vefioe , alijue in animaiibui 
lapidcs cccbro earu potu cpire pof- 



yGoogle 



fintjCOEiilderandum. Amomumca: 
&u cum^quislapides generantibus* i 
easexpurgarein EuppriftisPiofcori: 
dislcgimus>Iib,2.cap.i2L 

J>E PKMlCEy PO~ 

rOs&Tofo,&c* 





Pumex ? Porus& Tofusdi&i lapi* 
des, ctfi §$$pongias fprteCapite de 
Aquatilibus referri.potcrant,quod 
cis fimiliter multifora (vt itadicam, . 
iicut Gneci -mhvTfwnt > & multjforcs i 
ipecus Plinius>)fint corpora, cauis c- ; 
xiguis creberriRiis>feu caucrnulis & i 
foraminibus^picnarhoctamcnloco^ < 
4n huius priijaiCapitis fine^eoru men; 

tio- : 



yGoogle 



tioncm faccrc maluirquod poryd cft 
nicatusj&caua^cumintrinfcca ctiam 
fint,& interiora penctrent^figur^ d-if- 
ferentiam potius conftituerc quam 
fortn2Bvidcantur«Formacnimin fu^- 
ficiccxternaj&cxtcrnse figur* difFc- 
rentijs magisconfiftitrea inquamfor 
maqu^evnacumfigurariiominaturia 
tertia.Pradicamenti Qualitatis fp«- 
cic* In locisCinquit Agricola libro^* 
de nat.fofr,}qui oIim4rferunf * -aut c- * 
tiam nunc ardcnt > Pumex reperitur* 
tx terra vellapidccxco&us > & ad hac 
figuramrcdadus: ficutinCampania: 
toontcModcrno &Vefuuio,inAe- 
naria>in Aeolijs infulis, &c. Effbdi- 
tur etiam ad Confiucntiam Germa- 
riis.Pumex autem,quoriiamnon ali- 
terac Spongiaeft fiftularum plenus^ 
didtiir>vt Vitruuius autorcft, Spon- 
gia. Gracis vcro kwh&$ vocatur (acji 
^ermkulammlapidemdkas^qubd velu- 
tiavermiculis (quos lacceGrxci vo- 
citant> ) crofus Vidcatur. Thcophra- 



yGoogle 



T>epgumhtbU«m ,&cl 
ftusetiam Aicyonium, quod exm£i 
risfpuma concrcuit, Pumicemnomi : 
riat. Differunt autem mter fePumi- 
ccs. nam primo non omnibus vnus 
color : fed funt aut nigtri, aut cinerci, : 
aut candidi.Tum.aIij mollcsfunt.m» 
nibus^ tcri in arenapoflunt .: alijdu- < 

rj;Deindcomnesrarifuni&leues,ob. 
fiftulas, qu* aerem in fe continent. : 
ea<£ de caufa innatantinaquarficut > 
cnamc?teri]apidespumicofi,.quam* i 
uis magnirqualis eftTyrrhamsY&al- 
ter eNifyeoinfula:flmod6hic diffcrt ; 
aPumiccincademrepertOj&c. Plu i 
radcPumice &trib 9 cius generibus, 
Iuhus_C*far Scaliger De fabtilitate, 
Exercitatione*^ Pumicisduofi- . 
gnificarus^inquitHermoIaus Barba 
rusinDiofcoridem Coroliario^o.) 
alternotus omnibusraltero dicuntur 
ita&c*tcra faxa erofa annis, qualia 
Mur«.in2difici)s ) vtPliniusinquit J Mufata 
vocancdcpcndentia^ad lmagine fpe- 
cus natiui arte reddendam , nuncm* 
■ • de 

DigitizedbyGoOgk 



de Mufaica vulgo nominahtur, &c, 
pumices fa<Sitio* quofdam efFe fcrt- 
bic Vitruuiusicxcocto alio gcnerek- 
pidis:&in McloPumices quando<$ - 
fn altcro, gigni lapide Thcophraftuf 
lutorcfL Agricola Pumicem inter- 
pretatur $im6t>t>tx &r<mftctn* Sed& 
fapides ex faxo arenanofaeYiCinquit). 
quibus afiricamus pcdes, vulgb ap- 
pclianturjfowffcut. ^ApudDiofco • 
ridcprobatur Afsiuslapis colorcpu- J 3 ^ 5 

uis^riabilis.&c. Eft & Phrygius la- 
pisapudveteres di&usi gleba pumi- - 
cofa,&c. Acopis nitro fimilis efc 
pumicofa , aureis guttis ftcilata ,PIi- 
nius. InTmoIo monte,gignitur ia- 
pis Pumici fimilis, rarus inuentu • qui 
quatcr die coiore mutat » Piutarchus 
dcfluuijs inPa&oiimentionc» Ego 
jnmonte vcicoiie non procuiRot* 
uiila oppido & Neccaro n.faxa ma- ■ 
gna vidi.operc ccu Mufaico fpecbbi 
knatara, JiPoru^F^^Cper .« cir pona. 



^Google 



T)tfigur"uLipiium,<&c. 
.cunflexum:nam per o breueporu£ 
meatum figniflcat,)iapis idcm forti 
Tofus. quiTofusefb h«edictio,Latrna:illa 
yero , Graxa eft. Sarcophago (feu 
Afsio lapide)mitior feruandis corpo i 
nbus.necabfumendisi Chernites eft, . 
cbori fimillimus^m quo Darium co- 
ditum ferun^Pario^ fimihs cando- .< 
re &duritiai miniis tamenpondero- : 
fus^quiPorusvocaturjPliniuslib.j^. 
cap.17. PorimentioneetiamTheo : 
phraftus facit:& Ariftbteles iri tertio : 
degeneratione animalium, vbi Gaza , 
Tofum vertit:&ante hunc Hippocra 
ies.Plinius invndecimo(inquitSca- 
liger) videtur Tofum interpretari>c6 
memorans Tofurii in ventre iu uenca 1 
rum iriuentum. GrammaticiTophti : 
aiunt efTegenus lapidisafperi, quifa- : 
cilfc in arenam refoluatur; Plinius 
iibro 17. NamTophus fcaber natu- 
,ra. Columella libro quarto areno- • 
fum tophum , & plus iufto ieiunum 1 
fabulo dixic. Plura dc Tofo Scali- ; 

gerde •: 

' ' DigilizedbyGOOgk 



gcr de fubtilit. Exercitatione quin- 
quagefimafeptima/ Agricola Ger- 
manicereddit £ofpm vel £opftcub 
noftri£ugjfemdicunt. Afsius lapis 
non eft durus vt petras, fcd.wftf ««^iff 
colore&conGftentia,Gaienus. f«- 
fe«? Aife* Strabo libro 17. de lapiilis 
lentium fimilibus>&c. 

AdPumicis&Tofi fpeciem prb- 
xime accedit etiam Salis illa fpuma, 
qus dum patins ingentes ferreae a- 
qua falfa.plena:, ebulliunt , deiluere, 
&m hanc qua exhibemus hictfpecie, tfe^uente 
pumicofam,coire folet. NumerusP a S dIa * 
primusadfalis fpuma floremve, quse 
. inSalinisBurgundi» colligitur , pcr- 
tinet:alter,ad eum quiin Salihis Ger- 
maniae in valleOeni. Nos plura de 
his inCorollario ad Cordi libellum 
deHalofantho. 



». Sdgemmew. 



%. 



Sdlisfpumae Burgmdia. 
3. Eadem ex HaU ad Oenum. 



Ff 

gitizedbyGoOgle 




Adfincmhuius Capitis primi 5 Iiac I 

- ^^w>, ' ctiamformu-i 
i*w.j*.jMs#^ Jaadijccrcvo : 

lui:cuiusnu- 1 
mer 9 pritsus : 
indicat faxu, i 
quod matrc , 
j^ Rubinoruvo 
caht.-qaonia i 
Kubini ia co Rubini gcmm^ innaf c un tur , in , 

Valic. 




yGoogle 



Vallc Ioachimica>fi probe mcmini.Id 
olim Ge.Fabricius mifit. Secundus 
numerus Sapphirum denotatraanu- Sapphim* 
brioplumbeo inclufam^vtitacomo- 
dius manu tenentis mcdici hac gem- 
madcmulceantur carbunculi ;-quod 
& hodie quidam faciunt, quo fuccef- 
funondum oognoui:& ohm ab Aui- 
cenna ea vis Sapphiro adfcripta eft, 
& ab Epiphanio aduerfus papuias & 
tubercula* 

Z>£ LJ£? IDI BVS ILLlS^ 

mtihm cumJielBs, Sole,Luna>aut ele~ 

mentis aliquidcommune e£t± 

Capm fL 

VTveluti ordine natunc,a coefo 
ad inferiGta corpora, <$C a fimpli 
cibus ad rnagis magts^ compoilta jp 
grediamur;hoc fn capite lapides it- 
los>qutccelo>fteilis acelemcntis no- 
mcn 5 autetiamrei aliquidcomrpunc 
habcn^cxponernus* 

Ff a 

DigitizedbyGoOgle 



IDefigurhlapidum^^c. 
Ponticarum (gemmarum )PIinla 
plurafuntgenera.Eft, inquit, ftellatd 
nunc fanguineis, nunc atns guttis* 
qu^interfacras habetur.AIia proflci 
lis eiufdem coloris lineas haber. Alia 
montium conualliumc^ effigies> Pli* 
nius. Egolapidumgeneraduo, qu# 
hic pi&a adiunxi ^ in his Plmij verbij 
intelligialiquandoputaui. 

Hommfri- 
mm Germam 

€e&tztnfttin 

afiellts dicipo- 
tesi : ficundm 
tin %Ba$it- 

fyti%ab-ynda- 
.rujimditudine 

Sunt enim in priorc ftellas pluresi 
cqnfpicu£:inpofieriore verb profteL 
lis>alijquidamlinearudu<5tus,vrida-i 
rum fere smuli. Sed tertium eiufdem: 
generisnondumvidi. Obijci poteft 
Ponticas>efIe gemmas.-quosverb nos; 

ex- 




yGoogle 



cxhibcmus> lapidum > non gemmaru 
generis effe.Ge* Agricolaetiam Pon- 
ticasPiinij , qu#& Thracicas dican- 
tur, Achaci cognatas facit. Achatcs 
autem gemma eft # Plmius libro 37. 
capJO.vbi alphabetico ordine gem- 
mas ahqupt -dcfcribit : Ponticaru> in- 
quit > plurafuntgenera.eftftellatanuc 
fanguineis>nuncatrisguttis>qu2ein- 
terfacras.habetur>&c.utpaulo antc 
recicauimus.Videtur autemnoani- 
maduercifTe^ferurfus de Achate age- 

. re> de quo prius etiam huius Capitis 
principio egeratm Aiitera: montiu 
enim & conuallium effigiejn reddc- 
rejGcut & fluminum > nemorura s ali- 
asq$diuerfas r Achatis propriupa eft. 
Etcumhicdicat vnamPonticas fpc- 
ciem inter facras haberi , atris infigne 
guttis : eadem ab initio capitis, Coral 
loachat^ tribuit>quam in Cretaabii- 

^dare ait,& facrum appellari, & guttis 
aureis(fic au tem in Ponticis etiam lc* 
gendumvidetur,nonatrisO Sapphiri 

Ff 5 

DigitizedbyGoOgle 



T)efi#um Upidum^&e. 
modo diftmgui. Ergo Ponticaloco< 
iamcitato 3 appclladuumgcmm$no- 
meneft, Latinis (foli quidemPImio>i 
quod fciam)vfitatum pro Achate:a*: 
liasverb adieCtmum& gentile: vtca 
ciufdem libri capite 9. Ghryfolithos : 
quafdam 5 Ponticascognommat, Et 
paulb pbft inter P^derods fpecies:: 
MoIIius (inquit) radiat Pontica&A- 1 
ilatica. Afteria? certe nomen conue 
nitftellatse duabus hicexhiblti$:re- 
centiores quidam aftroiten vocant; i 
quodnomen libentius ei tribuerim, 1 
qubdveiutiaftris 3 ideft,fyderis?€ek- : 
ftisinftar ftelias in fe complures ba- 
beat;vtdifcernaturabafteria folido: i 
(fic enim nominare nuac libet , cuius . 
figuram addidi 5 )qui corpore toto & 1 
radijseminentibusftellam vnampras 
fe ferLSolenttamenpIures eiufmodi i 
inuicem connexas nafci & inuenki! 
plcrunq^ 



yGoogle 





u 'jffleriasfepardttts. 
t, ThtrescomunBi 

Afteriasvel 
Sphragis afte- 
rosdicipoteft 
hiclapis» cui 
magriitudofe- 
lequabicexhi 

betur. In hoc, 
(qucmabilk- 

ftri & nunquam faris Iaudato baro- 
ne,torius antiquitatis incomparabtU 
fcrutatorc Vvithelmo Vvernhero #- 
peRoteuillam,vbi reperiuntur mcol 
fe edito ad Cimraeriam arcem , acce- 
pi,)o<aoni cohjerebant,ita concin- 
ne iundi& aptatuveluti^ fuperxnna 
tifibiinuicem,(feparabil£S ume,(vt 
nullus artifex potuuTe.t m.eliys. Stngu 
lisvtringsfteU* Jguraceu figMoim- 
prefla vel infculpta vtdetur. Radi) e- 
mincntfuis angulis quini: in<$ fingu- 
lis radijs cauitas media cft. Marggsss 
ftrijstranfiierfisCulc{intur.Subftantia 

H 4 

• DigitizedbyGoOgk 



"' Defiguyli Lpidum,<&c. 

€or5pra!duracft.eear«(fettt dici po- 
tett Gcrmanice. Aftroiten acccpi 
pnmum a-Ioiacobo Claufero , ciue 
meo &difcipulo oiim,optimi& do- 
Jiisimiviri ChriftophoriClauferi vr 
bis noftraj archiatrhcui ego fuccefsi, 
fiho > pharmacopceo fane perito & 
diiigente:ea fere qua hicapparetma- 
gnitudine, orbiculatu , comprefTum; 

quifaneamultitudineitellaru,A{te- 
nas,vdpotius teqUis nomen mere- 
a U a £ c *Agricola iibro tf.fofsilium; . 
Aftroite^mquit^candidaveifubcine i 
rea^lellarum^quairadios iaciuntni- i 
gros,eftplenifsima:at9 exea renome i 
inuenit.Hancnoftnavi<aoria appel- 
lant : quodputent eum qui illam ge- : 

ftauentcaufamobtinere&hoftesvin ! 
cere.Oculi figura pleruqj extuberav , 
raro eft oblonga.in acetum poflta fe 
mouet loco,& m orbem nonihil tor- 
quet.rfec ille.-qui aftroiten Germani 
ceinterpretatur , dn e^ctrt : afteria 
verogemmam <inWtf<:ficut &P«- 
-. dero- 



^Google 



^otem,&Opalum,.&Eriftalin &' 
mas:quibus omnibus colores fuos va 
riarepro diuerfo ad lucempofitu & 
motu,communeeft. Deaftroitenu 
per amicusquidammeusmedicusin 
hsc verba ad me fcripfit ? Habeo do- 
mi lapidem valde elegantera , non fa- 
nepreciofum vt gemma dixeris>fed 
qui afpicientibus miram j>raebeat iu- 
cundicatem.is per totamiuam circu- 
ferentiama fummo adimumyfqtftel 
lulas repraefentatadeb artificiofas,vt. 
nullo artificio commodius depingi 
etiaa peritifsimo artifice potuiflent* 
Sicille. Res autem admiratione di- 
gna eft,quod noninfuperficie folum 
vndtcjvfed intus etiam in proiundo 
fteuarumimaguies habet:quod<$ mc 
brana quadam ceu cuticuia tegitur: 
quje acetiacrimonia croditur,autfuc 
ci limonum.in his enim liquoribus 
eummoueriaiunt. Trochitenquo- 
quein aceto moueri,Agricolatradit. 
Aftcria» feu aftroitasin acctobul- 

H 5 

DigitizedbyGoOgk 



lientes>in Cancris interdum .rcperirfe 
gemmariusquidam olim mihiperfua 
dere conatus eft. Sunt qui lapillum 
fauncftellisinGgnem,anobis exhibi- 
tum , e capite Draconis apud Indos 
cxtrahi pu tent,vt MarliliusFicinus;vi 
de infrain Gapite de ferpentibus.Pc* 
«rus Bellonius vero in Gallisequoda 
tradu>magna omnino frufta huiusk 
p!disreperiri,& «dificijs parietibiif- 
^ueadhiber^mihi rctuIit;quorumaa 
itidem ccrta quspiam figurafit,& an 
folamagnimdinca minoribus diffe- 
rant,nondum refciuL Audio & a*. 
liumlapide>fimiliter $$ig$tm a Ger- 
manis di&;um ) multas in corpore fuo 
velutiroiasa natura pi&as,oftcnde- 
re. Elinius Iih.57- cap.9. Aftcriam& 
Aftriontanquam diuerfas defcribit, 
cum gcmma vna videatu^cjuod &A- 
gricola probaLGandidarum dux(in- 
quitEIinius)eft P«ederos, &c Proxi- 
mz c^ndicantium eft afteria,pri»ci- 
patii%be« |>roprietate natar^quod 

inclu- 

DigitizedbyGOOgk 



mclufam lucem pupilke modo quan 
dam continet,ac transfundit cum in- 
ciinarione,velut intus ambulantem 
cx alio atq$ alio reddens:eadem eg co- 
traria Soli regerens candicanteis ra- 
dioSjVndcnomeinuenit, difncilis ad 
cdandum.Indicse prasfertur in Car- 
mania nata.Similiter candida eft qu# 
^|catur aflrios> \mUim dfteriosjexDio- 
wpfto o^%]cryftallo propinquans,in 
Iadia nafcens 3 & m Pallcnes fittorib 9 . 
in tus a cen tro ceu fteila lu cct,fuigorc 
Lunaeplenae. Quidam caufam nomi^ 
cis reddunt,qubdaftris oppofitaful 
gorem rapiat ac regerat.Optimam in 
Carmaniagigni,nullamq$ minus ob- 
noxiam vitio.Cerauniam enim voca- 
ri qu# fit deterionpefsimamjlucerna 
rum lumini fimilem. Et paulo pdft: 
Eft & inter candidas qu# Ceraunia 
vocatur^fulgorem fiderum rapiens. 
Ipfa cryftallina fplendoris coerulei,ia 
Carmanianafcens.AlBamefle Zeao- 
fhemis &teturj fed habcrc intus ftella 

, ' DigitizedbyGoOgk 



T>efigurkUp/dum i &c. 

concmCaatem i £fortecomJda»tem.'] Fie 
ri & hcbetes Ceraunias:quasnitro& 
acetoperaliquot diesmaceratas co- 
cipcre ftellam eam^qua» p oft totidcm 
menfes relanguefcat. HucuGjPli. 
mus.namalia duo Ceraunia genera, 
quotum mox e Sotaci fcriptis memi- 
nit.gemma: nonfunt:de quibus infe- 
riusagemus. Afteriamigiturfiue^. 
itnongemmam effe conftat ex Plmij 
verbis : eiusq$ ipeciem vnam, Cerau- 
niam. Epdeyero in loco: Cclebrat, 
mquit } &Aftroiten:mirasi$laudesc- 
ius m magicis Zoroaftren ceciniflc, 
qmdam diligentiiis de eaprodunt. 
Quod ad Aftroita: nommis termi- 
nationem , an ea rede & ex Grscoru 
confuetudinea nomine «s?^, q UO d 
elt ? fydus,formetur s viderintGramma 
tici:quorumtamenperpauci hisinre 
busfuntcuriofi. Mihi melius aftrites 
ternis fyllabis q uam aftroites quatcr- 
msab aftro dcduci vidctur: vt apud 
medicos noftrosa nominibus / oty, 

DigilizedbyGOOgk 



virw denominantur* Rhoites autem 
vinum emaHspunicisfa&umanomi 
ncf^formatur* Eft igitur aftenas 
vclaftrites>velaftrios,aut afterios po 
tiusjapisX^fi^jSasfiTft^Sccsfce^i 
fubauduA^©-*,) preciofus.-quialibia 
Plinio etiam Solis gemma di£us vidc 
tur Agricol£:idemq$ aiio nomine A- 
ftrobolus apud Pliniurcuius do&ifsi- 
mis coie&uris nos faciie affentimur* 
Eguram habet> inquit > fcalpta dimi- 
diatiglobulLquare Sudines oculis pi 
fcium fimilem efle dixit Aftroboion* 
Solis gemmaPlinio,candida eft y & 
• ad fpeciem fy deris in oirbem fulgen- 
tes fpargit radios. EidemMitraxdi- 
/£a ) Perfis,accepta eft > e Rubrimaris 
' montibusjmulticolor, contra Solem 
varie refulgens«Poteft aute h#c quo- 
queSolisgemmavocari-etfiafuperio 
re qu<e candida eft,varietatecoloru 
diftat.ego Mithram per t.afpiratum 
fcnpfcnm ; fic enim Pcrfse Solem ap- 



yGoogle 



pellant.Sed cum & Aftcrias 6c P«de- : 
TosSZBsft aGermanis vocetur;inco: 
diftinguutur 3 cjubdhic4dinciinatio*i 
nes mutat coiorem jlieroturidam la i 
cem inclufam transfundit cum incli- . 
natione. A Dionyiio Afro non & 1 
- sfyi&s prima> fed &si&@r> tertia inflc- 1 
Xione profertur,his verfibus: 

[iAlids av%vi$ legitur>i><troxytonumwit i 
fculintim:&* mox y *mvfos <pteyl 7fXimc^h \ 
^i©-.] hojecftjCircaPallcacm Thra- 1 
ci# montem> 
Nufcitur Afierim pulcher iaj?is> & ffliatt » 

■£yderis:&Lychnis fmilis fpledore kcernb i 
Quod figemma vllareperir^turno ■ 
$ulucens^iIIaprofeet6pnc cunfiii - 
caeteris -ftell^e nomen promereretur* ! 
AfuperioribusfortedifFertAfteri- < 
tes lapis.cuius meminit Suidas invo* ■ 
cabulo i^v^hisverbis.-Aefopus qui - 



yGoogle 



MithridatillcdiombuaFaiCj librum 
ic Hclcna cdidit : in quo tradit pana 
vocari pifcem .cctzccum&cormbttefir- 

teVam dei paftorum injiar pr&ditumi} in 
quo Aftcrites lapis inucniatuiyquiac 
ccndatur &Sole,& ad philtra faciad 
No^cft autcmvc rifi m ^ e lapidem ixi 
pifcc aut ccto repertum , S61c accen- 
di,vtfortenccalium vllum Iapidem: 
v vcrifimilius vcro fucrit eunde de quo 
Plinius fcripfit* Afteriamhunc cSc: 
neqjrcueraaccendi , fcd Solis aut fy- 
derum radios rcgcrcndo > ardcrc ac- 
ccndiq* videri; Porro ab Afirite dif- 
fcrtOftritcSjdcquo nos infraCapite 
4.plura adferemus > in Sidcrits mea- 
tione, 

Sandaftros quam aliqui Garamaa 
XltcviVQC^nu\aregioneJcilicet:tiam & 
carbunculi quidam Garamantici cognami- 
hantur^\ carbunculis cognata^nafci- 
turinlndialoco eiufde nominis. Gi- 
gnitur & in Arabia ad meridiem vcr- 
^Comincndatiofumma.quodvclut 



yGoogle 



T>efigurk lafiium^c. 
in tranfl ucido ftellantes intus fulgent 
aureae gutt£>fernperin corpore, nun 
quamincute. Acceditreligio narra- 
taafidcrum cognatione ab infpedo 
ribus:quoniamfereftellarumHyadu 
&numero & difpofitioneftellantur, 
ob id Chald#is in ceremonijs habi- 
t^&cinter omnes conftat^quantti 
numero ftellarum accedat,tantii & 
precio acceder.cPlinius. In ipfo 9- 
dem Sandaftri nominejbarbarics vel 
Ebraic^originiSjVt videtur^ primarn 
fyllabam coloris ardentis fignificati- 
onem habere conijcio, vt in Sandara 
cha quoqj & Sandycerad quam & ac- 
cendere verbum apudLatinos, & a- 
pud nos vUnUtl accedit. In Carbun 
cuhs Carchedomjsmarib 9 aliqui tra 
dunt ftellas intus arder e:foeminas vni 
uerfum fulgoremfundere extrafe.Pli 
nius. Etalibi:S r yrtit£ in littore Syr- 
tium,iamquidem&inLucaniainue 
niuntur, melleo colore,croco reful- 
gentes>intus ftcllas continent langui 

das. 



dbyGoogle 



jjas* ^copis mtrb fimilis eft> ptm?i~ 
<#j[a ? aureis giittis^ftfillata^^mliacic^ 
jcumlOubfQrae^uiri perun&isi^fti 
tu4inem(fi credimusXoluit Jde*. St : 4 
jj$ aureis diftinguitur etiam ; Sapphi- 
rus:& Coraliachates,xju^& Pontica 
aliter dicitur Elinio > ,(vt fupra monul 

go)guttis;diftin6ta. Eui^a variedi 
fpolic^ iri fuperfiae alicuius corpo- 
liSifteii« quandoc^npminatur apu^ 
TCteresjQr^cps jpheferum fi fplende- 
aiit^tinlafpidequam ecs&og cogno- 
minant; <5c inter aues inArdea atque 
Accipitre flellaribusnnter pifces ve r 
xb in gaied> id eft ,mufteloi , Interia- 
fpidis fpec;ies[ yna<$^v<r&£ %$atz <$#~ 
7i$Kv$ Kgt ces^A^G^ i Aj>syg!& voca- 
^ur apudDip^ridern- aita, le&rp ha 

bet ^x^ jtdV 

cetilafpidis fpecies rutilis puiidis tkd 
3^ta,paempraturaPlinio f - . -v " 
;: Samise terras du^ funt; qua? Syropi 

• DigitizedbyGoOgk 



c — T>^pguml^iium^^€^ 

qu^Afterappellatur.-hiecglobofiofi 
eft^&candida^Piinius. Diofcorides 
afterem tradit efle TskctK&fin^ & cotisi 
inftar denfiitn : de colore nihil dicit . 
Priorem, Collynum didam puto, 
fiue ab eo quodmifccrifoleretoculo 
rum medicamentis; fiue quod mollis 
ac tenera fit & facile foiuatur coliyrij 
Inftan AlteraverOjAfter di<9:a,vtru 
ex eo nome duxerit>quod ftella>ficu- 
ti Lemnia capra , fignaretur .* an cx co 
qu6dinipfa>ficut in argilla Eifleba- 
na,m ult# micas intcrniterent,memo- 
ri^proditum noneft, vt fcribit Agri- 
coiarmihia micis potiuSjhoceftjVei- 1 
utiargeteis pfegmatis in eafparfis no 
minatum Afterem animus inclinat. i 
AdditAgricola } Aftcrem pihgueefTe, \ 
£xGaleno;l£uem,ex Theophrafio: 
& cruftis conftare, ita nimiru <*> tAx- \ 
x$<Afo intcrpretatus.-vt in terraSatniai 
w dt^t/A9f/ > boni fucci ♦• q ualis > idquit» 
eft dulcis in pingui:isautem fuccus 
tumferttitur>cum terra ad lingua ad- 

mo-i 

DigitizedbyGoOgk 



iiiota,humore eius liquefcit. Quereff " 

dam verb an Afotoy* hoc * n ^ c .° » no 
boni fucci interprctari conueniat,fi-»' 
cutalimcnta qus bonum fuccum & 
probumfanguine gcncrantfed quod 
facile liquefcit ,* ev«£ /«<#«« xvhitf- 
$W, &inlinguafacile infuccuabit> 
propter mollcm fcu tencram & pin- 
guem&bftantiam. Catteru triahcc» 
tcrra, After,& lapis» Samia , coniecc- 
rim duritic fere folum dirrerre. Terra 
cmnS leuior ac mollior eft •• aftcr,den- 
fior.glebofior, durior , folidior : lapis 
deni<£ iam lapis, hoc eft> durifsimuS 
pr«illis,adeb vt auro etiam argetocg 
teuigandis policndisq^ adhiberetur* 
Color etia omnibus tnbuitur albus, 
fi in fuo qu*<$ gcnere excellanfcaliter 
enitn etiam alius eis*colqr eflepoteft. 
Sic & inter bituminis genera , graduS 
primusNaphthaj feu liq uidi eft: fecu- 
dus crafsioris, quo marmorati intri* 
fceiie loco vfi funt aliqui adajdificias 
tertius PuTafphalti>quod digitisfca 

Gg 2 

jitizeJbyC 



72eji<wmfapidum>&c* 
vflgulbusadhuc cedit, noninqultial 
tamen^quartus Afphalti,id eft>Bitu*. 
minis fimplicitcr di&i; quintus dcni* : 
qucGagatas autThracij iam lapidu. < 
Sic in ouo pneter album liquoreoi, ; 
membranulamtefl:^ inhserentem, & ; 
tcftam^ipfam^rcpftriaSt E Samiolapi 
decandidofaftacftgemma^quaZo- : 
roaftres Exhebenum nominauit, A- 
gricold* RedentioresquidaTalkum i 
etiamBafbaris di#umjSpecularilapi 
di cogriatum, Stellam terrai appellat, I 
a lucd & radijs quibus fplendet:ficuti : 
&Magnetidem>argenteo nitore co- i 
loreqj micantem. To.Mefue lapidem 
flellatum a fe di&umjduplicem facit; 
akerum Marchafitam (Pyriten afgea \ 
tiinterpretaritur,) qui nimiru & ipfe 
argenti modo fplendet:aiterum vero 
lapidem Cyaneum , id eft, Lazuli vul- \ 
go di£um;in quoguttas aure# inter* 1 
dum elucentrquarum occafioneinfi- 1 
gnis quida fcaiptor Ferraria^in hoc 
lapidc Cicindeiamfcalpfitjmiro arti , 

ficio*: 

• DigitizedbyGoOgk 



tificio, ita vtcauda extrema accenfii 
yideretur,cura in guttam aureara exi 
ret. jPonemus&interEchinitasIa 
pidem(Capite de AcjuatiUbusinfrai) 
tineuius globo dimidiato, quincjj ra~ 
iiorum ftellam naturacaelauit. ^ ■ 
- - Afteria gemma contEaria Sobyr e- 
gefit candicantesradioSivnde nome 
inuenitvFliniuSi^^pl^a^de^a.pau- 
l^ante;fec%u^emfi«pttii^s,d^raen 
tioaem Sol^Hute&Mitbra#c6gna 
ta viHeturaSble^qu^ita^rfa^VQ- 
eant,dic>aiitem-Mis gemma*<p#ei- 
^dein Flinio *andida'e||,& ad |j##ia 
^iieHSia &^MrfM^m^sf0^^' ■ 
^b"8i ' -fiei» A&bbolosl^sl» SubU- 
Tikdfcit-ra^|i^iatt^b|^to*e) vt 
^olem^b&fB^ifcium iimilWai^-So- 
%nseft lk|is>^ftSofebculus app«£- 

btur>%ute^^^^ 

lumen emicat.item carbunculus aQ- 

^frratiiansyyt Fcribit^rfilM&4- 

nus. idem de vita coeiitus coiiSpa- 

^daib\jvcap^HeUo^inoiw«>fiW 

M' '— ■ " Gg $ 

DigitizedbyGoOgk 



natlapidcm.qui Sohs Luns^ coiun-i 

.<&£ Solinaturaliteriniaginem habec-l 

EtPantauram apud Indo$ lapidenv 

qui c*teros ad fe lapillos trahat.ficuti 

~Magne$ ferrum } maximc Solarera c£Te 

fcribij. Heliotropiumetiamgetnms i 

Ijomeij eft,qu« ab altero Prafij genc : 

fe,porraceiitide coloris, in hocdif- 

fcrtjquodipfa fanguineis vcni?; diflia : 

guatur , iilud punc^is, Agricola tefte, : 

, jpiiaius etiam I1fe.57x4p.10. Heliotro 1 

pio: languineaAf cnas tribuitJ Cau6 1 

^ommisjinquit^quoniamdciedsia ; 

.fyaj?aqu?,fuigorcm So%accedenre : 

-f^fiM^6s^i»inep^B^t-, maxime i 

-Acguppie^' Eand:cm 1 antpcrfimi|c 1 

^rudims quidalta^s.pso, ja%idc in- 

dkasd mcmififc quana c^ibefaqca- 

-jji$e. X.interOmamentta., Mithrax $ ■ 

rilagcmma contx*SoJcm varie refnlsl 

-■ .^phritcs noua? Lun« fpeciem ha. : 
4?£feCdmiatusin cornua, quamuis ci- 
itoa coloik, fM)u.r;De. hac plura 

r- . >- . • ■ * " • in* 



inferiiis. Seicnites ex ^andi^Q V0- 
lucet v melleo fulgore , imaginem Lu- 
p ? cpntinens,redditqj eam in dies m 
gulos cxc*eentis minuentis<$ nume- 
rp.nafci putatur in Arabia 4 Ide\ Gc, 
Anicola Ub.j.de natura fofsiliu : Spe 
cSarem Wpidem(inquit(e Gracis 3- 
dam citil&hlu* appellant v quQd plcna 
nocle ad incrementum LunjB iolea; 
inueniri:vel quod imaginem Lun«, 
quam.quia pellucet^npSu concipit, 
in dies fingulos crefcentis ininuctisqi 
-pumeroreddat. Abj ^^«vyo- 
cac,quo,d multis perfuafum cflet, (vt; 

abfurdifeimaqu*9 vul g° pcrfuade- 
ripoffunt^) Lun^ effefpumam. Sicil- 

le.Luhat'tcus quidemmorbus dacity? 
ComitiaUsrquq jcorrcpti ore fpumat;. 

. ^t^Txlo-alvn^VTff, aulojns 

pt/Gt^OtpUcus in prpcemio dek- 
pimbusj&Plutarchus inlibro de fla 
niinibu^ , Selene herba in Apzfanta 
monteiuxtaluachum fluuium,fpu- 
«amemittit.. Exiamrcatatisver^ 

DigitizedbyGoOgk 



A gricoli verfoi^apparet eumScJeni. 
ten Minif^eundem Speculari lapidi ' 
exiftima{%etfi; melleifulgoris nulla i 
fecit meritionemu Nos fpeculares la? 
pides alips fine colore ■& piellucidos, 
alios vero coldris in jfufco flauentis, 
quem melleum' dixeriSjhabemus.Se- ! 
lenkes laplssinquit Piofcorides>que : 
aliqui aphrofelenon nuncupat 3 quod ; 
per no^tem im&hiatur pl?n.p s ad Lu- . 

^<raM^ cvpt irtes vertunt ad increme- 1 

prpp rieidecrenjehtum fignificare , & 
ita&haberead ^nm^tiXK^ad^ i 
^^E)ecrefcente aiitemLunaitiue- 1 
irfri mmits verifimileefhiquam cvt -pic 
iif^meni^ : 

inodius & : ampliore : ^fpe(S:u recipit, | 
v^ita deprehendatiir facilius* quare 
Griceita Jegendum-eoniecerim ><% » 
4n£f /r^c^^ ! 

}&sM^<wyik<r&. Q^dimb^placeat : 
^s^Gra^cenominareiV^plenamLa i 
f- Tr " onei. 

DigitizedbyGOOgk 



tine , qubd forte authorum teffirap<- 
niadefint ^mcwmhtiuoy enim plcrunqj 
legimus ; etfi Diofcoridis ftylus non. 
adeb purus eftac proprius, acita de- 
fendi pofsit haec le&io.-licebit hoc pa 
fiolegere, <^^iv§ r «.v f siA7rv V (utep- 
. if&y) ^vtk $ <Kh,-x§ewyxa&: hoc eft >eo 
qubdno&u efFulgete Luna fplendes 
reperiatur, Plinius certe non dea- 
iio Selenite quam Diofcpri^es fcri- 
benSjLunaab eo reddi, inquit in dies 
fingulos crefcentis minuentisq* nu- 
mero:vt mutilusforte Pipfcoridis fit 

.locus.autPpnius apter Jegerit. Ego 
Liifix qupcunque tenippre lucentis 

. iraaginem inhoclapidetanqua fpe«- 
culoreddi putb. ampHsimam vero 

. cum plena efoideo^ tumfaciliusin T 
tieniri; & crefeere aut decrefcere in 
eo TepercuiTam Lunaris ima^nis lu~ 
ceminon autem ipfummet vt Manbo 
d«us£rigithiscarminibus: 
lundresmm&nienftruA tempoMjernat^ 
XYe^ittnimLHM(^eJceiit^mmoyqrmmm 

-y^— Gg s 

DigitizedbyGoOgk 



"EjfkiturjdMqmm ccelejtibus ctnxU ia^rm, ! 
Qubd fi idem fpecularis eil iapis, [ 
(vt cruditi quidahodie exiftimant,<3c l 
mihi quoq$ videt,)«(ffc$>**4^<Sc (mx*&? i 
fwy aGraecismedicisdi<ftus,quoQi0- 1 
doisadLuhamnoctufpIendeat.,faci i 
leerit deprehendere. Vitrum quide 
cumpras feferat , eoq$ ad fpecularia ; 
aptus fit,(noftri qubd glaciei inftar I 
tranfluceatjdiusVirginisglaciemvQ i 
cant»Q5nfar $taiM<n «pfoah j Gcrnu- 1 
ni (Sjttfc appeUant,)fpecuIi ctiam iri? 
ftanmagines,Iucidas praefertim, rcd? i 
derepoterit.Cornarius cundemlapi? i 
«dem effe4ionputat,qu6d vetcre,s dif 
uerfadcvtro9fcripferint,6ceun^m ■ 
«ufenulluseorum dixerit.argumentis i 
parum firmis.Diucrfa enira de eadera 
xe fcribi nihil vetat,modo ne contra* : 
ria ; & multarecentiores acriinuefti- : 
gationedeprehendere>qua*veterum i 
plerofque latuerun t. AphrofeliCnino 
men a fpumafa&um conuenit, fiuc a 
:igmedio ad luoa^icum & fpumanti : 

«aor- 1 

DigitizedbyGoOgk 



ipprpu:,fiuc a cplore albo fputn?,in 

ya^etisprefertimadremediaderafis. 

^Aphrofelenum in Aegypto tan- 

lutnmpdo inueniturjquod itacrea- 

j;ur:Rps coetcftis pofitus adLuns ch- 

!|itatemin fpecielapidiSjqucm fpecu 

.larcffl vocamus > coagulatus ftringi- 

pxt, vnde & nomen fumpfiffc vide- 

tur. Cuius eiigimus quod eft coiore 

lcarulco & lucido,Poteft autem om- 

nia vitia capitis potatum emendare; 
& cephalalgicis & epilepticis vtilitcr 
^ prpdeffe,Autbor libn defimplicibtts 
medicaraentisa^Paternianum Gale 
;noadfcripti. Ammonis cornu di- ^ 
r ctus lapis, inqmt Gcorgius Agnco- cornUi 
Jayvideturaurei coloris armaturaob- 
dudus effe. na (&)in toto Hildcshei- 
mio tracl:u,inuenitur lapis nou? lun? 
. fppciem habens curuatas in cornua, 
t aurei cplpris armaturaveftitus j mo- 
idp magnus, modo paruus;mediocri- 
ter autem durus & interdum ftriatu?. 
[Cardjwia kko dc&mmk Sslwtmhfc 



yGoogle 



ijuop Upidem vocatjine authore quodjcm^ \ 

Sed eundem aliquando ferrei colo* 

ris armatura tegit;aut Adamanti iimi i 

lis, &c. Ibidem effoditurlapis eiufde I 

figur£/edommvacuusarmatura,& , 

TepMtes.cinerei coloris: qui eft Tephrites a- i 

pud Plimum. Hadenus Agricola. i 

cgo&tephriten, &Jii?iilem illilapi- j 

dem alterum armatura inte<ftum,Me ' 

noidempotius quam £elenkem no- 3 

minarim^difcriminis gratia* JLunam ; 

cnim corniculatam>fiue triduanam \ 

^incprnuacuruariincipiente>Gr^- 1 

Menoides.ci ^^Snpminant* Nuper tameij i 

amicusquidam meus rerum natura- i 

lium peritifsimus^Men^dislapidis 1 

nomine ad me mifitargiflaceu quen- : 

dam&cruftaceum lapidem, cinerei 

coIori&pIani^nuU^^ i 

gnem,mfi quodpaula&m additis cru 

ftismultistcnuibus(ytad|ktera lebe 1 

tuminquibusaquacoquii^rfi^Ies : 

^qtiidalap^M-gencraMtur^^^M^ I 

- videtur. Hunc veyo , etfi €c^tevideri : 

pofTet '. 

DigitizedbyGoOgk 



floffct ita cx cruftis fuis paulatim au- 
Qj£ % vt Lunafuis luminibus augetur, 
coiuiire,aLunacgQ nondcnomina- 
rim : multoqj minusaLunacornicu- 
*lata)«umfigurameius nonreferat. 

\£ CircaFalienenThraci» monte, 
DionyfickAfrp tefte,nafcitur AfteriuS 
kpis.vtfupraetiam diSum eft:& Ly- 
chnisflamms perfimilis. Quo inlo- 
co Euftathius iri commentarijs fuis: 
..Lychniten.Iapidem (inquit) alij Sele- 
nitemvocat>quodocculta quadam 
vi cum Luna communicet , ficut & e- 
le&rum. quod a Boryfthene cognq- 
minant ^q§vSiyfirlui «Atx^i& pariter 
cum illa crefcat at<£ decrefcat.Sed Se 
lenitesille,cumLunacrefcens atquc 
decrefcenSiCno.n ipfe, fed Lun* jn eo 
imago,) vt paulo ante diximus > non 
aliusquam fpecularis lapis videtur: q 
forte ne lapis quidem proprie fuerit, 
tura alias,tum.'quiaflexilis eft. Lych- 
nis verojquse & lychnites Agricoias 
dicitur,gemmaeft,igneo feu flamm£ 



^Google 



t>epgu,yUU]>Mum>&c. 
lucernarum colore fplendens, velu- 
ti<$ ardens>in fcopulis Pailenes > qu£ 
cft peninfula ThraCia nafcens,& cir- 
ca Otthofiam cautem , totacj Caria 
acvicinislocis.c«teris antecellk la* • 
dica, quamquidamjVtPIiniusingt, 
remifsiorem Carbunculum effe dixc- 
runt. Agricola hac interpretatur Ger 
manisfuis cuigfl&fcfcfmOttttott/jd eft, 
Rubinum coloris pallidi velgilui.Ea- 
dem aut cognata eft,Iicet candido co 
lore, Aftrios vel Afterios potius Pii- 
nij ac Dionyfij Afri, in India nafcens, 
&inPalleneslittoribus:cuiintuscea 
ftella lu cet,fulgore Lua« plenaj , qu* 
verba funt Plinij. InPerfidc aiant gi 
gni lapidemSeleniten,cnius interio- 
remcandorem aiunt cum Luna ere- 
fcere atque deficere, Auguftinusde 
eiuitate Dei 21. In Ballenso monte 
^rygifgJgniturlapis^Afternomine: 
qui folet no&e profunda ignis infhr 
fplendcre fub initium autumni ( -a» ' 



M?tf- 



^Google 



^ym^^)cognomm^tnr autetri ifi- 
digetiarum nomine Ballen, Jte&&/, 
id eft>rex>vt traditHermefianaxCy- 
prius fecundoPhrygiacorum>exPlii 
tarchi dc fluuijs libro. Robertus 
Conftantinus vari* doikin* vir , ia 
Lcxico Graecolatino fuo,vuIgb hanc 
gemmam Rubi balley a Gallisnomi- 
nari fcribit^folerticonie^ura^exno^ 
minis vicinitatevcui res ipfa conue- 
nit. Siuc autem a Pailene Thracias 
peninfuIa,fiucBallen£o Phrygi^ mo- 
te,Pallen#am aut Ballenajam hanc 
gemmam cognomines, vt a cogna- 
tiscarbunculorum gefteris diftingua 
tur, parum interefh Agricola.Car- 
bunculum candidumGermanicein- 
terpretatur 95afla6: (aliqui fc$fcr$tt 
UtO & a paltore di&um vidcri fcri- 
bit : Afteriam vero %Btf( , vt fupra e- 
tiammonui. Duseautemhs generis 
vnius fpecies videntim Porro cir- 
ca Lychnitcn feu Lychnide gemma, 
de quanunc diximus^cauendu eft 3 ne 



cum Iychnite marmore , quod ad jjji 
cernas effodi tradidit Varro > ( vnd* i 
nomen nimirum,)confundatur. 

jrSuccinumetiam.quodGreciE- 
le&rum vocitant , affinitatem quan- 
dam habere cum Luna putant aliquij : 
qubd Lunari,id eft,comitiaIi morbo i 
" aduerfetur.Dionyffus Aferquoc^eu: 
hoc fy dere eius fympathiam indicat, ; 
ybi fcribitcircaoftia ftauiorumAl- 
defci & Panticapis iii mare glaciale i 
fe exonerantium nafci Ele&rum , his 
verbis: 

M^£tf^^»£.-exquibusaliquiscoii : 
ijciat,fentire eum,EIecl;rum cum Lu- [ 
iia crefcente crefcere , quod de Sele- : 
nite alij prodiderunt.Ego deEleclxo : 
noftra memoria nihil tale accepi: fea 
tire tamenipfum vim Lunaj,ficuti 0- 
ceanumtotum,&proeiusincremen : 
to acdecremento,parcius copiofiuf- 
veadlittorapromouerijcredibile eft.* i 
lac iunare ^E&8c quodLac lunare a noftris ap- ; 

pella- i 

• . DigilizedbyGOOgk 



- , r ./ -_ -j "'■' *> 

pellatur.quod in altifsimorum quo- 
rundam montium Helueticoru fpe- 
luncisreperitur,vt Stocchornijin di 
tione Bernenfium,& FracTi fiue Pila- 
tini Lucernenfium : De quo repetairi 
bicea fcre verba qus in Fracli mori- 
tisDefcriptionenoftraanteannos fe 
decim pofui:mutatis nonnullis & ad 
ditis.-In fpelunca quadamper fummu 
montemj forhici adharens nafcitur 
fubftahtia q ua»dam fungofa.friabilisi 
albaJeuifsima:quamFungumpetr£u 
dixeriSjVel Agaricum faxatile: tam fi- 
milis huius. eft faeies. Ihcola; $ftoti* 
miify apf>eilat,id eft,Lac Luna*,a fub- 
ftantiaalba & fpumofa,ex qua cocre 
tus videtur hic Iapis>fi lapidis nomeri 
merctur.Aqua; mixtus.albolacTis c6 
lore eaminficit.Infipidum eft. Siccat 
fine morfu.NulIaineo afperitas:& to 
tum cum faliuamandentisiiquefcit, 
prsfertim quodmelius fueriD nam & 
crafsius afperius<$ repentun immatu 
riusnimirum& crudius: quododo- 

Hh 

DigitizedbyGoOgk 



Vtfi*utisUpidHm,&c+ 
tt etiam carer, Conco&urn aut &pct 
fcflum^ vt afperitate amittit > ita albi* 
u$colore 3 &ponderclcuius,&fuaui. 
tcr odoratum redditun Vidcturautc 
naturam Holofteis dictis lapidibus> 
qui m terra afcnofa in Palatinatu cfi o 
diuntur 5 proximam habere:&lapidi 
q&cmr egoab odorc Cydoniten no- 
itfmo.Superftitiofe quidam aduerfus 
quemcunq* morbum asgroti cuiuf- 
uis,propter quem cxprcflbipfiusflo 
mineefpeluncapetatur,falutareefle 
putant. Lucernas in pharroacopblio 
v^nirefolet, Pollincmeius chirurgi 
vlceribus deficcandis infpergunt.Sut 
quinutricihus>adaugendala&is co- 
piam,poIlinis huius drachmam exRi- 
btant,e iure ni fallor:[potcft aute cb* 
modius exla<ftc amygdalarum cuiim 
mixtushic pollen aiiquot hofis fue- 
ritjcolatopropinarijcum pauco fac- 
charo & aquafoeniculi;]aiimtautem 
mamillas euidcnterhoc auxilio tur- 
gere & repIerila&e*Pr£terea a do&o 

quo- 

DigitizedbyGoOgk 



izm viro , nuper Ja oditum inuenicy 
LacLun#iri proftuuio fanguinisvti-* 
litcr dari tan quam fomnifcrum > idc^ 
fibiexperimentoconftarc. Quod-ad 
nomenprifcum,ego autipfumMo- 
rochthum veterum effealiquado pu- 
tauiraut eafdem certe illi iacultates 
obtiiiereXed amicus quidani reriim 
fofsilium otnnifi eognitione clarus^ 
Marg£ friabUis gcnus eflc raauult* 

Sardam cum arbore naturali & Lu 
na cclipiim pariente 5 HierXardanu$ 
olimadmemifit, 

Nunc a coelo & fydcribus ad ele- 
menta defcendamtquoram fuprdmo 
loco eft igftis ? Lunari fphsera* proxi- 
mu$. GhryfoIampisinActhiopiana 
fcitur , paliidi coioris die, & nodu i- 
gneLPlinius, Gemmarumardentiu 
principatum habcnt Carbuneuli >■ at-fi 
dilitudme ignium appeilari^cum ipS 
nonfentiantigncs 9 obi4a quibufda 
* pyroti vocat^Plmius* Orues ctiaro, 
* quibufdi& -Si4criccs vocatus, igps 

Hh a 

DigitizedbyGoOgk 



Defiguris lapidum>&c. 

non fentitjdem: dc quo nos pluram i 
feriusCapitequarto* Adamatiquo- i 
queigniumvidlrixnaturaj&nunqua | 
incalefcenstribuitur. Topa^iu aiut i 
prohiberenc ferueat aqua;& manu 
qu£Topaziumhabeat,abaquabul- i 
liente citra ia&uram eripi pofle. In 
Phlegontideintusardere quaedamvi i 
detur fiamma>qu<j non exeat^Plinius, 

AlbertusteftaturCarbunculu.An* \ 
thracem (pfiSgx§ Graecis carbo efu fi- 
ue ardens.fiue extin£tus ) dici a Gtz- ■ 
cis:eurnq$ iucere in tenebris tanqua \ 
carbonem/uperfufa aqua limpida,in i 
vafevitreomundopolito* Cathari- \ 
nam Angli£regiriam,Henricd ocia- : 
uonuptanbgemmam intencbris lu- 
centemjin annulo babmfle audiojRu 1 
biniifuaTeputanc, Carbunculigetn i 
mx fpecies eftjrRubinus nofter 5 in- 
quit Encelius 5 quem alio nomine di- 
cerepoiTumusLychmten.Nosdely^ 
chmteifupra in Seleriite diximus. 

Lychnidem Dionyfius Afer vocat, : 

DigitizedbyGOOgk 



tium gemmarum genere ctiam Lych- 
nites appeilata,a luccrnarum accen- 
ferumgratia^nms. InHydafpeilu 
uio gignitlapis A^yis di<5tus,(Atftv«r 
parpxytonu^mafcuUno gencrc,) cui 
color oleofus,& valde poiitus,(£s«?, 
fcruidusrmalim Jtstf, id eft, politus:) 
inueniturautem crefcentc Luna,ad 
mclodiam tibiarum:& ytimtur eo jp- 
ccreSjPlutarckusinlibro de flumini- 
bus* Lychnites yero marmoris ge- 
nus quoijnam fit>qu?rendum.Varro 
adlucernas eflfodi folitum tradit:fi- 
ue id ycrum eft,y t fubterranea picra- 
qucinmctailisprofundiori|>us ? luccr 
nisadhibitis cruuntur: fiuc a4 aogea 
diprccij caufam ficl;um.Statuarij uue 
marmorumfcalptores, omnes tantu 
candido marmorevfifunte Parp m- 
fula.quem lapidem ccepere Lychni- 
temappellare: quoniam ad lucernas 
in cuniculis csderetur» vtaufor cfl: 
Varro, muitis poflea candidioribus 

Hh 5 

DigitizedbyGoOgle 



TJefigurh Lpidtim^&ts 

repcrtis.Nuper^tIamiaLiii5Ciifiara i 
iapidicinis>vttraditBIiniu$. Marroo i 
ris autern albi mentio admonet me al 
terius pellucidi:cuius|p:neris tabulas I 
duas ex Htfpania adustlas 5 nobilera i 
xnercatoremLeonhartum Cellariuni i 
SangalliinHeiuetijspofsidereaudioi i 
easq^pdlucere^marmoriscadidi fpe 
cieiix alabaftro quidem valgb di<fto : 
po-culum candidifsimnm ■ & tranflu* I 
cidumipenesme e&Marmar vsmil* 
ludtranfparens^PhengitesPHnijfQr- : 
tefuerit, ab eo di£ta quod phengos, i 
ideft,Iucem tranfmittat, His fcriptis > 
ii tpras ab amicp accepi,cui pro£e$u« I 
roSangallumvthunclapideminfpe- : 
&m mihi defaiberet mandaratn. i 
.. ■ Vulg6(irrquit) lapidem AlabaM 1 
agpclhntslForfeautem hodie dtfhts jfld-* I 
idlalsaflrus hajlmt yel^kbajlrites kpk y wn yerlA 
^kb^rwyeterumy&marmQmmgene* ■ 
ri$>cy,m moUkftt non durm kpk: ob c&wrem > 
tamM&wagnttudinem *Mabaftm$ exip : 

mgmtJTzbnlg binx ex to fa$« > fi»« i 

\ , _ m« 

DigitizedbyGOOgle 



\:\7V^ 
j 



crufta*, fingulas circiter pcdes duo* 
longaefunt,fefquipedc lat«: quas ma- 
gnitudo fpecularibus (feneftris vul- 
go di<5tis)mcdiocribus Fere conuc- 
»it.-in quem vfum marginibus lignci* 
includuntur; & lucis fpiendore mc- 
diocre tranfeiittunt ijs qui ihtus funt» 
itatamcn vtncminem foris agnofce- 
rc pofsint : foris autcm aftantium aut 
pmcreuntium vifus omnino no pc- 
netrat.Quare ad cubiculorum fpccu 
iaria,, qua; ad internas a;di.um parte» 
fpe&arit,aliquibus in vfu funt. InHi- 
fpaniafcrunt tomploru aliquot fpc- 
cularia ex hoc kpide/a&a cfle , vitri 
loco , &pi<Suris quibufdam ornata. 
Lapis af bicat,albomarmori ad fubfu 
fcum colorcm vcrgenti» aut filici al- 
bo fl uuiatili fplendido,perfimilis, n6 
fine quibufdam maculis tamen.Qui- 
bus in partibus fra&us eft,aluminis 
inftar fplcndet. Planuk(vt rcccntio- 
resvocant,noftri cmgo&t) attenuari 
^poHripoteft.Vngucdiaripulfatus 

Hh 4 

' DigitizedbyGoOgle 



VefijwrhLtptduiMt&c. 
vkrivelamsinftarfonat. Tabulano- \ 
dum cxpolita^polIicis:polita vcrbjdi 
giticrafsitudineerat. Fiunt&pocu- : 
laaiia^vafculacxeodllapidcin Hi- : 
fpaniarqusnn alias regiones expor- i 
tantur:&frada etiam, fi cruft^mte- . 
grae iint/erruminari poffunt* f^asc a- : 
xnicus. Nerpnc principe (inquit Pli 
niu$)mCappadociareperti}S eftlapis 
duritiamarmpriSjCanGidus at<^traf- : 
lucens^etiamquapartefuluieincide- < 
rant ven^, ex argumentoPhengites i 
appellatus. Hoc conflruxeratsedem 
Fortun^quani Seianiappellant aSer 
uio rege facrataqi. Quare etiam fpri- : 
bus apertigititerdiu claritasibi diur- 
na erat ? hau4 alio quam fpeculariijm i 
modo, tanquam inclufa luce noni 
tranfmjfla. 

Redeo ad Carbunculum:quem E- 1 
piphanius tradit inuenirino&u 3 emi; 
nus lucenue aut carbonis ardentis in i 
ftar fcintillantcm s axri^nfi^vWy id «ft* 
fcintillas emittentem.Fortc aute Spi- ! 

nella 

DigitizedbyGOOgle 



nella quoq$ vulgo di&a> Carbunculp 
rum generis gcmma^abhuiufmodi 
fcin tillis, quos Gneci fpinth eras vo- 
cant>fuum nomeninuenerit. In An- 
thracitide fcintilie difcurrere aliqua- 
do videntur^Piinius. Omnes carbun 
■culi rubent &fulgent*fed difsimili- 
ter>inquitAgrIcola.nam cplor eis eft 
egregieruber>item^fuIgor;fed ple-t 
runq* paruifuntrquos appeilant Spi- 
nellas* Aqt color item 6c fulgor egre 
gierubetjfcdferemaiores funt; quos 
Italia coIoreRubinosappellantjGr? 
ci (yt etiam Ouidius ) quia valde ar- 
4ent 5 ab ignis a{pe&u,Pyropps* Ego pyropL 
apud GrascumauthoremPyrppuap- 
peilatiue prp gemma Isgifle iam non . 
memini.Epiphaniusadie&uevtitur, 
Sardium fcribens wfa^^«^«,id 
eft,coloreigneum . InterLatinos poc 
tz foli > puto, hac di&ione pro gem- 
ma vtuntur, vtOuid.2.Metatnor^ 
Xkmmk&nte auroifUmmascfi tmiunn 
fyropQt 

Hh 5 

DigitizedbyGoOgk 



Indu&o pyrapo fulgebat parmai 

H Propertiasljb^.Elcg.ii.Piumarubro : 

clara Pyropo,Lucrctiu$ lib. 2./C*tf. i 

rumvtLycnnidcmgcmmamdiximus i 

"wvghtpteyl w<£{i7rM/it&nluj: ita & Pblo I 

ginus qmdam lapis apud Phnium a 

flammadcnominaturjaurcifiucfiam s 

mel coloris.nam &chryfiten,inquit» \ 

vocant,Oflrcas (Ochrae) Attioe a(si« ; 

Hcptatfii- tQilatam ., in A egyp to. ^jf Hephsfti- : 

tcsSoiisradijsobucrfus*aridamma- i 

temm acccndit > ficu t 8c Giy fiallus i 

deeoautcmpluracap^leges. Spe- i 

Spccuiom culum eciam concauum in Sole accc : 

«wm. ditfalfurata J ftramenta/armenta.*fic- i 

ut & aqua in phiala vitrea. Pyrit^ di- 

cuiiturc quibus ignis excutituryva- \ 

riorum gcncrum;tju« non modo co 

loribus & figuris > fcd ctiam fubftatia i 

differun t. Pyriten ( in quit Hermo- i 

lausin CoroIlario)funtqui<3cSideri- i 

ten vocitetj&And^odamanta & Bo- i 

ftrychiten. In-Cypro rcpcrin volunc i 

vaum argcA«f o colore^altwu aurco« : 

: : ': "- Afc i 

DigitizedbyGoOgk 



Afiqw tcrtiu genus tacumtjquod plu 
rimu ignis habeat, pondcrofifsirouq^ 
fit > quos etiam viuos appeilamus. Ht 
exploratoribus caftroru maximenc- 
cefrarij:quia clauo alterove lapidc g- 
cufsiSjCXcutiuntur fcintiil£e.-quaefui- 
fure excepta^au t fuhgis aridis , aut fa 
lijs^cclerrime ignem trahunt. Pyrite$ 
&gemma cft (Plinio:) necfcio an di- 
uerfa ab hac> nigra & attritn digitos 
adurcns.Haecille. Gsterum vtexPy 
rite tum metallico, tum fterili (qucnx 
Silicemviuum>velabfolutcnomina- 
mus>)ignis excutitur : ita etiam cx a- 
lijs quibufdam duris ac laeuibus : ctfl 
partibus quae i*£tu in eis cxafperatae 
fucrint>facilius cliciatur:Sicctiaai c 
Gryftalloj&Chalccdonio vulgo di- 
&o > quoTormentigeri(vt itavocem 
illos qui torraenta bellica gerunt) v- 
CuntunCeraunio cuneifbrmi > & alijs. 
Pyrit es ab Ariftptcle & Theophra 
fto,alio nominc Pyrimachus vocat, pyrak*; 
vt Agricok vidctur , quod igni repu- &u& 

DigitizedbyGoOgk 



T)eftgum Idpiium^c. 
gne£ nam in ardentes tantum forna^ 
ces,inquit> coniedus fluit. at vbi de- 
fiuxerit in catinum,rurfus concrefcit> 
& durefcit, &c. In antiballomenis, 
idei^fuccedaneis medicamentis Ga 

ftrrc&ofus ieno attributis> Pyritae lapidi pyrobo 
lus fubftituitur.Ego Pyrobolum , nifi 
idemPyriaefit>ignoro. Ponitautem 
confarcinatpr illc cu&SxfaotjMooy alia 
ctiam qu^dam huiufmodij qu*e lyno 
nyma fecumium grammaticos funt, 
non antiballpmenafecundum medi- 
COS:Vt> KgXtiiKifLx > « raAtf : y^^cuptTs^ 
#Z/fojju.?j t vfo£ohcc quidem Plutarcho iti 
Camiilo, tormenta feu inftrumenta 
qu^dam hellicafunt adignem eiacu- 

m*&s& Undum comparata. Asbeftos inAr 
cadi^e montibus nafcitur^coloris fer- 
rei,PliniusIib.37.cap.io. Asbeftos au 
tem Gr^cis inextinguibilem fignifi- 
cat;& hunclapidem femel accepfum 
cxtingui poflcnegatMarbodeus.Ide 
Pliniusiibro $6.cap.i9.Amiantus>in- 
ijuit, alumini (fcifstli nimirum) fimiliSr 

nihil 

DigitizedbyGoOgk 



mhiligni deperdit.Id quod proalu- 
mine fcifsiii vulgares pharmacopolae 
vendunt>albi nonferrei coloris eft* 
Amiantusveroquie Cypro adfertur, 
fufcus cum fit,etfi filaforte iamab eo 
refoluta albicent, Asbeitqs Plinij efife 
poteritmam Agricola quoqj Amian 
tum alio nbmine Asbeftum , & Liau 
asheftinum ab authoribus vocatum 
tradic. Apfyctos Plinio feptenis die "&&v*fe 
bus calorern tenekexcalf^&aigrii, ni 
gra ac j>on derofa, diftinguentibus ea 
venis rubentibus.Putant prodefTe co 
tra frigora. Eam ego ho die noftro ia 
orbe nemini cogmtam p^to. J*Ad 
ignemfumus quoqj&cmispertinet, 
ccuexcrementaipiius. lafpis qu«~ 
damvelutifumoinfe&a eft,qu«ca- 
pnias vocatur > Piimus iifyro i.cap.p* 
Idern de Chryfoluhis.* S-urit in hocge 
nere^inquit^capnisejCodepicapit^Ei: 
decimo mox fequente: Capnites qui 
bufdamvidetur fuum gefiushabere, 
plurimis fpirisfumida,vtfuo ioco di 

DigitizedbyGOOgk 



klmus: inCappadocia &inPhryg«' : 

nafcitur v eborilimiiis. Ha&cPlinms-. i 

Agricola vcr.o lib. 7. de natJFofsiliu, ; 

Marnior aiburruinquit, piurimis fpi- 1 

ris fumidumcfic foict;cx.quoiter&m ■ 

fitgemma,quamPliniusCapnitenap 

peliaiiit. Plinius lib.54.cap.iQ.intct : 

Gadmiac genera;Tenui£ima eft 3 inc|tj 

in ipfofornacumore^quaflammxe" : 

lu<3antur,appcllatacapnitis>exufta> , 

&nimialeuitatefimilisfa?uiife. Idem 1 

libro decimofcp timo , eapite 7. inter \ 

Argillas:Proxima c-ft rufJa> quasvoca ; 

tur capnumargos, mtermixto lapidc ,: 

Tepbrites. terae rninuts y harenofe- Tephrites 1 

aciricriscolorcdiftuscftjdequofu- ! 

praquoqj. Ophit§marmorisgenq$ : 

tertlum cinereum eft, quod ideireo : 

tephriam nominant» Agricola. 

A&ifimi- AdamascolorefimUiscftaeruEpi 1 

** phanius. Sunt inter Beryilosquos 

-aeroidcsyocantjPlinius. Etalibi:Ia- 

fpidemPerfeferunt aerifimilem,ob 

id vbcat aerizufa.Et pauio p6ft;Sm- 

gulis 

DigitizedbyGoOgk 



gulis (Iaf pidu : diff ercnti j s) Grxcl no- 
rninaex argumento dedcrc. QudfU. 
apudeos vocatur borea, coelo autu- 
jbaii matutino fimilis ; &ha:c erit illa 
quaevocaturaerizufa. 

hb aqiia nomen tulit Enhydros* 
dc quo iupra Capite i. Argcntum vi 
uum Grasci ab aqua & argen;o deno 
xmn^c^i^yvgo^:huic cnim fufo prae 
* fertim 5 colorefplendore<3$ fimiliscft. 
aqus autem & liquoris modafluit: 
quare& ctgyvg opjtyty vocitant* Bc-* 
ryilumJtali,Aquam marinam nun-Aqua 
cupantvnam colorc imitatur flu&us 
maris coeruleos-Sed aliter Cardanus: 
Calais(inquit in lih.de Gemmis &co caiak, 
lorib.)eftgemapaul6 duriorCryflal- 
lo^cuiuSjC^mCvera^fitrarifsimajaiaxi 
ma cppiaeft (fi£Hti#*)Navitro adul- 
terat.Inucnit em nitri fpccies no.amr 
puilofi,ac durioris : quod fub tcrra & 
pultu colore cotraxufubccerulcu,& 
aquse maris fimrle fcrme.na & ipfa co 
lore habct huiufmodi, fcd q ad c<rru- 
lcu pou 9 vcrgat. fciliccs int cr modici 

Digitized by V^iOOQlC- 



nna. 



viridem & cereu. Necobhocipfuni \ 
tamvocaturAquamarina 5 (idefl:Ca« ! 
lais 5 qu£aliaeilaCalaide:) quam q» , 
vclut m aqua maris nullus certus co- : 
' lordifcemi poteft,itanecgemmali§c : 
•firmum coloremhabec- Obhoc>vt > 
dixi>vitro adukeratur; pr^terea Cry- 
ftalloScoti'ca,& Amethyfloimmatui ; 
ra 5 & Chryfolitho etia dcco&o , &c; . ' 
Augires, Vocaturetiaai Augitesa Plinio':qur( 
CalaiiitraditSapphirumimitan 5 caa : 
didiorem > & litorofo mari iimileni, : 
Litorofumautem>proeoquodeMt I 
*> torivicinum>acceperim.Sicille, Pli- I 

, nius,& ex eo Agricola 5 Callaim , Idu- : 
plicifcribunean vero a Calaide difie 
rat>vtCardanovidetUi%qu£rendum* i 
AlisquidemfuntCallairi^ tcCixm^ i 
dicis memorata?;de quihus nos in vo 
IumineAquatilium>capitedeOftreis ; 
diuerfisfcripfimus.Hyacinthi ipeci- : 
esapudEpiphanium ^xkcc^h^ dici- : 
tur amaris colore* lafpis 'zscthouwsco ; 
gnomine , ilmiiis eft niui aut fpums ; 

mar;s>; 

• , DigitizedbyGOOgk 



marisjde. Pajantidifpecieseftaquas . 
giaciata?,PIinius. Iafpis quxdam £- 
miliseft aq[u3eglaciei,^usK^«t/</i«^ 
Epiphanius. Iafpides omnes in vitio 
cceruleae aut cryflailo fimiles funt»Pi-. 
nius. Grasciquidem &gemma&gi« 
ciethjcryftallum vocant; Specuia- 
ris quoqj lapis candidus,(nam 8c ni- 
ger inuenitur,& mixtus>) glaciem re- 
prafentatjViide nomeei Germamfe- 
ccrc*3}nftt £r«WCttC90.H6c cum lu- 
iianus C«efar(inquit Agricoia)in.gla- 
cie fluuij Sequanaj animaduertiffet, 
eamfimilem efFe fcribit lapidi Phry-piwygiai 
gio;GcaiitcmvocatSpeculare s qubd 
in Phrygia reperiatuf. quanquam SC 
in alijsjmultis regionibusf Sed aHus 
quoq$ Phrygius di&us Iapis e&gleba 
pumic6fa,&c; , Onycheialiqui di- 
cunt (fyvAxv&KTd&i/ttn^xtiEpi- 
phaniusrmihi deprauatusis locus vi- 
detur. Stiriae dicuntur,qu2eexaquaSriria;; 
congelatahyeme a teciis depeodcnt. 
Lapides quidam&fucciconcteo, 

n 

DigitizedbyGoOgk 



T)efi<ruris htpLmrJlj.&c. 
flirijs fimilcs in fpeluncis ftant, vcYm I 
carum cameris pendet, Agricola.Plu : 
ralegesfupricap.i. Achatae aliquan i 
do fluminum imaginum reddunt, Pli 
niotefte, 

Geodes lapis ferme rotundus eft, i 
actitae cognatus:a tcrraquamconti- : 
net,di&us. ExPonticisgemmispri- i 
uatim dictis,(qu£ Achati cognats yi i 
dentur,) aliqus montium conualii- 
umq$ effigies reprafentant. Bolenis 
nimboinueniuntur, glebae fimilitudi 
ne,Plinius.B«A©-Grscis glebaeft.-vn 
de jBaAwrs* potius quam j3<aA$v»W rc« 
>&eformarividetur. 

Z>E LJ£VITHBVS QV I iA 

Meteori$jde£l,jublimibmintierecor}>o- 

ribusnominajuamutuantur. 
Caput III. 

BRontia>Ombria & Ceraunia lapi 
des ab Agricolanominantur, foe 

sainiao gencreicgo prima apud Gra- 

j cos 

DigilizedbyGOOgk 



cos inflexione generc mafculinoBro- 
tias,Ombrias > & Ceraunias^vt Aene- 
as,)efferremaliai:eftautem ea quo- 
que adiccYma fere terminatio^vt ab 
Qvtfis-rfvSeiua,) & fubftantiuum ma- 
fculinum tft&jA cftjapis.quod vtri- 
quelingua:c6uenit.Nam Aifl©- infoe 
minino gcnere gemmam fcre^nonla- 
pidem fignificat> apud meliorcs au- 
thores.mterim Ceraunium quo^la- 
pidem,Cerauniumpetraro,& Ccrau- 
nium faxum proferrc Iicebit. Sunt au 
tcm Ceraunia(faxa fubaudi)vel Acro 
ceraunia,montcsEpiriin mareextcn 
fi:quorum meminit Ouidius dc Pon^ 

tOjhis vcrbis: , . 

Quum poteram retlo tranjire Cerami* 

n>eb, 
Vtferawtaremfexdimonendmeram* 

ItemHoratius: 

Infames Jcopulos jCcroceraunia* 
Etalij quidam. Sed magis placet* 
vt dixi,terminatio prim^ dcclmatio- 
nis in ks t qu* inter adie&iua , &fub-? 
^ Ii a 

( . ' ■■ , DigitizedbyGoOgk 



fhntiua ambigere quodammodo vi- 
dctur,&rcrumnomenclaturiselegiU 
tcr quadrat. Sic xiphi* & anthiaspi-' 
fces dicuntur,nonxiphij & anthij.In 
hoc etiam Grammatici Gneci difcri- i 
men annotarunt : quod in ix$ tcrmi- 1 
nata nomina 3 habitum qiiendam & . 
qualitatem permanentem figniiicet* : 
qualis aDiaie&icisno pafsio,fedpa£ » 
fibilisqualitasdicitunvt igvQgUsjio:- i 
minemnaturavelconfuetudinemor i 
boverubentem.-^v^j quoquo mo- i 
dojfiuepafsidne aliqua 3 vt puddre 5 fi- , 
ucaliter.n^^ & %^fimiIiter,&o J 

Habentctiam lineas eminentes& 
ftrias lapides in agris nati ; ex quibus » 
eumquicumtonitruiSjVtnuncquo- s 
quecreditvulguSjCadit.Brontiamvo < 
canrGraxi^capitibus tefludinum fi- 
milem:qus cum imbribuSjOmbriam. i 
Noftrifutmodofublutci.modofub- 
uirid€S>mod6 fubrubri, mqdo fubfu 
fci ;aunc vero variant coiore; polid 
taaquamfpecula,imaginesreddunt. : 

Figu- i 

DigitizedbyGoOgk 



flmira ipfis fere dimidiati globi , rarb 
obionga.Interdum oui magnitudine 
funtfcd f?p'ms rainores. Aliqmbus bi 
nifunt circuli, quafi quidam modu- 
li: {ModioliPlinio/unt medi&partes cau& 
&rotund&rotarum,a yuibtts radij in circu- 
/erentiam extenduntur:'] a quorum fupe- 
riori,quin«iine« eminentes asquah- 
businterfefpacijs diuifae , procedunt 
a<f mferiorem:quarum fingulae vtrm- 
que ftriambabent.Totidem rurfus li 
ne? eminentesafuperioricirculo per 
mediafpacia defcendunt ad inferio- 
renvequarum fingulis ytrint^ multat 
line« tranfuerfaj pertinent ad firias 
proximas. Intereasautefemper funt 
humilia fpacia quadrata.Aliq«iyer6 
tantummodo habent haspoftrcmas 
quinaslincas defcendentes cum raul 
m tranfuerfis,& fpacijs non admodd 
longis.reliqua autcm mediafpacia to 
ta eminentjCarent^ & lincis &ftnjs. 
NonnuUicodemmodo fehabet,niu 
quod Unearum loco habeant ftrias, 

Ii 3 

. DigitizedbyGoOgk 



"Dejigwm Ufiiur,^^ 
■& quod fpacia tranfuerfa emineant; 
Hzc Ge.Agricola libro ^.Denatiw 
ra fofsilium. Idem Brontiam fimitj 
& Orabriam Germanice incerpretu 
tur,$i-o?5$rof*gnf?£tfud cft, Bacrachw 
ten(ve!Bufonis lapidem) vel Chelont 
tidem mai ore :.& &onmt$Un , id eft,: 
Tonitrui lapidem ,.• & ^Bct^dB, ii 
cft,Tempeftatis lapidem.Eifdcm ve-: 

Cewunias ro tribus nomioibus Ceraunia quo». 
interpretatur,mfi quod a I?uitate dif-: 
ferentia addit , gro§ gfctft £rottm(*eitt>; 
<3cc.cum Ombrice Brontisqj non J$-i 
ues fint,fed partibus quibufdam hu-i 
qualeSialijs eminentibus>alijshuroi-i 

Cieloaitis lioribus.Chelonitide yeroj atl titintn 
^ro«cn^m 5 hoccft,3atrachiten mi- 
aorem.Nosplara dehis omnibus 3 mi; 
nori verb in primis, fcripfimu$inli-[ 
bro DeQuadrupedibus Ouiparis,ca; 
pite de Ranis rubetis G. Brontiai 
gemma capitibus Teftudinum fimi- 
liseft,<Sc cum tonitruiscadit, vtpu-; 
tant ; & fulmme ta#a reflinguit, 61 

credi-i 

DigitizedbyGOOgk 



credimus/Piinius. Vnde Brontiam 
ouoque, aiio nomine Chelomtmvo 
cari pofie apparet. Ego teftudmei 
capitis fimilitudmemm nullo adhuc 
lapide animaduerti.-Batrachks vero 

dfefci minorcs noftri, cumrotundite- 
re^cauifmtjglobi diraidiatt mftar, 
fpecie fua connexa chelonium ,boc 
eiUpcrimentum feu teftam teftudi- 
nispotms,quam caput eiusreferunt. 
At fi teftudinis nomine ftructura ca- 
meratam accipias , & in ea caput ap- 
pelles mediumfummumq^vclutimo 
dioium.quem Ariftoteles mlibro de 
mundo adAlexandrum>vmbilicum. 
appeliat, pulchre fane videtur qua- 
drare fimilitudo:etfi lineavqumque 
in Ombriaa medio procedaunftru- 
aura,quaterna;,&c. GrarceverbChe 
ronitidas,diuerfos lapides, a teftudi- 
num animalium tcgumenti figura fic 

nominabimus. 

Ii 4 



,Googk^ 



IDefigum Ltp!dun$->&*.c m 
pmbytorum fpecies a IoanneKeni- 
mauQddmtmijfa* 




Luteus hic kpls (inquit Kentma- 
nus)ex Ombriorom genere efi; vnus, 
nifiquodcamprefsipre e£tforma>vt 
notulas in eo minus confpicu£ fint* 
quarnin altioribus &maioribus. 

Ceraunia quoq$ (inquit Gc.Agri- 
eola, vel Ceraunias potius^ vt paulo 
ante monuimus,) exco nomen inue* 
nit,qu6d cum fulmine vt vulgus cre* 
dit * cadit. Nec tanttim in Carmania 
iiafcitumed ctiam jnnoftris agris.Ca 
rctftqjs &line&s:at$ in hoc difFerta 
BrontiaJL^uis verb eft:& nunc rotu- 

da, 



yGoogle 



,^ t !»»aW.,*.;.V;:-.^> ". . & 

iJa,nunc oblonga.Eius genera colori 
bus diftinguuntur.nam aliapartim 
eft candida & pellucens * partim fu- 
fca:alia nigra eft,alia rubet. Ha;c ilte. 
Ex quo Germanica etiam eius nomi- 
napaulo ante cumBrontiapofui. Pli 
nius lib^.cap.^.poflCeraunia» g C m 
nuB candidae mentionem,Sotacus(in 
quit) &alia dup genera fecit Cerau- v 
nia^nigrasjubentesq^ ac fimiles eas 
€frefecuribus.perillas<ju?nigr?funt 
&rotundae,yrbes cxpugnari & chC- 
fcsjeas^ tetulos vocarirquae ver6 16- 
gaefunt,ceraunias. Faciunt &aliam, 
raram admo dum , & Parthorum Ma- 
gis quaefit^am» quoniam no aliubi in- 
ueniatur quam iniocofulmine iclo. 
Baetylus quidem , velabadir, apud 
Grammaticos (Hefy chium & Phauo 
rinum)vocatur faxum, quod pro Ip- 
ue Saturnus mLibanoIlij monte de- 

uorarit. 
Lapisquemvir nobilis quidam & 

xerumnaturae ftudiofus mihi prola- 

DigitizedbyGoOgk 



J)ejrgurklipidiim,&c. 

pide fulmiriis (Germanice em <Sfr4f- 
§amm# vocabat, dono dedit.cuius 
hiciconemadiun- 
xi.-longuseftdigi- 
tosquinque,latu8 
verotresqualatif- 
fimus eft, nepe fub 
infimam parte,qua 
cunei inftar vtrin- 
queattenuatur,& 
totus plane cuneu 
refert : crafsitudo 
ei pollicaris » qua 
crafsifsimus eft,cit 
ca medium fciKcet; vbi caput & late- 
raangulis clauduntuc,vt qiiadrangu- 
la corpora;in cuneo ver6 anguli co- 
enrit,vtinaciem fecante exeant, craf- 
fitudine*nfra : mediumpaulatim -atte 
nuata. Gcrmanico nomine &tta&U 
^ammer.id eft,fulmineum malleuvo- 
cabat. Colorinalbo fufcus,circa ca- 
put plus nigrediniseft. Grauifsimus 
eCt durifsimus^ , filici vulgari , e quo 

ignis 




^Google 



ignis excutitunCmUis fubflltia: & ex 
jpfo quG<£ ignis fimiliter dicitur.CuI 
troru &ferramentoru > qu^in eo du- 
cuniiaciemdirigitjnon etiam acuit* 
De hoc generenimiru fentitCarda- 
nu$,fcribes;Obfcure n i tet lapis fulmi 
neus,que limanon tangit. Nam meus 
quoq$ non fentit 3 propter fummadu 
nfsimam<^lajuitate>neinangulisqui 
dem. Cerauni^ lapides funt (inquit 
Chriftoph>Encelius)quos Germani 
vocant ^otttt0Jicttt-cadunt de nubi- 
bus cu tonitru o.Reperiutur in*Gra- 
nia;item in Hifpania candenti colore 
vt ignis ferme. {Hzcforti de CeruunU 
gmm&potws -veterum diquis dixerit.'] In- 
ueniuntur etiamhincinde inGerma 
nia,praecipue adflumina* vtad AU 
binr.vbi ceraunias gemmasf^^/^ 
des Jimplicius hos dixerrm^] cryftallo fi- 
tniles * infe&os colore coeruko in- 
ueni, diuerfe formas. nonnunquam 
ficuti clauas: nonunquam tanqua py 
ramide^ytrepr^fe^tacet caput faccixa 

DigitizedbyGoOgk 



imum,(feu e faccharo metam.) Inte. 
gras camennunquam inuenirepotui, 
forfitanpropter vimfulminis, quacx 
eutkraturnubibus, & refultationcm 
Snterram.Harum yimefTe prsdicant 
(&&cex Marbodeo) prouocare dulce» 
lbmnos,& valere contra fulmina:ite 
facere ad: praiia & caufas vincendai. 
Ha»c Encelius : qui certe Cerauniam 
gemrnam^quamnos capite fecundo 
Afferisnomine defcripfimus,cumla 
jpide e nubibus cadente , confundif, 
ficut & Marbodeus. Solinus in fine 
capitis 2j,quod eft de Germania : Ce 
sauniarfi genera(inquit)diuerfa funt. 
Crermanica; candida eft : fplendet ta- 
»ien coeruleo;&, fi fub diuo habcas, 
fulgorem rapitfyderum. Similiterau 
tem 8c Marbodeus & Alb^rtusNtfa- 
fpus>Germani<a,Iegerut:c^mexPii- 
aij libro o~.cap.2j.Carmattica fit lege- 
&im.-de<£ gemma,non lapide inteili- 
gendfi. Vidi ego & alium apud eun- 
dem nobilem virum,meoCquem is 

do- 

DigitizedbyGOOgle 



ionauiOcuiusiconem exhibui,fimi- 
Iem»figura eade cunci:fed multo ma- 
iore,mgrum,& pertufum foramine 
rotudo:quodquidcm nullaarte,iea 
impetu motusfadum c6ijciebat.Sic 
& difcuslapideus perforabatur,vta<l 
proijcieridu (ligno forte inferto) ido 
ncus fieret:& hoc ipfo diftinguitur a . 
folo Gracis ditfo , vt in DifFerentijs .^, 
* vocu annotauit Aramonius,his ver- *T"r* 

bis : bin&yti ^hi^^nySU,®': m-2Wr- 

ergoCcrauriiorumlapidum difrcrea 
ti js , alios cuneiform es , alio s difcoi- 
dcs i <A<rHse^«? .: alios vero clauifor- 
mes,nori i claui,fed clau*> fimilitudi 
. rie;qualem & Encelius fevidiffe fcn- 
bit:nos9pi#um talem a Kentman» 
accepimusjiconem tamen omifimu» 
alias vero ab ebdem miflas fpecies*» 
rum quatuor fequenti pagina fubij^ 
eiemuSjlitcris dimn&as? AB C D, 



^Google 






*C* *D. 




A, Hunclapidem,inquitKentma 

Jiu^tulraenpermolanij qus avcntis 

agitatur,magna vi iecitTorgs, anno 

15 6 r.Maij iz.qui erutus deinceps ai> 

adolefcente fmt, eius form* qua hic 

ciepingitur.-latitudinis trium fere digi 

torum,Iongitudinis autem quinque, 

l>iiaItelapide,quo fabri apud nosm- 

cudis loco vbi e#oditur,vtuntur,du* 

nor.Siciiie. Dixeris autemhancfi- 

guram <r^jW«,qu6d <r<pt, gC w k Grs 

Cis di£u malleigenus, iigneum a rio- 

ftris jin ©cjjfcgef prsfe ferat> duplic* 

pr|iertimvclvtrin9capitatam:ficuc 

« Zyg*napifcis fuo.capitc,&c. 

B.Cc- 



dbyGoogle 



• - .. ■ :,■■■:,.■:*.. & 

B, Ccraumus alius,eiufdem cum 
prscedeti coloris,(hoc cft.nigrLpar- 
Sbus quibufdam in cceru.lcu vergen- 
tibus>) ficuti & duritiae atq? pondcni 
«iufdcau Forma differt. huius cmm 
cuneuSriUiusmalleus eft figura. Per- 
foratiomncs.PropearceIuliarn(quat 

nobis eft Culenbergu) tcrra cffofius 
fuit/ulminis iSu per ingcntem quer- 
cumdcicdusi Sicille. Vidctur.au- 
tcmhiceflelapis, dequc Sotacus a- 
pudPlinium fcribit,figuram habcre 

fccurifimilcm.-quoniam mmirumfi- 
guraeft lata, & in cuneum ccu aciem. 
cxit&foramen adeft,quod tanquam 
ia fecuri raanubrio ve inferendo fa- 
&um videri poteft,pr*fertim cum ai- 
tiusfitumeft. 

C. Aiiaalteriusfigura; 

D. Hunclapidcm (inquitKentm* 
nus)in pago Sipiitzimpetu fulmims, 
intra terra vinea: , pcr quercu quenda 
acieau,rufticierloderunt,&quajftoj 
riTorgcnfi dono attulcrunt, 



^Google 



Vefwurislapidum^&c» 
Mprasterca quintus,cuiusfigurf- 
aKentmanomiflamnon appofuirni- ; 
ger&alioruomniummaximus:fphy : 
roidipnedi&o ferefimilis : de quo i-; i 
dem: Huncgrandem (inquit)Iapide 
praefentis forms & magnitudinis (pU 
&:umipfemifitdigitosferedecemlon^um^k i 
tum autemjex,) ciuis quidamTorgen- 
fisfide dignus fabermurariuseflodit > 
Vienn^ in Auflria^incelfa quadam, \ 
vbiopusfecit,v]ni$duddecim intra i 
terram,fulminisimpetu eoper teftu- 
dinemia&um* Sunt qui omnehoc i 
fulmineorum Iapidum genus Germa i 
xiice <5tratfd,e fulmine & cuneo co- ; 
pofito vocabu!o:alij ©frafpftUd eft, i 
fulminispilumautfagitta,quodno- ! 
menBelemnit^maiori etiani tribui- 
tur;de quibusnimiru Cardanus quo- s 
que fenti^cum fcribit: Sunt & Cerau : 
nijformajVtferu^pyramidis. @fral- •■ 
|ammer vero, id eft , fulminis malleii,- ; 
iilum proprie qui cuneum referens : 
perforatus eft.Etferuntaliquiipenes : 

quos i 

DigitizedbyGoOgk 






quos fides cftojorgyiarum noue pro- 
funditatehoslapidesterra fubirefui 
minis impetu aftos : & fingulis poft- 
eaannisadorgyiamvnam afcendere, 
ac fic paulatim tcrr^ fuperficieiap- 
propinquare. Hoc etia accepU co- 
lore vindi intcrdum reperiri genus il 
lud cuneiformeprimo loco exhibi- 
tum: veri autcm Cerauni» experimen 
tu efle^fi lapis to tus tenui filo , ita ob - 
uoIuatur 5 vtfilum nufquam duplice- 
turi& lapidis nihil appareat , fic pru- 
nz impofito lapidejS genuinus fit s fi- 
lummadefcere,non vrij-aiunt; Ful- 
minis quidem figuram^qui pingeiido 
exprimere conantur>vetere$ ac rece- 
tiorcsMonge aliam exhibet quam ho- 
rum fitlaptdum. Lapis e coelo dela- 
pfus^anno Salutis 149 2.qui Enfishe 
mij in templb fufpenfus vifitur, pon- 
dere trecentarum librarum ciuiliumi 
vtaudio > (nifi forteiam imminutus 
eft multis fragmenta auferentibus,) 
nullam(puto) certam figura habuit; 

Kk 

DigitizedbyGoOgk 



Particulam cius celeberrimus eius vr i 

bis medicus Ge.Pi£orius-ad memi- 

fit,a faxo arenario duritieparumdif. \ 

fercnte. InCapitedefofsilibus quaj 

Aquatilium animantium figuras refc 1 

runtjIapidemAftacifluuiatiliscaud^ ; 

non difsimilem exhibebojquem vir 

quidam eruditusQmbrise nominee \ 

Saxoniaoiimmiiir. Hocpeneprae,. i 

terieram,m!ocis quibufdam Helue- i 

iix Cryfta!ium } <otraai(icm,id eft,ful- i 

irunis lapidem vocari ab indigenis,fi- , 

ueafulmiaecaderegigniveipfura p- 

fuafis,figuraiapidis adid inultante: fi 

ueabie&aprimaLatiniGneckjvoq j 

buufyllaba s fa£onomine. Poftremo I 

Gailos audio,lignum in lapidis natu 

ram conuerfum,(fi modolignuidali 

quado fuit.PetrusBelfonius enimpu 

tat n unqu a hoc Iignum fuifTe : fcd ta- 

le Itatim anatura faclum) vulgo Iapi- 

demfulminis,P/>wi/fjftW/-f,nomina- 

re.Inueniriautin quibufda Galliz lo 

cijmagnaeiusfruflain agris, qua;*- 

; difi« 

DigilizedbyGOOgk 



lificijs eiiam aohibeantun Suntqui 
Gloffbpctras etiam di£fos>Ccraunij§ 
Uptdibus cognataaputantmo figura^ 
fcdfubftatia, duriftima folidifsimacj 
vmfcjj&fplcndida fupcrficic>fcdma 
gis in GlofTopetrisiquas au-dio aMi£ 
nenGbus etiam &otmjjrfc$i vocari; afe 
kalis autem Saetcid eft,fagittas. 
, Aftrapis in candido aut cyaneo di 
fcurmnt e mediofulminis radij,Pli- 
niuslibro 37.cap.11. Scnfus eft radios 
quofdam ccu fulminis c medio veIu-> 
ti centro Iapidis aiirapias di&i circu- 
ferentiam vcrfus extendu Qu#ren- 
dum autem anBelemnitis forte coge 
ncrhicllDxuiusfpcCics vna talcs dif* 
funditradios,quafi fulminis> fiue vc- 
xifulminis ctiam radij quidam funt: 
fiue alia eius figura cfl \ qualis k pi&o 
ribus cxprimit.EtvuIgQ etia quibuf- 
dam inlocis Gcrmani^BcIenitcs hic 
radiatus>afulmine denominat. Eius 
iiguram dabimus infra^cap, & 
-Chalafciasgrandinum & colore & 

Kk z 



yGoogle 



T>ejigurtslapidum ^c. 
figuramhabet ■., adamandns duritiaw 
Narrant etiam in ignem additse mana 
refuumfriguSjPlinius.-quiipfum ctii 
Adamantem igni inuidtum efie feri-: 
bit,& nunquam incalefcere. Chala 
zaquidemGnecis grandinem figni^ 
cat. Idem forte aut fimillimusfueric 
Aledorias s e ventriculis gallinaceo-* 
rum 3 cryftallina fpecie, magnitudino 
fabs;dequainfraCap.i4, Ad come-> 
fiuram accedit , quo d vt Chala^ise a-: 
damantinaellduritiesnta & Ale&o* 
.ri<eforte> hocenimMiloncm.Crdto-i 
nienfemvfumincertaminibus , iriui- 
^tumfuilTevIderivoIutjVtfcribitPl^ 
niusrtanquam e durifsima eius natu-, 
ra in icftibusinuida, ficut & adaman-: 
tis, geflantem quocjinuidum atquc: 
indomitum pr«eftare poffet, Faciles: 
enimadfuperftitionem & credulita-i 
tem multorum animi 5 in ijs pr^fertimi 
qus cupiunt &optant 3 friuoIas hu- 
iufmodi &magicas abaliquarerumi 
fimilitudine du&as facultates comi-i 

nifcun-: 

DigitizedbyGoOgk 



*»,.S* ...... '<& 



aifcuntur. Quodautem Marbod*- 
u8 &Albertus Magnus,(in cuius h- 
brisGalafia vel Gelofia pro Chalazi- 
asperperam fcribitur,) addunt > noti 
incalefcere igne hunclapidem, &£- 
petub frigidu efTcquis facile credat.- 
cumnecryftaliiquidemperpetui al- 
piumfrigoris alumns ignium calori 
refiftantmec Adamantes , quibus ni- 
hilinrerumnatura durius. Sed Mar- 
bodeus fimpliciter hoc fcribit,Alber 
tusdubie: Tant**inquit,irigiditatis 
eft,vtvixveinunquam calefieripoC- 
fit.-quare & irae & libidinis feruores, 
! &huiufmodicalidas pafsiones extin 
I guit. Orpheus fimiliter de Cr^ftallo 
! canit,abeaquidemSoUoppofitain 

! lignis aridis excitari lgnem : e quo fi 

j mox rapiatur,frigidam adhuc efle; <$C 

| renibus(calidisnimirum&adlibidi- 

1 nem pronis)appofita,eis mederi,Vn- 

de apparetinmultis Chalazia &Cry- 

ftallum conuenire : fed illum grandi- 

nis figura & adamantina duritie ex- 

• " Kk 3 



yGoogle 



ccllcre. Orpheus in pocmate^quol* 
pidescontra ferpentium morfusfahi 
taresdefcribit,vkimolocomemiait 
Chabazir.quodegovocabulum pla- 
ne deprauatum iudico pro Ghalazio; 
vc carminiscaufaChalaziu proCha- . 
iazta dixerit.Scribitautcm ab eorefri ■ 
gerari febrim, (fip enim vZw^T&ugkv* i 
^winterprctor;}& i&us feorpioaum \ 
fanarL 

Iris. Proximum Cerauni^nomca i 
fsnter candidas^gemmas^apjjd Par- ' 
thorum magos habet * qu# appella- : 
tur Iris. Effoditur in quadam mfula i 
Rubri maris,qu# diftat a Berenice h : 
MpafF.cstera fui parte Cryftallus. I- \ 
ta<£ quidam radiccm Cryftaili cfle di [ 
xerurit. Vocatur ex argumetoIris.Na , 
fub te&o percuffa Splcfpecies & co- 
lores arquus codeftisin proximos pa \ 
rietes eiaeulatur/ubinde mutans, m , 
gnaq$ varictate admirationemfui au- 
gens. Sexangulum effe vt Cryftailum I 
eonftat.Sed efle aliquas fcabris lateri 

bu$ 

DigitizedbyGoOgk 



bas &anguiis inajqualibus dicunt,in 
$ole aperto proie&as^radios in kc£ 
dcntes difcutere: Aliquas vcrb ante fe 
proie&o nitore adiacentia illuftrarc, 
Colores vcrb non nifi cx opaco r ed- 
dunt.nec vt ipfae habeant,fed vtreper 
culfuparieturnelidant;optimac^quCi 
ipaxtmos arquus facit , fimiUimosqj; 
cpeleilibus.Eft & alia Iris cera: fimilis 
& pradura :qua Horus inEerfidcna- 
fci tradit.Similis eft afpcctu, fcdnon 
eiufdem cffe&us qucvocatur Zcros,z««*> 
alba nigrac^ maculain trafucrfum di- 
ftinguentc Cryftalium. H«c Plinius 
lib.37.cap.9. ^Cryftallus (CpftalUfte 
ms) quje expofita SoHs radijs peria* 
nu|>oftium,fencftra, rimamve pj?nc- 
tratib 9 ,figura& varietatcs coloru ar- 
cuscoeleftis iacitin jpximfi parictc,ex 
cffccltf Iris nominat. Talisauteeftm 
primis cadida& lympida,(ua natura' 
le habes figura.i;fcxagula. Etcm angu 
li 1 caufa &t,cur SoHs radios excipie*; 
arcji l parietcfaeiatrejjcuu^^nett* 
*"-'.'•■■■' Kk 4 

DigitizedbyGoOgk 



ineiufdem vno aut altero angulo fi 
conlpiritur luci obuerfa, intus colo. 
res arcus coeleftis videtur. Keperitur 
hscmiam di&is regionibus, ( a lp$$ 
SeduMrum<& Germdnorum ,<&€.) vna cu 
cstcris Cryftallis.fed prarcipue in Sa- 
xombus ad Vifurgim, &c. in monti- 
j™* mter Treuiros & RKenum fitis. 
p%te r * Ins minus candidi Jg Cryft'4 
lus coIoris,qujeluci obuerfa,luteo a 
tr1.CQlorefuIget.at9 obid a gemmai 
". ri J*£rtnn* [Ctfrm] nominatur. Vete 
res eadem de caufa cers fimilem effa 
di^erunt. Quia vero minus candida 
cilgryltallo.minuspellucet^magiscs 
%%? Cploresarcus cqeleftis in pro, 
3?imos eiaculatur parietes. Reperitur 
inWena&Boemiajmetallisfacfere 
in ljfdem locis in quibus Cryftallus:. 
&>Yt Hoi^s fcripfit , in Perfide : qua 
CiW-pr-^dura fit, noftra non multum. 
#J»ra£cd fere moJiis &fragilis.Cry 
liallusauidem in aliam quam angu- 
Wm %iramformf ta^non arcus cce 
-> il-f " " leftis 



^Google 



.'^b-'-""*''- 5 ^'- "*"'•""" . 1 J 
lcftis colores,fca iui fimiles iacit m 
proximuraparietem.Ha:comniaGc. 
Agricolalibro 6.denaturafofsilium. 
• £ Audio &aliam quandam gem- 
nam 3Befc Germanis di&am , ( quo 
nominetamen Agricolagemmas di- 
ucrfas iriterpretatur, Afterium, Erilta 
lim,&0palum } ) cceleftis arcus colo 
resadparietesreddere. Video&in 
iijs quibufda albis ac pellucidis cor- 
poribuSjVtlagidis Specularis &_Salis 
gemmei, cum p,ars aliqua fatifcit aut 
rimara habet , latentem forre mtus, 
idu aut cafu aliquo coriceptam , Iri- 
(Jis coloxesintrinfecus rcddi. In Mur 
rhinisvafisfunt quimaximelaudent 
extremitates , & quofdam colorunv 
repercuftusiquales in coelefti arquu 
fpeaantur,Pliniusiib.37.cap.i, ' . 

Eftinterl^ 
nius,qu«riubem compTecl:itur,&a- 

liaquajniuesimitatur. Etalibi,Leu- 

copetalos candorem niuis ex auro di Nix. 

ftinguit. Iafpis TtKhws cognomine, 

DigitizedbyGOOgk 



Smllis eft niui,Epiphanius. 
Kot * Drofolith us vari j coloris lapis efl < 
qui igni admotus velut fudorem & 
niittit, vnde nomcn ei a rore: vt Ca- 
miilus Leonardus Iibro fecundo d«: 
Iapidibasfcribit,authore nuiio norai 
nato. ^ Ego non vni lapidum generi 
propriuni hocputarim; fed omaibuf : 
fbrte qui valdcfolidi & lamifsima fiw 
perficiefunt,vt Ceraunio, GloiTbpc-: 
tra, &c. & qui aquam continent» m 
Enhydro. 
fmms. AdMeteora vapor etiara & fumus: 
* pertpient. Cum & inaere confiftant, ; 
& aliquid in eo gignant. Intcr laipi- 
dis fpecies eft qusdam veluti &mo 
iBfe&a,qu'« caphias vocatur,Plinius. i 
Etalibi:Capnites qaibufdam videtur i 
fuumgenushabere,plurimis fpiris fii : ; 
mida,vtfuolocodiximus:inCap- : 
padocia & in Phrygia na- 
fcitur,ebori fi- 
milis. 

■ : * .' ; p£ : 



^Google 



pE L^PTDIBVS ET Mlh 
t$s>ip* denominanturd rebas terre- 
firiimin&nimaw. Cdp. II IL 

k Renarum fimilitudo eft in Am- 

A mochryfo, velut auro harenis 

raix1"c,Prm.Dehoc pauiopbft piura. 

Hammites ouis pifcium fimilis eft, 
&alia velutnitro compofita, prxdu- 
raalioquin^Piinius 57-19. Eft aute lo- 
cus obfcurus,&(vtfufpicor)depraua 
tus/mhis verbis>&aiiavelutnitro co 

pofita: quibus omifsis,clanor eiiet 
fententia. Quid fipro ijs fubftituas? 
&totavelutarenis compofita^fic e- 
nim etymologie ratio conftaret,qmi 
ab ammo fiue hammo, <}uas Grsca di 
clio arenam fignincat,deriuetur. Au- 
^iegut Amonites»qd f minus placcy. 
riea emabtfff^Kf^tWjfcd^ttt- 
T9S re&e forfflari poteft. Ammonites, 
inot Agricola,cxarenisita coponit, t Qnafi 
vtbuispifciuquod adfigura attinerf»L« 
fimilis vidcat cfle: nitro t intcrdu, qff g «ut. 

.-■■£-' 

DigitizedbyGoOgle 



sdfubftantiam &coIorem. Id genu? 
lapidesinueniunturinSaxonibusad 
Alfeldam & Hildesheimum,nucisiu 
glandis magnitudincaiiquando etia 
maiores. $unt eiufdem gencris fa- 
xa,qua> in feptimohbro perfequar, 
H«c ille. • 




Ex tribus figuris hic exprefsis , pri- 
ma eftlapidis ex multis veluti pifis co 
creti,quem Pifolithum vel Orobiam 
dixcrim, (Gerraanice ^rfcsff dn,) vel 
Ammoniten Ammitenvc raaiorem» 
Videinfracap.7. 

Secunda Ammonitem fiue Ham- 
raite(a{piratio n. addi vel omittipq- 

teft, 



yGoogle 



teft,) niinorera : qui ouapifchim mi- 
aora>vel aranearum refert> autpapa- 
ueris milii ve femina conglobata;(va 
d6 &Meconites & Cenchrites Plinij 
ndmirian poffet;) Agricola 'Otogett- 
jfdn vel DUgCtt #Cttl interpretaL quod 
tamennomenfaxo arenarjoquoque 
tribuit.Huric Iapide Beraa ad me mi- 
fit vir do&ifsimus ,facrarum iiteraru 
interpres Bcnedidus Aretius 3 dupH- 
cem:album > e lura montc : rufFum ex 
CinereisBernenfium ditionis monti- 
bus.quos 2(cfrfecptrg vocat. Eundem 
autern ( vel paulo maiufculis granis) 
prius miferat nobilis medicus> Ioan- 
nesKentmanus Drefdenfis>qj& alios 
permultos mifit. Videturautem to- 
tusquafi cxarenulis rotundis confla 
tus : ideoq* ouis pifcium fimilis , qus 
recentiores quidamarenida cogno- 
mmaruntjhoc eft, 4#%# & friabilia. 
Confriatur autera & refoluitur facile 
hic quoqjlapis in arenulas fiue granu 
laequibusconftaf* quasquidem fin-* 



yGoogle 



gulapnedurafunt,infipida &inodo- 
ra,Germanico nominc 3iageRJfdnir> 
terpretatur Agricola : nos oua pifcru 
3£ogen> (per o. in prima fyllaba*, noa 
pera.)norninasms* Eodcmverono 
inine Saxum arenarium quocj $ JJfa. 
genf?dn(ibi a.per o*icnbk)& @an&* 
- flcmappellaL PlurakgemoxmSta- 
lagroitc. 

Tertia Thermarum Carolmarum 
in Sohemiaguttas > in lapidc^ forroa; 
vclutipifa coucrfaSjqu^gypfi aut cal 
cis plane naturam^colorc & fubfhn- 
tiaprefcferunt* 

Ab hoc Ammonite % fiue Ammits 
potius,plurimum difFcrt Ammoni- 

mafla qu^dam cx harena alba & mol 
Iifsima^quaspila molac^ teritur. Dem 
xnifcetur tribus partibus nitriponde 
rc velmcnfura:acJiquatain alias for- 
riaces transfunditur, Ibi(inquk)fit 
maffa qus vocatur Ammonitru* ac^ 
t#crccoquimr,&fitvkrumpurun^ 



yGoogle 



91 



*c raaflfayitri candidi.Iam verb & pc* 
Oailias Hifpaniasc^Cmili modo harc 
n « rempcrantur. SicPlinius. Hodie 
vicri loco cinerem herbaf um quarun. 
dam,vcalkali didac,& micisfubftitiii 
puco. Aliqui tamen vitri loco falem. 
fo&iem : aut fi dcefomarinum fa&i- 
tiumve alium.-aliqui etiam cx arbori- 
bus cmercm ponunt, Agricola tcfte. 

Cstcrumvt Hammitcs totus arc- ***&& 
nulis rotundis conftat.-ita Scalagmi- 
tes, apte fane a. do&ifsimo viro Gc- 
orgio Fabricio di£tus,e guttis itidem. 
rotundisJn.lapidemgypfeae fubfian- 
t)2 conuerfis, totus cbagmentatur. 
dequo fic aliquado ad mcideFabrici 
us fcri pfi t : Hamites alius- eft a Stalag- 
nike.fic ern n.oio q. e guttulis calidaru 
in terra arenaria format:q £ qualita- 
te terrse, modo eadid^modo grifeusi 
(fufcus:)^> quatitate aq guttatim de- 
nueu8,modopiforu,mod6. coriadri 
refcrtmagnitudinc.-&reperiuncinv- 
aamafla plurimi quafi£auismclufi,<Ss 



^Google 



T>efi<wm Upidum^c. 

eximucur ea ceu grana. Hammits ve-i 
ro corpus vnum eft, faxea duritie ; <5c: 
ex yna fic materia,aut ex folaharena^ 
quicoloriscinerei efFoditur inPruf' 
iia,eolocoquiHortus rofaru riomi-: 
natur.-autex fucco Iapidefcente 3 qui, 
eft candidus. Vtri<£ func infperfie mi- 
cx coloris argentei. Stalagmites co- 
piolifsimus eft in thermis Caroiinis 

propeSchlacceualdam^Cafparis Pflu : 
gij oppiduminBoemia. 

Stalagmit^ iam di&o perfimilis cft i 
lapis quem ego Pifolithumaut Oro- > 
biam voco 3 qubd e multis ceu pifis : 
vel eruis c6ftet,pra;duris 3 & qixzdea : 
tibus frangi neq ueant, colore fufco; 
Hicnon male Hammites maior ap- , 
peUaretur.GermanicegroJfcr Ologm* 
fmtl/oWgxH&titl. Piura vide mfra i 
capiteoctauo. 

Csterumvt Stalagmites e guttis i 
fuam formamferuantibuscoit:llcv- : 
bi defcendunt inlongitudinem gut- i 
t*,&vclutiftiriascffidunt, (qualese : 

niuibus : 

DigilizedbyGOOgle 



f 



niuibus liquatse te&orum alibi ye a- 
qu£,rurfu$ antequam defluant geiu 
aftri&ae p enden t^>y ramid u m fpe cie* 
plures plerunc$ pariter,magnkudine 
inasquali:) aut masqualiter protube- 
rantemchoeradum fiuefirumaru ipe 
cie, lapides gignuntur >quos 3£>a&* 
jlein Germam vocant,ab eo qubd o£- 
fa ferruminare credantur emplaftris 
addttudependent autem , ni falior* k 
faxis fere,p er qu«e crafsior aqua & fri 
gidior, paulatim defluit: vt m arce 
Bruneggo no procul Lericeburgo iq. 
He]uetijs;& prope catarrhaften Rhe 
ni inferiorem ad LaufFeburgum oppi 
dumin proximo rnonte>qui planefU 
rijs fimiles funt» oblongi > teretes* nifi 
quodin mucronem vt pyramis exe- 
unt,albi5pellucidi4nueniuntur & to* 
fi fubftan tia alibi* yt in Hunga- 
riaDacico feu Septemca- 
• ftrenfitra&u* 

Ll 



yGoogle 



%j€metaUisdenominatafoJ$di4)&* 
primum ab auro. 

Chryfites* Adcotes,adquaslapu 
des casteros atterunt, accommodat* 
atq$ vtiles funt cruftsefaxi,inter Pe-: 
nicarn oppidum & Rofeburgum m 
cem in Miiena reperti ; vt quonda lai 
pisThebaic 9 interftin<3:us aureis gut- 
tis:& ex Chalazio Chryfites, Ge.Agrt 
colalib.7*de nat>fofsilium. Et alibi: 
Coticulam alij chryfitida nominant,! 
quod aururn lpfi attritum colore,iaa: 
quam,trutiria examinet. 

Phloginos/ichef^flammeus ; fi£e*l 
nimlego>non Philoginus) quoniam: 
armatura aurei coloris obdu&us c& 
fetjChryStes eft appeliatus. is vero« 
oftre^ Attic^ afsimulatus inuenitur>i 
vt Plinius fcnbrt,in Aegypto» Idclib.i 
5.denatfofsilm.Ego pro oftreasrepo: 
no ochr^.h^cenim ^tticaprobatuoi 
& coloraureus accedit, Pyritein Cy: 
pro reperin volunt, vnum argeteo coi 
lore 3 alterum aureo. 

Spuma. 

DigitizedbyGoOgk 



^-Spamaargentioptima,quachryfi- 
tm vocant:fccunda>qua argyritin, Pli 
nius. Nonigiturrcivnius appellati- 
uii nomcn eft,fed adie&iuu» mafculi- 
no gcnerc-i^wwifoemmino,» jgv« 
^quare &terra chryfitis dicit,id eft> 
aureola,vbi funt frufta auri;& Polluci 
ypvmi a$©* > lapis Ly dius q uo auru 
cxplorat:& jgwriw ^&i&u&iitTQ d o - 
to>arenaq[u^ alijs ammochryfos.- 

Ab auro pierea denominant x Gbryf 
focoilajChryfolapis , qui & Topa^i- 
us^pallidi colorisdie v &no<9:u igncu 
! Ghryfolithus. Chryfophis gema au- 
rumvidet eflc ) Plinius37^o.mihiGr$ 
eah^cdidiono arridetjmalim %vm± 
4*w,aut jgm^? i yt-nfo$KH$£<l eftv 
fuauiter fpienden? i epitheton Succi- 
niapudDiony£Afru>ficut ^vcrmyh 
ciufde ibide.H^c Succini fpecies auri 
inftar fplendida> Cbryfolectru dicit a 
Piinio,quafi colorisaurei^/. 3»hac ex 
Calliftrato fcribit matutinagratifsi-* 
mi afped 9 cfrcjrapacifsimaigniuj&c* 

tl z 



yGoogle 



Aliqui chryfoele&ru fcributquin- 
que fyllabis.Tcdmcltusfcribiturchry, 
fele&xum , ^vo-vteK^oy, vt -%v<r$mT&> 

&c,Et apudPlinium eiufdem iibri ca 
pitC ri 9.AppcUant > inquit,aIiqui(wZf» 
dhau&Jcili&i )chtyJolithij&c*)& 'Chryfa 
lectri>in cplorem Elettri dcclinatesi 
matutinus afpe&us iucundior. Vide 
tur autemfui oblitus, gemmampro- 
prifrdi<5tam,&chryfolithi fpeciehic 
faciens > fupra auteqa Eledri propric 
didiijid efhfuccinkacuius colofeno 
men etiam Ele&ro metallo comrau- 
aicatum eft. Topazij duo generafe 
£iunt v Plinius lib. 37,cap,S,prafoidi 
". «q* chryfopteron iimilem Chryfov 
praforquorumalterum^idvideturct 
fecuius fulgor inauri exit colorem: 
cuius in pallidiorem , alterum > Agri* 
cola* Chryfoprafus quidem legitur 
Apocalypfcos cap.2i.Aliqul nonre- 
&eChryfoprafiuquinq$ fyllabis fcri- 
bunt. Piinius Iib.37. cap.5. cum de 
bcryllis fcripfiflefc fubdit ; Proximi q 

vocaa- 

DigitizedbyGOOgk 



vocantur Chryfobcryili: & i untpau- 
16 paliidJores,fed inaureum colore 
cxeute fulgore. Vicinum genus huie 
eft pallidius, & a quibufdam propri j 
gcneris exiftimatur, vocatur($ Chry- 
foprafus. Etcap.8.Vilioristurbs vt 
ridantium prafius eft;cuius alteruge- 
nus fanguineis pu&is obhorret:Ter- 
tium virgultis. tribus diftin&um eft, 
candidum.Prjefertur his (fic e nimkgo) 
Chryfoprafus r porri fuccu & ipfa re- 
ferens,fedpaulum declinans ajopa- 
iioinaurum. Etcap.n.Colosappel- 
lauitChryfoprafumherbaceus. Pro 
Chryfoprafo indodi Chryfopaflum. 
fcribunt:^wo»^as-© J quidem Grscis 
auro vel aureis pun&is confperfum 
ijgnificat^t/OT^j:^^ fMtns , tapes au- 
ro intertextus :, apud Chryfoftomum 
legitur. Sapphirum regiam %vmsiyH 
Epiphanius cognominat:qui &Chry 
folithon alio nomineChryiophyiioa 
"vOcari tradit. Coralloachatesgut- 
tis aureis Sapphiri modo diftmgui- 



yGoogle 



tur,PIinius. . ■ 

Arenaru fimilitudoeft in Amai©, 
chtyCo(dltas Hammochryjoy) velut auro 
harenismixto^Plmius. Vt Magne- 
tis lapis.eft(inquit AgricoIa)argentei 
eolorisjita aurei Ammochryfos. are- 
na tanien eftmagis quam iapis, pror. 
fus auri colore fimiilima , vnde nopic, 
inuenit:non ex eo, vtPiinius fcribit,' 
quod veluti auro aren^ miftae fint.Me 
taliicinoftri appellatnomine ex fele 
& auro duvTto (^a^cngol&.vel©^. 
go(&:) nihil enim auri in fe contmet. 
Hinc conficitur aureus puluis, quog 
fcribunt,arenaj locavtqntur. Hscil- 
le. MihihascetiaMagnetis aurea di- 
ci poiTe videtur; quodita auro fimilis 
fit, vt Magnetis argento, de qua poft- 
ea. Ego Ammochryfon in glebuk 
habeojqu^in arenasfacillime refolui 
tur,omnes ex ajquo aurei coioris, vt 
nonidem fit Ammochryfos compo 
fitonomine.&foluto qtp&fiwUv 
- P^JfrirtsM eft,arenaaureola, vtia- 
C - P u£ l 

- * 

DigitizedbyGoOgk 



pudHeiodoto appellatur; qualis ni- 
mirum in fluuijs quibufdamreperi- 
tur.quos Latini auriferos cognomi- 
nant,Xf vtn§$Qou. Grecis fluui j aliquot, 
ceu proprio nominc dicuntur.quoru 
aliqui non arenas modpaureas,fed 
ramentaetiam& maflulas auri defe- 
runt.Huiufmodi 4«>-f .*«* feuramen 
taauriaren«e terra^ permixta^ chry 
foplytis artificibuSjVt Budaeus nomi- 
nat,inChryfoplyfijs ofEcinis lauan- 
do fcparatur. Eft &chryfulcaaqua 
Bud«o,qua ita lauant res inauratas, 
yt nihil depercat. DcAmmochry- 
{p pluralcges apud Qeorgium Ea- 
bricium in iibello de Metallicis,capi- 
te de auro. ^flntcrChryfolithosfunc 
& Melichryfi, veluti pcraurumfyncc 
ro mclletranflucente,quas IndiamiR 
titjquanqua ad iniuriam fragilcs,Pli- 
nius37.9. Fiunt& Leucpchryfi(inqc 
ibidem inter Cbryfolithos) intcrue^ 
nientccandidavcna. Lcucopctalos 
candore niuis C2? auro diftiaguikWsv 
" U 4. 



yGoogle , 



■ Auricfaaicum quoqj abaureoco. 
Iorenomen traxiffe videri poterat, ni : 
fi ig*x$&t, fcribfret Graei, vetuftio i 
res eeianr. Auripigmento,ver6,color ' 
3ureusquiinde,pragitur } quin nome> 
asdent,dubmm non eft, Cornu Am : 
raoms & alij quidamlapides, arman- 
turinterdumitayvteorfiarmaex au, ; 
rovelorichalcopolitoplerunqj efle : 
fcctavideantur,Agrieola, 

Argenti colorem imitatur Afpila* i 
tes akera,Plinio. Androdamas(gem . 
ma)argentinitorefaabet vt adamas> 
quadrata,&fcmper teflcliis fimilif, . 
&c.Eademfitanalia Argyrodamas, , 
autoresnonexplicant/Plinius 57.ro. 1 

GalaicoseidemArgyrodamantifi : 
milis eft,paulo fordidior. & Atizoe 
argenteo nitore fulget, &c. Argen- ■ 
tumviuum,quod Gr*ci t&xfaw 
oc etfyvg oyxy^f, vocitant,omnibus no 
tilsimum eft, AiSre^ty^id eft, fpu 
ma argenti,optima quam chryfitin 
vocancfecunda quam argyritin, Pli- 

nius, 



yGoogle 



liius, Argyrites colorc argenti lapis 
cft^habensftigmataaurea, Qbfcuru& 
Pyriten in Cypro reperiri volunt>v^ 
num argenteo colore > qui & argyri- 
tis a Democrito cognominari vide-* 
tunalterum aureo , Hermolaus. Di 
citur Scxfyvfim terra> e qua fodituc 
argentum: & afyv§m$ ^lccw©' ,id eft f 
argentei coloris arena>nominat Dio*- 
fcoridilibro 5.cap.ioL.Et ■ afagm&A* 
qhigfo ven^ argentariae > ab Arifiidc. 
C2eterum vtfuperiusin Auri mea^ 
tione Ammochryfon 6t #/*/&>{/ yfeu 
tep&if-ffagbip' di# erre monui : firni 
liter circa Argentum ,Magnetis ceu 
Ammochryfosfuerit>hoc eft,corpu$ 
argento fimile : Germani &a£enft&€* 
appeilantv& @tifecr»#:ali[ @Kat- 
mwXc&fMicz verq,arenas inftar^ 
^w^44£^©^qu^itidem aGermi* 
nisBftttimar vel ^enflf&a nomina- 
tur squiuoce: cum Magnetidi verius 
hsec nomina quadrcnt ^ Mica vero ca 
pofitaalapideautarenanominCjnit* 

Ll. s 

DigitizedbyGoOgk 



Ms&tein$limmtx vel &arito&mb: 

«fcceretur. ConftatMagnetis ex cru-: 

ftis vc lapis fpecularis , argentei nito- i 

ris:neceftffiabilis J ,vcfofsilium plcra- ; 

<jue>fed fragilis cum in partes duas di 

uidi pofsic Mulca deea diiigeter Ge. i 

Agncolal1bro5.de nacurafofsilium. : 

Ma.gneiiiAlagtjetidilego, -vtaMametek 1 

fidedyiinjrmyetjiieeteresnauhadijlinxip : 

^/«rojjinquic idem ibidem.coiore fi- : 

Mka* milrs e& mica»natura difsimilis. Etem 1 

argeteieilcolorisjfedigniconfumit. i 

Inlapidib^marmoribuSjareais iucct, : 

ita his agnata vt fepararinonpofsit. 1 

Ab aere*quod Gracis %«*&? eft, dc« : 

aominatur ehalcanchum, ^nml^ i 

quafi arifioram dicas compoiito vo- ' 

cabuIo:quodexa;reauc m-ecallisajris : 

cfilorefcerequodammodo videatur. ; 

vitriolumrccentiorcsvocant,aqua- 1 

damvitrifimilitudinCjViridisprxicr- ; 

tim;fimilirer enim peliucec. Germani , 

vuJgoCupriaquamvocitant. Celfus i 

acramentum fu tqrium mterpretatur. 1 

cui 

DigilizedbyGOOgk 



^r^Y.ry^ ' 79 



cui cognataeft chalcim^^^»^^ 
ceulapisquidam rubicundus eft* cx: 
cmass ipfum cxcoquit. A chalcan- 
tho aut plurimum diftert x*A*cSo3M©' t 
ideft>£risflos,duobus nominibusap 
peliatus^t aorunt medici* Aeris co 
lorem imitatur chalcitcs, tcftePIinio 
iatcrlapidcs > lib,37xap.ii.videturau- 
tem npn alius lapis>quamm^tailicus 
illc^dc quo iam dixi intclligendus .* & 

is fiuex***^^ 

v-el.^^Wj**abfolute,aut }* aut sa- 
^e^c fubaudiendo,dici poflc-nam a- 
pudHippoolegitur ^xxtodrxM c& 
terraapraiia, fiecaliud q chalcitidem 
fimplicitcr dijSa fignificat>tefte Galc 
ao m Glofsis;& jt#Ax«w waiT*f **> pto 
pro eadem fimpliciter di&a Chalciti 
dc.Quanqua Plmius Iibv35.cap.t5. ds 
generibus Aluminis agens;Hoc quo- 
quc(inquit) fit exlapid^cx quo & id. 
Chaicitin vocat:vtfitfudor quidam 
cius lapidis (nempe Gh4#o4is) ia 
fpumam cpagulati* 



dbyGoogle 



^Balanitae genus alterum > aris Ca ' 
rimthij colorem imitatur >vt Plmius 
tradit.. Chalcophono$nigraeft(ge- \ 
ma,)fed illifa zris tmniturn reddit* : 
tragoediSjVtfuadentjgeftanda ,Plini* ; 
nsl1b.37xap.10, Sic&Pirnenfi mar- 
mori fimile Hanoberanum> lapidig- i 
euflum,tinnitiraircddit, vt obferua- 1 
uit Agricola. In alpibus rcperitur i 
laxififsilisgenusrubicundum, quod 
mutuacollifionelaminarum inquas i 
foluitur, fonuargutu asris propemo- 
ciu kedit. Alabaftritas aqt Phengks 
genus e quo fpecularia fiant> & quod 
digitopercufium vitri aut^ris inodo 
fonet>quale fit,iam fupra in ter ea q u% 
&b igne denominantur dkL Oftra 
eias quocjdigitis percuffiis, tanqua 
plla fonitum edit, Agricol&tefle* 

Chalcedonius apud veteres nullus 
eft:quodmoneonequisputet 5 hanc 
quoque gemmam ab#redidiam effe, 
Apocalypfeos quidem cap.iuinter 
gemmas xiywtoaMf! numeratur s vbi 

HlM 

DigitizedbyGoOgle 



Hierdnymr.s &brafmus RQt-Vextunc 
GaIccdonium;fcdGr2cavoxcorru- 
pta videturjegendumqs Uctffl><fio Vi @\ 
idcft^Garcncdonius : qu« fpecies ctt 
Carbunculi gemmx/Granati nomi- 
ne hodic celebris , a Carehedone, id 
cft,Carthagine>vrbetotiusAfnca o- 
lim potcntifsima: a cutus opulentia 
Carchedonios fuiflc vocatos , non g> 
circaCarthaginem inuenirentur , fed 
quodaPoenisnegociatoribus Roma 
aftcrrentur , author eft Plinms hb.^7- 
cap.7>Hanc noftram fententiam noa 
dubito,quin do&ifsimus qui% -fit ap 
probaturus.-fiquis tamen morofior 
Calcedonij vocabulum retinere ve- 
lit.quoniam & Grsce fere in Apoca- 
lypfiita fcribatur, & hodiein muko- 
rum ore fit Calcedonius iapis.t ruatur 
iile opinione fua:fed ita quo<£ ****»- 
Mvi&m Grseco legendumforet: & 
Latine ChaicedomuSiC.afpirato. m 
autemChalcedon vrbs Bithymaj m- 
' xta B^fphorum Thraeium,cx eppo- 

DigitizedbyGoOgk 



fitoBy£antij;a qua tame ciuitate g& 

mamvliamdcnominari vcterura nc- 

Jnotradidit,quodfcia. Quiveroho-I 

die nefcio. quomodo Chaleedonij-) 

vuigo dieuntur.ad Onychem &Mur - 

rhinam vcterum ab eruditis referun- . 

tur. lafpide turbidara Chalcidia mic : 

tit,inquitPimius. Chalcofmaragdos : 

e Cypro adfertur,turbida «reis venis, ■ 

Fiiniusii; 5 7.cap.y. ^Chalcolibanon* : 

Xfeto&i&urop in Sacns , Apocalcap.i; : 

didiocftcompoiitacx sre & thur*. 

rt quidam fcribunt : au t forte a Liba- ' : 

nomote. Suidasindicateire<TeRuse- < 

leclri.preciofius auro ; EleCrrum aute : 

cfTefui generisaurum, (^t?^<k\oVt/- i 

^) conflariqj ex vitrb & Iapide,(vt- ; 

A«j(9aAi^a«;,)teftans eius temperatur? \ 

fuifTe menfam fan&am magn£(vt ipfe i 

vocat)Eccle%. Videtur autem /uSaccj ! 

no quemuis Japidem, fed preciofum 

/ignificare, & forte ex vitro ac gem- i 

mis quibufdam peliucidis invnum i 

conflatis, genus hoc ele&ri, aurum i 

aiitcr i 

- . DigilizedbyGOOgk 



tliter oft6)vv/«a? di&um > coficicbator. 
Adamantis fpecics Gypriavoca- 
ta, vergit inarcum colorcm, Ar- 
xnatura lapidum quorundam ,fcrro 
nut «ri polito fimilis cft. Orichal- 
cum fccundum Grammaticos cft»t 
aurei coloris,quodinmomibus inuc 
nitunvndc nomc traxit. At noftrum 
orichalcum,artis ,non naturx opus 
cfcncc ex vUis raontibus aut fodtnis 
eruitur , fedgencrc quodamcadmias 
ses ita tingitur.vtaurum prajfefcrat. 
Ciccro tertio Officiorum: Siquis au- 
rum vcndcns.inquitjorichaicum fc 
putet vcnderc,indicetnc ei vir bonus 
aurum iliud cffc?Tibia vmaaorichai 
co,Horatius de Artcprima & fecun- 
da correptis. Sunt qui AuriChakura 
fcribant,— -- Kvn^M of&x.tiwaQ*^ 
«vS } Heuodus m Cly peb Hercults. vbi 
incerpres: 'o/ &x ahK ®'^ • AA *V x^Am^ 



,GoogIe 



Defe^urk LtpiduMj&c* 
Ferrum,Gr<ecis cft <ri<ftv§©'. Ftrru 
go>rubigo ferri^ <nH?v. coiuscolor 
foris quidem^ e fufco rufloc^ : mixtij 
ad coeruieum tendiL vnde ferrugme- 
uscoiorin hyacinthis <3cviolis ccle* 
bratus.hodieviGlaceum coloremvo 
cantjVt quibufdam piacet. mihi pau- 
ib nignor, vei coeruieo faturatiorm 
hyacmthoquaininviolavidetunetfi 
apud Claudianum 2.deraptu Profer- 
pinseicgimus, 

—^—dultiyiolteferrminepinnt. 
Proximus quidem,fi non idem^color 
cft>& avioiis ianthinus 5 ab hyacinthis 
(quos Vergilius ferr.ugine.ps cogno- 
jminat.Hyacinthinus dicitur. Sunt q 
cundem caftanea? coiorem faciunt, 
(vulgo ^mmhiaun 1 37agdefar&>) % 
tamen pauiqplus ruffi^minus autcm 
caerulei habere videtur. Rafe vero fer 
rugims color aiius c&^dc nigredine re 
nxiffa ruflefcit magis , vt xerampeli- 
nus. 2.t<f i Hf$7ts dicituraut cogBomi- 
natur potius terra vbi fodit, veie qua 
. * coquitur 

" DigitizedbyGOOgk 



coqultiifierrum. Magi^S gyo<|ae^ 
H^clins vel Herculeiis l^pis alkcr: 
, cll&us^cjuQd nomen tam e ejiaiyi Cq 
ticakfafejuitribuuntj) Sidcrkes(Pli- 
iuo etiam itefte) merito vocatfitr. iiafls 
ferrumfkcieac ponderc ii^turaq* re~ 
I prjrferirat> 8t mMem fcobsm paiti- 
1 culascjue minores > yt acus y annulo£> 
l fumm&cnmadmkatione ad fe trahip 
[ t- C^oi^sgl^^^ gleho&iroe- 

Msjfpeciejaquibufdam & Siderites 
vocatur^gnem ;non fcntitns. Plinius 
]ik3^xa|nid£iufdem yerb libiicap* 
4*Adamantis(iGqai0jduxi|ia intnar* 
rabilis tft> fiiBuI^ igaium; yidrix na- 
tura,& nun^incakfceps, Huiu§ fpc- 
^ ics.Gypria mc$m r vergl* m mm co- 
lore: poft huc efi Siderite$>ferrei fpll 
ddris>^c^iderei^nte c£tgros>fedna m 
ra difaitriais*riam <k ijftibuslraijptur; 
&aliai4damlte gforari p<H#>qupd 
& Cyp^o euenit > brcui t er^ ys degc^ 
ftercs,iionwftk t^ntum^ 
benuSicillff.vndeOriten^^c Sidejrir 

' ^DigitizedbyGoOgle 



Ve-jtgurts Ltpiiumjfrc. 

t£fi> Adamantura gcaeris ellc allqujj 
conijcia^fcd cu capite decimo igal* 
bus hanc gemmam (Sideriten) cede* 
re negct: quarto> optimo Adamati fo 
lum id tri-buit, ficut & inuidam adi- 
chis vim:fiderit£m degenerem i&ib* : 
frangi ait>vnde & ignibus eundem c$ 
dere verifirnile fuent; fijnodb non o* 
mnis adamascedit^eatenus faltem vt 
in calefcat. Grph eus in ter lapides thc 
riacos, vt ita dicam> id efhferpentium 
morfibus refiftentes, Ojftritea nume* 
raUe$?kiwfi modo Fedteiegiturinle-; 
mate fimul & carmine: 

Fonb autem ogirlw Iegendum,vet ' 
4$iri&>2mt %/r^propter carmeju^ ! 
^rias enirhjegimus, 

falia^^QT^quod non probo»] 

Eunde vero & Siddriten nbmmat: \ 
&Iapidem lacit fubafpertL nigrican^ ) 
te^denfumifblidu^circuiidantib.eurfl i 
vadic^fibri^uibufiiamrugafis. , 

"DigitizedbyGoOgle 



Agricola h#c no con|iderattit,ncc 
alius quo d fciam. Cauedttm aut ncc^ 
vbi Magnes & Adama^cum vterquc 
Siderites di€atur>c6fundantur:quod 
forte fecit Plibius ciim Ohtenglcbo-- 
fafpcciccirctraditquodcoucmtM^ 
gneti fcu Magnctidr: & igne no fenti- 
re>quod Adamati tribuit, Orphei cer 
teOritcsM^gnetidi potxiis f Adama 
ti cognat us fu erit > cum intra co rpus 
fumatur cptra fcrpcnhu fnprfus; A$a 
in^saute^cpcnirationehabcat intro* 
fumptus: Quin & tritu e virjo bibi . iu 
bct, cu Adaijias np tcratur: & in-ignl 
proijcijV? odore iuplerpeii^&iugen 
Adamas autem ignibus mui^us^ nul 
lum pcoeuldubio halitum o dorem 
ve emittet* Obijci potefi t Orpheum 
de Magnete ftattni ancea egifTc .;. v$ 
hic Magncf eile non pofsit. Rc-? 
^ondcOiDe Magncte jpoetanvpritta 

Mm z 



yGoogle 



egifle vltirno loco inter Iapides diji 

gratos&facrificijsadhibendof.-Ori' 
ten vero ; non ip fu m M agn e tem fim 

piiciter,fedeius fpeciem, priraumfa 
cereinterilios quimorfibus venena- 
tisaduerfentur. De fibris illisrugaru 
fimaibus, qu«e lapidem vndiquaque 
ambiantjquarendum. Sunt autefor- 
th nihil quam iine$ qusdam autflrie, 
iquates in Scmito lapide vifunt.ur: aui 
fpecies eil h«matit£ , vt hajmatites, 
Magnetis, (vnde & Hsmatites Mag. 
fies pro Hematite iimplieiter aPiinio 
dicitur,) «fi no eadem attrahendi fer 
ri natura prsditus. Quod ad nomca 
ipfum^Magnes aLatims fcribitur, Pli 
iiio & alijs;a Grajcis fere potyvnris&i» 
iLsyvliLs ni&i HOKKhlx jaeAzr.uiit?» , Gale- 
nus hb.9. Simpliciu,) vt fubaudiatuf 
A*tf©*,ab- Orpheo etlam pxyvHovcc. A 
Magnefia emm vrbis nomine, (quarfi 
alteraiMacedoni£,aItera Afis eft.-ab 
vtraqjautemhunciapidem mittiPli- 
nius e Sotaco repetit,)MagoctesveI 

Magne- 

DigilizedbyGOOgk 






Magnefi) populi d;eaAt^rnaic.gep:^ 
r&nam & regio.ipfa Macedoniie Ma- 
! gnefia vocatur* i*x?vn tis verb 6$[&xm 
^^.ge^Hafbemiaini generis lunt.; 
Longe vero alia eflMag&etis Ulalapi-i 
( di fpeculan fimiliSvde^u^lcripfi &- 
!pr£Libuit<3c 
piduram Ma 
gpetishicad- 
3ere>qua»cu 
perfere&eex 
priminopoE 
ik,ferri lco-v 
hemquatra* 
hir^ab eohjere&tem exprefsMiewti & 
acum,vtierrumeffeintell3gerecu?* r. 
; Redeo^ad&ocam^ 
fiiamdifto Orphek loco mal^^> og r 
t# mihi pofitum videt«r> & ipfijm ta 
menlapid^s^&eo fimilis aomw e£* 
fcnonnegarim^ vtahOftreo deriae- 
tur esf ^y^^llabk quatuor^v^ hp&- 
?m tribu&carminis gratia, Nec tam& 
hunc eiTcput&^ 
. _ Mm i' 




yGoogle 



ttfhkgtnm UgsndumAcoloYefkmmeo :m 
philogynonper y.in penult.) di&um alitet 
gemmam,quam &Chryfiten vocant; 
inquit Plinius, oftrea: Atticas afsimu: 
lataminAegypto.vbiochras ,nonoj 
jRxes legendum cenfeo , vt fupra ctia 
monui. Qftraritioftreanomen &fi 
militu dinem dedere.Plini us;q uera iai 
hocdeceptumdixerim, quod oftra.j 
cum prp pftreo accepiiFe videatur:i 
cum & res fint diuerfie, & qui deno-: 
minanturab vtraq$ iapidss, plurimu 
tlifFerant. Ab oftraco enim,id eft,te, I 
fta %ulina(cui quidem etiam teffe 
concharun* & turbinatorura in m> 
ri animantium comparantur. qujeab ; 
froc ipfo etiam csf x*s<fl$iut generali : 
yocabulo,&tfspe«per adiphthongtt 
inpen4tima j appellantu&csfi« enim i 
eorum fpecies vnafunfcper t.nudum I 
in penult.)oftracias vel oftracites de- 
riuat.qusduo nomina legunt apudj 
Blin.lib.57.ca.io.Oftracias fiue oftra- : 
^esCin^eft tcfaceajdurior: altera i 



yGoogle 



Achata: fimilis,nifi <$ AchateS pjlit» 
rapingucfcitr.duriori tanta ineit vis, 
# alisgemsfcalpajitfragmctis cius. 
'idclib.j^Oflracit* fimUitudme tcft^ 
habet:vfuseoru pro pumicead Isui- 

*anda cutc, Agricola Oft^citenger 
lanicc interprctat^PttmOftra 
namaiteravero>ittyf4f^r v quonomi 
ncmihioflenfaeftgcmraaiaturatiisi- 
mi Indici^oioreiqui oftcndehat gem 
marius magniprecij eflc dicebat, pras 
duram,ita vfcajias gemmas incideret. 
maiorisauiemprecij eflein eogenc- 
iccuiaurei coloris aliquid mixtum 
eflet. Germanicum nomen , a Lynce 
an aliunde eiiac^um fit;nefcio : cuua 
Lyncurioqujdcm nihil ei communc 
video. Ex Oftracite (inquitidem) 
natura in Mdeshemio traclu intec 
antru 6c charadra; facit Hsmatjten, 
ars cxMagnetc. vtra^ vrcdo,Et ajibi.- 
Ad cuteiauigada & pilos amouedos 
couenit oftracites , ita diftus cp teft* 
fimiUs fit. Miuniores Grxdtotfaw 



,Goog|e 



: *' 7}cfgumLpidum 7 &e f 

^ideritarmommaile > vt ab oflracort* 
teftis difunguerent; veteres & Cera^ 
miten , cutp teibe habetcolorem;<3c 
<cheramide> maxime cum eum coeru^ 
les bull^ cingunt. Ex crufti&cooflat: 
facilecjs findi poteit.digitis percuffu^ 
tanquam olla fonitum edit. Hodie re 
peri tur in Hildeshemiacirca an tr u m 
unanisappelIatum>coloreiiibrubes. 
Eum tracium.vt dixiyquondam arfif 
le*multa tndicant.£xiccat oftracites, 
Sta&nngitt&c. Quod ad remedia 
qui4cm forte non multum intereft 
Oftraciten teftis fimilemj&Oftreiteii 
lapidem fimilem oftreis confundiXs 
tef um vt oftreorum qu# proprie £c 
dicantur teftafuperficiem valdeafpe 
ram&in$qualem habet > vt ea ratio- 
m pumic^svicaria efle pofsi t jfic &Q« 
ilracites vel Oftre^ potius lapis. 
£De oftracodermis quidem varijs in 
!S|>idesconuerfis>inM fuolocodicc 
miH.3 Oftracias al teri tranilucida vi 
$dms eftmKtaiiigroire.Eiusfi:agme 



yGoogle 



^qK^am-oeftas etiam tcmj*o?i)?us 
alias gemmas fcalpuntjAgricola, ; A 

tur is cuius fimUiter Hb.$7.cap.m»me 
minit i J linius,hts verbis i Si.d§rites fer 
xo 6miHs ,& hrigio illata difcordias 
facit;qu.ae<| nafcitur in AethiopiaSi- 
ieropcecilbs ex ea fitjVarLatibus gut- 
tis. Pyritenquo9(inquitHermola- 
usBarbams)funt qui Sideriten vcci- 
tenc. Siderites deniqj alms>idem qui 
.Bafaltesvidetur Agricol^initio iibri 
, £.deuat.fofflvbi paruas quofdam la- 
pides^gemisiete adnumccatos, ama- 
gnis quibufda fola ; magnitujdine dtf- 
fcrrcfcribit. ^ldaudactyiiinCreta 
ferreo cplore ppllicem humanu cx- 
•primuntPlmius, fiafattesferrum co 
lore&duritie «mulatufevnde^Sc no- 
mcninuenit»vtGapite i.Qftesdi. Af- 
beflosin Arcadis montibus nafcit, 
colorisfcrrei,Plinius. Machaara la- 
pis&imtolis,proximo3C3p^e mox 
dicetur. Armatura quoruadam la- : 

Mm 5 

DigitizedbyGOOgk 



pidum dicT:a,4ImiIitudincm gerit fctt} 
autlajris. • 

Poftremoaplumbojquod Grzcli 

tu*u&/l&eft, nominatur Iapis plumi 

barius.plumbago, qua; Grads pakJA 

£/W eft,&alio nommeGaIen3.itc 

Lithargyri,id eft,Argenti fpuma: fpe, 

cies tertiaac*ilifsima } ab eodem Mq 

lybditis cognominatur. Lapidis e 

quoplumbum candidumnt, colorc 

cftqusdicitur Lupi fpuma, Agrico- 

h. J"H2matitenquartigeneris,co- 

&um,Mikiten vocari Sotacus tradit. 

Boleni«enimbo mucmuntUTglebe 

fimilitudincjpiiniufi. '.'.- 

*■■ ... :,'.'•;'*.' 

p E FO SSIL IB VS REB. VS 

qWnaturaJimiksfatreidticuiarti- 
• fi®°fi>i ordine Bterarum. 

-:>..■ Caput V. 

A Rmarura. Ea quam metallici 
^Tl.vocant Armaturam, (inquit A- 

grico- 



— «- ^"^ ■ •.-■,--■ — »r,.- ■ ^ ' 

grfcok^c^^rm|c% GcrmaniccJ ^ 
fcrri poiiti aut «ris fimiiitudinem ge- 
rat.atneutrum metallum non modo 
eft,fednetantillum quidemiUius ex 
eop otefl confici.verum eft veluti na 
tur» rudimentum ea metaila facerc 
difcentis.Lapisvcr^>qui taudem foe^ 
rit hac armatura indutus , Hoplites Hoplitev 
Gr«ce dici potcft. Armari autemib- 
letfaxum fcifsile; vnde interdum alte 
rum ven« latus adlongitudinera fex 
pedum,aut amplius, ferri politi mo- 
dofpiendeicit. Similiter cornu Am- 
monis&alij lapides armanturrfed eo 
rumarma ex auro velorichalco poli- 
to plerunq* videntur- efiefe&a. 

M(^«^* } ideft,cuitervei gladiusdi 
dus lapis ,rcpcritur in Berecynthio 
montePhrygia?,ferro fimilis^uemfi 
quis inuencrit quo tem|>orc myfte- 
riaMatris deum peraguntur,in furo? 

rem inciperc fcrtur, HutarchuS ia U? 
^rodefluuijs. 



,GoogIe 



Efredoruitt&ftadcylQrura fpeci- 
cm Acha.t* aliquandq redduntjPiin; 

Molaefigurircpr2fentat.iapisfm.04 
laris Yuiiinjjs inuentuSjAgricola. • 

QIlsaIicubief?odiuntur>natiu<e,. 
mollesin tcn?a,foris lapidefcuntjVt! 
Ge.AgricoIa tradit: & Germanice in< 
.i : terpretatur ^rbf #ff:Gcuti Otf racite"' 

^opffffcm. Nonnullis in locis Ger-i 
maniaj erTodiuntur etiam vrn<e ficti- 
lesjin quibus cineres mortuorum co 

buftorum conditi fuerat,antequanii 
religio Chriftiana rcccpta fuerat, eas 
impentum vulgus in tra terra eiTe na- : 
tas ibiperfuadctjdem. 

PanifimiIiscftlapisrQtundus:que : 
I>«monispan«mnominatprope Ro i 
teuillam Heluetijs finirimu oppidu. i 

», %,n- ^atina? in modum cxcauati. Pli- ; 

«cp6*m. mus dicitHcphsilitcninCoryco na 
tum fpeculi naturam habcrc in reddc ! 
dis imaginibus,quanquam rutHupi. 
Nomen ex eo inuenit 5 qubdin Solem : 
additus(/?o//«#) aridam matcriam ac 



i 
ccn- 



^Google 



. 4 v O •■■■■ 

"cen^at,noivalitcr'atU|>ccuIumt:<?n- 
caoum fklfurata^ftramma, farmcnta, 
Idgenuslapides ia rubro nigri colo- 
ris reperitmfc Hildesltemi in foffa jsaoe 
niorum,qua fpe&atSeptenr rioncs.i» 
modum veropatinae exeauati funt,& 
aur ea armatura rutiiant.quare & red 
duntimaginem > & oh Sohsradiosob 
ucrfi aridam materiam accendunr* 
Agrieok* :•- ..-..:-■ 

InRota figuramformaturTrochi 

t»ab eaipfadidi. De quo idem Agri- 
colareumiapide ludaico (inquir) co 
gnatioBem babct Trochitcs.Etenim 
eumeinatura dcdept tympani figu- 
ramveius parsrotundaheuis efl *vcra- 
quC' vero lata habet qucndam quafi 
modulum^modiolum»)i quovadi-. 

que radij ad extimamjorbis partcm* 
quseipiiseftlococanthoram^procer 
dunc4taeminentes>vcflrrae.fiac^Mul 
tumvariantquantiracc.-£edminimus 
adeo paruus eft,vt maxim us deeuplo 
maiorfic.Maxiaau§vcro.diia£usdigi 



^Google 



T)eji*t#h lapidttm s &?, 

tum tranfucrf^TjTcrafTus tcrtiam ciuf : 
dem:partem } aut amplius.Diflertco* ■ 
lorc. nam aut cinereus eft, aut nigri- \ 
cat,aut luteus ctt.{ed h magis jppter : 
contagionemterra; taliseflefolet.in 
tuscnim carteris candjdion Omnis 
fradus lapidisludaiciinflar isuiseft, - 
&nitet.Frangituraute fimiliter vt IU : 
fciin iongumJatunijobliquum. Ina- : 
cetum impofitus,vt Aftroites, bulias ; 
agit:atq$ ctiam reperitur interdum a, : 
fe tanquam Aftroites mouear de lo- ! 
co. Atextrochitis nondum fepara- i 
Entro- tisconitatEntroehos.-modoex bi- ! 
nis,modo ex ternis,mod6 cxquater-i i 
niSjfftic vero expluribus.-viceni enim i 
ficinueniuntur coniun&i. Eius du« : 
funtfpecics:aut eniniajqualiter tcrcs : 
eft.aut tercs q uidem,fed pars cius mc i 
diatumet,vtruque caput ftri&iuse& : 
Cuiusautem troehitajradios habent 
eminentesjin eo, qua parte duo com 
mittuntur,femper ineiTe cingulum rc 
tortum vidcEunst euius humiles, ca- 

rent i 



^Google 



cho$. 



«? 



rcntcingulbitoti^ 1*»C8 fimt. T?o- 
clsrta: vcrblc comunguatur»VTOi»» 
radij ingrediatur in alterms ftrias. En 
trochiquidemtumidi trochita?,ple- 
run<* humiles admodum habent ^ra- 
dios.qum f?penumcrolapis informi» 
rcpcritur vna cum trochite -& entro- 
clvo,rotsin fc cdntincnsfigura :quae 
inco qaafi quaedam radix>trocmti* 
iam abruptis,rcmanfit.Hos;autem la- 
pides gignitSaxonia ad HiideshermM 

vltra mojitem Mauricij»in commiflO' 
ris marmorisincincreo candidi>&in 

tcrra gluanofa^&c, H*e Agricola.- 

quiTi;ochiteninterpretatur ^jxm* 

gmeaer^cterflatt- Ego-quemlv^- 
ro quodanobili acceptjieqytennpaj. 
guia expreMappona:tu ungulare,ti* 
tcraos ificlos.Lapis eftMcus Jm$d» 
rus>inmediiocentruhabctcu iem VH 
diciomodioluin circukuiadij emin^ 
tes apparet,mteruaUis medijs cauis.S 
cohajretes fepares, fingulis v«rin<$ ve 
lutifig^ 



yGoogle 



I, 




2* 



*■;■■' Z)eJiJ*U&&$& ^W>&€. 

x vt Rotaefigillum non inepte hic U 
pisvocariq*ieai;. Figuraautcmciu; 

hsceftr :,,.-■ 

Belcmnitcs l 

Sagi ttx (qux 

cis dickur) ef- 
figierepneiea- 
tat.quareSaxo 
neseumvoca- 

Buloexephiil ' 

teaifegittacopofito^ 
fdjjfoffc) nominant;potumq$ contra d 
iuimodi iuppreisiones Sd noctis kd 
bria valere dicunt^acfafeinationibu' 
occurrere.hunc lapidemjbpdie qm 
dam medici pro lyn curio habcnt & 
vtunfurvqui- ex vrmaLyncisnonco 
creuitrnecenim vllum tale fok Lya 
curium, fed veteres fcriptores fiicci 
num, vtdixi,fic3ppeMarunt*quodi 
pfis opinioneperfuafum eiTetex vrii 
na lyncis fierL Si quk tamenvnquaa 
tyncuriEu GracorumLyncuriuEi, quod no c{ 

fc 



yGoogle 



«i-.^VtV;- ^ d 



fetSuccinum>vidit , hos belemnitas* 
opinorjVidit.nam exeis quidam fuc~ 
ciniFakrni habent coidrem> & pelfu 
cent;quidam paleas alias<£ res minu- 
tas>tanquamSuccinu adie alliciunti 
feperiturautem belemnites iripluri- 
bus Germanise locis. Belcmnites eft 
autcinereus 3 autcandicans> aut inrd 
bro nigef > qui omnes mueniuntur 
HiIdcsheimi:autSuccini Faierni co- 
lore,vtPrufsiCus & Pomeranicus. v~ 
ftus vel carididus fit, vel in caridido 
cinereus* vterque reperitur inter vr- 
bcmHilcksheimum & arcemMarie- 
hutgum iri marmore antri, quod a na 
riis appcilant > ad finiftram. nam locu 
illutri quondani af fifiTealiainulTa>pras 
tcf huius iapidis odorenu iridicant. 
quiri aucea armatura fion modo be- 
lemnkera Hildesheimi iri fofia rnoe- 
fiiorutri generatum ortu,fcd eius etia 
radicem conueftit cxtrinfecus ; quas 
armaturafincartemirifice nitet, atqp 

Nn 



yGoogle 



'Defigurklap uM -^^ * 

imagineoiinftar fpeculi rcddit. b'e& 
nibe autem fi confricentur,ex eis qui 
damolcntcornubouis iimatum aut 
vftum>vtHiIdeaheimi in marmoris c- ; 
iufdemodoriscommifiurisnatirali- 
quiiincodore funt y vt rcIiquLdiucr* 
favero cft ipfls magnitudo* cum em 
maximiseiTe foleat digiti longitudo t 
& crafiitudo y Hildesheimij s in folTa I 
moeniorum, qua fpedat ad Septea* : 
trion€S>reperds,eftinterdum fefqui- : 
pedislongitudojbrachij crafsitudo. : 
at figura omnibus eftfagittas ex am* ; 
plaradicedeficientisin tenuifsimam : 
acicm.-omnibusanatura ineftquxda ; 
quafi rima»qua'fit utfacilius iniongi i 
tudmcm diffindantur,fed eapellud- , 
dis magis quam csteriseft cofpieua. : 
eademxnterdum aurea armaturaye- 
flitur in'tus.in alijspraetcrca incft ter- \ 
ra/in a!ijsarena,inaiijs iapis>quiBoa : 
ipfe folucn vt Beiemnitse in conuiB 
acutumeftturbinatus^edctiamarer i 

M 



yGoogle 



j$ & tcrta. verum iapis quem comi- 
itet Belemnites aurci coloris armatu-t 
rate<3;us , plerunque copftat ex cru^ 
ftis-, tanquam membrania quibufda 
primolatis> moxmagis aemap ftrk 
$i$. qiioniam vero Belemnitas exio* 
garit,, Prufticis & Pomeranicis chi- 
rurgi curant vulnera : ijfdcm medicii: 
&Saxoaesfuis 3 pon alitetac lapide 
ludaico frnBguntcaleulos. HscA- 
gricola. * 

Belemnitsicones hicpQfitaSjfV ; 
.>; -v cun^ujtt numeros dcinceps 

tnarrabimuSi : ,b>- 




N». ^ 



yGoogle 



- 1. /Belemmtes/velDa£iylusIda!u$ > i 
maiqnfic di&us a figura fagittar. vndtf 
& Germani quida 2C(pfc^o^, hoc eft; 
fegktam Incubx appeilant. Nigricatj 
& radios a centro diffundit , vtappa^ 
ret;folidus, exceptabafi;ficut etiara; 
cornua animalium aliquoufi^ caua; 
funt,inde foiida. Acceduntautem o- 
dore quoque ad cornu vel os vftum,: 
autfeliumferevrina, Subftantia fria-: 
bilis fere eft,colore nigricauQuidami 
ex eis fradi fuifle videntur > & rurfusi 
fpontecoagulati. 

2; ^Eiufdem bafiscocauainmc- 
dio r terram veliutumcontinens. 

3. Eiufde allafpecies,intus atra&i 
Ix uifsima ^Tiuliis ra di j s t foris albicas,i 
tanquam crufla e qreta indu&a:fub«l 
iiantia ei durifsima, vt & ignem cmit: 
tat tanqua Silex.foetorisnihilliaber,i 
magnitudme &figura,cacuminis ctia 
modice inclinati,poliicis articulu fu: 
periorem referens. - 

4. Bclcni» radia ti £p ecies mInor,i 

lincai 

DigitizedbyGoOgk 



__..., _ '■■ 9* 

lincapcr medium diuifa, &a<llucem> 
pcrfmcua:minusnigra,e fufca candi- 
cans,vel etiam fubrufla, obfcurius ra 
diatamecitafcetida ; qua multi phar-. 
macopotehabentprolapideLyncis: 
cam prǤfertim fpeciem, qusparteal 
tcra pcllucet,& fubruffi colons cit,li 
ncamediam fecundum longitudine 
diuidente. Hic inBorufsia propc Re- 
giomontem magna copia cx monte 
effoditur,a vetenbus ob pcrfpicuJta- 

! tem,vtIo.Kentmanusa4mcfcripfit, . 

I Lyncurius appcyatus. Sagitt* no- J-p'**'. 

\ mineltalosaudio.nonBelcmnitem 

\ noftrumA4 G *°^P cwan * nun<:u P a 
ECVulgoSaetannquaquidemnonto 

tum fagitt* telum,fed mucroferreus 
tantum repraefentatur, cum fftisbar- 
bulif^vtitavocem.quasGraici^j^ 
vocant.has enimali^ui oyxz$i&&&ise 
n&watywxs apudHippocrateminter 
prctantur:(Galenus firapliciter ferru 
teli;) ego non ffyxM,fed o>«W,(rd eft, 

^ncos)lcgerim. ri^rf **&&■&& 

•Nn 5. 

. " • DigitizedbyGoOgk 



Ws^i^i. 



2>_ 

§m<mooy<i>v& ^^uDToa 5 PoIlux.fcdali- 
fei melius.*^ *? ^^<^^x*m^;af ?$$ 
^j&Acqw»,- Lapis Belemnites^omnis 
pleruri<^conftatcortice,&parteiii- ? 
teriore ceucafne:nonnulIi$ etiamc- 
dulla incft mollior. Germani qul- 
dam hunc kpideni vocat £ttd}$f&M, 
id-cft>Lyncis Iapideni;[et/i pharma^ 
-copolas quidam,non quamuis huias 
fpeciem, vt dixi 3 fed minorexn >fiib.r 
ruftam ) & aliqua exparte peliuccQ- 
reoijpro Lynceo lapide vfurpant/Ja- 
li} €5e$$$j{cm, a fimilitudine celiqcf 
fcho§ vocamus.vndeetiam ad vulne- 
ra prodefle conijcitant>& ad pleuriti 
dcm 3 quasvcluti telum quoddam ia- 
ternum vrio in loco pungit & affli- 
git>tanquam exipfis rerum formisac 
figuris vfumearum &remedia indi- 
cante natura. Alij 3&ppettfJ«st, id cft» 
Coracian aut Coruinum lapidem , fi* 
ue a cojore nigro , quo fpecies eius 
qusdam colorantur ; fiue>vt quidam 
augautur ? a coruini vemri fimiiito*" 

DigitizedbyGoOgle 




dine. Adrenum calcuTosin HBfpa- 
nia eius vfum effe accepi. vftus quk 
dcrn videretur mihi vtilior > faxifra- 
ga praefertim & alijs admixtis.-aut po- 
tius liquor/m quo tnacerata hasc fue- 
rint,colatus. Dentesetiamvftus ex- 
purgatrpoflet autcm odoris gratia a« 
fiquid iridis mifccri.Malleo percuk 
fus, per tranfuerfum plcrunqucfran- 
giiur, & graue olet iutus vt di&um 
eft: & ae vftus quidem virus illud de- 
ponit. Suntquioculis equorum ad 
exterendas ckatrices>vftum inficnt. 
Audio& ad vitrum nefcio quem e- 
ius vfura effc, & Alabandicum nefcio 
quam reae appellari. Reoeritur cir 
ca Siblingam pagum , qui Scaphu- 
fiaHeluetico oppidojitinere duarum 

horarum dKkat: &in vicinia* fijpra 
Haliouiaji^6UuxtaAezingam,ina, 

gris afperis.lapidofis, & folirubcn- 
tis>ni fallor.aiiquando etiam in ar- 
uis , vbi franguntur aratris. Iatc-r 
gtos etiam reperirLaiunt ,fcjfi quada 
- Nn 4 



yGoogle 




feu rhombi oblongi vtrintj mucrQ* 
n3tifpecie,autpyramidispotiusduI 
plicisiundisjnuicembafibus^mucro 
nibus autem oppofitis, Sed tales vide 
re nondum mihi contigit. h quiter 
tio loco pi&us a nobis exhibitus eft, 
prae caucris yidetur daclyji IdeT nomi 
ne dignus,a dadylijd eft,digiti , pol- 
licispra?fertim,humanifimilitudme. 
nam&crafsitudine fere poliicis eft,' 
& m teretefiguralatiufculus ad latc- 
ra,&obtufior in extremo: & inftar 
pollicis porrc&i in fummo inclina- 
turmodicein obliquum:&cutecan 
dida yeftitur.Idxi Da#yli, inquit Pli, 
niuSjinCretafcrreo colore pollicem 
. k um anpmexprimunt.JFerreusquide, 
& pro nigro accipiatur, his etiam ma- 
gis conuenerit;ficuti & durities fcrri. 
kteiautemablda Cret«emonte di<fH 
yidentur:in quonimirumnafcuntur; 
a cuiusmontis, aut altcrius forte co- 
gnomims iuxta Iliumnomine, nafce- 
«esin eo,aute,tiaminalijs, fedaltifsi* 

xxrif 

DigitizedbyGOOgk 



9* 

jnis tatiim^quales funt"Alpes noftra, 
mediciyeteresGracildaeas quafdam 
plantas cognominarunt. Ab eodeia 
quidem Cret» monte,Corybantes e- 
tiam olimfimiutcr Dactylildzi di<9i 
funt.hos Iouem nutriuiflc fabulatur: 
& ne vagitu puer proderetur , nouo 
! lufus genere cxcogitato,cIypcoliss- 
aeis inter fe concurfantes, sris tinni- 
I tu & numerofi pedis compofitione^ 
j qui da&ylus inde dicius eft , Saturnu 
1 fefellerunt. PetrusBellonius Singu- 
( lariumfuorumlib.i.cap.ij.tradithuc 
| lapidem,Dacl:ylumId3?umfcuBelem 
I niten(noncnJmdiftinguit)in monte 
} diuilohannisdic^oprqpeLucembur 
| gum oppidumnafci tan£acopia } vt 
j cumGaUorumrexfrancucusmuni- 
f racntum eo in monte cxtrui iulsiflet, 
I fofforescumtrespaflusprofundita- 
i tis exegiflent,nihil vb erius his lapidi- 
bus inucnerint. eofdcmqj falfo lapi- 
dum Lyncis nomine pbarmacppceis 
diucndi. Psoniam tum alijs homi- 

Nn 5 

DigitizedbyGoOgk 



»v* 



nibus diuerfis 3 tum Da$ylumld£um 
quoc^ohmvocatam obferuauimus: i 
ab eo nimirum, quodPaeonia; fcemt- 1 
^radiceSjbuIbof^ferefeunodofs^ » 
& huiclapidifigura fimiles.» ficut & l 
HaftulsregiaeradiceSj nalci foleant, i 
Inhorumlapidumgenere maximum ' 
aliquiCeraunlte vocant* vti fuprae- i 
t iam monuirego Plinij Aftrapiam efle ■! 
puto.Vnumexelsdepirtum diligen- . 
xifdmusKentmauus ad me mifit, no* : 
»em dlgitoslongum,diametro in ba- I 
& (qu# radijs diftinguitur)duoru pol ; 
licum,€olore fufcoia cinereo-his vci 
hisadfcriptis^Hicmaioriapis^vulgb I 
Ceraunites vocatur : fed male. nam 
Hildeshemiinfoflacircum moeniare ; 
peritur:&alteriuslapidisreive attri* i 
tu , vt cornu vftulatum olet* {cd alij \ 
ibidem inueniuntur odoris experres. : 
Idem Gepping^ in ducatu Vvirtem- : 
bergenfi, quatuor miliaxibus a Ta- \ 
binga/inmagnacopxa «x agrisinter 
"-- - '■'- ,•;.. ara&« \ 



yGoogle 



99 

^randum eruitur, Diflferentlas eius 
plurcsfunt. Inucnitur cnim cinere*- 
us, qui olet vt cornu bouis vftum; A~ 
lius cinereus, qui non alet> lapidera 
infe continens : Alius eiufdcm colo- 
ns> fine odorc, terram eontinens:Pei 
lucidus;Albus;Niger radiatus : One- 
raceus & lucidus, qucm audio in Ica- 
Jianonnulios Pnigitinj(nefcio quam 
xt&hr) Jk lapidero Alabandicum no- 
-«iinarc.' Ego in arce prope Roteuil- 
Iam apud barone Vvilhelmum Vvcr- 
nerum y Iapidern Belemnitae fimilem 
vidi^pedalemfere^non radiatum :ia 
cuius fuperficie animalcula quaeda* 
vt Iacerti 5 eminebant. Gum Da&ylo 
Id^pfimilitudinem aliquam habetla 
pis y quem Steatii^e nomineinfira ex- 
hibebo^arte fbrtafsis ita fc&us : vni- 
cum enim vidL 

Andrpdamasargen4mtorem ha- 
bet ^vt Adama$>quadrata d & femper 
WeireIiisfimiIis,Piinius. Sic & PyrW 
fasquidam. -:-." 

DigitizedbyG00gIe_ 



ATeft«figlin?limi!itudiiicCerai|. 
mte$,feg*dT9f> lapis a Grsecis didu$i 
videtur;ficut&; Oftracitcs: quemta-: 
mt Plinius pro Gftreite(id eft,Oftreo ! 
eonchasmarin^ priuatim di&zfimi- 
lifapide,autOftreo ipfo in lapidemi 
conuerfo^accepifcvtplunbus fuprai 
Cap.4. in Sidcritas lapidis raentionc 1 
indicauL Ceramiteseademefletqua i 
Oftratitenvocant y hifiqu6dhaccce- ; 
mlcx interdum bullat cingunt, Plini- : 
us:qui Cadmias etiam fpeciem Oftra- i 
eitin vocat^totam nigram, & catera- ; 
rum fordidifsimam. k^cc^ Gne- 
ca didio teftam vel tegulam fignifi- 1 
eans^adGermanicum €5cljer& acce- : 
dit:& «Jiteram Grasci quidam, tan- , 
quamSch.proferunt. Plinijquidam ; 
codiceshahent Cheramides, ego Ce 
ramitesvel Ceramoides^^aJ 1 ^) : 
lcgcrim : vt pro Cepionide, Lm&M ■ 
jneodcm* 

TigxiicredifimilitudinchabetBa- 1 
feItcsMifcnus&Sycnites:Trabis(/^ 1 

vcr* 1 

DigitizedbyGOOgk 



^^tainHildcsheimio^AgricoU* 
Videinfracapuio. 

Vitrea fpecie nafcitur gemmaBc- 
lus dida in Arbelis , nucis iuglandis 
magnitudine,Piiniu& 

J)E MEBVS URTIFICIQ- 

jisfii^aytefiSk^x metallisjapidi- 
bmacgemmk* £ap. VL 

DE rcbus fofsilibus qu* natutal 
fimiles fint rei alicui artificiof<£* 
prscedentt capite di6him c&: in kac 
vcro de artis operibus qux ab homi- 
ne fiii nt ex m etallo> lapide^autgem-* 
ma dicemus;fed paucis dhpntaxat » 6C 
Ipeciminis gratia:omnia enim pcrfc* 
qui nimis prolixum fbret. Sequenmr 
autem Mc quoq$ lioerarum ordincnu 
- JC A^^edificia&flruduraslauti- 
orcs adbibetur Marmora diuerfaypr^ 
ripue ad columnas , & incruftandos. 
parieres,&lepulchra,&c^ Marmora 
(mquit Agricoia)non habentfingu- 

DigitizedbyGoOgk 



r>4 

laria n omina ffe d, vel ex colori!>u$ 
quieisinfident>vel ex regtqmbuS iri 
quibus nafcuntunnominantur. Dc 
AIaba{irite ? qupd nomea fuum fer- 
uatin plenfcp linguiSjLatina, Grxczj 
Germamca>aUj$ 5 (iJCut & ipjfam conj 
mtiae Marmoris nomen)nonnihil di 
ximus fupra :item de Bafake. Mar- 
mor in.metailis repercum Agricok 
<E5pai interpretatur. Aedifiajs cci- 
am alij lapicbs,faxa,calx & arena n^ 
ccflaria func:dc quorum fingulis mui 
ta Vitruuiusy&Plinius. Gemma; e~i 
tiam ad eam aliquando magnitudi-i 
ncm pieruemunt.vt pro faxis aut mar 
moribus fcr.c,atdibus.facris prscipue 
ornandisaccedant. Harum enim pa*i 
rietes lafpide incruflatas vidit Erafr 
mus Stelia.Iafpi de (inquic idem ) anil 
tum nobilitacur noftra Cygnea Tii- 
bantinorum^vbi tantacopia cFuitur». 
y.c «dificijs publicis (ru di tamen for- 
ma)a veieribus fi t i ncl ufa. E t r urfusr 
laba author eft$maragdum;qua Cho. 

lam 

DigitizedbyGoOgk 



Um vocant, aedjfici # includu id<$ yt- 
demus in plerifqj Germanis templis,- 
nara &iilicin argenteis metalUsinue 
niuntur. Pfeudofmaragdi Theophra 
ftus racminit;Eius forte gcneris eft, 
quiin BoheraiaPragas in diui Viti fa- 
cello confpicitur jparictibus illic ex 
co incruftatis. Alabaftra fiu c pyxi- 
desvngucntariajfiunt cx Alabaftrite 
& LygdinoJam inde a vctuftis tcpo- 
ribus»Agricolai 

Annuli* Annuloru ali j fine gema 
fiuntex quouis me£allo.alijs.,aurcis 
prafe.rtimjgemaincluditurin ea qua 
fundu(Grsci <r<pp</lov&u fimiliter, vcl 
Witofarvvi&iJ i x i crq>fctyifioQvb«wy,~)Vo 
cant.eaqj vel figura habet aliqua, vcl 
nullam. figuraru aute ali« cau« funt: 
alia extant,qua$ ectypaSj** ¥ *K*$e& 
«^ef/ rvvmy appellant.Et quiage- 
mas aut fculpturas eclypas apud au- 
thores aliquando legimuSjpaulopla 
ra de his dicamus. Seneca de bcncr- 
ficijs iibro 4. Paulus > inquitjPrsto- 

DigitizedbyGoOgk 



Vej 

riusinconuiuio quodamTiberij Cz 
faris habeos imagmem e&ypa & cmi-: 
nente gemma. Vnde liquido apparet 
c&ypondici.cuius figura promineci 
ideoc^manifefHor efb^ m^^o-^w rii 
<?v7r&zj&vQp. quare etiam Grammatici; 
Gneci vt{u7rw7fyop interpretant <pcwi«\ 
fmityojj. Solent autem fere plaftarum, 
^liorurnq^ ardficum>prima2 imagines 
feu exeplaria 5 ol ti/tto, rk ^^tptoot, - 
eucrtpgccyififycmx effingi fcalpive; ab : 
ijs vero imprefsis in moiliore aliqua 
& cedentem materiam imagines (m 
v&yCCTT&K&G-tJictrKj! hca-cpfccyia-^ccrcc, k/£<* i 
y&cz>ixpccy{*.xTct>) expreffe, extantescj) 
redduntur> quseprotypasfeii proto- ; 
typosfuasideas^T^T^^^^^ vt \ 
Platoniceloquar^) omnino imitant, 
vnde & imagmes di£he>& referunti 
Sic & in annulis fignatorijs figura a 
ua^wf oTVOTo^cft : cera vero fignata> i 
txTv-miftfepct. Plaft* ad fuos typos, : 
argHIajgypfo.&alijs vtuntur. Geffi- 
marij vero. fcu fcalptores genjmarfi, 

olh'M* i 

DigitizedbyGOOgk 



9% 

Ufa8oy&v<p$h gemmas minus daras ad 
hocdeliguntrvt quas Gcrmani vul- 
go alem mollitie puto, <5pet£fldn ap 
pellant, &t&ammmhii> ^d aiiter A- 
gncola : Lapidis (inquit) quem , quia 
eius color candiduSjpinguiorvide- 
tur efle 3 Germani ex lardo nominaue 
runtjCquidamvocant Gemma huia, 
limes aibus diitinguitmodo nigram> 
modo cineream rnateriara. Eius pars 
potifsimum candidakdor, &Sarda, 
xioftris teporibus omnium maxime 
aptantur ad e<ftypas fcalpturaSiNatu 
raquidem totum huius lapidis cor- 
pus vicifsitudinequadam nigroris <Sc 
candoris ornauit.£rafmus Stelia Ge- 
mohuidasnominans^ eafdcmveteru 
Pasantides non rede facit. De eis etia 
funt Mefomels (Mefemelanes^autfcemU 
ninogenere Mefmehn£) nigra vena que 
libet colorem fecante per mediuin. 
Vidi albicantes infculpta facie huma 
na,ad magmtudmem &figuram dc- 
narij.Sicilic. 

Oo 

DigitizedbyGoOgk 






Annulisfequentipaginaadiungu 
mus figuram,qua annuli duo, & gcm 
msin circuitu duodecim reprafen*: 
tantunAnnulus minor gemmamco-: 
tinet Adamantem. Maior totusEle- 
<S:roc6ftat 3 e6queFalerno,fiueChry- 
fclcftrcid eft 3 aurei & pellucentis co i 
loris^in quo animalculum quod in 
hortis repcritur cimicumfpecie>ru- 
bro nigroc^ colore diftindtum , natu- 
rainh«fit.artifexmaflula tornata ani 
malculo pal$ locum dedit.Huncdo- 
no mihi mifit e Polonia Antoniu* 
Snebergerus meus* Gemmse in cir* 
cuituduodecim e nobiliamnumero 
funt,qu£annulisincludifolent:quas 
licebitduodecim GemmaruminPc- 
dorali fiue Oraculo fummi Pontifi- 
cxs in VetereTeftamento nominibus 
appeliare,&fuum cuique colorem 
addere.-ficutnos in Corollario ad E- 
piphanij de Gemmis libcllum md« 
auimus. 

An- 



yGoogle 




Annulus cum Callimo lapillo, cfu- 
plicifacichumaaainfigai^nfra poae 

tur cap.ii» 

C. Capuliscultrorum &enchiri- 
diorum aptatur Cryftalii, IafpideSj Sc 
alisforfaagcmm*. 

CochleanaSuht e Succino pcrqua 
clegantia. Item ex marmore Zebli- 
cio,(vtAgricolanominatab cppido 
Mifcnsiuxtaquod efiodit : vidct aut 

Oo i 



yGoogle 



De 

Ophitse cognatum efTe.nam vulgb c- : : 
tiam Serpentaria nominantjcochlea 
ria>& pocula faciunt Mifeni: quod ve I 
neno refiftere perfuafi fint; atq$ eciam . 
globos,quibus muiieresficcatlinea : 
capitis velamina 3 cu ealauerint: pr#- \ 
terea cruftas planas & con uexas , qui 
buscalefa£Hsnoftrihyemc>cuminle 
«Socubicularifuntjfngidafouentme 
bra:&iilis quidempe&us&ventre: : 
his Iatera> pedes , brachia. Ex hoc la- 
pide fa&i cochlearis iconem reperi- : 
csinfra hocincapitein V.Iitera cum . 
Vafis. 

Corolhe precarise figuram torqul : 
fimilem>infrain Oiiterapofuu 

CorpusmetaIlicum,montisqua- . 
damfpecie 5 ex omnivariorum metal- ■ 
lorum & lapidum genere, ab artifice i 
aliquo 5 makhafeulithocoIla tenaci, < 
fummainduftriacoagmentato^addi- : 
tis ctiam exargentoinftrumentis qui | 
bufdam fodinarum,& Metallicoru, t 
hoceft,mfodinis laborantium ope- i 

rarum> : 

DigitizedbyGoOgk 



raru,imaginibus aliquot iparfira>rcs 
admiratione & contemplatione di- 
gna>confici potefi Quale pulcherri- 
mum & maximevarium,Ge«Fabriciu 
illuftris Schol* Re&orem Mifen? , vi 
rum mukifaria dodrina confumma- 
tum,habereaudio. quale ctiammihi 
is idem ex omnibus ferc fofsilium re- 
rum Ioachimicas vallis diff cr|ti p > fua 
& clarifsimi apud Fribergenfes Sena- 
tons Valentim Gra-uij liberalitate ati 
te annos aliquoc fieri curauit. Qu« 
mihi fane prima fere & primaria, vt a- 
liquid temporis fiudijq* fuccifiui in 
hisrebus cognofcenctspqaerem,oc 
cafioextitit, 

Cos. Cautcs & Cotes in plurali 
numero fere,funt faxa dura & afpcra. 
Cos in fingularU apis quo cultri & a- 
liaferramenta acuuntur, aGrsco <e*c$ 
^nimirum peraphsrefin.Earum plu 
resfunt difFerentise. Olearijs di&is o- 
leum,quotrahataciem 3 iliinitur.his 
tonfornouaculas cxacuit. Aquarias 

Oo 5 

DigitizedbyGoOgk 



aquamadefaciut. Coiorefuntnigra,' i 
virides,fufcaj,qua:damaibum&ni- i 
grum alternant.Figura quadrat^ funt i 
autfiunt:quaedam e marmoribus.vt 
e Naxio , Naxia;. Cotes autem ma- : 
gnaj tympani figura e lapidc mola- '. 
ri duro fiunt,quas vci homo vci ro- : 
tulaverfat. Aquariajqua^damfiunt i 
etiam ex Iignoin lapidem vcrfo in 
Bogmia, ad Cracauicium arccm , ia 
figuram fere triangulam formatar. , 
H£cAgricoia:apudqucm piuraie- ! 
geslibro quintodenaturafofsilium, i 
Extat 4s Cote Ge.Pi&orij carmen» i 

HoTEC SE QjrENTf 
figurdexhibentuK 

Cos duplex aqudrid & oiearia : quarum i 
dtferentia^elintonflrinisfdcilee^audire, 

Coticula,cum linekauri graduum > &t£t ■ 
genti&risqicolarum. 

PugiUawelaminUSdxinigrififelis,cu 
jbhexeodem. 

Coti' I 

DigilizedbyGOOgk 



10* 




CoticulaaCotediminutumnome 
cft:ad cotisenim qua cultri acuun- 
turfiguram,quadrata formari folct> 
naturae alioqui longe diuerfe, vt Ca- 
pite i.in Bafalte diximus.-e quo duriC- 
fimi&ferreimarmorisgenere fierifo 
let aut poteft.Quado<5 tn etia ^o j>ar- 
ua coteaccipitur,quam Gi&kxhsvkh* 

Oo 4 



yGoogle 



ad collyna cerenda in vfu medicis. I 
Contrafuffufiones oculorumcumla ' 
#e m cociculis cencur, Plinius lib »" 
Cociculam qua aurum ■<& argentum ; 
probacur , Grsci jBeo-«wf nominant, i 
aliqui ^twW^Lydiumlapidem alij 
veiHeracleumalocis vbi repericban 
tur.Lege Agricolam lib.5, de nacfof, 
Jiiium, Ouidiuslndicem: 

perwraq,pe£lora-i>ertit 
Jndurumfilkem , yuhwxc quoque ikU 
turlndex. 

Iconeius proximeretro cumCo- 
tibushabetur. 

-F- ?acieshominum,imaginesre- 
rum.figna & luera; in yarijs rebus fof- 

£iibus 3 funduncur,imprimuntur,fcal 
puntur. Exemplaria protypa fiunt 
margiihsquibufdam, vel gypfo, aut 
maflaaliquaarcificiofa, cui &fpecu- 
larem lapidemaliquiaddunt.-quonia 
non comburitur.His cauismetallain 
fundut,vcimaginesectypa; exprima- 
tux,Edyps eaam fiunt in argillaauc 

alia 



^Google 



l$amollioremateria>quas typosca- 
uos habeant,imprimendo. Sic ex- 
preilam facie fuam in argillis & mar- 
gis aliquot diucrfis orbicularifigura* 
inalijs verb infignia familias Ioanncs 
JCentmanus ad me mifit : quarum fpc 
cimenfequenti pagina exhibeo;etft 
facies non fatis probe exprefla eft,mc 
liusfavfta a principio Catalogi rerum 
fofsiliumabeo^ditr.ybifamili^quo- 
que infignia nonnihil variant,orna- 
mentis qmbufdamFerdinandiCadTa- 
ris liberalitatc additis,corona nempc 
capiti , & brachio armilla, vt viri vir- 
tus & dodrina merebatur. [Sic aTut 
cisterraLem- 
nia ali^, Ara 
bicisliterisin 
figniuntur:vt 
inappofitafi- 
gura apparet, 
cui eciaHoro 
logiu additu 
cft^pterMagacteanobis delineatuj 

Oo 5 




yGoogle 




Addidi&effigicm rcfurgentisDo 
rniniargillas Syriacas impreilam;qua i 
nuperlohannes Kentmanus pro ra- 
rifsimo munere ad me dedit , his ver- 1 
bis inEpiftoia adfcripus:Mkto}jiu- 1 



yGoogle 



k«s*.**?»»»_ 



gunculam quandam cx ifta terra fa- 
&am, quam ipfc filius Dei, pedibui 
fuiscalcauit, cum pro nobis mifcris 
vi&ma fierct. Quam imaginem do- 
no accepi a viro nobili Volrado a 
Vvatfcdorft.is fecum exterra SancU 
attulit ; & mihi retulit , Monachos e- 
ius Ioci nonnullos, qui ad San&am, 
terram accedunt^cum magnateftifi- 
cationeamoris fui peregrinatores c- 
iufmodi dono folere ornarc.Hecille, 




{jfdiunximus & atiam rutildm, Cdpr& 
icone infonem , quam pro -vera Lemnia Fv, 
Cdlceolarius Veronenjis phdrmdcopawjitm 
meindujlrins adjne mijit,'} 



^Google 



EIus terras Syriac* color inalbei 
adrofeum vcrgit perparum. modicfc: 
srenofa videtur guftanti, non afpera: 
famen : necglutinofa vt alixargiilj,; 
sbaltera parte Crucifixi imago eft. I 

In monbus apud nos,Vocetio pre 
fertim,& viciniorenobis Albio, argil . 
la? genuscinereum & duriufculum.i 
xt iaptdefcat ferme , reperitur, quod 
sliqui vulgo Hepatiten lapidem (ifa ■ 
ktfitin) a moliitieputojnominaat: ; 
aiij: CDJergef quafi margam .- eam & ad : 
prototypas s fic vt formis eius cauisin 
fundanturme.taila>cum induruit:& 
ad eclypas imaginesjcum adhucmol i 
lis ipfa prototypis imprimitur,ido- ; 
n eam eile au di o. Grxch /u$a^&.<^ di , 
xerin^compofito exiapide <5cargilla 
vocabuio.Nonnuliis in locis hocar- 
f?dlz genere agros eciam itercorariau i 
dio. Entaiiumquo^officinisdidu, : 
alijsAmentum,(eft autelapisalbus, 
lpiendidus,tocusc^fibris feufilamen i 
tisc6£ht,Amiantocognatus&Aiu- '. 

mini i 

DigilizedbyGOOgk 



io.4 

miniplumco vulgari,) in calccm reda 
gitur: equacumaquafitquafi puia- 
culaipiflaniuei candoris : cui imagi- 
nes eclyps imprimuntunquales fane 
pulcherrimas Antuerpia ad me miffis 
funt. Scalpunturautem non folum 
metalla s & iapidcsgemmsc^fedetia 
Concha: & Cochlcs marins } fpifsio- 
res prsfertim & elegantiores, vtPor- 
cellansdt&a». . 

H. IHorologij fciaterici(Cora- 
paifum vulgb nominant)pic"tura ex- 
hibuipaulofuperiuSjCuius^nomoni 
ferreo lllitus eft Magnes, vt Sepccrrio 
ne verfus a quo trahitur , ficut ab ipfo 
ferrumjgnomonem dirigat. 

/. Imagines.VideFacies fupcrius. 

Incudcs fabrorum e ferro nunt , a- 
pud Mifettos etiam e Bafaite fcrri co- 
loris & duritiaj lapide. 

Inftru.nenta varia diuerforum ar- 
tificum, e diuerfis metallis fiunt. 

Stylus inferius dcpictus,ad fcribe- 
dum&ftus cft,plumbi cuiufdam (&~ 



^Google 



-.a 




&itijputo,quoda!iquos StimmiAa.. 

glicumvoca- 

re audio)ge-! 

nere > in mu-i 

cronem dcra; 

fi>inmanubrl 

um ligneum: 

inferto. 

Li Lateress 

cluto finguntur&coquunt,ad<edi-! 

ficiorum parietes, pauimenta > cami- i 

nos/item adfurnos 3 aliosq$ vfus. 

Lithoftrota dicuntur loca lapidi- 
bus ftratam apud Varronem paui- 1 
mentanobilialithoftrota*fiebantau« 
tem e cruftis paruis > marmoreis prs- » 
cipue^quibus folurn pauimeti incru- : 
fhbatur. Vide Agricolam libro 7.de ' 
nat.fofsilium. 

AL Men£e fiunt no folum e ligne: \ 
fed etiamlapidibus & marmore , fiue ! 
folidsifiuemarmoreaut lapide fifsili I 
incrultats duntaxat* 

Molarislapidisicon pofita cCi Ca- ! 

"piM! 

DigitizedbyGoOgk 



pitc i.adiu&alapidi cuidam exaqtia 
nato.Grasci ftvXfoL» & /zi/A/w vocant. 
$um carmine celebrauit GeorgiusPi 
dorius. H molari duriori Cotes tyra 
panorum figurafiunt,vtfupcrius di- 
dum eft. 

Mortaria feu pil* ex diuerfis mctal 
lis fiuntpro vfu diuerfo, medico pne- 
fertim,vt ^re^orichalcOjpkmbo^qir^ 
dam exmarmore duro alijsqj lapidi- 
bus m Aethiopico fubuiridi , Thyits 
£thyijs>ideft>mortarijs didoapud 
Aegyptios.-cui figura cftrotucUb&c* 
fit autem ex Merode etiam di&o , tc- 
fte Agricola* Itemex Alabaftrite Ae- 
cyptio>& Ophitealbo.Nunccx no- 
ftra Iafpide & Onyche conficiunttir 
mortariola.-inquibus Smins &c«etc- 
riiapidesduri,quoruaremsvtuturhi 
quipoliuntgemmasjconteruntur. 

O. Ornametavaria«Appediautge 
ftariincorneqdafolet ornat* gratia, 
Coijcioautetia eaq apricipio fpefa 
nitatis app£debant,ceu amuleta, fsg- 



yGoogle 



ftitiofe quidcm pierac^ omnia,iniuJ 
soim&oftentationem moxabijflea- 
pudgentiles:innoftra vero reiigiond 
earum nonnulla^vt monilia & armil- 
las 5 adpietatem&!iquos trahere cona 
tosjglobulos precanos iri vfum pro-: 
duxifTe.Nosmc giobulorumferien^ 




figuris eoru diueriis exhibemu$;quo-| 
niam in alijs alis effingi folent figur^: 

rotund#,l£ues,angulat£>rhpmbisdi 
ftind^ inter c«£teros vnus magna ex, 
parte erofus apparet; quem idcircoi 
addidi,quoma talem exgemis quasj 
Chalcedonios vulgo nornmat,inGal 
linaceiventriculoreperi^teponsmo 
racaloreeius>vtcon2Jcio,eapartec5[ 
fumptum.Induobus'mufc* apparet,! 

qui 

DigitizedbyGOOgk 



1C& 

qui e fuccino funt;cuifepe irife&a in- 
nafcunt;& ego corollas e Succino ab 
atnicis donatasaliquothabcOjquaru 
finguli fere globulifingula animalcu 
la contineht.Fiuntauce hi globuli ex 
materia diuerfa , Iafpide , Chalcedo- 
hio y uigo dicla, CryftaHo , Amethy- 
fto^Silice cadido, Corailio, Succino, 
Gagate,&c.GaIehus de yiridilafpide 
fcri.bcnsi^a^lxA<^</^5 1 )^,huiufmo- 
di feriem appellat, a eollo fufpenden 
daihjita vt os ventriculi contingat, 
adeampartem &ftomachum robo- 
raridum, jrGemmi firapliciter di- 
fts pleruqj aririulis ( de quibus fupra 
: diximus) ihcludebatur, rotunda, aut 
quadratafigura; Ali^vcroomameh 
t^frfigura*, auro argentoveexcepcis 
gemis,acoiIofuiperidi aiit aliterge- 
itarifoIebant.ExBcryllis quibuf&rh 
Indi cyhhdros facere malunc 3 quam 
gcmmas, Plinius.. Tymparia, Eleri- 
chos^Pfifmata, figurarurri in Orriai 
mcntis nomina nunc.pr<ecereo, Ad 

T> ? 

■ DigitizedbyGoOgk 



Omamentapcrtiatnt etiam fubic#«i 
iconcs». 





lajpidum fperies quatuori 

** Cordkefjme^ri^icmda^albk^^ 

culis. 
%. Rotunda>-vario lineamm &*maculdr$i 

dutlu elejratif?im4 p &ffieculi infiar im ■ 

ginesreddens. 
% Indica^iridk^ruhentihus maculk i vm* 

iorihus:ut/emens minoribus >ipfa etiarfrt 

-yiridk 
4» lafjtis -yiridis orienmlk Vide qu& cu iir* 

tiajcrijfmns* 



yGoogle 



£ Idffiis ruffi 
. ^elxerampeiini 

colork^ maculis 
^diJlinBoJufak 
z. tAlidpellHci- 
~ dai&mags^ui"^ 

dejupericripar 

teydauciitelcor 

mferecokris^ tribw lineit ruhentibus in* 

cincl& 






'O 



-^^ 



t# Carmoim ye l Carnmh ^uigo diCta^ m 
ma arhork effgte$ i & Lnnz eciipjim pa 
tie;atk>confj)icffintur> Hieronymi Carda^ 
nimunm. 

f . tAle&oriasgemma candida^purijlma^ 



yGoogle 



translucida^loboJa:qua Dominicns Mo~ I 
thefaurusVeronefismedicm medonauiu 

3. Chelidoni^diBikpiUiylentiumfmilitth 1 
dine & mao-nitudine, ruffi injubflauo^ 1 
Jedinferiorpavsplana eilfuperior rnodi* i 

ceconuexa lenticuU inftar* &(§W<lU ! 

menfidnte. 

4, 'Qphthalmicfvulgo inGallia circaGrd ! 
tiahopoiim^-ybi infonte quodam reperiun 
turdi^liUpiUi^qmdcumlmifimilubrU 1 
ciqfntjnoculos facile indi *voluiq$ pof ) 

, fint ad eos expurgandos Chelidoniarum '* 
inftar> minimi ^videlicetex eis & rotun- ' 
dioresJhcerta enim etsfigura eil: nec una : 
magnitudo i minimi fere lenticulis pares ■ 
funt > alij multo maiores. Color eisfufcus^ i 
duritiesmiralfykndorceuoleoinm&is* ; 

1. Lapis feu gemma viridis > quo Iri- 
di£ occidentalis incoias vtuntur. in* 
ferutautempertufislabijSi itavtpars 
crafsior in ore haereat^reiiquapromi- : 
nensdependeat. Gripenduli nomen i 
ci fingi poteft>vt Filipcadulam herbi : 

dici- . 



yGoogle 



ICS 



dicimus* Hoclapide mc 4onauit v^ 
fummae do£ri- 



w> 



i 



%i 




n# Io. Ferrerhis 
Pedemotanus; 
*:uius in epifto- 
lah?cadmever 
bafunt: Mitto 
yiridi coloris la 
pillum terete ad 
lpngipudincm digiti inmanu homi- 
nis mcdi}>&in^lteracxtrcmitate dua 
bus anfulis m^nitum^quem nobilio- 
res Brefsillienfes cum in publicu pro 
deunt > ad labia eorujn ab ^dolefcen- 
tia perforata applican^ vnum vel plu 
respro £nguioruradignitate*& co- 
medentes aut quoties yoimit dclo* 
co vbi haerent vicifsim detrahpnt. 
2. Molochitesyulgo Qermanisdi* 
&us lapis, Cyaneo cognatus ? viridis, 
opacuSjpolituSjiplendidus: quo A- 
chilles Pyrminius Gaffcrus medicus 
Auguftanae ReipubLclarifsimus, mc 
4onare voluit* Sunt qui Turcoim 

Pp 5 



yGoogle 



T>e 



Qermanicamnominent, 

P. Pauimenta vilifsimafiutexia^ 
trita,(quam vulgo emplaftnnomine» 
Pfkfct vocamus:)exlaterib 9 ajia^ra- 
ra & magni precij paruis Marmorum 
cruftts . jncruftantur, vt in iithoftro- 
tis diximas. Pauimentum Germani 
<£$mc§ vocant.Itali Eilrico: vtrunqj 
autem a Grsco Oftracon factumvi? 
detur,quod tellam fignificat. 

focula fiunt ex Metaliis' diuerfis, 
4uro & argcnto prscipua : vulgariae 
vitrimateriafunduntur.»verexlutoar 
gillavea figulis tornantur. Ex gem- 
jnis vero^Murrhina, Iafpide , Cryftal- 
lp: item e Marmori bus, Alabaftrite in 
pritnis, qu^ pellucent.[quale pulchfj 
rimu doctifsimusmedicus ciuis me- 
us.Cafpar Vvolpbius Venetijs olitn 
emptum dono mihi deditQ ex Ophi- 
te quoc$,&ei cognato apud Mifenos 
Zeblicio marmore. 

Pugillares e lapide fifsili nigro ele^ 
gantes fiunt. ficut & tabell^ fingul|- 



^Google 



tof 

res,qu£ adparictes fuipenduntur.Btt 
gillarium ex hoclapide icon paulbfii 
perius cum Cotxbus exhibita eft. 

s. Salina. Videinter Vala^infe* 
ritfs. - 

Serra qui fccantur lapides ad va- 
rios vfus,we*s^a Graecis dicuntunvt 
qui in laminas icindi findive poflunt; 
^lideftjfciisiles. Cruftas marmo 
rcas , cum laptcidin# fponte natur# 
non fuppeditant, arte facereiblent* 
fecando glebas.Arena hoc fit, inquit 
Plinius> & ferro fieri videtur; ferra ia 
pnetenui linca prementearcnas ver* 
fando>tra&u <£ ipfo fecan te > &c. Le- 
ge Agricplamlio.j.de natibfsilium, 
quahs arena in hunc vfum optima fit* 
Bafakesferra quide diuiditur/ed di£. 
ficillimeivt Capj,expofitum e& 

Sigilla varia b Gagate efformatun 
qualia qui diui Iaco bi CompofteUa- 
ni reliquias vifun t»in fiiis pileis affixa 
ferre folent. 

Sj§ccuiaria>qu£ vulgb feacftras vo* 

DigitizedbyGoOgk 



De 




canti e vitro maxime fiunt : aliquan». 
4o e Phengite,dc quo fupra Cap.j,dt. 
ximus. Sajpius etiam e Speculari la- 
piderquiab his ipfis nomen tuiic. So« 
let autem rhombi figura marginibusi 

$reis mcludi, 
no plumbeisi 
vtyitrum.-fi.i 
cut appofita: 
? figura often-i 
dit. Plurade; 
hoclapide,fi 
lapiseiyeges: 
fupraCap.2.in£elenite. • 
- Specuia e vitro praripue fiunt, & 
exchalybehodie.plimetiam exalijs ; 
rnetallis.argenteamaxime: &Brundi 
fina,£lannoac2remixtis.LegePiiniui 
libro Sj.capite^.vbietiampoculaita ; 
figurarifcnbit , expulfis (exf>rej&)-in- 
tus crebris ceu fpeculis,vt vel vno in- . 
tuente, populus totidem imaginum 
fiat,Hodieetiam confpicilia dicla pa ; 
racur, angulisreferta,qu* remyifam i 

jaul* i 



^Google 



t ?*9 

multlplicant* Specularis kpis,a fpc 
cularibus vtiam didum cftjnonaipc 
culis nomen habet. Catopyrites ia 
Cappadocia prouenit, Plinius libro 
57.capitedecimo>vbi conijcio legea 
dum Catoptrites , (nam Catoptron 
Grascisfpeculumeft: <&eundemeflc 
de quo ftatim fubijcit : Cepites , fiuc 
Cepocapites 3 candida efhyenaru no- 
dis coeuntibus>candore imagine re- 
gerens.Et ijdem forte dequibus pau- 
16inferius:Cepionids(inguit)inAeo 
lide Atarncniic pago>quondam op- 
pido v nafcpntur > multis coloribus 
tranflucenteSjalias yitrea2, aliasCry- 
ftaUina^,alias iafpidea2. fed & fordidis. 
tantus eft mtoryt imagines reddaiit 
ceu fpecula.Cepus Gr^cisliortus eft; 
vnde <&Cepo quadrupedtnometii 
colorum yarietatc :& gemma nirniru 
Cepites vel Cepoides > tuim&fiu?, (no 
CepionidesOveiCapkesCnon Cepo- 
capitesjquod AeoHcum eft r ?.in *. 
conuerfo. conuenit autemin Aeoli- 

'*P 5 

DigitizedbyG00gIe 



ifenafcenti gcmm? Aeolicum noim& 
Fiunt Venetijs vitrei quida globi per* 
£orati,vario colorum genere pukkct 
rimi,quosnonimmenr6 tunttsd&tfl 
xcris.ego fimile fegmentum gtobi «! 
lafpidumgcnerevidi. Heliatropiums 
gemmafpeculi modo Solem accipit/ 
deprehenditqg dcfe&us fubeuntelu: 
aam oilendens , Idem ibidem. He* 

Ch^ftites quoq* fpeculi naturam ha«i 
et inreddendis imaginibus >quan-i 
fiuam rutila, Ibidem* nos plura de eo 
fupra capite £patm* enim fimilis t& i 
Nitentium q usdam, imagiaes rerum i 
f eddunt , vt Carbunculuscx Orcho* : 
meao Arcadi#:& omnes kpides du* 
ri,6poIitifuermt>Agricola- E Sma- 
ragdis ilias quarym corpus cxtenfum l 
cftjfupins rerum imagines rcdchix& i 
ob id Nero princeps gladiatorum pu 
gnasSmaragdo fpe<Stauit. 

Tabulis aleatorijs aptantur lafpi- 
$es>Erafmus Stella. 

Tedis adhibenturteguls&imbri 

DigitizedbyGoOgk 



ees e lutoraut lamins e lapide fifsili. 
. Torno formari Iapides qui finta^ 
pti>?&f y<&o&- Grasee dixeris,<quinimi- 
xum ferro cedutjijdemc^ *rt*H-m funt, 
jd eft> fe#ionem admittunt % rppx in 
V.Iitera dicetur. 

V* Vafa(ficut &pocula, de qui- 
busiam fupradiximus) diucrfa exo- 
mni metallorum genere fiunt 5 funde- 
do^aut malleis ducendo. Plura elu- 

j to^rgillaqj afigulis finguntur, & ££U 
lia dicuntur* 

FifliUbw cwnajfefe^mt^^dthockaregenu 
Alia vero e Iapidibus &faxis diuer 

[ fis excauatis c^dendo a lapidicidis 
feut latp|ijis $unt % AHa tprno exijld^ 

V CpchkariuexOphke^elmamoyeZc^ 
^Mcio^ideJupermsde Cochlearibus. 

?« Salmmex*jti^ 

xides -vpguentarm^ yuas akbajl?4 <vo~, 
, cant^fimu 

j. lebestomamse UpiiehbetudiBo^cut^ 



itize^byGoOgle 




Kurij,qui pagus cfl Rhstorum w 

^egiusvltraAlpes>proximeClauen' 

aamoppidum lacuiLario (quemCo: 

menXem hodie Yocant}yicinu>inm6-i 

te praximo* ff ofsi lapides quida pui; 

licoIoriSi^molliufculijadlebetcs&i 

varia vafa tornantur;<% inde in diuer- 

fasltalis viciriasqjregiones cxportin 

tur.Io.Auguftinus Pantheus chemi- 

ita ) hupclapidemLebetpmyocat,& ) 

11! fallor*aho nomine petram Colum: 

binam^nefcioquam pbcaufam. In, 

Siphno(inquitPliniushb.35.cap.2a.)' 

Japis eft, qui cauatur , torcaturqj in': 

va& coquendis cibis vtilia, velad c-i 

fculcn-i 



,GoogIe 



*m 



Ifculcntorum vfusrquod & in Comcfi 

jltaliaslapidc accidcre fcimus* Sedia 

| Siphnio fingulare , quod excalfa&us 

I olco nigrefcit durcfcitq$,natura mol 

iltfsimus. Hornm & Agricola memi- 

nitlib-7»4c^iatibfluE laxis mollibu^ 

linquife&iri opgretraitebilibus^ri 

j srarij faciurit formas ad $s fundcndfi 

I aptasrquia igncm fuftinet.qualia funt 

[ apudChattosfaxainfufcd cineraccai 

i in qubrumformas quoduis metaHS 

[ liquidumfuhditur. Hocgcni^s inSi^ 

I phno>&in Italia circa Comum cxca- 

! uatur, tornaturq* in va£a CG^ushdts 

I cibis vtilia^quse circuridahtuf circu- 

I lis ferrcis,Sed dura faxa j quaniprimu 

exlapidicinisexemptafuerintifcrrd . 

; funt tra&arida/namia aere magisilu* 

I refcunt^Ex his fiuiit &m6itariiphar 

j macopolarurn;& cotes, &c. I-Jcpa- 

titcnlapidemfupra(iri Rlitera hmiis 

capitis)a quib&fdam Germariis voca 

ridtxi,qui inter argillam & lapideni 

fcre medius fit;is quoq$ tornan fimiii 



yGoogle 



fer vt Comenfis iam dictus poteft : & 
quidemfacilius,cum eo roolliorfit: 
& forte qubd aimiam moliis fitinv-: 
fum vaforumnondum venit: ego ta-: 
menvafcula quaedam exeo mihipa-i 
rarifeck Tornatur & Gagates ad m: 
nora quaedam vafcula, vt falina v &ini 
codcm genere Succinum ad crepun-: 
dia qu*edapreciofa,vtlagenulas par-| 
uas,&c. J" Ex Ophitealbo veteres va; 
fa&cadosfaciebant. 

Noftra state (inquit Erafmus Stel 
la)miramurCatinuefmaragdo apud 
GenuamciuitatemLigurice,quonuI-: 
luspreciofiorvifus vfquam,nullagi«; 
ma nobilior,nulla fpecies vafis rnira- ! 
. bilior>quo dicunt Chriftu in.vltima; 
ccena fua vfum fuifTe ex apparatu He : 
rodis regis , qui a Galilaea Hierofoly- : 
ma ad-agnu Pafchale comanducandu 
yenirc decreuerit : fed diuina jpuide- . 
tia confilio mutato alibdiuerterit. Bi 
GalliaNarbonenfi in coenobio quo- ] 
dam Lugdunenfisagri,ali4 parop&i 
' ccr- . 



^Google 




cernitur, qua fim*%er vfum Chriftut 
voiunt in ea coena v fed minor multa 
(uperiori, nobiUtate^inferioj% 

Iconadiun&a 
hiccftvafis>patc 
rf inftar^quoda- 
lig. Porcellana, 
alij a Maiorica 
mediterrancima 

ris infula denqminant. Eft aut tcila fi- 
ue ma|eriafiglina^albp c«ruleoq$di 
ftin^a>figlinaartc;fubflant« dur^fb 
lidaec^ & albs pcr tqtum*Nos dchu-- 
iufmodi yafis plura fcripfimus in liW 
de Aquatilib.C^rpI]arip dc conchis» 
paginajj^ fcq. tf Dc poculi$>fu- 
pralegesin P.litcrahuius Capitis. 
: Vcrt^ctili j^fii fcu i^ 
faos fuipos pnerant m ulicrcs,ex ijfde 
pxb 9 fieri pp{suc,c quib*vafa,vulgare$ 
teftacei fut,aut vitreLVidim* & e Suc 
cinq, Ha<^en 9 dc varijs reru figuris^q 
cx lapidib.au c metaliis artc fiur, ad a- 
liquevmvit 5 vuIc.De%ftitiofi^ 



yGoogle 



figuris, notis & eharacteribus, qu^i 
pinguntur aut-exprimuntur quoquoi 

modo ingemmis autalijs fofsihbus.1 
cum eas ex religionis noftre. inftituto : 
nequaquam approbemus, quod vell 
ridiculakvel impiaj fint, vtraqtj vana^ ; 
nihil addemus. Multa de ijsKirani-, 
dcsmagus,&Pliniusinterdumobi-: 
terac irridens,aliJ9,Dcijfdem Camil \ 
lus Leonardus Pifaurenfis in Spcculd : 
lapidum toto fere libro tertio agit; 

Iafpis viridis,Galeno tcfte, apperi- i 
fus itomachu & os ventriculi luuat; i 
quare & annulis inferiturv inquit,in- ; 
fculptum gerens draconem radiari- i 
tem.Talem ego etiam memini mevi- : 
difTeLaufanna olim apud ciue queri- : 
dam fcribam.Ego tamen.inquitGale i 
nus, efficaciam eius etiafinehacfcal: : 
ptura probaui,fada torque ex eiu£ i 

modilapillisjitavtcolldfufpen^ i 
fi os ventriculi contiri- 
gerent. 

i)Z ! 



,GoogIe 



: i*4 

tahus fofiilibtusilltfj, ^&flant^JjmitajitWi 

_. ; h^umJimiUtj^i^em^ aUquampr^ g 
- i ;„• . fcfsy^PjQvAifletiterarui . . J 



Ithpphyta quagdam funt, fcu Iapi 
^.^dcs 4>ftk&M$ tj iGgut 2oop]iytadt 
cjmus,) insejb^lantai . & lapides me- 
dia,vt Cor^lIiuoi,.Iuncus lapidefces; 
^aiiaqu«s^r«ecipue.niarina. Hsc 
iutcmjQifaiot"-, <% qugcunqtin iapi- 
■d jbus radrccsaguati cum itoperfecid 
aut ficcioj:.eaiiiQe50iilantur,n.ec cau? 
km p^pt&dic^hda ro>nec ijore nec 
|emen prpferunt X ficut inter herbas 
Mniapid*lbfitites*qu*lapidibus Sc 
mum pierunq* innafcuntur Adianti 
genera, PhyllitiSi Hemipnitis » & hu> 
*ufmodi.fed hscradices Habent ma- 
nileftaSi^cPiliciin terra nafcenjiaffi- 
nem naturaro*qu# vero ad lapidum 
formaro, accedut,exteriori faltem par 

Qa 

DigitizedbyGoOgk 



De ^ 

$s,radicibu$ earent, &imam fui p>ar 

cemvqua adhajrecfbperlipidibus m 

conchis ,qui ad&afcuntur extendtrt 

pateUarumraftar inh«rentes. RadiJ 

ces^ipiteSjramii cortices^folia, flo, 

re$>fru^us 3 mutatur4nlapides in hii 

fontibus&fluuiis: quoscomemora< 

tfi liha.de naturaeorii qu# effluutcs 

cerra, Agricola^ Sunt qua* non tarc 

forma vcLfubftantia 5 quim acciden^ 

te aliquo,vc colore> ddore, ad aliqua 

iHrpemaccedant. Telirrh&os cine- 

reicoloris aut ru£fi,candidis radick 

bus ipedaturvHimus* Exmarinis 

attc "maritimis piantas aliquas^qu^ la^ 

pide^ videnturifl fuperncie potife 

mum r Cpkri% enimlignum fubcft) 

inHifloriaflirpium^xhibebimus ^ft 

ro. Gemmasaliquotl plantis deno^ 

minatas Pliniudib.37-cap.1r. enume? 

rat 5 quas noshic etiamvfuo quanque 

loco,non omittemus. Cepiten vef 

Cepoidemvabhortisnomiiiatam &b\ 

colorum varietatem, prascecknti ca-: 

pkc| 

DigitizedbyGoOgk 



p\ie inemorauimus > inter Hlas qu£ 
ipcculiinftarimagincs rcgeranfc La^ 
pilli quidam alba crifpac^ fpecifc>fe- 
mmibu^autalijsrebus quaspharma* 
eopotefaccltaro incruftaM>& vulgd 
con^iones vocant, fimilesviuxta 
fealaeum Bulicame vcl Oche didutn 
in agro ViterbienS reperiuntur. 

xAl Arundinislndicseinlapidem 
^er&>Coral ti) fere natune fimilis , mc 
mmitTheophraftusin librb de lapi- 
dibuSi-Gatamkes nqmen habet a ca- 
lamo:feruntq$ plures fimulconiun- 
^osinuenmiPlinius; l-nucmo&Ia 
fpidis calamofimilis mentionem fa* 
ifom. Gracr arundinem>calamum 
vocant,& fpeciem eius^nam fyrin^ 
gi$m faciunt, Syringites ftipulse in* 
terncidiofimtlis > perpctua fiftuia ca~ 
uatur,Fliiiius. 

■C. Gorallinl vulgo no tnirilt medt 
ci berbulamiritima 3 q & riaxis Cnc 
radicenafcitj&fubftaciaforis taaq e 
limoquodaalbicatctircunato fcrme 

DigitizedbyGoOgle 



lapidefccntem hab e t. Ei us i cone qu$ 
res p&ijlo poft cum Fungulis marinis* 

Coriandri femina magnitudine &i 
forma interdum refert Stalagmites a< 
nobis didtus^q ui e gu ttis thermarum: 
CaroIinarum.Bohemi^ cocrefeit : a-: 
lias vero piforum. Iconem qusere in: 
Piiteramox* 

Croci color appellauit Crocia ja- ! 
pide J^inius. Et aIibi;Sunt & vitrei&s 
fimiles Chryfolithi^veluti croco re- 
fulgenteS* Fuerintautem ijdem fort^ i 
Crocke. 

? Adamantis fpecies alia efi Macedoi 
nicajCucumeris feminipar^mius, i 
/: Fab# magnitudine Ale&oriasi 
eii. . Cyamea nigra eft/ed fra&a ex fe : 
fab^fimilitudineparit^PIinius. Con- : 
ftateaforteeplunbus quafi fauis;vt 
alij quidam lapidesepifis>&c.inqu§ : 
refoluuntur;vtfrangipro refolui Pli- ! 
nius dixcrit Lapis (nigenvtStoba?- : 
us habet,PIutarchus non habet)fab? i 
fimiIisinNiIonafcitur;quo vifoca- 1 

nc$ i 

DigitizedbyGOOgk 



jiesnon latrantJdem optitn? facrt ad 
Vexatbs d#monio*aiunt enim qtfam- 
primum naribus appofitus fuerit>da5 
monium egredi 3 Thrafyliis apud S to- 
b#um Sermone98V&PIu|^rchusde 
iluuijs.SyluaticoXithodasmpn eftja- 
pis d^monis^quidicitur QagateSj»& 
ipfeniger, & fuffitu d^mones fugjirc 
fertur. fed figuram certam is iiuil-kai 
%abet;Ebrte^ 

de eo magriitudinem,2c7r)/; &v*#©' > fuf- 
iSriiuftit; &€Kqt^*pro leoy tc^wy 
vcl Qtmofr Chriftophorus Bncelius 
lcribitiehabtiffle, lapidem , qui a i>ur 
fbne vu^ det^minatur,n 
tufiHiiientjb^^ris> mediofcriy^ 
Izx magnituditte & figura, Fab fifci- 
rmam aliquiypcant conchas Ctiiu0a 
marinse opercBltfm lapideu ; de qu$ 
fnfir^intef Cbnchas,; Encelius capi- 
te vhiajoiibri s*de lapidibus &gem- 
inis,Por c^riafnxonchulam >infub 
gcnere minima> Fab? marmac & Vnt- 
i»ifia¥^eri^tiomnie acdpew tMet. 

DigitizedbyGoOgle 




2 > 

HUcesiMiaT^uHBam fonti-. 
,bu^ytS«mm:I»iia.Iapidcfcfi.tJ! , Qi^ i 
fanusinMeteoris. 

Flores. • Gafidancm Medici mit-: 

?unt coloris olorini, velutrfiorihui' 

fparfura 1 Plinius.Idem ahbi fcribit A» i 

chatcs rcpcriri in Thracia alibi^,^. 

lmiles]jniitu.m floribus-. ' 

FoBa Grjeci <?</&.# &Vfc7*A# vocli i 
JEupcxaJos quatuor colorcs habct,cf i 
^u^um^ncum^mm^malijPlinius.' . 

,.. ^W,.. . , ; :'■"',. ; .... 

C^phcus dc lapidihus. cj u ornm ver- 1 
fijum egolcmroamoji P6^««»f yVcor < 
4ex Aldinu* habct,fed . Evsqrw*A§r f$. ■ 
jPerim. LeucopetalQS candorem iuV 
liisex auro difling;juit»PJinius. 

Galeazius ^undelia Vef onenfis, i 
jumrai medici Alpifij patrujus,lapidl > 
)iajbuit 4 g nihil aliud vidcbat repr^fea : 
tarf , |grana frumeti inuice connata, ; 
.j^f^^^sl^^fc^lorccl i 

. " *"'" '""" ##£; 



^Google 



_ :.~m n7 

$difsimq cxprimit, herbula maritr 
tima luc cxhibita^cgai Coraliina etiaia 
fuperius ano- 

bi$mcm° ra ^ 
fobijciit Hps 
foagulo^, <jui 
Andrpfaccsdi 
&aa}aGra»ci& 
bcrba faciunt* 
vtprimus(o i <? 
{ciam)Antqn. 
Mu&Brafauo 
l^Sj&poftcii 
Matthiolus Sc; 
ncnfis*iUorum 

fententiamnq 

proborTlicoplMxllus librp ^czg.t. 
pltorixftirp^tradltin marladco- 
lunas liprc^lhfi^itaT^theef^Ji^ 
^heophraJliq^ex^abet t mmari ruh*a}hC& 
abun^aucritaqua^ngosiuxtamarc 

|antur. $ Lagisjungifer a4a>ira|>ili% 
i£ agudkomanqjmagnoin pcio$fe 




yGoogle 



: :\^iiuni vidimus NeapoH^quo iiri! 
gtlo.tradJ5tinucniriXrufla craf&efcl 
Ea terrs dodrante cperta 3 afperf^! 
tepida irrpratione, qiiarto pofl dif 
fofcgps edi t,Iuiius (^iar S<^!iger.H^ 
mofaus in Corollario^ ^g^ e ' jap^i 
Lyncurio vel I<y acis vulgp di<3b>fa<$: 
fangos nafqfcribitjvnde^nosre^ 
tiuimus in Lupiccruarij hiftoria C; 
(^u^rendum aute an ideni huicfu>: 
gifero lapidifi t is qui a pharmaco^o-i 
lil^^ufiasiiprpXyricurio vcndit: 
gfeb^qu^dam puriicofa^&cvt pfc: 
nbus epdem in ibco fcripfimus. , 
Ws Hyacint^sgemma^omensti 
colore ftoris nimirum acceptt. - :: 
*^ ^^liincoslapidTOsapiid marerm 
^um^rouenireyquosntmo yife a^ 
mpoisit diicerm^retutere qmex 
Mdiz mifsi ab AIixandrG^id mare na 
^igarunt ; item pMfas marinas illifi 
iqubad in aqua fiMipoIorem algs m 
4kt#habere ; cunrvero^xemptas $k 
^<MemponunturiiiK^faIi fimilesfe 



yGoogle 



rina?rauerut y Theo^aft«*- t^i^' 
ftir-p.iib, 4 ,cap.S. vbi cskm^ftsibit ia 
finueiufde maris Heroo cognomina- 
to.Laurum efle>& Olcam &^h?mik uum.. 
Verurri hoti vifidia, fecilapidis ipecic* xhyma, 
partc-enaari e-miaente^m-iiia tamc vi 
Hdifeus,tam folijs qulmgerminibus^ 
Golorem quoc^flbrisin thymo , tanc^ 
nondum p.erle&c flof ucfi*, iiquido 
deprehcncli. " Iunci m lapidcm verfi 
ge»efa^uo¥J^flcsAldrouandus mc 
dk^^ce-lfentifsimus^offonis ha^ 
bevj^-lapidiminiuncp amicus qui- 
dam^e^Mohfpeli}HWeQi<t 5 in*adi- 
cis qU odam yetuti-nbd^totumafedi- 
tum &inhatum » quema ^iroqtfoda 
doftolapidem-Cyperi vocairi aiebatj Cyp«i 
&a^aihuletumaduerfufepilepfiam, a P w * 
fi rcclc memihijinagni^cri; 

"■& • tegumiaum ^ecic^apidcs qui 
da inucniuntur,pifis (de (Juibus mox 
inP^autientibus fimiJes^partim jeo- 
agmehtati exf>turibus ccu-granis aut 
|emihibus,p«aimctiamgrahia fingu- 

-*- } ' Qq 5 



dbyGoogle 



Dej_ 

H&&paa&tf}tfsiua foris tuaicatei 
gurttur,vtintus ctiam. plane refcrunt ; 
icgumina vera>duritie fumma, & ne 
yalidornm quidem dentium mprfui : 
:ccdeute«JUthpiprea dixeris Qraicc, 
Huiuimodigfanis audioagros quof. 
4amalicubi pienos>vcluti fatps, repe : 
rhi. Bguraovcxprimit leotis atena : 
Afric«, ^caicuii in colIe.Ca.ppa.do~ ; 
cia: r A.gricoIa. ; <3alcnus lib.9r.dc iim« i 
phcibusmedic. jn Argarp Cappa^o- ; 
cjai Cqui tnQQS altifiimus; cft Strabo- ; 
iii,<Sc|cmper infummo nrues habct): 
lapides quofdarn nafcifcribit >quiuV 
injiiter vt, Spongiarum lapides>con-i 
tracakulps renii vtilss fint , & in fu c- '. 
eumcoioreia&eum fpluatur.Piinius: 
tk37.cap.1q. Capniten ak in Cappa-> 
clpcia & irt Phrygia nafci y ebori nnii-s 
jlem; qrti nimirum fuccum, etiam eiut 
dem colpris rxddiderit. egp hunc n*p: 
Capnitenpiur,iniisfpiris fumidu ^ cffe 
putp.fcd Ccpitcn fiue Capite(de qup; 
jfupra <di$i , boc in capite^eundemcj 
* : - - Cato-s 



yGoogle 



Catoptriten.di&u>in Cappadotia, & 
in Aeolide quocj prouenicnwogbCOr 
lorccandido; &c. Hzc qbiter*nara 
Cappadocici illi lentium figura lapii 
li s a Capite Cappadocico nimiru . dif* 
fcrunt. Strabo* Ub. 17. .4« pyi-arnid^ 
bus Aegyptifcribithis yerbij;; : Ex tri- 
turalapidu(Wfl Aarvjr^iacerui qui- 
dara ante pyramldes iaeeacin quib* 
lapiUVc| forma & magnuudine letip 
inucniun^(4«^*w^TV?r%^^l 
j09 ^«Jts^AOquibufda etia veluti cor- 




ii^vmsm- ^ " 7 ^^ » intcrprcs raalp 
vertityquida vt hord^igrana (qna?.fc- 
midccorticata excurrunt.) E>icjk reU .• ? 
quias;ciboru,quib 9 opcr« vefccbant ? 
in iapide induratas-Quod quide fatis 
yerifiipilc eft. nam & apudnqscqllis 
qu^iiam eftqtlongus^in ca^pq fitus, 
qui tofi calculis in modu letis plenus 
cft^sSff4'^f£tsost4*'^i' $*«& W A/foH^I 
^rofta«^lego /arcsgaa^jSic^Strajpqy , Ai 
IrQuadus £ononie. taie c pyramidib» 



lapillum habet, & Chelklom* vulg& 
di&o ab hirundinibus,perfimilem e£ 
£e ait. Atizoen gemmam inlndia,& 
-in Perfide ac Ida monte nafci tradit 
Dcmocritus 3 argentconitoreiulgen^ 
tcm,magnitudine trium digitorura," 
lad lenticul^ figuram f odori&iucun-; 
dijPHnius- 
fnarnm*: lilia» Vt Entrochosdiuifus rot^ 
rum effigiemrepr^feritat ^ita Encri-t 
noslilioru.cum enim angulata parsj 
vna ab altera feparatur , vtracj quin*. 
lilia ofieridit.nam alterius enjinentif 
ingrediuhturin alterius ftrias, qazlk 
betvero talis pars quirios habet an-; 
gui^Iatera totidem* Vtrmq$- quina, 
|iIia:vndePeritacrinos Gra^ce poteft 
-dicLConftat autem expluribus ! inter: 
dum comuri<2is, Agnafcitur lapidi- 
busiiiru|>ro nigri cotoris ? ipferufus. 
Fra&is fingulij intus eft lapidis lu- 
daici color^uor^ac fplendor, quares 
obtinet candem vim medcndi.Rcpe-: 
■fitur in fofiVmoeniorumi vrbis Hil- 
*'~ ; J ' " • ; - : V\ ~ J J ~ "-*' '.!'■■ - " ** u ^- - iJ - ~ ** de&: 



yGoogle 






ivw:-/ 



4csheimi£,Agricola. Germanke ; m-: 
terpretatur Itigmfiwt. 

Linum asbcftmum,idem quod A- 
miantus Agncols. In Acheloo flu- 
uio nafciturlapisliucns Linurgus (a* 
ivfyvsi) di&us ab cuentuJintcolo cm 
fi imponas>ftV <#>?©' #«**?* *? $&& 
hxfA§ca/<x ^tyywyyivvjm* Plutarchus 
de fiu Juijsu Videtur autem locus depra 
uatus. Porte hoxpines fuperftitiofc 
crcduli,iapidem ialinteolo ligabant» 
cuius cplorem (^iftflc noh %«/*#) #f- 
yiojj vel ^^y^jid eft 3 candidum fi ac 
cipcrctlapiSjliuorcdepofitOjbeneo- 
mmabantur & fperabant de fuis a- 

moribus. 

Lhholpcrmonhcrba^ a femine la- 
pidco nomen tulit. durum cnim id* 
&fragile candidum<^»margaritis ma 
griitudin^figura Sc colore fimiie ha 
bet.Suntqui eandemherbam Leon- 
tion 3 &Leoninum lapidem nonijnec: 
hodie vulgo milium Solis ; & cius fe- 
mcnforte Lapidi§ Solis nomine intel 



yGoogle 



ligiturapud Haliahatbe ■■ Pra<£ti catliKi 

io.in Antidoto de Caphura* Herbai 
a rionnullis Lachryma Iobi vocata,: 
folij.s afundinaccis, fimilia Lithofpcr 
mo femina profert* nifi quod aiulto-i 
maiora &naturapertufa iurit:quar*i 
filoeatraijciunr plebeij.&progfoba 
Jis precarijs alicubi vturitur. Alia- 
eft Leoruice, qu£ alio nomine Caca-. 
Iia vocatur 3 cm fcmen margar itis mi- 
nutis fimikJarcrMia granda depe-: 
de^apudPIinium & Diofcoridem. 

M. Maluam Gr^ci malactien> ali 
quando molochen vocant> vndege-; 
ffiinoracn, Non traflucct Molo-s 
chkes Ipifsius virens,a colorc maluss 
nominc accepto^reddendis laudatai 
figni-s,'& infantiuffi cuftodia quada*; 
innato contra pcfieula ipforumme- 
dicamine 3 Plinius> AgricblaSKof^! 
djtf interpretatur , nominc etiam a-: 
pudGermanosferuato* Vide fupra. 
Capite 5. 

Cenehriten milij gra-nis veiuti fpar 



yGoogle 



fis infigncm PJimqs nominafc Fuerit 
atit£ idcm forte Am monitcs vct Ara- 
mit« minor^nis pifciumiimili^i&c» 
Etidcm fortcjaut fimilis^Mcconi- 
m. Videiconcm mox in P. Jitera. 
_■"■ ' DcLithofpermo, quod hodieMi- 
lium Solis vocitantjpaulo antc dixi, 

2V. Narcifeitaj lapidis meminit 
Dionyfius Afer : quo tcftc in Colchi- 
dcfunt petrx ,/tiipuavBij) &pi,y£xuaf± 
| W^EuftathiusNareiffopIant* 
j (flori)eolorefimiIcm&peliucidum 
mtcrpretatunvt v&tyix fortepro -sw 
toQiyylx accipcrc oporteac. 

Cifsites in candido collucet ede- 
r<e folijs.qus totam tcncnt ■: Narcifi 
■fites venis etiam ederae diilinguicur 
Piinius hbro trigefimofeptimo , ca- 
pite vndecimo. rcliquit autcm du- 
hitandi locum, ne Narcifsitcn cunj 
Cifsitc forte confuderit, cdcne» 4 qua 
Cifsitc? denominatur, fimilem vtraii 
quefacicns,nulla, N«cif«iaSkrci£ 
«tcmcntioae* - 



,GoogIe 



IV l Paj^j^^cxpritB^lccpiiite^ 

tc^ui^Ii^graaa repradfeijtaty Eftaij 
tem railij & papaueris (emmitosjea-; 
demier^ tum magnitudotuxrxfigijr^ 

Smaragdi Medici rerurn iraagines! 
complc^uijtur 3 vtverbi gratiapapa- 
uerum , £ut amum pinnarumqjj &c< 
Piinius* Mecon Gracis papauercji-: 
citur, vreodem nomine aren*e cju^: 
dam ipecies Polluciyfubtilioris m 
xnirura* 

Phycitcscxalg^iimilitudineappci 
Iatur 3 Plinius. ; 

. Piforum &> lentium Cmilitudinem 
lapides aliquoshabere fuperius inL 
litcra dictum e£L Iconem eim pofuijm 
pm pgulopoif pnncipiurn Capitts quartu < 
iVidefupenus inCoriandro. Pift 
lapidea multa inucniri audio inagw; 
prope oppidum BernerifiumHelueH 
tior um ad Arulam } a pontc per i d fl^-: 
mcn denominatum. PifoiithutB ri: 
mc mifitlo JPlacotomijs medicus d 

inii 



yGoogle 



tii. 

inie doctus., hoc tempore Dantifci: 
Mitto(inquit )lapidem cx multis gra 
nisquaficompactumrqui copiosein 
oppido Alflcbeft inucnitur>& ex mo 
tibus cfroditurad murosextruedos 
Eius fpecics vna friabilis eft^altcra n6 
item.(£rE>p{?cm Vocant*. 
. Porfi,quodGr«cis prafon eft, co- 
lor JPrafium gemmam nominauit. 
Viridantium gemmarum, inquit Pli-- 
nius,plura funt genera., vilioris eit. tur 
ba:Prafius>cuius alterumgenus fan- 
guiheis pun&is obhorret>tertium Vif 
gulis tribus difHnclum eft , candidu* 
Pr^fertur his Chryfopraiius>porri fuc 
cum & ipfa referens: fed haec pau.1 ulut 
dcclinat a TopaZio in aurumi Or- 
pheuspetfamvoeat, 

&Contra afpidis venenum prsdicat. 

De Chryfoprafo legc fupra in Auri 

mentioneCapite^ Reccntifsimiau 

thorcs Topazi; duo gencra faciunt^ 

Rr 



yGoogle 



• * n 

Ffafoidem arq* CfaryfaptcronyfimM 

lem chryfoprafo. eius enim tota fr 

militudo ad iuccumporri dingitur, 

Piinius. 

Ti Thyrfitcs Coralio jSmilis.in po 
tu-ibmauminduccrcfcrtur^Camiiln 
Leonardus. 

V. ViolarnGneciionvocat. Ion 
(gcmma)apud Indos yiolacea eli> fed 
raro faturo coIorelucet^PIinius. Imi 
taturlafpis 8c violas, Erafmus SteMa; 
dc colore nimiru ianthino>id eft> Vro* 
lacco fentiens. Ego lapidem a G« 
orgioFabricio iamolim,qui violaso 
tiaiii odorcprsefeferretyaccepL At 
Geodes Mifenus & Beraingeri Iapif, 
inquit AgricoIa> non ipfi olent yio 
lam^vtncc Aldenbergij faxi fragracs 
Hufcus. ta;fedmufcusquieisadharcfciu 

Violaceis iluoribuspido- 
:_: respingunt>Agri~ 

cola, 

m 



yGoogle 



0£ F-B VTICI BVS JN LiA« 

pides -verjtSs & fmticum^eoru/n-vepartium 
aliqm cum Fofiilibm fimilitu&in?. 

'caput vnr% 

FRutexinlapidem vcrfusTiburtii la %&*&> 
apudVIyilcm Aldrouandum Bo 
noniav Virgs* frondes^aiiaquc, hv 
qnofdam fontes immcrfa lapidefcuti 
vtCapitex;retulimus* Afgentum & 
alia q uardam metalla ipontc naturas 
mfodinisaiiquando ceufruticis aut 
capillorumfpccicnafcuntur» Silices 
quidamrepcriuntur ramofiin modu 
Corallij.Encclius. Vide moxfcquen- 
ti Capitc dc Stelechitis. 
i£ Gi{sitcsabhcdcradcnominat.?^lia^ 

Vidc praecedenti Capitci in Narcifsi- ^ 
te : cum eo cnim confundcre Plimus 
videturlibro 36.cap.11. Videntur au- 
temlapides duo diueril: Sc alius fortc 
ab eis Cifsucs iliefuerii, quemeiufV 
delibri capite decimo circa Coptoa 
aafci traditjt candidam>& videri miui 

Rr 2 

— - * CigitizedbyGoOgle 



habcrcpartum>qaifentiaturctia ftre 
pitu.cx quibus vcrbis ad Aetitas hiic 
rcfcrendum effe apparet,&: forte non 
a cifTo.id cft,hedera 3 fcd aliundc dcri 
uari.K<*s% quidemverbum procoa 
cipcrcinfacris Carminibus aScptua- : 
ginta tranflatis legitur ; ty &pz?iUu& h \ 
niovHoi y.% k ytkrn§ f«r # Kvuy vero in ea- 
dem fignificationc poeticum videt.; 
Heder^ folium in lapidis naturam : 
verfum> AldrouadusB onom? feruat. i 

P. Lapis piperiscft,qui reperiturs 
intergranapip®ris,colorc & magni-; 
tudine non difsimilis, Andreas BcU: 
lunenfis. 

R. Rhodites arofe fimiikudinei 
(incolorenimirumam ScMelitesMa 
li coloris fcquitur) diclus memora-i 
turPlinio, C^terumvtAftrkcsmuli 
tis depingitur ftellulis a natura, @tg^ i 
fttin Germanicediclusrficfpecicma- ( 
liam repcriri audio * multis infignem 
rofis. 

S. Potia(F*Jua)caniciem quanda: 

Spartii 

DigitizedbyGoOgle 



Sparti imJjcat:candcm duriorem* ni- 
|ra Spartopolips, Plinius. Agricola 
hos lapides nihil ab Amianto dirlerre 
putat. §unc fane fifsiles quidarolapi- 
dcs,quos Amenti nominc pharroaco 
polsvocitanfqui &fiisilirec"ta9 & 
denfaexilturo fibrarum fpccie, & co- 
lore cauo fpjendidoqj capillos fenu 
praefeferunt* 

jt ,: .- . ■ .-■■-■- 

-r>r \ARBO R I b vs ■ xjt-: 

'tymj; parrihwt&rerum fqfiitiumcum : 
• ■ maffinitd.te.* Cap. IIC^ 

^TEmoruro umilitudinem expri- 
J^ roit Achatesi (Plinio etiaro te- 
fte)&Marroory)ride,Agricola, Den 
driteslapifabafbore fuurotforoe eft 

I mutuatfDsanterpretantux-au^roC°"' 
| raUium^^^cCapitemb^fequenti. 

Dendrachates yelut arbufcula infi 

gnisiPlinxuslib.37.cap.10. VbiViftu 

| laexoneratadlsuaminlittorePuci^ 

i cifinuSj&Cirepcriuntur coflcreti fai- 

j'-- ' ' ' Rr 3 



dbyGoogle 



m ^ 



tumlnis giebai fans duras> diuerfojl 
€olorum,qu£ accenfe ardeac, icdno 
fuaui Gdore. His adnafcuncur arba* 
fcuhe pallid^& q pifces olenc ; Que* 
- 5S cus f^*cetatquc Buxi;altae tre$,au| 
^ fummumquatuorpalrriCs.Caren|ve 
roradicibus^&CcutPatell^A^^ 
yocantGr^ci^adglebasadh^reLTa 
"lesciTcvidecurlapides^quibtssinm^ 
ri^vtTheophraftusfcribit, adnafcun \ 
tur Quercus v & Abiet^s. tamccfi $e I 
e^fdem oftreorum teftif dicit adna- ; 
ici,Agricoialibr,4.de nat.fofsiIium, 
Germanice autem intcrprccatur,ffei- f 
t|C^«r&pum(e>id eft.arbufculaspa^ 
uas marmas. Et eiufdem operisU; 
bro 7^Cumnatura (in qui t) iapides^ - 
borumfimiles procreeo ddigentervj; 
dendum eft an corticem f &.iaVduIl|j 
aliacg habcant-qus fl abfunt, nanitk 
pites in lapides conuerfi funt.fedna-; 
turafecklapidesAipitum fimdlimos,: 
quaies^ntxrabesiftcHildc^heimiC)! 
& c.pauio Atxtb autcm dxx« m in cra* , 



yGoogle 



auElboganoinuJtascSe permagnas 
Abietesin lapides vna cum comci- 
fcus vcr&s, &c Lege pluraibidem. 
Gcmmam Sardam , in qua natura 
arborcm & Luna: eclipfim cxprcfsit, 
cxhibuifbpra Gapitc fexto inter Or- 
namcnta. ioannesKentmanus mifit 
ad mc portiuhculam arboris erfbfF» 
iu Vaileloachimica: q uam fcribit in- 
tegram cumramis & folijs inuentatn 
ciTc»caaucrfam inlapidem > in fodi- 
na^locoad menfuras quas vocant 
ia(fyt&> (q uaru m vnaqux<$ altitudi- 
acm bominis equo iafidentis conti- 
net^feptuagintamec arbor folum>fcd 
etiam terra dreunqua^adyna eiuf- 
dcm altitudinis mcnfuram , in lapidc 

indurufirat. Ab" eodcm accepi, li- 
gna,carbones,foIiajcortices J ona,co- 
chas*quas obdu<:untur materia lapi- 
dofaje foatc Francfordianoad Odc- 
ram. Pelignis inJapidc mutatis*ptu 
radeincepsafferent jn Afrk^Alni» 
<^ucrcus,& Vlmtmontanaemetionc. 
'.?' Rr 4> 

DigilizedbyGOOgk 



D 



De Silicibus ramofis> fcripfi fupr|i 
Capite primo. Scelecbi tcs ^ipitisfpe. I 
ciem oftendit, cuiusratni funt muth 
latixolore cij^ereus repcritur iaChar : 
tis ad Spangeberguin arcem,&gricot : 
la.Iconetn dabimus infra Cap.ii.cum : 
Q£$ocoIJis, Stelechitas£tiam(a fimi I 
litudine adtruncos arborum>quos 
Grsci s^lj^ vocanydicipoffuntlai 
pides 5 <juorum menrionem faciam in i 
fra Cap f xr. qui etiam ramorum rud|f ; 
meiuahabent* 



Tigurafuhjequens adnumemm i.ponim 




xlapidem ofiMaUferfmfimikm. 




tignum i 



yGoogle 



n$ 

Jignum fubterraneum > quod aji * 
qvtie lignq in lapidem verfum ari>ir 
trantur :? in G^llia vulgo lapidem ful- 
minisappcliant:vtfcripfi fupraCap, 
3, Eft vbradcq induretur hgnum, vt 
yclCotescxco fiant>autficri pofsint* 

Samqthracia infuU ciufdem nqmi 
nisgemmam dat nigram^c fin^pon- 
dere Jigno fimiIem>Plinias.Forte au- 
temGagatcsh^c fucritf JLignum ia 
Bolum Arinenil cqnuerfum > Aldrp? 
uandusBqnqnia? habet. Orbis (csk*- 
f «)difti^i§ ligniSjiniquiqr* tra&atu- 
que diffisiliqj: quam nodtis artifici 
obftakfii^iUtcr $utem yt in lapidibus 
| qui^mulijs(4^^)vocatur,nafci 
\ mdetur,Tbeqphraftu$W^ 
j cap^, lnue#iuntur e&arnlapides& 
| aiia interdiHn plantis/arborum pr^- 
j cipue lignis>)inciu&LcgeTheophra 
| ftumlqco iamxitato > & Scajtigerum 
I Exercitationis ij/.partc !• Lapisqui 
j trucqarborispro cuncimqre impin- 
! gi fokt a fcctus rctinct a Aetius. 
P Rr 5 



yGoogle 



iA. Abies Graxis Ikkm cft/vade 
fEiatit* lapidi nomen. H^pnatma 
€|uarci generis Elatite vocari Sotacui 
ifaditapudPIiniumXone aure Abic^ 
ci$ lignum aliquo modo refert pe$:i* 
plim alpc^tUj aliterve. 

Alni lignum m lapidum cbnuer* 
fum>Clcchrite$a quibufdahodie vo* 
eacur.naffl ckthram Gra*ci Alrtum & : 
mnu Tak -ad me mifit Gc.Pabriciu$ i 
cum innato pyriic. Pbinanus in Me 
jcdris cap.44.de amarisfQntibu^: 1 

~r Vlim Upidefiere Sarni 
ffgmleo /^fomealtiuwjft&cisq; MdnipUsz \ 
Etpaie£mrori&sk%to CMmuhninexHimos. i 
• ^ Amygdaloides dici poteft iapis 4* i 
mygdaii ofsi *perfimilt$y<|ttalem Vc- 
rona mifFum accepL inuenitur etiam 
cidem fru<5lui idem faccbaro incru-: 
ftac&fimilis. 

B* Befcorao lachrymae fimilis^Boi 
aoni^ apud Aldrquardum. 

€< Cerafum rcprasfentat Crocal- 
lis^Plinius 57.ro JBidemglokiluseCo: 

" *.;■ ~- ,-' " ral- 

DigitizfedbyGoOgle 



tv? 

f allio tornatus fimilis eft. &fk&te# $£ 
fanfetiJuf. Grammatiriincerpretaatur 
jp^culum^lapidcmalbicantemyai:^ 
namlitpraleni. Suntautcfn ij calculi 
&rme*otund* > ct«S quadam fpecis 
licploradefiit* 

JE^ ; Ebenus arboris peregrin^e no~ 
men>Gr^ci$ & Latinis yfi taturn , He- 
braic£ priginis cft.anomme eben # 
t^dJa.pidcni figni|l£4t.Iapidem au- - 
temebenilignum fuo pondere refert* 
_ lc^^lmdcftEbenumfofsilejquod 
AgCf £plf Germ anice ^r&pocf kttt in- 
terpret5tur^(qua$ dicas ftipicem vei 
truflcum p4ruum fubcerrancum,) 8c 
intejf res Ibfsiles leues cum Gagate, 
Pumipe & Tofjs nuincrat. Etfdb fi- 
nem libri feptimi de nat>fofsiiiu; Hilr 
de$heiiBianq ui r, intra terrara alumi- 
np%n,ad (iuxta) lignu in lapi de mu- 
ta^m^in eius comifluris, jrcperitur 
^benu folsile: qu od etia fparluminar 
forujapiducauernis>tanquai inaluo, 
iatere Thcpphraftus non rgrioxma* 

DigitizedbyGoOgk 



Ve rg 



' 



Stirps eftnigra.folijs &fru<3:u carcsj 
eornu politi modo fplendidajblida; 
fed leuis omninocj a{pe$u fimilisGa 
gat#Iapidi,fednatura admodumdu 
^erfa^vt quod ignem no fentiat* Hoc 
Ebcnum ramolum Venetijs olim qui 
dam mihi pro Corallio dedttj)e hoc 
Paufanias accepit a Cyprio mcdico^ 
radiccm effe terra c6ditam>&c ^fAbj 
XkB^cnu & oc diffcrt- Exhebenus > quam (gem- 
mam)Zoroaftresfpeciofam 6ccandii 
damtradit, eaq$ aurifices aurum po- 
liuntjauthore Plimo.Eundem lapidc: 
Agricola Samium vocat : yel e Samioi 
candido(nam & alterius coloris inuc 
nitur) hac gemmam fieri tradit. Vide< 
fupra Capaan ijs qu^ de Aftere Sa* 
xniofcripfimus„ 

F. Fagumarbore recentioresvo- 
cant j Gxyam Gr^corum * Germani: 
?Sftc^;& a triquetra huius arboris frui 
duum figura S&itd^fimiies eis maf-i 
fulasaurijqu^in montibusBohemig 

imicnhtntar. ^Sy citeg iapis a fici co: 

iore 

DigitizedbyGoOgk 



tzS 



bre nominatur Plinio lib.37.cap.11. 

<?. Glandem Graci balanon vo- 
cat>vndcBalaoit*lapidi nome, Ba- 
lanitas genera duo habet, fubuirides, 
&Corinthij «ris fimilitudinc. Ulaa 
Copto,ha?c exTroglodyticaregione 
veniunt>mcdiasfccante$ammca ve- 
na,Plmius. Vide inferius in Phoeni- 
cite.Phcenix empalma eft» cuiusfru- 
dumetiam balanum vocant Gneci. 

$ Glandemlapideaminporcoin- 
uentam, olim mevidilTemcmini: 8c 
rurfus alias non difsimiiem lapidem, 
quem e Suis ma&ati vefica exemptit 
laicbant. 

&_ PhoenkGraecis Palraaeft, cn- 
iusfru&umetiam balani,id eft>glan- 
dis nOraine appellari dixi. Phcenici 
tes ex baiani fimilitudine appellatur, 
Kinius. Lapidesquidamemarmori 
Dus } autfaxis fiunt. quod genus funt 
lapides ludaiei, Trochitas , Dactyli I- 
d«i,&contimiie8.LapisautemIudai- 
cus aDiofcoride di£us,Syxiacavab 



^Google 



2>fi 



I 



Aetio vocatun&ab alijs Phankite» 
vclab oliuaenuclei fimilicudmc Pyre 
neivelTecolithu^a vi lapldem (reaii 
mt veficaOiiqucfecicndi.NonnuIIit 
Eurrhcxus, quod, quia comminuit 
calculos & mcu£tvnnam,facilefiuc 
j?c videatur,6cc. Pfec fere Agricola 
libro quinto de naturafo&iiium.Nos 
hic quatuoreius difFcrcntiarum figti 
Easpofuimus. 





n Mmimus&rotundioTjOuifo 
re figura ; fceniina, vt conijcio,exiffr 
raatus a vetcribus.-freq uenter & cotrf.: 
muniorpharmacopobs.Reliquitresii 
obkmgbrariores* mafculi, & csetera. 

ser 



yGoogle 



tcitium ftriacumcognominarcliecti 
In eo quidem& fecundo principiunn 
quoddam, £ quo lapis enafci vide- 
tur,anf* aut vmbilici inftar apparct* 
vc in Aetitis nonnulliSi 

SuntquiCyftcolichon voccncia 
cft,veficavlapidem.*qu6d calculos c- 
ittSComminuerccrcdcrcturvGalenu* 
id«cgat,in folisrenumcalculs com- 
minueridis cificaccmfaciens. Teco- 
lithos quidcm eciam Spongiarumla- 
pkles a. fimili cidectu, a qurbufdam va> 
cariFIinius tradit .* vbi aliqui Cyfteo- 
lithosIeguc,quod minusprobo. Eu 
rcos nuclco oliua: fimilis eft , ftriata 
concharum modo> nofl adeo candi- 
da.Plinius* Galenoludaicus lapis eft 
tffgvdp®' ffl *> ftSfMCj (id eft, fcite con- 
cinnata; figur*> quod vocabulum a<S 
Eurcos vidctur aecedere.-) & lincas 
habet veluti torno fa&as .' qucd ter- 
tiocx quatuor ilIis,quos delincaui- 
uimus>conuenirevitktur. 

Pyrcncab oliuas nticleo dictac& 



^Google 



»'/;* 



Wic aliquahdo inefle pifcium fpini 
videtur^Plinius. EcaiibuTecoiitfaes 
olea? nucleo fimilis videtur: nequeeft 
gcmmehonos.fcd lingcHtiumcalcu^ 
losfrangitpellitq^ 

Z, Laurum Gnecia daphnen nufi 
cupat. Daphniam(lapidem)7,oroa* 
ftres morbis comitiaIib 9 demonftrat, 
Plinius. Ad Lutetias Parifiorum fa« 
xum nupcr diuifum coron«e laures 
fpeciem reddidit>Agricoia* 
- M. MaliCydonijfereodorelapiS 
quidam albus & friabilis cft, is Cydo 
nitcsdici poteft,cxOfteocoilis 5 qui 
ofsiumbominis fimilitudine nafcuii 
tur 5 cadem(jfrafl:a ferruminant* In- 
dicam(gemma s qus politur)mali cd* 
lore autolei vindis, oesimprobanf) 
Plinius : qui & Meliten a mali colore 
di&um commemorat* folent autciti 
Gr#ci malum cum fimpliciter nomi* 
nant, Cydonium intelligcre, 4 ^ e * 
Hcfpilcus, fpileus iapis.inquitCardanus Jcu Pea 
texochc> apad mc eft^colore fafco, 

durus, 

DigitizedbyGoOgk 



durus>magnitudine mefpili>quod ia 
lapide txanfifle dicas, Vbi ftri^ e ver- 
tice defcenduntjapis buxeo eft colo 
re,qubd partes ill» attrit^ fmz. Vires 
autem eiineffe exiftimatno leucs^fed 
nobisignotas* Ego fi ex charaderibr 
natune vires funt «ftimandafc vt qui- 
dam putant, Mefpileu lapidem plus 
adMefpilosarboresforte tutandas t| 
ad homines virium habere coniece- 
xim, ^Mpdiite^ 

betjfacieiB^minim^ gemm^ vngue 
ti odore;attrita y etiam nardi>PIinius; 
£idem Aromatitis in Arabia nafciti 
j& in Acgypf o .circa Pifas * vbiq$ lapi- 
dofa,& niyrrhs coioris Sc odoris^oB 
ioc reginis frequentata* Antacha- 
tes ctiam cum vritur , myrrham ei re- 
;dolet. Antip^thes la&i immifia fi iri 
eo coquatur 7 facit id myrrh#iimile > 
Idem. ^Myrfinitesmelleum colore 
babet,myrti odorem^innss* 
n: Nuds iuglandis magnitudine, 
^ fpecicvitrLnafciturgcmmaBelusdi- 

Ss 

DigitizedbyGoOgle 



&a In Arbciis>Piiaiu3# 

o. Oka exfuiuo> nigro, viridiat 
candido colorc iapxs > CatmiiasLco*! 
nardus finc authorc. ^fOlius nuclco 
fimilcm Pyrenen & £urcon,& Tcco-< 
Inhon/upra in ludaieo diximu^lice^ 
raG* ^flndicam (gemmam)Malicoi 
lorc mt olei viridis, onmes impro*] 
bancPlinius» ' 

Oftry£arboris(quam nosCarpk 
nu Latine vocaraus, GcrtBacicc S)& 
gcn6fe^)iignum in durifskxiatn filice* 
am<$coteni mutatum iuXta Franco-i 
furtum ad Moenum&& inVvirtcn-: 
bergcnfi Sueuia , a fe vifum VaLGor^ 
dusprodidk. 

K- Paimatiiapides circa Mnndaffi 
in Hiip ania* vbi Csefar litta tor Pom- 
pcium vicit,rcpcrifi tur > idq$ quotie$ 
fregeriSjPiinius* Videntur quidem ta 
Jes eile Hii , qu ales Trochitfe & AfteH 
ri# a hobis sxhibitijhoc eii,piurcsin* 
incem conncxi^iimiics intcrfc oeh 
£cfi:Paimati vcro vndc dicaatur, noa; 

faci-l 

DigitizedbyGoOgk 



fkile dixerim.De Ccruis palmatia m 
Hiftoriaanimalium diximus. jPb« 
mciteslapis - di&us c'(U fimilitudinc 
balani , id eft , fru&us palm* arboris* 
quaraphceniceGracciyocant. jCk 
caspirisfimilis cft s PIinius. 

Q^ Dryn Graeci nominant Quer- 
cum/vndeDryit£ lapidinorae-Dryi- 
te$ trucis arbprum fimttis.cft , & ligtii 
! modoardet>Plinius. Etfi autelignu 
( qucraiimfubtcrrajVt&aliamukajtc 
( - porislonginquitate aut alia vi, lapide 
I fccrc potcfi,& Dryitesappellarirvidc 
\ tur tamcn alius eflc Piinij Dryitcs, no 
; cx Iigno mutatus , fed a natura fic fa- 
j &us« Exco quidem quodligni mo- 
I do ardctjbituminis nonnihil ci mifce 
j ri vci totum efle bituminofum &Ga- 
j gattccognatumcomecerim. Pyntea 
I c qucrno iigno Io.Kentmanus nabct: 
I quiDryitcn ctiam ad mc mifit, trcio- 
j msfpccic^nigrumfriabilcmsgufraa* 
I ttamcntofum:f amo> fi vras, fuifureo* 
j , Quernum lignum aquis merfum^ 

|. ■ - DigitizedbyGoOgle 



nigrcfcit durcfcitq$adeo vtpro Ebe*: 
no quidam vendkent, 

T.. ThurisLibanochrus fimilitu-' 
dinetn (colorcm) oftendit, fed fuccfi; 
mellis,PIinius. 

V. Dionyfias nigra ac dura > mi^ 
xtisrubendbus macuhstex aquatrita 
iaporem vinifacit,&cbrietatire£fta 
rcputatur>Plinius. 






DE C OR u£L LIO. 

Caput JC. 

[Qralliutn marisplanta cxfucc<a 

__ /lapide£cete>ficut & Antipathefc 

Hicenimdurefcit cumex profundo 

marisextraJtaplanta a circunfufo &$ 

re,vcluticandesferruminaquamim-i 

mcrfum^temperatur & fohdefcit , A« 

gricpla* Idemfubfinelibri^dcnat 

fofsilium;Theophrailus(inquit)Cu- 

rallium vocat;ali) Lithodendron pai 

ikhoden- tim exeo qaodinlapidem conucrtaj 

ron * tur>partim qubd arbufcula fit* qu& 

Dendritis. obrem & Dcadrite vdcatum^iP^ 

T)tm 

DigitizedbyGoOgk 






pfa dcm6ftrat,frutcxeft fub acma ma 
rina^iridiSjbaccas habes fimiles cor- 
nis natiuis fpecie &magnimdme J ctc. 

Reliquabreuitatis caufa omitto.Gor 
gonia nihil aliud eft § Corallium.no Gorsoni* 




dbyGoogle 



sninis caufa, quod induritia Iapidis 
nujtatur>PIinius. Iconem cius^quale 
habiiLfupenus adieci: non qubd om 
nescandem omninoformapr& fefe* 
rant.caenim m diuer&s variat. Radi* 
ce caret/ed vcjtlia» plergqac marin? 
piantsfaxis pateilarurn inftaradhs* 
yet. Rubrum»album& nigruminue 
nitur.infmgulis autem colonbusrur 
fusmult^funtdiiierenti^. Ijft %vo& 
albicatfcris^intus rubet. Scxu etiam 
diftinguutur. Rubri mas rubenci.cn 
foemmadilutioreft. Adhominil^p- 
ceritatejn aiiqu^do accedere audto.; 

i; Gypfumi 

qcF cor^lioHi 

dcs cpgnormj 

nari potefU 

eft eiMmCc*! 

rallioaibog-; 

\AWM^J r-v fimile, ramo-: 

iHlllF /®dbS fa feu fruticl- 

te fpecie. 

Z, Cprallij 

fpe-l 




yGoogle 



qfl ^g maiorvcl verrucofc nomi- 
oaSotcil, quam Petru» Coldebcr- 
jmspharmacopolaAntucrpiaad me 
piautn mifit,& in cpiftoia dcfcnpfit: 
Corallium cale(inquit)habeo,ea qua 
vides magnitudme, [quutmrfere palm& 
rummmorum,etfip4rtesdu&fyrem&muti 
Ut&frnt-ktitudo in trmcopiBo , <ju& nmi- 
rwmcircumferenti&dimidiw fire implet, 
P4lmu6fere\T>biktifimaejl:cokyerofeofr<> 

pe, hoc eil, in aibo modice rubente;~\ coior 
1ntus,vtin firacturis apparct, cinerc- 
us.Durities &pondus 3 Corallij rubn. 
Parre infima rupi a dhaefcc Superticies 
totaiineisin2qualibusfcatet,qu£in 

huius picturas ramo infimo tantum, 
qui heuo fpectantis lateri opponitur, 
aliquaex parte exprimuntur. Vndic^ 
ctiam frequcntes habct verrucas •• cx 
quibus nos pauculas cxprefsimus :in 
ijsftigmat^quiE vidcs>pori funt aper 
ti.Hz vcrruca: veficulas , cum in mari 
funthab«nt 3 quasCongrifugunt. In 
mari Uifpanico pifc.aw>rum rctibas. 

; ; ■ u 4 

DigitizedbyGoOgk 



De 



fc 



adhsfit dum pifcarentur CotegroR 
Audio&maioresmulto huiusgene- 
nsplatasreperiri.H^cColdebcrgus. 
j. Pfeudocoralliumalbum^vide^ 
turhoc 3 autfungofumnominari pof- 
ft. Suntautemceu cylindri quidam , 
breoeSjin^qualeSjtuberofi, & veluti ) 
leuiccrarticalatijfragiles, penn^an- \ 
ferinasfere crafsitie. Conft&nt autem : 
ambientecruftaalbida 3 & parte inte- 
rioretotafungofaacfriabiIi,pienara. 
diolis exilibus & crebris , qui a com- : 
municcntroincipiunt,& mcruftaml 
definunt. Subfhntia afperiufcula^&i 
dentifricijsaptavidetur.de qua dixe-: 

risquoddeH^; 
lofachnc & Ali 
cyonioArifto- 
teles ; ferro li-: 
cet acuto feca-i 
tinon cito cc* 
dere^cito autej 
fi quis fimul di 
giets tcratjCpfriari. Sapormamfeftui 

cinuln 




dbyGoogle 



*34 
cinullus, Pi£um fuperius pofitum» 
CoralUumalbumvcrum cft^auteflb 
putat apud pharmacopolas pafsim») 
quodarubro vcro fubftantiano di£- 
fcrt,fed coloretanmm:etfi quida ,-Co- 
rallium album non reperiri putant, 
aut fi reperiatur>inutile efTe. Polp ia ?<>U+ 
Hifpaniavulgo vocari audio, id q<F 
pafsim apud pharmacopolas pro Cq 
rallio aloo receptum cfUnueniriau- 
tcm in Catalania Hifpanias a pilcanti- 
bus Corallium rubrum>& in Iitus ah- 
ie&um>a pmereuntibus legipro Cq 
rallioalboiibram eius drachmis ar- 
t genteisfeptemvelo$:ohaberi pofle, 
I cu Coralli) albi vcri velvna vnciaeo 
| pcio emedsfit.Polo di&u carere cor- 
| tice 5 & crefccrc in fundo maris;vera 
I Corallia in faxis deorfum tendcntia 
j nafci;Poloautemperfundumdilata- 
ri,m i jfdem quidem locis vbiCorallia 
crefcunt.H#c anita fe habeant^confi 
deranduou Corallium quidem albu 
pharmacopoliorum, exiguus quidl 
*'■'- Ss 5 

DigitizedbyGoOgle . 



trun-culus cfle videtur, ccu StcIccE| 
$esmarinus,mearibus pertotumc*| 
uis,(cum veru fortafsis folidum fit>) | 
folidifsimurn Lguifsimurnq? > cumra* 1 
mispaucis acbreuibus ceu mutilis, | 
^^ a \ AntipathcsPIiqius gcmmamnigrif 
r nontranilucentcmefiefcnbk* DioJ 
fcorides Corallio gcntilem facit>ra* j 
xnofiorem,&c Hodie rarifsimum 
e(taudiotamen viros quofdam rcru 
maturalium ftpdio dedkos id habcre t 
vt Peuceru Vitcbcrgs, Aldrouan# 
Bononias cum fuo corticc faxco, Ni 
grum verum in Gallicia Hxfpanix ia« 
jucniri audio ;fpuriumc Barbaria vci 
Aphrica mitti^Sauaiia vulgo di&um, . 
de quo mox fequcmi Capite dicarp, 
& cxhibcbo iconem* Coraili) nigri 
nomcnEbenofofsilialiquos tribue* i 
Kjfupradidum cft. 

C©iaBiSL Corallisminiofimiliseft,gignitur-! 
quc in India & Sycne > Plinius* Co* i 

Coraiiw ralioachatcsfimiiis eft Corallo aure- ; 

^ isgut?i34iftitt^*>I<ici», Aliblwfr"- 

gutn$; 



yGoogle 



1* 

guttisaureis Sapphirimodo earadi- 
ftin&a eflc tradit^qualis.inquit^copi- 
ofifsima eft in Crcta,{acra appellata. 

Tbyrfitis Corallio fimilis cft>Ca- 
jniliusLeonardusfineauthore. 

Alcyonij genus aliqui putant ef- 
fc, fpongiofum aut potius fiftulofum 
quiddam,coralIij rubri colore. pa- 
raiieli cnhn & retii funt mcatus>feu 
canaIicuii 5 inanes^ntcrnodijsquibuf 
dam diftm<Si;qu£ dum inter fc coalc 
fcunti fuperfiaes aliquotpcrinter- 
ualla eonftituunt.P^ntibus facilfcfra 
gilc hocgenus cftinfipidum fcre,fub 
iaifuou Hoc quidam puto Alfyo- 
nium petrsum vocant. lapidea cnim 
ci fubftantia eft.Petris quidcm anin- 
nafeaturhaudfpo* 

&E iALIIS QVIBVST>\£M 

pLntk Marinis qu& LpidefcunU 
Caput XI* 

INter plantas qu^inmarvaut mari- 
tious iQciSjfaxiSjtcftiSj au t ali % n%- 



yGoogle 



Iclntes lapidefcue, nobilifsimum cft 
C0ralliua3.de quo &cognatisei,2). 
xime di&um eft.ignobilioresveroac 
minis nots ali<e qu ajdam funt, de q. 
kusdeinceps paucis agemus* jDe 
Buxo & Quercuqu^ glebis bitumi. 
nofisadnafcuntur,videfupra mozi 
Capitis nooi principio. CoraHina, 
Juncus>Laurus, Olea, -Phyci t-es, Thy. 
^iumjCapitez^mcmorantur. 

n Lithophytm 
marimm^ 4 
fpongiolaem- 
jfcenteabedt 
radice. 
*. Lapk fpom 
cufolioherbi 
cuiufdammfr 
rin&percdui 
eius tra/eute. 

Arbufculam 

hanc marinaa 

Io.BauhinoE 

medico 




yGoogle 



f$£ 

mcdico diligcniSsimo acccp'u vid«- 
ramautempnus &collegeram fimi- 
les in m.editerranei maris Galltasiitto 
rCiSpccies cius du* funt.- quae hic re^ 
prarfentatur, omni ex partc albicatfo 
risjhoccfhcruftaquada e limotqu* 
ad lapideam fcrc,fcd molliorem & ,a- 
rcnaccam^ dentibus mandasjriabi- 
lemcfc fubftantiam acccdit. Alteriu* 
crufta in quibufdam partibus , rubti 

fcu purpurei coloris cfttvnde nonnui 
li Corallijs cognatam «ffc plantam fa 
fpicati funt. Conftatautem partesil- 
tepurpureas crufta multb crafsiore» 
& tuberofa. Vtra<$ lignum intus m- 
gricans>durtfsimum ,& fine mcdullA 
habet,Cytififere ligno fimile. Cruft* 
afpcfiu afpera eft , y t Pice» rami,cui 
foha deciderunt,reli&is veftigijs.Ve- 
ftigiabscinpriortfpecie promment 
modtce ab omni ramulorum partc 
rotundacum pun&o cauo ceu cen- 
tro,acetabulis minimis fimiha: inelt 
autcm finguiis minimu quid ruftum, 



yGoogle 



ceu vennieuius muftipes.tn akera, fi i 
benememini,cauafunt>£ueaacura,fi 
.ucquoddcfluxcre. Corccx nonaiius 
prster cruftam cuam dixi. Ugni du- : 
rinem fi fpe&es, Quercum manaam ; 
dixens aut Ebenum,Cytifumve: fi a- i 
fpcra virgarum vefHgia , Piccam aus i 
Encam marinam.Huius gcneris arbu 
-fcul*,alia? fuas virgas redta in fublimc : 
tcndunc-alisintranfuerfumccia. Po- ' 
ncmusautcaliasquo^icones inHi^ 
ftoriaScirpium.Hscdumfcribcrcmj i 
epiftolam ab amico aecipio,de hac i^ : 
pfa planrain h«c vcrba ad mc fcribe- i 

us.-Frucicemhuncmarinum inlitore 
parma. Baiano,incoI* vocancParmafua lin- 
gua:quem cum rcsherbaris-peritifsi* 
mis vms oftendiflcm,aIij aiiter,Coral 
Jiumimpcrfeaum,Adarcen,Antipa- 
thes,Autolides Ariftotelis appella- , 
banc.SicilIe. Sed cum alia: eciam fi- I 
milesmultajhuiufmodipiants repe* i 
nantur,quajlicetinfuperficielapide-, . 
fecrcvidcantur,intus tamenligneam s 



auc 



^Google 



1$? 

«utherbaceam naturatn perpetuore 
tinencvclomnes ilt* Corallio(cuiuf 
& Antipathcs fpecies cft)cognat*«- 
runtjquod non probo: vel potius fua 
cuiu% generis, forma fuerit, & fingu 
1* ficukatibus inter fe differ eateSj 
cruftaiingulischrooahavccau&ex- 
terna^innafcente, Corticem an huki£' 
tnodi arbufculaj initio habearit,qui 
cruftae poftea concorporetur &abea 
corrumpatur, quarrcndum efl diHge 
tius. Geterum Autolides Arifioteltf 
auifquisnominauit, fomniaCe miht 
vidctur.ego in eius libris ulcnihtile- 
giffe memmi.In altero quidc ex duo- 
bus deplantis,qui ei adfcribuntur li- 
bris,vbi dcftirpibus faxorum incoli* 
agit>his verbis: [<*» $v*>p<*> y-nk rifof 

yey&cjncc huius necalterius ihrpis 
nomcn 'ppnitjfcdin gcnerc tancum 
dc ijs loquitur. Poftremo Adarce, 
planta non eft,fed plamis > vt arundi- 
mbui & «*igi§ kcuum(marinoru)ad- 



dbyGoogle 



teetcruftae potiuspIantarum,de d- 
bus nobis fcrmo eft, quam ipfi$ C og- 
nata. Tfaeophraftus Hiftori* likl 
cap,7.Ficum marinam ait carere fo- 
lijs> non magnam cflc t eiu$<* cortici 
colorempuniceum. H^cigiturvidc- 
npoteft,quamcxhibuimus,fecunda 
prafernm fpecies.-autilli fimillimarfi- 
cut & illa cuius e lapidc enafcentis 
lconcmhic fubijcimus. 

*• L&pis e qm 
planta mari- 
tia fuperwri 
eadem forfiy 
autcognatae- 
najcttur^ aut 
innajcitur po- 
tius^bajiinla 
tumfe [parge 
te radicis lo~ 
co+ Proditex 
eodem &* mu 
fcwquidam** 
U oflmmarinicuiufdamtefla>eidelapidi 

ddnata 




yGoogle 



ij$. 



£ : Oflreipriuutim d&itefta htpided ePrufi* 
* fiaJjhhojlreumdixerim. 




" PfcuddcoraHium riigru hanc plan Pfctdoco- 
tam dixerisantus emm lignum trant glUi2U 
ppr omnes partcsibris fubftantia £e- ~ 

■- "Tt 



dbyGoogle 



Dej 

nata 3 non ita rn ollis ac friabilis vt pr?- 
cedentium. Cutem extima fi adimas» 
& expolias^nigro colore pulchrfc ni-K 
tebit* Accepi a rhopopola quodarn, 
quiexltaliaattuiit.is aicbat Coralliu 
nigrumaliud vcrum elicraliud vcrb 
fpurium& xsn?|t/^>hocipfumfciIi- 
cet;idq$ e Barbariailue Afri cx adferri 
Sauaiia^ Satialia nomine.adbsrere faxis in ma 
rLextrahi aute e profundo ad orgyias 
fere fexaginta.Interior pars,vt dixiji- 
gnum eft;inde partim cornea quxda 
& tcnacior crufta > partim Iapidea, 
hoceftduriorfragiIiorq}>non tamcn 
friabiliSjCircumnafcitur. Color cutis 
cfufcoJuteo&fubiiiridicMat. Scd 
crufta illa crafla & nigredine alidve 
coiorcfplendcnsjfi polia^ in minori 
bus tantupa ramis cft, qui fuperiores 
funt& prominest, minimo intusli-* 
gno.Crafsiores partcs plerasqj (ni fak 
lor, aiat infcriores fakc) cutetantunx 
teguntunquam firaciaSjmarinus qui 
dam &pifcofus odor featitur:& roox 

lignum 



yGoogle 



iiCummcct.Plancaquamhabeo, qma 
quc fercpalmoslonga cft.RadixTcu 
Safis pouus plana fere lata<$ eft,fcd 
jnsquahs, & afpera tofacea quadata 
fobftaritia & cauernofa, lata digito* 
quiric$,16riga feptcm. Truncus & p- 
cedentes abco partcs qu*dam latje 
funt, ptin ramos vt voia feu palma 
manus indigitos finduntur; vndc Pal 
tria marina non immeritb nominart 
poiTet; ABaquidem videtur,fed co- 
gnata Palma mariria Theophtafti (Hi 
Ipri» 4,7* vbi de alijs etiammarun* 
p!antisagit)cuiab intense rubro feii 
puniceo colore nomen Palmx com- 
municatum videtur.pptius quam a fi 
£Ura:et£caquct9v.taliaplera9(pr?- 
ter colorcm &folia)conuemre ei vi- 
dentur^CauUsjcriedius>inquit,tranfit 
pertotu.paagicaeft:cau.dice admo- 
Sumbrcur.virgisreais, qu^ ab mtc- 
riorc partcfurfum tendunt,no inam 
Htuafcdvelutinlatitudine^c. Hoc 



d byGoogle 



nocatudignumeilhacinplata^quod ■: 
fimiliter yt m Coraiho racni aliqui, vc ' 
lutiexaduerfoinuicemoccurretesia 
vnum coalefcunt* Sufpicatus fum 
aliquandoAgricolamhancplantata i 
pro Ebeno fofsili dcfcripfiffc. vidc fu I 
praCapite 9* 

t)E L^€T? 1T> I BVS, QV I ^CB 

homine aut quadrupede aliquo Aenominan** . 
tur> autin ek reperimtur. Cap. XI L 
qwAjnpartesiresdimfimM*. 

^sX^S PJirM^f, VE X\jfc i 
pidibusquiab homjnedenominan* 
tur,aut in eo nafcuntur» 

A Ndrodamas argcti ni torem ba- ; 
X^betvtAdamas^&cPhnius. 

De calculis qui in corporc huma- ; 

npnafcunturjlibrum admirabiicmi- i 

hi dicafum lo.Kcntmanuscdidtt. De » 
lapidum in animalibus generationc 

lege Alcxaadrum Benedr&umycap. : 

84*. : 

DigitizedbyGoOgk 



i4o 

$4j$^)i^ecalcu]1s. Lapidesaliquot 
k merpbris "hqminum, & ab aniniali- 
b us n ominatos rece nie t Plinias libro 

',37,cap.ii. _ . r 

Partium corporis humani aliae utn 
plices fuht,ali* copofi t«. I^ps a prio 
ribus ordiemur ,'i.nter quas funt pili, 
caro s ofla >vngties. Capillorum figu OpillL 
ramxxprimunt> Amiantus/ AIumen ? 
Argentum rude purum> Agricola. Vi 
~de piura de hifce Cap- i.}n lincarum 
jpentioner 



\4rgenti frutica- 
fione fm pilos ' cri~ 
fbo$&cmcinw$ re 
ferenm>fguram hic 
dpgofuu 




Veneris 
<rme§. 



\ Veneris cnpejs 
nigerrimi nilp- 
ris contiseht in 
{cfoecierufficri 
nisPlinius, Poly thrix in vindi capilpoiy&rj 
: ;-•;-' Tt j 

DigitizedbyGoOgk 



tatur^fed (Iego ? &ad) deiluuia coma- i 
rum faccrediciturjPlinius, Sic & Po- ' 
lytrichum»id eft, Adiantum; quod & 
Veneri$capilIqsvuIgbvocant:quod - 
h erba quidem cft, fed in lapidibus & 
parietibus nafcitur, Coliculosautem : 
habetnigros acnitentes, capillis fimi 
les;vndeEbenotrichcn,Tcrr£capil- > 
los & Cincinpalem vocataliqui.Hac I 
herbam fi forte Plinius pro lapi.de ac- s 
eepi|,& Poly tricha>&Venens crincs i 
appelIauit:contrariumfecirqu^m in 
Leucographide>qu<e cum lapisfit,ab 
ipfb inter herbas rcccnfetur. Boftry- : 
Boftry^hi- chiten2oroaftresvocat,crinibusmu i 
licrumfimiIiorcm,P]inius;malim,fi- 
milem.namBotryitis> qu# pracedit» 
noncspillisfedvuisfimiliseft. £yri- 
ten funt qui & Sideriten vocitcnt , & 
botfrychiten JHtermolaus Barb- Puto 
autem pyrita? fpeciem inueniri, qux . 
refcratpilos;aut iiasft/^hoceft^cir- ; 
rhos, concinnos, vel plexos mulieru 
€rine$ f AdBofirychitsaomeaacce 

di| ; 

DigitizedbyGoOgk 



«4« 

&t Borfycites, nefcio quis aut vnde Borfycit* 

di&us:de quo Plinius etiam dubitaf- 

^e vidcturrRatio nominu,inquit,nbn. 

eft in Borfycite/m nigro ramofa,can 

didisautfanguincisfrondibus. Idem 

ne Sycites£t,a fico diclus,querenduy 

In fanguine crauam aliquando fa- 

burra dcprehendimusyScaliger. Sar- 

dam vcl Sardium gcmma, vulgo Car- Carneola. 

rieolam vocant,(ahqui non rcfte Cor 

neolamOiviuo & rofeo carnis huma 

n«e colore. Sarcophagusj qui & Af- 

fiu^carnes & cadauerahominu exc- 

dita quo forte Germanicumnomen 

-@«rcfe fa&um eft. Onyx Gnecis cft Onyx., 

vnguis, yhde & gemmarnome. In O r 

ftyche Sudines diciteflccandorc vn- 

guisKumanifimilitudinc,PKnius. Ta 

K Aldcnburgi in Mimiainneniri fcri- 

. Bit Vale.Cordus. Murrheus Onyx, 

Propertius. Cadmia quaedam ony- 

chitis cognominatur apud Plinium. 

De Enofteis & Ofteocollis,in fccu 

ds^mus capitispai*tedicam. 

Digitized by V3OOQIC 



Pyrrhus^qui aduerfus Romano? 

belium gefsiohabuifTe traditur Acha 

ten.inqua xj.Mufe & Apoilo citha- 

ramtenensfpe<5terentur> noarte, fed 

fpontenatune itadifcurrentibus ma 

cuIis,vtMufisquoc£ fingulisfuared- 

derentur iniignia , Plinius, Scaliger 

Exercitatione 117. contra Cardanum 

n^egantem h^cita cafu contigiffe;Cur 

(inquit}autApoilinem aucMufasin 

Achatepidas credere voluifti^Macu 

las in iapidibus muitas fofpeximus: 

quibus vidi potetioresprofuoquea 

quefuperciiio varia imponere nomi 

na.Marmoris fruftum fe&um ad late- 

ritium panetem ktcruftandum , edi- 

*dit effigiem barbatifenis;qua adPau- 

lumpniiium Eremitamvno confen- 

fu omnes referebant.Sanepingunt e- 

iufmqdi>£iantem, paimacea ami&um 

iWea. Eum lapidem Leonardus Craf 

fus ciuis nofter afFerendum curauit 

ad Maximilianum^cum efTemus Ra- 

tisbon«.H*c ilic. InPariomarmo- 



renu- 



yGoogle 



femirabileproditur, gleba lapidisv- j 

jiius cuneis diuidentium ibluta, ima- 
ginem Sileni mtus extitifTejPIinius.In 
Sagari fluuio Phrygis gignitur lapis 
Autoglyphus dictus , ab eo quod na- hviiyla 
tiuaei Matrisdeumimago infit J Piu-ij©'. 
tarchus defluuijs. Et rurfus : In Ta- 
naifluuioScythi£,nafcitur IapisCry 
ftallo fimilisvhumana effigie , corona 
tus,&c, Conftantinopoli in Sapien 
tiae templo funt du» candidi marmo 
ris difle&i crufbe ; quaruni vtriufquc 
maculajnonnihil cmerei coloris , ita 
fpontenatur? difcurrun^vt totam di 
ui Ioanis BaptiftxjVeftititergorcCa- 
mcliiimaginemjreprafententjprjetcr 
alterum,pec[em quem non fatis expri 
muntjAgricola. Ccrcopcs apudEu 
ftatniualicubi o£sA<^%'t«? lcgimus, 
ideftjinlapides conucrfos : poetje in 
Simias mutatos fabulantur : vt Oui- 
diusNioben alioscj Gorgonei capi- 
tisalpc&uin faxa diriguiflc:&inSa- 
cris vxorcm LothinftatuamSalis. 

Tt 5 

DigrtizedbyGOQgle • 



&Bmm+ Callimo inuento in Geode, xmm 
imagines lmpreffie fuerunt;quarum 
GcFabricius & iigurain aanulo^qug 
Mc expnmitur,& 4?fcription&m aj 
fcosmifit 




CalHmushic/mquit, fere lupini ef! 
magnitudine, forraa cius rotunda & 
oblonga 5 corpuspartim peUucidum» 
vi cryftalB:pirtim nebuldfum , vt Sar 
d&> aut gernm* quam vocant huis. 
Inuentuslapillus eft in Geodegran- 
dLqui inciufos fluores varios habu- 
itjfedin mcdio iacuitfcparatusata vt 
srgentum capillarpautin lapidc, aut 
in pyritcinuenitur^quafiimppfitum 
£t y & pars corporis integrinon fit Jgi 
tur &forma>&; trafiuciditas , &I0CUS 
$ftt%3%m |>er fe admirationem mo- 

ucnt; 

DigitizedbyGoOgk 



J4J 



tienttied multomagis funtimpreffie 
ji naturaimagines admirandae.ex vna 
cnim partelapillus, m latus finiftrum 
Verfus J duasrefertiacies 5 & terti* vc- 
luti vmbram:primam monacho fimi- 
lemcum cucullo, alteram viro gran- 
di imberbi 5 tertia vt vmbra no cogno 
ftitur.VermsinIatusdexterum, vna 
tantum faciem habet priori non difsi 
milem,qu« cucullataefbqua vultum 
conuertit, eapars lapilhpellucct in- 
"ftarturia^bbofa^feu (vt ta&antius) 
^concaua^qua Grzcis 9pQkp'gv& dt« 
"citur.Curaui autem includendum e- 
iufmodifunda:, quarin annuli fuprc- 
mo inuerri potefUtavt vtrin<$ confi 
derari pofsintinfculpta? naturs artifi 
ciQimagincs.Geor.Agricolx defcri- 
ptio»in lib.^.fbfsilium editionis po- 
iVerioris;paul6 efr alia. Verum & ipfa 
Conuerfo^Ejs modislapillo,avcro a- 
lieriffpiane hon apparct.Hancin exi- 
guo corpore varietatem, nullus arti-s 
|§x&us exprcflcrit. Hatfc itte; - 

DigilizedbyGOOgk 



CmCoidct Corrpidescamcicrh^misfimilis I 
cfLPiinius. Ko*cr% & vsffH Grarcis ca~ 

pur fignificatVvnde *$f ^«^V, capiti i 

iimilis* Idcmfuerit K6f<no&$'fiucC6t : 

fiusOrphe^quemcontramorrus 6c i 

i&us venenatos , fcorpij prifertim s 
commendat; ""'""/ 

tOrion* Qt/fl* f oy% ^<no^/rU hiky &Avy/ , m*(# i 

ConiecerimautemAchat^cogna 3 

tumeffe.ineoenimvariaeimaginesrc i 

. periri folent : &fpecies eius quaedam : 

contraaraneorum&fcorpionuidus : 

laudatur.Si cui tamen non capitis fi- : 

gura,fcd color & canicies in Gorfoi- i 

de efTe videtur , idem efto cum Polia i 

^^fequente. Polia [rwui,fubaudi a/- j 

^jcamciemquandam Spartiindi- i 

spartopa. «ccandebduriorcm, nigraSparto- i 

&os. poIios 3 PIiniusIibro37.cap*ir.mi]iim i 

verbis illis,eandem duriorem VIocus t 

cil fufpedus. Agricola tuin Polia , tu 1 

Spar- : 

DigitizedbyGoOgk 



i44 

Spartbp(>Ironpracodctxi lapide ac * 
cipir,& Amianxum intcrprecatur. 

Ex o.ra palpebne > vbi hordcoloru 
collcdioncsfiuntjlapillum cximiinf^ 
fihius^tritico^gurajColorcjnagmiu^ 
dinepareyduritiafuperiorcjScaligcr. 

Bcli oculusalbicans, pupillam pinBtliocuP* 
gltnrgram,e medio aureo falgorelu- 
centemv H^cproptcr fuam fpecieta 
faeratifsimo AiTyriorum,deo dicat, 
PiiniuS. Agricola Ub* 6.dc nat.fb£si^ 
lium;Iuniores(inquit)corrirpto ¥0- 
cabuio^efioculum C&efof eJ) vocanc- 
ctfi ipjS itafehanc gemmara ^ppella- 
re &iunr>qu6d puichra fir,&aiiquam 
ad oeulu fimilitu dine h ab ea t. Ada- A ^ affl£ * 
du nephrbs^^g^ renem fignificat,) p ros * 
eiufdemocuius dicitur. Deus &hic 
colitur Syris 5 FIini us«p o teft au tem la^ 
pis idetp partim renis 3 partim oculi fi 
militudrnem pne fe ferre,rotunditate 
figursprsfcrtim. Leucopbthalmosicucopis* 
bcuti humani fpeciem exprimit, Agri tfaalnaa- 
cola* AtBIiaius ii.^xapax.teucoph- 



yGoogle 



t1aalmu$,inquit,^ oeuli [pd j 

ciem candidam nigramq$ cotinet. Es I 

fc^ h ~ mox fequeti capite : Lycophttialmos i 

quatuor eitcolorumjexruulo & ian ; 

guineoinmedio nigru candido cin- i 

gitur,ytLuporumqculi s iQisperom-> i 

nia fimilis* Vnde ap paret eandem tiTs \ 

gcmman^&pr*ccdenti quoq$capi- i 

tCjLycophthalmon > nonLeucoph- i 

thalmonlegi oportere, deceptumqj 

Agricolam qui humani ocuii fimili- I 

Triopli- tudinem eitribuit. Triophthalmos : 

titaimo;»* vero Plinio di&aIonacenafcitur,& i 

tres hominis fimul oculos exprimit* i 

Auriculafimiiitudinemcxprimuc i 

lapides interdu gemis fimiies > Agric# 

Vidicgo lapidcm generatum fub i 
lingua cuiufdana viri^prohibentem ci 
locutionem,& eo remoto a rcdij tei lo I 
quela>Abynzoar. 

InpuImonibusqu«ftorisAlbreti-* : 
ci 1 lapidcsaiiq.uotdurifsimos..&5qua ; 
bili fuperficic,argiliaceo coiore de-« i 
prehendimus a $caiiger* Nupcrami- 

cus . 



yGoogle 



cus quidammeu$>mcdicus do&ut ia 
$ueuia,his verbis ad me fcripfitrLapif, 
(quemmitto)proxime cx thorace ca 
iufdam monialis cum maxima tufijl 
prodijt pcr intefualia»fem«I vel his 
manno,fanguinis reie&ionc ex refpi 
ratorijs partibus cnm tu&i erumpea 
te.Iaborat,ambuiat hinc indcr& per* 
cgrcproficifcitur.colorata & elcgas 
cft»nec dcvllis doloribus conqucri!, 
nifiqu6danhelitusfcetcat,&dimcui 
tatcm fpirandi fentiat. tufsis rara j fic • 
ca.p>thifimvixe0ugiet. Matthiolus 
& alter medicus in Epiftolis adfcrunE 
nullum exvetuftioribus authoribus 
de lapillis hcpatisfcripfifle. Im6 & dc 
hepatis & pulmonis quocj caiculis, 
Nic.olus diflerif.quamuis m animaU- 
busma&atis idem etiam confpiciaE. 

-Monfpcfluli in difiedionc iuuenis 
cuiufdam , plurimos lapides pulmo- 
num fubftantis infixos fuifle auimad 
uerfumcft. 

Dc cakuiis quibufda corporis hu- 



^Google 



inani^exthorace.Iicpat^inteftiniSjfci: 
le, dcc$ tophis in articulis & intefti- [ 
nisjege Vuierum De pneftigijs libri 
j-capjiitemlo.Langium in Epiftolis : 
medlcinahbus Tomo 2. 'epift. 37. de 
calculisgenitis in pulmone^ follicu-i 
lo fellis,renibus & vefica- Salfeld^ in i 
Thuringijs ex puteo vigintiduas or- < 
gyiasaltocfFoffus eftlapis, qui folidi 
pe&oris fpeciem pr* fe ferebat , lon^ 
gusfefquipedem Jatus palmos tres. 
craflusanterioriparte,vbi cofbeter- 
minabantur^digitos fex.fedfpina va~ ' 
cuaeratab eo,quod medullam expri 
meret.Agricola. : : 

In ventriculohominiscalculosro : 
tundos>duros&albos colore inuen 1 
tos Norimberg^amicus quida meus : 
anatomes pentus mihiretulit. 

Iniecore &alioraolim>&poftre- ; 
mb Senatorisinuentoslapides atros: < 
qui in aquam inie&i inturn uere; & ia : 
remigis hepate lapidem durifsimum 
inuentum, camei coloris dilutiJuL 

C&far 

DigitizedbyGoOgk 



i4rf 

t)sefar Scaligcr refert., Auguftinus 
Barbadicus patriuus Venetus, cu ih- 
tertoihorbo obijffer/m eius difie&i 
iecoremuetuseftiapis iuxcafclhsve 
ficaigrandior ohu^ nuclco; &>iquod 
inigis mirum eft> viridis ad higredine 
declinahs.-qui colos durionbuslapi- 
dibus folum inefle folet, Cardanus ia 
Varijs; Delapidibus ihiecore &fel 
lismeatui legeihEpiiloli* Matthioli 
52^3^4. per totatn illam paginam. 6t 
fequentem. 

Defperata abomnibusvaletudihc 
fenem, fummo doloreinteftinorumi 
cumvideremuscarerefebre>neq}tu- 
morem extaf e quempiam : quotidia- 
nis deiecHonibus aluum exchcrare; 
pondus in ipfis inteftinis fentire/ata- 
li quadam conie&uralapidem fube£ 
fcrat^enemataexBdeiho &oleo no 
ftroTelino^croceo malagmate, buiy 
ro* certodecodo iofundiiufsimus. 
Terrio tlyfmate magna vis lapidum 
fcdu&a cfbScaliger. In inteftinis aii- 

Vu 



yGoogle 



De 



quando retmentur feecs omnino jpi 
ptercrafsitiem &duntiefu«e fubftan*; 

tia:,intantum quodefficiuntur quafi i 
lapides,Abynzoar. 

Adadu nephros(hoc eft, ren)di£* 
lapis.-vide fupra in jjs qui ab oculo i 
denominantur. 

Subfequerisfiguratreskpides ex* : 
hibetrprimum exveficahominisex- : 
traclum } qualisacquantus fereappa | 
ret^afperumjracemiquadam f^ecie. i 
Secundum,mdem e vefica,minore, : 
Ixuem. Tertium erembus>que ad- i 
natum fuiffe apparet. 




Lapides e vefica deprehendi mul* I 

tos,ceparum modo lamellis incrufta : 

t.os, > inferiore fubinde coloris diueT- : 

iiDuo : 



^Google 



fitDuopncterhaiccgencra, Vtruncg 
apudmceft. Ex Bouilhs oppidanus 
noftris adiutus mcdicamentis emin- 
xit vitreum, fane cxilla nobili Praxa- 
goras pituita;dum mingeretur, albu-* 
minismollitie^emiflum nitri duritia 
ac fplendore* Senatons filius eiecit, 
piiltts modo multos > ac maximos : % 
aeris cotavftu poftea ingypfeam tuta 
fpeciem tum firmitatem concreuere. 
Hicquoq* nunc re&e valet> Scaliger. 
Toforum & capiliorum qui con- 
crefcuntinrenibus 3 pareft generatio 
nis modus,GdenasCommet jinlib. 
6,Epidem. cap. y. In renibus Ferdi- 
nandilmperatoris defun <Sti, calculos 
muttos reperunt medicuficut &in ve 
fica .*.& dum viueret intcrdura fupra 
triginta,fine vllo dolore>cum exigiio 
ardorc emingebat* Non tamenhoc 
morbo confumptus obijt>fedmaio-> 
ribuscaufis.namdummedici poftri- 
dic&morte inteftinaatq$vifcera exi- 
merentaometum aliqua cx parte cor- 

Vu 1 



yGoogle 



ruptum, ac fincomni adipe, ficut& l 

inteftina&ftomachum deprehende; 

rut: & pulmoneni magna ex partc pu 

tfcjdum acgrauiterfcetentem, cum pi . 

tuita & fanie ita membranis pc&orii i 

infiniftro latere adhsrente>vt difE-: 

culter auelli polTent* 
Monfpelij in cadaueris cuiufdafii; 

diffectione ,tcfticuli lapillispleniin* i 

uentifunt. 

Diphris {lego DiphyesiftQvh, cum -jt- . 
grkok^fexuduplici) duplex,cadida aC 

nigra,mas acfoemina,genitaIe vtriuf- 
quefexusdiftinguentelinea,Piinius. : 

In dicecefiTreuerenfi,cum cemen- 
to pro reparandis ftru&uris > qu«e vi- ; 
tium fecerant,arcis Erebrcitefteinen- : 
fis eruercntur,inuenti funtlapides ni- i 
gricantcs & duri,qui muliebre pude- 
dumexprimerentjAgricoia. Carda- ; 
nus lapidi huic Hyfterapctra nomen : 
finxit,nonre&e:nequeenim vstfct,* 
ywcuKetsy tM&oy fignificat. addit & Ma i 
risburgiinueniri. 

Ratio 



^Google 



14S 

Rationominumnoconftatin Bor 
fycite,&c:nec in Gcmitcvelut in pc- 
wacandidis manibus interfe cople- 
xis,PIinius. Ego aliquando conieci 
|UiniumproGemite,legere debuifle 
Gamite,Ytrationominis &origo co tcti&ns. 
ftaretinuptijs,quas Graci yw vo 
cantanquibusiponfi&fponfie ma- 
aus>tanc| fidc inuice datiu,copulant; 

Idaei daSylt inCretaferreo coiorc 
pollicemhumanum exprimunt,Pli- 
nius.VidefupraCap.s P^ritatquida 
digitis fimilcs inueniuntur. 

E,x podagricoru iuncturis,muria, 
&Cafeo vctullo,& Pyrit* viti fcobe, 
rupta cutcplurimoslapides extraxi- 
musjcadore fteatis * duritia inui&os, 
$caJigcr. 

Mvrmecias^nigra habet eminenti- 
asiimilcs verrucis,Plinius ; in quo no Myrmc- 

probo,quQid tcrminationem Graco 
rumin ias,£cemininamfacit, quafi ge 
mam fubaudiat.cum Grasci fimplici- 
t« tihv fubaudircfoleant,gcncrema. 

..,.," ' ' Vu 3 

DrgitizedbyGOOgk 



7>e) 

fculinoinflexioneprima. Suntquil 
fimilitudine quadam ftrumarum in 
gutture hominis St&ffifcm, id eft, : 
Strumeilapidesappellentur,de qui- i 
busfubfinemCapitisprimidiximus* i 
Fiuoresetiam di<3i Germanis, & Cry : 
ftalliinterdu,eadem fpecienafcuni. < 

CWP itis XII. PURS II. ■ 

pe iUts yu£ a quadrupedibus denominantur, •■ 
&u&primwm ingenerea comunibus cjutn > 
rumuk ammalium fartibm , tumfi- 
miUribiK,tum comtojltts. 

ANimaliaqusdamJapidibusaut i 
faxisinclufaviuunt,vt bufonu : 
genus,quod Ranam venenatam fof- i 
iilem Agricola vocat ; de quo nos ia i 
Hiftoria Quadrupedum ouiparom : 
pag.74,Oftrea etiam quxdam viuen- ■ 
tia in faxis mcdijs reperta^eonftat. 

AlbertusMagnus dc rebus metalli 
cislibri i.trad. 2.cap. 9 . Admirabile, : 
iaquit,omnibus videt, quod aliquaa 

do i 

DigilizedbyGOOgle 



tA9 

«lolapidcs inueniuntur,qui intus & 
foris habent effigies animalium. Fo- 
ris enim habcntlincamcnta, & quan- 

dofranguntur,inueniuntur in cis fi- 
guraunteftinorum.Cuius rcicaukm 
dicit Auieenna efle,qubd animalia ie 
cundum fe tota aliquando mutantur 
in lapides, & pracipue in lapides fal- 
fos,no duros vt plurimum,&c. Tofi 
gignuntur inanimaiium corporibus 
ex purulento huraore , vel ex hoc cu 
pituitacommixto.-quafesfiuntinar- 
ticulari morbo, GaienusComment. 

lan lib.tf.Epidem.cap.J. 

Hxmatites lapis fanguinis colore HpaatiKi 
exprimit, medicis & pharmacopolis 
notus.<£inWtttftatt GermaniSjAgri- 
colainterpretantc. Speeiem eius al* 
teram Schiftum,id eft,fcifsileaut fifsi 
lemnominant. Nigri turritiinhoc 
gener-e , VaL Cordus meminit. Hav H?macha 
tnachatcs fanguinei coloris Achates te $. 

eft^apudBliniumlib.sz-cap- 10 *. Vui '- 
ga quidem noftrilafpidis fpccienve- 

Vu 4 

DigitizedbyGoOgle ' 



luraemcolons.^luffldnappcllant,! 

perfuaiione, quaC fanguinem fiftat Q, i 

geftetur^aut manu comprimatur du i 

jncalclcac. jli fangqinejn mamillis . 

roeramarumconcodro inanimabbu$ 

«*&«« lacik.aquo nomen Galacfo iapidi i 

Jmpoficum.quodisadcoticulam vel i 

inpilatrituscumaquaad oculorutn : 

remediainlacrei coloris fuccum re« ' 

ibluatur.-vt & alij quidam , & Mcliti- i 

resquQ<|t afucci eiufdem dulccdinc i 

fic dictus.item Leucographis vclMo I 

rochthusappeliatus.&quiinArgao, : 

Cappadocismontenafcuntu^quo- i 
rum meminit Galenus, 

ScuumGr*cipropricsfc*f nomi- : 
nant,adipem ttj^a^w.- quod PJioius 

steames, ; n s.teatite lapide non animaduertilTc I 

yidctur.AmcmhriscorporumCingt) i 

habentnomina^Hepatitesaiocinerc, . 

SteatstesfingulorumanimaUum adi- . 
pe numerofa; Conijjcias autcra c Gras 

coaliquofcriptorcmalehaicvertiile I 
?iinium.&ciress < «3i'Tio78 7jsi^?^ , 

$U- i 

DigilizedbyGOOgk 



*$* 



$\m%*hw%h&£*4Qf*t?> id cft, aninu- 
Jium feui fimilitudine infigaeiBf &&• 
ftg&Qatcm Gr*cis videtur & pro in 
fignivcicxccllcntCj&pro numero{<* 
vcl multiplici quibufdan* diflfcrctijf 

accipU 
i. <j£mtdnti 

quibufddm di&i 

Upidis frujlu$. 

Veriorem e Cy~ 

pro 3 Cdp.primq 

fofuu 

2. Stedtites 

forte^elLeu- 
cowaphidi Morochthoye (dh£s Momxo) 
covnatm* 

° Steatites bic propofitus lapis vo- 
cari pofFe videtur , quod moilis eius 
fubftantia fit feuo perfimiiis , fcd du- 
riufcuia, Morochtho cognata,vtfu- 
fpicor;iicetenim fufciin rufio coio- 
ns fi t,iineas tamen aibas in iigno du~ 
eit,fi aflricctur.quod fi lapis aiius fub 
ftantia fimul, & pinguedine & colo~ 

Yu 5 




yGoogle 



re Stcatit*e fimilior inucni&tur* i$ e$@ 
Steatites:qualIsfortereperietinTer-. 
rarum veiBolorum(vt vulgo vocant) 
genercqualis maxime cft^ufaftc , id 
eft 1 tcrrafailonii,vcl <&eiffitbt> id eft, 
Saponis terra,nominata: quas fi duri- 
or& lapidi fimiliorfit, s%xiii(wM^ 
Cmbrrfi. W elI * ri nihilvetabit. 
iniikudo. Cadmise fofsihs > quam Cobalttmi 
Germanivocant>fpcciem vidi ferreo 
colore , yirofo odorc , cruliacea fpe- 
cic $£ cerehro fere fimili. 
offa&fsi* Thcophraftusautoreftoflae tcr- 
ranafd,inucniriq; lapides -otfcos>Pli~ 
aius. Humoremhuncterne(equo 
lapis fpccularis fit,quidaoo autumant 
cryftalli modoglaciarLEtin lapidem 
cocrcfccre manifefto apparet ; quad 
cum fer« decidercin puteos tales * & 
(etiam)medullx exofsibus earum ia 
candem lapidis naturam poft vnam 
hyemem figuranturjdem Plinius- 

^ Fontes quidamimmerfa fibi in la-r 
|>idisnaturamcQnuertuat. Franco- 

for~ 



yGoogle 



_ V 

fordia; adOderam fons eft > cuius vl 
ligna^olia^corfices.ofT^conch^ob 
ducunturraateria iapidofa. Qu*da 
resfofsilesfuntfimiles ofsibus,cuiul- 
rnodi cft iapis Arabicus.alia^medul- 
Ix quam continent o(Ta,quod genus 
cft marga liquida candidi coloris,A- 
. gricola. Videtur fane marga: nomen Marg>, : 
Germanicae originis eiTe.S&arifenim 
Germani,noftri 3ttarg,me4ullamvo 
citant. Inofteos lapis diuifus, ofsiu EaoSew, 
ef6gier#pr*Efentat, Agricola.-qui huc 
lapidem Gcrmanice interpretatur, 
^ttO^crtjlcirt. Idem Ub.5.de natibfst 
liuro:Cotibus,aquarijs grandibus ta- 

tumCinquit>tyra{>ani figura d^ur, & 
cx faxo molari duro fiunt.Ex his aute 
ipfis,quavexinferiori Germania affc- 
runtur,vari» nigro & candido colo- 
rcqujedam fradae o&sff>ecie repra:- 
fentant;quas iccirco yostvs Grxci ap ^ 
pellarent. Eftin aUimaliPorus ofsis*^*- 
duritia (inquit Scaliger ) a Natura in 
<|uafi dcfun&i o£sis lo cu fuJtc#a fuc* 



^Google 



CCnturiatave.Callum Latini appcllat* i 
$ic & in tcrra ofla lapidea, autlapi- 
dtes: ofleos eadem meditata cft, vt legi j 
rxiusapudPlinium, 

Rgurar qua? fobduntur quatuonl* 
pidumfunt^quos Qfteolithos dixe- < 
fis>abamicismiflbrumv 




%ccies pii Ex his primus in Palatdnatu loci* i 

m& arenofis copiose nafcitur cx febulo, : 

o&iumipccie^^tA^Q^^hoceftjtru-^ i 

coruoi ) 



yGoogle 



___^ t *j* 

fcorum quadam forma,cum rudimea 
tisramorum,vnde & s-nAt^nw dicl 
pou v unt;vero«iTDa > a fimilitudinc of- 
fium:vel Ammoftei, compofita ab a- 
rena & oflfc di&ione : vcl Ofteocolli 4 
a facukate qua ofla fra&a intra cor- 
pus fumpti,&foris emplaftris additi, 
mirificefefruminant.&ab eademHo 
loftci: vnde <3c Germanice <Stttttt>ctt 
&^d#rinappcHanupoffuntautcm 
«tiatn @mtptflcm&@feut&eirt noml- 
ftartrfcdnomen @<mtKfteittSaxo arc^ 
nafio potiustribukur.^juci$ettt ali 
quinommant»ficut&ftiUatitioslapt 
des,dequibus fupra di<5tum eft,quod 
ad offafraaa valcant , &1>mUtobtU- 
djctt* NoftrifaxaqufcexLatdmijse- 
ruuntur 1 & quafirefnnguntur, vel cx 
ciduntur,^jac$tdttappellat.Deho- 
rumlapidumnatufa & vfuComme» 
tarium doclifsimumThomas Eraftus 
rei medica: profeflorHeidelbergeyvir 
in omni philofophia futnmus, in mc-* 
am grauamconfcripfit.-quehuirno 



^Google 



T>eg 

ftr# Jucuhradoni quianon licet infev 
rere,vt cupiebam,propter feftinatioH 
ncm typograpln , prima quacj occa- 
fione aliaSjedendumjVt dignus eft,cu 
rabo* 

differunt;tertius quidemeafola;quar 
tus vero fubftantia quoc^.-qu^non a-: 
reriofa vel terrea & friabiiis ei eft, fcdi 
tenacior & ofsi fimilion odor aut fa- 
por potiusjidem qui cornuiMonocc : 
rotis falsodicto, quoddiu fub terra 
marcuit>gratus & fubaftringens* Eu 
pxfitloa.Ke.ntmanus.&akeri lapidi 
inclufum fuiflc , figmficauit , Enoftei ! 
ndmine» 
Quarta. Quartus aclarifsimomedicoloaa » 
ne Dryandro felicis memoria^ priua- ; 
^ciechitcstimStelechit^nominc ad memifTus ! 
eftdifJertautema pr£Cedentibus>g> , 
eisdurior, magiscj lapidcusfit, (im6 i 
foiiduslapis,cum lllilcucs, molles 8c 
friabilcs,albi4 finryprimus & fecun- 
du$ etiam caul:vcn6 modo foris 5 fcd ! 

intug 



yGoogle 



mtm quocf p« fe fer ant,) & colori* 
fufcii figura modice inflcxa coftarum 
inftar, Egohuncvnumtantumduos 
polliccs longum vidi. c6ijcioautcm 
hunc tantum cfTe>quiinfaxi^c qui- 
bus Cotesaquans fiunt>inucniri ab 
Agricola fcribitur.cacnimcolorc Sc 
fubftantiarefert, 

Quod ad facukatcm attinct>n6 dti 
bitoquinadmukos afte&us egregifc 
faciat,albi pr#fertim iUi ac probe ma 
turi,fimcdici curationc cxpcriri vel- 
lcae* Sed nimia plerorumquc iner- 
tia &ignauia eftjmultorum ctiam &o 
Iiditas>qui veterafolum rctinenda a- 
iunc^noua experimenta non facicn- 
da > tanquam periculofa. immo ntf 
vetera quidem;fi a Gaicno aut illi* 
quos fequunturjmedicis no cradita, 
pauci$>velplebi &rufticis forte tan- 
tum in vfu fint, facile admittunt* Ego 
Ammofteorum vim ad ofta conf oii- 
danda,& chirurgis vulgaribus &agre 
fiibus quoc^ ilUteratis hominibus & 



yGoogle 



feaioribus traditam,perq$ aliquot fe* 
tula confirmata>natura ipfaindican-i 
te & propemodum loquentc illairi 
*x ea quam habcutforma >non Vulga 
rcm effemukoruni&fidedignofum' 
liominum, tum indo<5fcorum> tuiii e-t 
tiam do&orum quorundam experi- 
mends credo:& medicos adhortor 
¥t pharmacopolas iubeant hos lapi-i 
«lesfemper inproptuhabere.-qui pj 
culdubiO adaliaetiammultavtiles e- 
runt, qua?cun<£ ficcari» fifti, aftringi,: 

£ncviiaacrimoniaopusfuerit.Laua- 
ri etiam vt ab arena crafsiore feparen- 
tur>& in paftillos formari potcrunr.i 
Lemnia? terra: inftancui non imparesi 
fortevircsin preferua.ndis ctiamapci 
ftiIentiacorporibushabuerint:ijpne: 
fcrtim quiinhocgencre odoratiores 
funt,qualis videtur qui in ditione Co i 
mitumaSoims>non procul vrbe Ie- 

naefFoduurmontearcnofojfemoris' 
quandoque figura & magnitudine, ; 
«juando^ alioru ofsium, $&ainkucl} i 

appci- 



^Google 



i*4 

appellant : & vtuntur ad fra&a crura 
c6folidada,intracorpus pcr aliquot 
dies exbifaito>& ad dentium nitorem 
tonciliahdum; vt Laurcntius Hiel do 
fiifsimus medicinse mlenenfi Acade 
iniai profeflbr ad mefcnpfic^acfimul 
inifit lapidem: qui juihi mali Cotonei 
fere odore repnefentare vifus eft.Liri- 
gu# leuifsime adh^rentfrufiula eius. 
minimum enim glutiriofi , idq$ probe 
cxiccatum habct* caucrhulis etiamo 
dicefpongiofuseftjideoc^leuior» E- 
iufdem planefacukatis& fubftaritie, taclun** 
Laclun* etiam di&um a noftris vidc- 
tun&ipfuminterdum fatis boni odo 
ris.figuram ncfcio. plura autem de eo 
fcripfi fupra Capitc 2* Nupcr vero ofteit* 
lapides quofdam ofsibus vitisperfi- fcadl# 
iniles,fedfolidos &paruis foramini- 
bus in fuperficie pienos>Petrus Col- 
dcbergus pharmacopoeusAntuerpia 
ad me mifit: m farcinis nucum muica 
tarum repertos: vnum rcdtum fere> al 
terum curuum inmcdio promincntc 

Xx 



yGoogle 



treuarticulo infigncm^quiintus quo~ 
queipongiofam ofsiumquorunaam 
compage pne fc ferthos Ofleitas fce- 
tidos appcllirim.attriti cnim vel vfti f 
lotij veterisinfhrautofsis vftx foctct, 
vt ofla vcra fuifle in lapidcs mutata 
fiupiceris. 

Ab Ammofleis illis> qax in Palati- 
ni Ele&oris ditione non procul Spira 
ad RhenumvrbeEpifcopalifodiunt, 
& aiijs quinon procullcna Saxoniar, 
non differt Darmftetenfis Iapis>quc 
anobiii viro Io.Guii.lleifFcflenio ac- 
cepi;& fimiliterad oflafra&ain cruri 
bus aut brachijs commendatur,fi dra 
chma vna aut fefqui dctur quotidicg 
triduu>applicatis intenm etiam cm- 
^laflris^quibusmilcetrquanquam & 
fine his proficcrc aiunt,modaofla ab 
initio ritcfucrintreflituta* 
fo&K E&km }n locis non pracui Spira 
vbiofleosilloslapideserui iam dixi- 
mus,inueniuntur etiam Cornua , aut 
Cornibus fimilcslapidcs^ quos Cera- 

titas 



yGoogle 



tkas $ixeris. Vulgo Monocerotfi taft 
quamindiluuib perorbcm terraedi- 
fperforum cornua cfle pdtant.fcd ma 
gnitudo&figuralonge aliacft, <| vc- 
rorumMonocerotis cornuum, quo- 
rum vnum Argcntin^vidi.Hsc qui- 
dcm fimiliter fub terra fponte natur^ 
nafcLvt iam didos Ofleitas, non du- 
bitant emditi:non tamc efabuiofor* 
t£,fedargilla. Portiuncula quarn do- 
difsimus Eraftus ad me mifit, alba> 
xnollis & lcnis eft, fimilis medullas, 
nullis vtOftcitasporis, folida plane* 
fragilis & friabilis,cximi'e ficcans &a~ 
ftnngcns>validius multo^ Ofieits, 
aclingu«eadh*erensvalidc; mandcntt 
grata>veluti amygdali odore* Vircs 
contravenena&c^etcras;, cafdcm fc- 
re quas Bolo Armenias ci tribuerim* 
InucniunturhsecetiamalibUvtinSpe 
cu fubtcrraneo(quem <Saumanp|oi 
vulgo voc4nt)propc Elbingerodap 
fylu# Hercynias fiueChcrufcas in di- 
tionc ComitumScoibcrgenfiu,in cu- 



yGoogle 



IusDefcriptionenondumedit3 J pr£-«; 
£tansnobiiitatc& do&rina vir loan* 
GuiLReifreftenius.-OfTa verojnquit,! 
quanliic infohtasmagnkudinis effo- 
diuntur.muki impoftores pro Mono 
cerotisfragmecis>fimpiicioribusvea, 
dunt.fed quia vicinish^c fraus nota; 
eft , ad remotiora loca fe confcrunc . 
nebuloncs. 

Dc Afteria gemma qux inclufam i 
lucempupilhemodoquandarncon-: 
tinetjactrasfundit cum inclinauonc i 
velutintus ambulantem ex alio atq* 
alio reddens,diximus fupra Cap.2, 
Sof^ SoIariseftiapis,qSolisoculusap- 1 
pellaturvfiguram habens pupilhe-, cx 
qua lumen emicat>Marfihus Ficinus* i 
Zmilacesin Euphrate nafcit,Pro- 
connefio marmori fimilis, medio co- : 
lorcglaucOjPlinius* ■ Agricol* h#cvi : 
detureflefa&acxidgenus marmore, i 
cuiusfragmenta.vtficrifolet, flumus 
detulerit, Camilius Lconardus apud i 
Plmium iegit Zmilaces fcu Zmilan- 

this# i 



yGoogle 



this,inmedio habens quafi pupillam 
glaucicoloris.Orpheus meminit Ia- 
pidis cuiufdam quem Barbarum no- 
minatinEuphratenati.- & eumyidet 
Baccho gratum facere, cui nimirum 
etiam Smilax hedera accepta fertur. 
Callais inrupibus inuijs ac gelidis o- Caibfc. 
cuiifigura extuberatjcuiterc$ *<&*- 
ret.PImius 37,8. Oceliusgcmmaeft 
tricolor, cuiusmediumcandidu cft, 
extremarum partium vna ferruginea, 
alteranigraopaca eft,Cardanus. Ea- 
demaut fimilisforte fueritLcucoph 
thalmus, fcu potiusLycophthalmus 
Plinij^equopartei.huiusCapitisdi 
xi.colorem cnim habet rutilum: & in 
mcdioniger candido cingitur, quod 
ma^is conuenitoculo,q quod dcO- 
celfo fcribitCardanus in libro de Ge- 
mis:Operis vercDe fubtilitate hb.7. 
Ony cms(inquit) tertium gcnus fcrru 
ginei eft coloris in fupremo,mimo 
nigrijinmcdiocandiditvocaturaple 
rif<£ Oculus.Sic ilic:& forte oculino 

X Digitized by V3OOQIC 



mtn ab Gnychio corruperunt illite- 
rati>ficut & Nicoli altcrius fpccieiini 
eodem genere* Alius eftTrichrus Pii 
nio,atnplici coloredi& 9 :niger ipfe,| 
fuccos vcro reddes> a radice nigrum,. 
medio £mguineum 5 fummo candidu. 
Chelonites etiam ille y quem vulgo i; 
Bufone denominant>lapis c candido; 
fofcus>inmedio quandoq? cceruleu; 
habet oculum. Zenothemis traditi 
©nychem plures habere varictates, i-i 
gneam,nigram,corneam > cingetibus! 
candidis venis ocuii modoiinterucni 
entibusquarundampculiSjobliqui$| 
venis,Idem. 
fiH** £o{ C^ntesquocj fofsilesinueniuntur 
alicubi.fiue ex cadaueribus animaliui 
quorundam, fiuefpontenaturs orti„ 
Dcn te in lapidem verfum Alchro uaa^ ; 
dus Bononias feruat* 

i. Laph Hy&niznomine apr&ftanti£rH\ 

flshemij medico Ge.Piclorio ad me mi[fm> \ 

OmbrijsqtpQrundamfoni cognam^durip^ 

mM} i 

DigitizedbyGoOgk 




Xff 



'mmjuhfiauus. 
x. Densinlapidem-verJuSy-vellapisodoM 

toidcsjd eft y dentiformts:aut papitt&fimilif* 

§Hte&<fiLH$:quem d IoSabricio Montanotfa- 

jioreEcclefa CurienfisapudRh&tos doBifii 

mo accepu 

Infpccu fub 
terranco pro- 
peElbingcro- 
dam ( dc quo 
pauloantefcri 
pfimus)rcpc- 
riunturofIa& 

dentcs tam hominum quam anima- 
lium aliorum>maxima: actantacma- 
gnitudinis>vt vix credi pofsitvixiffe 
vnquam tantae magnicudinis homi- 
nes autanimaliavlla. Egoin volumt 
ncDcaquatilibusCorollario deHip 
popotamo>dcntis maximi apud nos 
inuenti ieoncm pofui: fcd poftca aliii 
quadruplo fere maiorcm ex Polonia 
accepii a vira nobiii quodam aedifi* 

Xx 4 

DigitizedbyGoOgk 



crj futunfundamenta iacienteinuerv 
t,um>vna cum cornu maximo > quodi 
plericj;Monoccrotiseireputarut:fed: 
crafsities & figura eius curua obftat.l 

LuiT -. <5Iofropctradiaulapidera(GIot. 
tidera Cardanus ncminat fine autho- : 
re)alij hominiSiVtPlinius^alij alteriu? 
animalis lingu^ comparant; alij den- 1 
tipifcisLamia:. 

CordiCmi Encardia cognominatur & Cardj- 

les - fce:yna iq quanigra effigies cordis e- ; 

minet.altera eodenomine, viridi co- : 
lore.cordis fpeciem reprafentat. Ter I 
tianigrucoroflendit,reliquafuipar- 
te (ambiente, Agricola) candida,Pli- : 
nius. TelicardioscplorecordisPeri 
fas apud quos gignitur, magnoperc : 
dele<5Ut,MacuIamc£appellant,Ide. ! 

Hepatites. JH[cpatites a iocinere nome habet, 
Plinius. 

Enorch». Enorchiscandidaeftrdiuifa^fra- i 
gmentis teftium effigicm rcprefentat, 
Plinius. Agricola Germanice intcr- : 
prctatur J^obm jf ffiJ. Figuram eius rc : 

pcries i 

DigilizedbyGOOgk 



f *t 



perics Cap.i.intcr rotundos. Pyritae 
ijuidam tcfticulis binis aut ternis &~ 
xnilesrepcriuntur. 

C\AFITIS XII PofJtS JZ& 

Derebmfofilib^us in Quadmpedibus a~ 

nimantibus reperiuntur > -yel aliquam cum 

ei$ eamm^vepartibusfmilitminem 

habenu Etprimumde 

rnanfuetu. 

SArckes bubulas carnc$ pr*fen-Boi* 
tat^Plinius, 
Bouis capiti lapillum tradunt inef- 
fe>quem ab eo expui fi necem timcau 

inopinatis p- 
cifocapitecx^ 
cmptii adalU- 
gatumq^mire 
jpdeffe denti- 
tioni/Plinius. 
Lapishicni- 
gricans filicea 

durkie, (nam idu ferri etiatnignis eli- 

Xx 5 

DigitizedbyGoOgk 




I 



citurjoculivituliui fcre a capitcer-i 
tra<fti,magnitudincm &figuram prae: 
fefert; otiyictiieurhiSoij, vel KlQq^ck^. 
x dixcriSjGermamce ^Ugffrin-HuncIai 

j pidemIo.Pontanus$axoniac princi-i 

pum medicus exccllentifsimus Go-; 
ihaadmemifit* 

InBouiscorde lapidem Inucntum» \ 
vii fidc dignus mihi retulit. Bucar- 
dia bubulo cordi fimiliSj Babylonc i 
santum nafcitur>Pliniu$. 

IiMmiencarum fecundoventren^ i 
ueniturpii^ rotunditate nigncans ta 
phus^nullo pondere: fingularc vtpu- ) 
tant,i?emedium #grc parientibus, fi 
tcrramnonattigent, Plin Jibr.ir. cap. i 
57.quidamctiampartumabeogef^a-. I 
to cullodiri nugancur. De his pilis, ! 
&earumgenerationeIege qux loan^ . 
nesVvierusDepr^digijsdsmonum i 
Iib.3xajj.fcribit.Eg0 iimiles^pugno : 
maiores, leuifsimos, fuperficiekeui, . 
vidi&habeoJncapris alpinis ctiamj, : 
qaasRupicaprasPlinius voca^firaU : 

DigitizedbyGoOgle 



ies reperiuntur,& in alijs quibufdam 
forte.ScaligerExercit.125. Equus (m- 
<;uit)dumha?cprodcrernus,egerebat 
Tofosdurifsimos,leuifsimos,fterco- 
ris facie, rotundos, quorum vnum 

habcmus, _ 

Delapide in felleBoum , i auroni 
maxime.iam olis» annotaui quedaro, 
in Hiftoria Quadrupedum de Bouc 
G.psgina 70.& inTauro 109. Deeo 
demlegeAuicennainvltimo exqua, 
tuoriHiscapitibus,qua: librofecun- 
do eius B ellunenfisprjemifit:vbi & dc 
fcriptionem eius & ex eo remedia po 
nit,, Syluaticus MaiTatum interpreta 
tur lapidequi inueniaturin felleBo- 
uis. Scaligcr Haram Arabice dici 
fcribit. Eum qui eftin felleTaunad 
iderumfacercMofesKimhi fcriptu 
rcliquitin fuisCommentarijs. Ego 
talem ab amico miffum habeo > ruffi 
coloriS)friabilem. 

EreneBouis lapideAld^ouandus 

Bononishabct. 

DigilizedbyGOOgk 



\j€mmom$ -velHammonk cornu Plmij^ alim 
qaaw <Ammotyte$ -yel Hammites eiufdem $ 
^uemouispijcium comjiarat, 

Hammonis 
eornuinterfa- 
cratifsimas Ae 
thiopi^ gem- 



v mas,aureo co~ 




lore , arietini 

cornus effigie 

jreddens^jpmit 

tkurpnedsuina fomnia reprsfentare* ■ 

Piinius, Videtur autem isfaepegem- : 

masputaffequilapides funt , ficut & i 

Hammonitesanobispofitusrquem a 

lo.Kentoianoaccepi. Eftautemve- i 

luti cornu arietis in fc reuolutu, A- ! 

f«kolaiib<^denat*fofsiiium*eumdc I 

Ioplite,id cil; 3 quouislapideceu ar- i 

matura mduto, locutus fuiffct,fub- : 

dit;SimiIiter Cornu Ammonis > <5c a- ; 

lij lapides armantur: fed corum arma t 

exaurovel orichaico-poiito pleruq$ : 

videnturefTefa&a* Atlibro^.Dcot ' 

tu& : 

DigitizedbyGOOgk 



tu & caufis fubterraneoru : Hammo- 
nis cornua (inquit) qu* pleruncj ar- 
maturaferri politi colorem referen- 
te,obducuntur,fucco aluminis infe- 
&a > aurei colorisfiunt-; ficofuccono 
inficiuntur armaturs* colorem fer- 
uant. Idenx alijs quibufdam lapidi- 
bus accidit. Ammonis cornu ma- 
gnum.cutus dimetiens eft digitorum 
feptem, & reuolutio in (t(c duplex> * 
vt apparet* & fpecics tota pulchre 
crifpis vndantibusq* lineis articula- 
tim (nodofum eft enim/niqt,& quafi 
iun<9turis coh*ret)difHn£ta^a loan- 
ne Kentmano ad me mifTumeft depi 
dum; ipfe vero a perito & fcne medi- 
co Burchardo Mythobio Cornu i- 
pfum ac.cepit Mifit <5caliud depi- 
&um,cumarmaturaferreicoloris* 

Cardanus in libro de Gemis> Ham 
mdniumlapidem cornibus anetisfi- 
mileonprimu ex tnbus rarifsimis eflTe 
fcnbit,fine authore , nefcio de q^a ge 
ma intelligens; cum noflrum necge- 
ma,ncc admodum rar um fit. 



yGoogle 



PRO SEQySNTlBJTS ICO* 
nestantum> quzfculpt&inpromptu erant po 
fuimus: c&teris qu& adidem argumctum ad~ 
ferripQterant.omifl^icumfypographi 
fefiinatiofic T/ro-eret* 




Be^oar apud<Arabes dicii lapidh fitbro* 
tundi dijferentia tripiex^fecundum mamittt 
dinem>cumfra*menti$ exiguis quatuor. Ta* 
fes autem lapides Ferdinandm sAwuflw Im 
perator habuit aliquot : cuius deiineationes 
has qualefcunq^cumfragmentulkprofpeci- 
mine, archiatros tum eimficut & mncfMi 
Maximiltani Cs.fam^Sigufti^ /oannes Cya 
zoadmemifK 

AJkerapofita cfiinterduasfigu- 

ras 



dbyGoogle 



raslapidis fpecie oualis>magnitudi- 
^irautem quar hicapparet ,-duplexfe 
re ad fabam>fufcuSofpIcndidus> leuis, 
moIIis;ab vna partc fimplicior , ab al- 
teralineas quafdam habet. qui Cerui 
lachryma a recentioribus diritur > & 
Bcioiir lapidi sequipollcre exiflima- 
tur.Hancinfpiciendaad mcmifit do- 
ttifsimus mcdicus Adolphus Occo 
AuguftanusR 

C+APVT x?r& 

PRoCapitc XniquoLapidcsab 
Auibus denominati, aut cx aui- 
bus fumpticnumerantur, noaUos m 
pr£fcntiapi£os ^i } ^ 
habemus>quam 
quihicexhiben 
tur. 

i. Hieracitcn; 
& 2«Pcrdiciten: 
ab aliqua pen- 
narum m his a- 
uibus fimilitudinc di&os. Eos autesa 
aloanneKentmano apccpi^ 




yGoogle 



Cheiidonias ab Hirundinibus di- 
£os,vtab AquilisAetitas, Aie&oria 
a GaIlo,fupra dedimuSi 




Batrachit» vel Crapodin«e vulgd 
dic-ti lapideSjaBufombus.quorum ca 
pitibuseos contineri perfuafum eft* 
Suntautcrafpecies eiustres hic exhi- 
bitajjtnagnitudine difkrentes rfigura 
hemifph2rica,caui intus, foris conue 
xi. Quartus maior&oblongior eft. 
Casteros fere 8mtmfLtitt,id eft, Bufd 
numlapidesnoftrivocat. Quartum, 
qui rarior cft,audio (Sd&fattgenjfem 
o&agroffcr^rptfcnjletn vocari,id eft, 
Serpentmmlapidem, tanquam Ophi 
tendicas. Tertium minimu minusqj 
Cauum,CaIuari« Bufonis nomine ab 

Hier. 



^Google 



Hier.Cardano IccepK Scd in niiiuf. 
mbdilapidum nominibitpnaghajpaf 
fimVarictas^c inccrtitudo eft* 

'mE L*AV IVIBVS QVJ y£- 
4, quatilium animantium ej^em??jfe~ 
- './.* y^A Caput JCIIIJi 




T Apislflcbianus>e quo xs confla- 
J^tur^ 

fcis formam £neis fquamis coipipua 
pr# fe ferens&liquando & aliorii ani- 
maliunnego duosfinguiis, vnu vcro 
geminis pifcibus infignem habeo ab 
amicis miffos. Agricola Eiflebianu 
lapidem vocat>& imagines eXprime^ 
re fcribit pifciu ^Lucij, Perc*> Pafleris 
marini,de natibfsiUib.i. Libro io.au *** 
te eiufde operis>Spinoaprifcis - ; di&0/< % 

DigitizedbyGoOgle . 



lapidi cunde,aut cognatu facit , fifsi- 
Ic,nigru>bituminofum,aerofum , &c. 



Lapilli cpifcui 
quorunda O- 
ccani , Afcllo- 
ru prafertim 
gencris capiti- 
bus,tales,tan- 
tk|. 





4 




yGoogle 



fti 

In tribus bifcc formuiis>qu« aot^- 
tjar litcris A.B.Glapidcs cxprimunl» 
quos Gloflopctras appellamus ,ali$ 
Lamiarum dentes, Cardanus Glotti- 
dcs,Germanit>latcr JfJn0Uit.'id eft, Na 
triculinguaSiGioflbpetra nigricahs, 
inquit Agricola, Germanis Natricu 
lingua dicituncui fimilis non cft , fcd 
magislinguaePici. Reperitur in tetra 
aluminofa. Sieille. apudnos nonni- 
gro>fcd^bicante in rofco ferc colo- 
rc& fplendido rcperiuntur,faxis in- 
tcrdum inclufi.Veheno prajfcnte fu- 
darc in mcnfa crcduntunfed facile ad 
vaporem alij quo<$ laeucs & praeduri 
iapides fudant.Differunt colorcma- 
gnitudine*figura.Aiij dentatis aut fec 
ratis marginibusfuntjalij lauibus.De 
eo qui in A.formula cxprimitur,plu- 
ra lcges in Voiumine Aquatilium no 
{tro,vbideCanccarcharia & Lamia 
agimus,pag.2io. Informula C.adnu 
mcrumprimum exprefluslapis^fimi- 
* lis cft c«eteris,fubflatia> duritic & fplc 

,::■; " r Yy '.> r 



yGoogle 



doreifcdauisalicuius^Mcrulefcr^ro 
firi fupcriorem partem pras fe fert, mi 
noroeteris,& vero Lami» aut Car- 
chari* dcnti (qualem Petrus Colde- 
berguspharmacopoeusAntuerpiaad 
me mifit)'fimillimum. Vnci retrb emi 
nentes>dentisvelutiradicesfunt;auc 
fi quis adlinguse fimilitudincm refer- 
rc malit,ofsi Hyoidi bipartito,quod 
lingusanimaliumfubditur^non dif- 
fimiies. In eadem formula media fi 
gura Gloflbpetram latiufculam & fi- 
ne radice fua repnefentat. Tertia ve- 
Cor » ufa *rolapidem Cornu ferpetisa quibuf- 
pcnns * dam didum: quo nomine pi&urara 
hanc Georgius Sittardus medicus fa- 
ne do&ifsimus & 15giore vita dignus 
Norimberga olim adme mifit, 

i. GenusCochle^marin^artepo 
lit£,cum fuo operculo plane lapi- 
deOj quod vulgb Fabam marinam vo 
cant > pronanumero 2* fupinaqj par- 
tenumero^.exprefTo* VideinHifto 

ria 



yGoogle 




ria Aquatiliura noflra pag^Sj- inter 
ca»tera$ CochleasideCochlca csriata 
aRondeletiodida. 

* Cochleaq-r 

da(alo.Kent> 

mano ad me 

xnifla, ficut <& 

^lia? plijres,) 

qua ct^Hfoi^H 

afu^ficiefer- 

ro fimili , vel 

Jiopliten cognominareliccbit. Lapis 

efhntus cultro cedensdForis crufta te 

nui,fplendida j & ferri politi inftar in - 

te&usjfufci vel cinerei coloris. Ambi 

tus externus totus pulchre intortui 




yGoogle 



efUtavtmarginespIacentarum^rotu 
ia coquinaria vcl placentaria difle&i, 
Vidctur quidem fimilitudinem ali- 
quamhabcreprimo afpc&ucumcor 
nu Ammonis , fimiliter fere fhriata & 
reuoluta fuperficic; plurimum vero 
differt. nam huius exterior ambitus, 
r*qn teretifiguravtCornu fpe&atqr* 
fed inanguftummargine tortofc col 
ligit:&tumforisferro fimiliof eft, tu 
intu$Iapi$durior;totaq$ figuralati- 
orjpIaniorjComprefsior. Sed nec^foc 
tctin ore mandentis* vtillud* Media 
par$>qua reuolutiodefiniccaua eft 
ab vno latere;abaltcro protuberat, 
nce apparent reuolutione s. Ad ferrii 



ignem einittit. 



i. Strombus Iapideus,Strombites. 

2. Strombulus quidam mimmu$>fi 
benerpemini. 

5. Gonchs ftriat^aRondeletio di 
$£g«nu$. Primum & fccuncjum cx 
JusEneelius non rc&e proCheloni- 



yGoogle 




i6$ 



tis cxhibuit. Primo & alium fimilcm 
pharmaGopolxqiiidamvocantAga- 
pcn ncfcio quaratiohe. eft autcm exi 
lior,&magis in acutu fuis fpiris cxit. 




tr Pecjten la^deusr Subftatia intus 
elf paflida,albicans , cculuti in iapi- 
demindurati. " ■ 

2. Cochlea; •lapideaj genusplanum 
vel fefsitambrufto colorcfons,Jntas* 
arb^l^orichas & cochlcas huiufmo- 

*y 4 



dbyGoogle 



■■;.. **#■ 

cti aliquot DominicusMonthefaurus 
medicus&philofophusincompara^ 
bilis Vegb&s, & Francifcus Calceol* 
riuseadeinvrbepharmacopoeuspe-* 
ritifsimij^admc miferunt. 




A> Lapis cu co chleis lapideis, par^ 
tim cxtantibus , partim in eo latenti- 
bus 5 ita vt totus cxcis compofitus vi- 
deatur. potefl: autcna Cqchlites vo- 
cari. 

JB* Ctenit«fpccries:qu«Hildcshe- 
mij inlapidicinisreperitur. QrisCe- 
ti(ytfcribitKentmanus> qui vtranq* 
huiusformul«iconcmmiht)figuram 
repnefcntans. 

Coach» 



yGoogle 




i. Conchz oifofo&fvs&d ell>ferra- 
t%aut ferreol* , filta clicere licet)gc- 
nusJGaftanea; fere figura & magnjtu^ 
dine,cum germineglifcere mcipicn- 
te,6cvmbiucoinfra. 2. Pe&unctt 
lus ferreolus,«c75vwf <n<An§6&<AiS. 

3, Anuslapicleustotus, 

4« Vmbilicusferreu§, 




■t'v 



t Strombustantillus lapideus, & 
totusfolidus : abimo tamcn pcr mo- 
eiica cauitatchabct, cru0o albieans. 

2. AU"usmaiufcuIus,fufci coloris.* 
fuperius tantum in cochleam retor- 
tus:inferiori parteplanus & pila: fcu 
columnasrotudefere fimilis,nifipau- 
16 anguftior cfiet in imo. 

5; Porcellana minima, alba:no mu 
Cata quidem inlapidcm;fed fuapte na 
tura,vtreliqua? etiamporcellanarjfcr- 
giclapidea. 




l,j. Lapjdcs funt folicn,pugno mi- 
nores,miro natureartificio depicri. 
Pondus eismediocre > crufh ambies 
filiceajalba, crafsiufcula, &pr«edura 

eilin 



^Google 



eflin vtro^ euidcntius in altero: qui 
planior eft,& Stella marinafuis radijs 
rcfert. Primus altior & turbinatior 
eft,~& ab Echini marini fimilitudine, 
nifallor,cui tefta cxterior fit dctra&a, 
Echinites voearipotc&In vtro<$ ra- 
dijl fuperiore partc verfus ima defce 
dut:iri ouo anguino (quod infra mox 
dabimus,)contra.Idcm vero & accta 
b ula que_dam hab et,hi duo no habet, 

Pagurusla- 
pideus>parte 
fupinaexpreflj 
fus. 

<£in$tinintt 

fr#. 

i. Lapiscaud«Cancri,fiueAftaci 
fluuiatilis potius,perfimilis, Ombriae 
nominead mc mjflus.Ego fupra cap. 
a.Ombriam alium exhibui. 

2. Idcm >parte altcra. Totus pau- 
lobreuiorcft fupcriorc pollicis arti- 



,GoogIe 





Be _ 

cuIo f ciu(Hc<^ferc latitudinc 6c crak 
fitie,efafco pal!idus.Pars vna, qu* ia 
ferior efle vi- 

detur , fconis »— <$-. 

trafuerfis rao- 
dicc incuruis* 
«juinis diftin-i 
guitur,qu££ 
latcra cti$ in- 
flexasafcedut, 
Superior aute pars Ia?uis eft. In extrc- 
mp tubcrculu rotundum prominct: 
cuiin partc oppofita refponde t caui- 
tas.Satis durus &grauis eft, 
Z>£ L^fP IDIBVS QVl SER- 
gentes&infeBdreferut. Cap.XK 

LApis huiu 
finodi,no 
multamaior^ 
hic apparctjin 
uetusci!inmo 
tcquodaHeU 
ueti#;ferpetis 
infpirareuolu 




yGoogle 



I& 



iieffigicitavt caputia circumferett- 
tia pr"omineat,cxtremavero*auda# 
centrofit. Erat &alia pars lapidis,io 
ris aliqua ex partc ambicns tanaalte- 
rius maiufculifcrpentis minore hunc 
ambientis:quam inhac figurano ad- 
didimus, qubd fraaaefTct. Hiclapis 
aoud me e&fatis durus &fufcus,mfe 
riore parte planus & informis , mfi $ 
vno in loco ferpentini corpons brc- 
ueindicium apparet. 




Lapishic adfflirabilis ffiUentuseft 
inagri Tigurinitorrente,qucTofam 
nominant>pugnomaiorpaulb,vncia 
rura xxj.pondcrcc fufco albicans>in 
tus verb,fi fcalpatur r candidu$ : mirc 



yGoogle 



&e 



I duruSjforisprsBfcrcim^ambitar mim 

I ccu crufta filicea > intus paulo molli- 

or.figura ci lenticularis, vel globi di* 
midiati.Vtranq > *fpecicmapudmefcr 
uo. A feafi> qux plana & teuis eft in 
xncdio>vt ad i.niimcrum apparet , q- 
nz veluti cauda: fcrpcntium authcer 
torum>vcrfus fuperiorem partem ela 
tx paulatim attenuantur. Intcrftitiii 
autcquodq^ intcrduas caudas, duos 
acctabuIorum>qu£ ceu verrucae qu«e 
dam cminent,ordines habet. Hoc 
Ottum aafan&OuumanguinumPlinij v i£ ctur ^ 
defcriptum ab eo pluribus libro 29. 
cap.j. Anveroaliquafit cognatio cu 
Bron tijs ab Agricola defcriptis libro 
5*de nat.fofsilium, nondu exploraui 




Hos 



yGoogle 



' *:■■ .■■■"■ ■■■.'.-■.■"'.- . ■:■ ft 

Hos przcedentes dops lapidcsl*e | 

trus Coldebergus Antucrpia ad mc 
mifit. Prior/pecieseftMarmorisG- 
phitae,non inluperficie folum,miris 
maculis,linei$ &figuris : fed intus c- 
tiam per totum variegata , colore cx 
albociacrea,maculssfufcistanquaiii 
artc fa&is. Alter,forie ei cogencr eft, 
fcd lincis plurinium differens : qu« 
quidcm albo colore cymatili vcl vn- 
darumfcredu&UjlatiufculsB pertotu 
lapidem cernuntur,plenas vtrin<$ brc 
uifsimis ceu pctiolis tranfuerfis> ficut 
intervcrmcs fcolopendr*,aquarum ScoUfta 

fimilitudineScolopendritcs driw*. 
luclapisdicipo- 

.. '" '!<<■■ - terfo 

F 1 N I S. 

ER.RATA, 

* Sb»Ep ipbanij libeDo, folio itf. vcrfu 7. pronoQ» 
lege notu InlibropriKioKcntaianijpoftfoIio- 
rtiia numcnuB 70, ft<juentc« ali^uot ounier©** 
«orrige» 



^Google 




yGoogle